Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Blazono de la Fiĝioj

| Blazono de la Fiĝioj |
| --- |
| La ŝtata blazono |
|  |
| Uzata ekde: | en 1908 |
|  |

La **blazono de la Fiĝioj** estas oficiale uzata ekde la 4-a de julio 1908.

## Priskribo

Super arĝenta, per ruĝa georga kruco kvaronigita blazonŝildo situas ruĝa ŝildosupro kun ora, brita leono, tenanta kokosnukson.

1. La unua blazonoparto, supre heraldike dekstre (do el spektanta vidpunkto maldekstre), enhavas tri plantojn de sukerkano.
2. La dua blazonoparto, supre heraldike maldekstre, enhavas palmon.
3. En la tria blazonoparto, sube heraldike dekstre, estas bildigita blanka packolombo.
4. La lasta blazonoparto, sube heraldike maldekstre, montras bananujon.

Super la ŝildo sur arĝenta-ruĝa dekoraĵo situas fiĝia balanciera boato, nomata *Takia*.

Maldekstre kaj dekstre de la ŝildo staras du lokuloj en tradiciaj militaj vestaĵoj - ili servas kiel ŝildoportantoj. La du homoj portas tradician zontukon, la heraldike dekstra persono krome lanco kaj la heraldike maldekstra klabon. Ili staras sur rubando, sur kiu estas notata la nacia moto de la fiĝiaj insuloj:

„*Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui.*“
(*Timu dion kaj honorigu la reĝinon.*)
# Taro (planto)

| Kiel legi la taksonomion**Taro aŭ manĝebla kolokazio** |
| --- |
|  |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | Plantoj ‘‘Plantae’’  |
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Ordo: | Alismetaloj *Alismatales*  |
| Familio: | Arakacoj  *Araceae*   |
| Genro: | Kolokazio *Colocasia*   |
| Specio: | C. esculanta  |

 |
| Dunomo |
|  Colocasia esculenta  (L.) Schott |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Taro aŭ manĝebla kolokazio  |

 |
|  |

**Taro** aŭ manĝebla kolokazio (*Colocasia esculenta*) estas kulturplanto (malsovaĝigita planto) el la familio de arumacoj (*Araceae*), kiu ekde antaŭ pli ol 2000 jaroj estas kultivata kiel nutraĵplanto. Uzataj estas precipe la amelenhavaj rizomoj de la planto. Oni kuiras ilin kiel terpomojn. En la kultivlandoj oni manĝas ankaŭ la foliojn kaj la folitigojn kiel legomon. Ili entenas multe da mineraloj, vitaminoj A, B kaj C.
Taro hodiaŭ estas kultivata tutmonde en humidaj, tropikaj kaj subtropikaj klimatozonoj. Por la eksporto oni plantas ĝin en Egiptio, Kostariko, Karibio, Brazilo kaj Barato.

En Havajo taro, tie nomata *kalo*, estas unu el la plej gravaj tradiciaj kultivplantoj. El la rizomo oni faras *poi*, kiu estas manĝaĵo kun krema konsistenco, tre grava en la manĝokulturo de Polinezio. La indiĝenoj en Aŭstralio uzas tiun planton por fari el la rizomo farunon kaj baki el ĝi la tradician tielnomatan "bush bread", panon ege salubran, tre riĉan je proteinoj kaj karbonhidratoj..

## Bildaro

* Folioj de taro
* Tradicia kultivado de taro sur terasoj el laforokaĵo sur la insulo Kauai, Havajo
* Rizomoj de taro
* Havaja *poi*

## Vidu ankaŭ

* Marĉplanto
* Akvoplanto

## Fontindikoj

## Eksteraj ligiloj

* Taro – nutraĵ- kaj venenplanto
* Priskribo kaj uzeblecoj
# .to

Tiu ĉi artikolo temas pri domajno de la alta nivelo. Pri la aliaj signifoj de la dulitera kombino vidu apartigilon To

| **.to** |
| --- |
|  |
| **Fondita en** | 1995 |
| **Speco** | Nacia domajno de la alta nivelo |
| **Statuso** | Aktiva |
| **Administranto** | Tonga Reta Informa Centro (Tonic) (en 2005) |
| **Iniciatinto** | Registaro de Tongo |
| **Oficiala destino** | Aĵoj rilataj al Tongo |
| **Strukturo** | Registri eblas rekte en la dua nivelo |
| **Dokumentoj** | Reguloj |
| **Retpaĝaro** | Tonic |
|  |

**.to** estas interreta nacia domajno de la alta nivelo de Tongo.

## Eksteraj ligiloj

* Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine - Informo de servo *whois* de IANA pri la domajno
# Christopher Luxon

| **Christopher Luxon** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 19-an de julio 1970 (1970-07-19) (55-jaraĝa) en Kristkirko |
| **Religio** | diismo vd |
| **Ŝtataneco** | Nov-Zelando   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Canterbury   Howick College (en)    vd |
| **Partio** | Nacia Partio de Nov-Zelando   vd |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Amanda Luxon (mul)    vd |
| Profesio |
| **Okupo** | politikisto  ĉefa afergvida oficisto  politika kandidato   vd |
| **Aktiva en** | Sidnejo • Londono • Ĉikago • Toronto • Aŭklando • Velingtono vd |
|

|  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | ĉefministro de Nov-Zelando (2023–) parlamentano de Nov-Zelando (2020–) ĉefa afergvida oficisto (2012–2019)  vd |

 |
| Ĉefministro de Nov-Zelando  |
| **Dum** | novembro 2023 - |
| **Antaŭulo** | Chris Hipkins |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Christopher LUXON** (naskiĝis la 19-an de julio 1970 en Christchurch) estas novzelanda politikisto de la *New Zealand National Party* (Nacia Partio). Li estas ĉefministro de Nov-Zelando ekde novembro 2023. Li venkis en naciaj elektoj kontraŭ Chris Hipkins de la Laborista Partio.
# Kantono King (Vaŝingtonio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Kantono King |

|  |
| --- |
| **kantono King (Vaŝingtonio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Vaŝingtonio |
|  |
|  |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita | 22-a de decembro 1852 |
| Ŝtato |  Usono |
| Subŝtato             |  Vaŝingtonio |
| Ĉefurbo | Seattle |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo |   5 974 km² 5 478 km² 496 km² |
| Loĝantaro  - 2020 (censo):  - Loĝdenso: | 2 269 675 loĝantoj 380 / km² |
| Horzono: | UTC-8, somere UTC-7 (Pacifika tempozono) |
| **Retejo:**  |
| **Nomita laŭ:** Martin Luther King |
|  |
|  |

**Kantono King** (angle *King County* [kinkaŭnti]) estas la plej multnombre loĝata kantono el la 39 kantonoj de la usona subŝtato Vaŝingtonio (kaj la 12-a en tuta Usono), havinte laŭ la censo de 2000 entute 1 737 034 loĝantojn. En 2005 la loĝantoj de la kantono nombris simile al la tuta subŝtato Nebrasko.

La ĉefurbo de la kantono, kie situas la kantona administra sidejo, estas la plej granda urbo en la ŝtato, Seatlo, kaj en Kantono King situas ĝiaj antaŭurboj (i.a. Belvjuo, Kirklando, Redmondo...) La kantono etendiĝas de la marbordo (orienta flanko de la fjordo *Puget Sound*) ĝis la kresto de la Kaskada Montaro. Ĝi kovras areon de 5 974 km² (el kio 5 506 km² estas seka tero kaj 467 km² estas akva surfaco).

## Historio

Origine (en 1852) la kantono ricevis sian nomon honore pri William Rufus King, vicprezidento de Usono sub prezidento Franklin Pierce. Lastatempe oni ŝanĝis tion, tiel ke la nomo jure honoras pri Martin Luther King.

### Komunumoj

* Bothell (Vaŝingtonio)
* Burien
* Snoqualmie Pass
* Tukwila
* Yarrow Point

## Vidu ankaŭ

Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj

La oficiala retejo de la kantono (plejparte anglalingva) estas www.metrokc.gov.
# Interstate 5

**Interstate 5** (aŭ esperante Interŝtato 5) estas usona aŭtovojo en la regiono Okcidenta marbordo de Usono. Ĝi kuŝas paralele al la Pacifika Oceano, kun suma longeco de ĉirkaŭ 2200 kilometroj (1400 mejloj). La suda fino estas en San Diego, Kalifornio, kaj la norda fino estas en Blaine, Vaŝingtonio. La plej grandaj urboj, kiuj situas proksime al la ŝoseo, inkluzivas San Diego, Los-Anĝeleso, Sakramento, Portlando kaj Seatlo.

Mapo de Ŝoseo 5 (en ruĝa)
## Historio

Ŝoseo 5 en Seatlo
Unu sekcio de la ŝoseo, de Stockton al Portlando, kuŝas paralele al la Siskiyou Trail. Ĉi tiu pado sekvis kelkaj padoj de indiĝenaj amerikanoj. La Central Pacific Railroad kaj la Pacific Highway ankaŭ kuŝis proksime al la pado.
# Olimpa Duoninsulo (Vaŝingtonio)

| Olimpa duoninsulo |
| --- |
|  Okcidenta Usono: la Olimpa duoninsulo ruĝas |
| **duoninsulo** |
| **Akvejo 1** | Pacifika oceano |
| **Akvejo 2** | Puget Sound, Markolo de Juan de Fuca |
|
Geografia situo | 47° 47′ 54″ N, 123° 37′ 5″ U (mapo)47.798396666667-123.618164
 |
|

|  |
| --- |
| Olimpa duoninsulo (Vaŝingtonio)DEC |

 |
|  |
|  |

La **Olimpa Duoninsulo** estas granda terbrako en la nordokcidenta parto de Vaŝingtonio. Ĝi enhavas la samnoman montaron. La plej granda urbo de la duoninsulo estas Port Angeles.

Satelita bildo de la Olimpa Duoninsulo
Olimpa Duoninsulo kaj Olimpa Nacia Parko
Marestaĵa Konservejo ĉe la Pacifika bordo de la duoninsulo
Queets Rivero
Olimpo Monto
Köppen-klimataj tipoj de la Olimpa Duoninsulo
## Setlejoj

* Neah Bay
* Port Angeles
# East Wenatchee (Vaŝingtonio)

| East Wenatchee |
| --- |
|  |
| urbo en Usono   vd |
| Administrado |
| **Ŝtato** |  Usono |
| **Subŝtato** |  Vaŝingtonio |
| **Kantono** | kantono Douglas |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Misaŭa   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 98802 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 14 158  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 334 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 47° 25′ N, 120° 17′ U (mapo)47.421388888889-120.28805555556
  [+] |
| **Alto** | 217 m [+] |
| **Areo** | 10,61 km²Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | pacifika horzono de Nordameriko (UTC-8) [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| East Wenatchee (Vaŝingtonio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de East Wenatchee (Vaŝingtonio) en Vaŝingtonio |

 |
|

|  |
| --- |
| East Wenatchee (Usono)DEC |
| Situo de East Wenatchee (Vaŝingtonio) en Usono |

 |
|  |
|  |
|  |

**East Wenatchee** estas urbo en kantono Douglas, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi estas la plej granda urbo en la kantono, sed la nemunicipiĝinta censa loko East Wenatchee Bench havas pli multajn loĝantojn, kaj la kantona administra centro estas en Waterville. Laŭ la Usona censo de 2010, East Wenatchee havis 13 190 loĝantojn – 129,1 %-e pli multaj ol en 2000.

## Ĝemelurbo

Kune kun Wenatchee, East Wenatchee partoprenas en ĝemelurba rilato kun Misawa, Japanio.

## Citaĵoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
* ĝemelurba asocio valo de Wenatchee
# Kantono Pacific

|  |
| --- |
| **kantono Pacific (Vaŝingtonio)** |
| la kantona juĝejola kantona juĝejo |
| **Mapo** |
|  Situo en Vaŝingtonio |
|  |
|  |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita | 1851 |
| Ŝtato |  Usono |
| Subŝtato             |  Vaŝingtonio |
| Ĉefurbo | South Bend |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo |   3 169 km² 2 408 km² 761 km² |
| Loĝantaro  - 2020 (censo):  - Loĝdenso: | 23 365 loĝantoj 7 / km² |
| Horzono: | UTC-8, somere UTC-7 (Pacifika tempozono) |
| **Retejo:**  |
| **Nomita laŭ:** Pacifiko |
|  |
|  |

**Kantono Pacific** [pasIfik] (angle: *Pacific County*, esperantigebla *kantono Pacifika*) estas administra unuo en la sudokcidenta angulo de la usona subŝtato Vaŝingtonio. Ĝia administra sidejo situas en la urbo South Bend, kaj la plej granda urbo en la kantono estas Raymond.

## Geografio

La kantono kovras areon de 3 169 km², el kio 752 km² estas akvo. Laŭ la stato de 2020 en la kantono vivis 23 365 loĝantoj. Tio rezultigas loĝdenson de 7 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun kantono Grays Harbor, kantono Lewis, kantono Wahkiakum kaj kantono Clatsop - la kantono Clatsop jam situas en la najbara suda subŝtato Oregono, la aliaj tri estas en Vaŝingtonio.

## Historio

La parlamento de Oregona teritorio kreis la kantonon la 4-an de februaro 1851. Ĝia nomo venis de la oceano, kiu formas ĝian okcidentan limon.

## Vidu ankaŭ

* Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# George Vancouver

| **George Vancouver** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 22-an de junio 1757 (1757-06-22) en King's Lynn,  Reĝlando de Granda Britio |
| **Morto** | 10-an de majo 1798 (1798-05-10) (40-jaraĝa) en Petersham,  Reĝlando de Granda Britio |
| **Tombo** | St Peter's Church, Petersham (en)    |
| **Lingvoj** | angla |
| **Ŝtataneco** | Reĝlando de Granda Britio   |
|  |
| Subskribo  |
| Familio |
| **Frat(in)o** | Charles Vancouver (en)   |
| Okupo |
| **Okupo** | esploristo  oficiro  verkisto   |
|  |

**George Vancouver** - prononoco laŭ sistemo IFA d͡ʒˈɔːd͡ʒ vaŋkˈuːvə - estis brita esploristo kaj kapitano de la brita mararmeo. Li naskiĝis 22-an de junio 1757 en King's Lynn, Norfolk, Reĝlando de Granda Britio kaj mortis en aĝo de nur 40 jaroj la 10-an de majo 1798 en Petersham proksime de Richmond upon Thames, Surrey, same en Britio. Se oni en la 21-a jarcento aŭdas aŭ vidas lian nomon, oni pleje pensas pri Vankuvero, la metropolo tute okcidente de Kanado, ĉefurbo de la provinco Brita Kolumbio, kiu ricevis sian nomon honore al li.
# Kantono Sonoma

|  |
| --- |
| **Sonoma (Kalifornio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Kalifornio |
|  |
|  |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita | 1850 |
| Ŝtato |  Usono |
| Subŝtato             |  Kalifornio |
| Ĉefurbo | Santa Rosa |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo |   4 580 km² 4082 km² 498 km² |
| Loĝantaro  - 2020 (censo):  - Loĝdenso: |  488 863 107 / km² |
| Horzono: | pacifika tempo: UTC-8 / somera tempo UTC-7 |
| **Nomita laŭ:Sonoma* |
|  |

La **Kantono Sonoma** - angle *Sonoma County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Kalifornio. Ĝi situas norde de la Golfo de San-Francisko. Ĝia ĉefurbo estas Santa Rosa. La kantono estas parto de la urbega "Areo Golfo de San-Francisko". La vorto "Sonoma" venas el la lingvo de la *Mivok*-indianoj kaj tradukatas aŭ "valo de la luno" aŭ "lando de ĉefulo nazo".

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 488 863 personoj sur areo de 4 580 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 107 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun kantono Mendocino, kantono Lago, kantono Napa, kantono Solano kaj kantono Marin.

monto *Hood* kun vitejoj malfone
## Ekonomio

La kantono konatas pro sia vinproduktado kaj grandaj vitejoj. Aparte produktiĝas la vinspecoj *Chardonnay, Cabernet Sauvignon* kaj *Pinot Noir*, sed iom malplikvante ankaŭ *Merlot* kaj *Zinfandel*.

## Turismo

Unu el la plej pitoreskaj plaĝoj de Kalifornio estas la 17 mejlojn longa *Sonoma Coast State Beach* laŭlonge de la ŝtata ŝoseo 1 inter la loĝlokoj Kenner kaj Bodega Bay.

## Vidu ankaŭ

* la liston de kantonoj de Kalifornio.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Kantono Sankta Joakimo

|  |
| --- |
| **kantono San Joaquin / Sankta Joakimo (Kalifornio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Kalifornio |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita | 1850 |
| Ŝtato |  Usono |
| Subŝtato             |  Kalifornio |
| Ĉefurbo | *Stockton* |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo |   3694 km² 3604 km² 90 km² |
| Loĝantaro  - 2020 (censo):  - Loĝdenso: |  779 233 211 / km² |
| Horzono: | pacifika tempo: UTC-8 / somera tempo UTC-7 |
| **Nomita laŭ:** rivero *San Joaquin* |
|  |

La **kantono Sankta Joakimo** aŭ **kantono San Joaquin** - angle *San Joaquin County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Kalifornio. Ĝia administra centro estas la urbo *Stockton*. La kantono estis fondita la 30-an de novembro 1849.

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 779 233 personoj sur areo de 3 694 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 211 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun kantono Sakramento, kantono Amador, kantono Calaveras, kantono Stanislao, kantono Santa Clara, kantono Alameda kaj kantono Contra Costa.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)

## Vidu ankaŭ

* la liston de kantonoj de Kalifornio.

|  |  |
| --- | --- |
| hotelo *Stockton* | universitato de la Pacifiko |
# Alturas

| Alturas |
| --- |
|  |
| urbo en Usono   vd |
| Administrado |
| **Ŝtato** |  Usono |
| **Subŝtato** |  Kalifornio |
| **Kantono** | kantono Modoc |
| **Poŝtkodo** | 96101 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 2 715  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 368 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 41° 29′ N, 120° 33′ U (mapo)41.487222222222-120.5425
  [+] |
| **Alto** | 1 332 m [+] |
| **Areo** | 7,37 km²Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | UTC−08:00 [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Alturas (Kalifornio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Alturas en Kalifornio |

 |
|

|  |
| --- |
| Alturas (Usono)DEC |
| Situo de Alturas en Usono |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Alturas, California [+] |
|  |

**Alturas** estas urbo de Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko, kaj estas la administra centro de la kantono Modoc. Laŭ la stato de la censo 2020 en la urbo vivis 2 715 loĝantoj sur areo de 7,37 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 368 loĝantoj/km².

La loknomo *Alturas* signifas en la hispana *Altaĵoj*.

## Vidu ankaŭ

* la liston de kantonoj de Kalifornio.

|  |  |
| --- | --- |
| la monto *Eagle Peak* ("agla pinto") | la novklasikisma kantona juĝejo, iom pompa por eta farmista komunumo for de ĉiu urbega vivo |

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Prasiberiaj lingvaroj

**Praaziaj** aŭ **prasiberiaj lingvoj** estas komuna nomo de lingvoj el nordokcidenta Siberio, kiuj ekzistis tie antaŭ la disvastiĝo de tungus-manĉura lingvaro. Kvankam ili ne estas devene parencaj unu al la alia, ili havas iujn komunajn trajtojn. Tiuj aperis ĉar la lingvoj dum miljaroj ekzistis kune kaj la interinfluiĝis.

Al prasiberiaj lingvoj apartenas 4 lingvaroj:

* Eskim-aleŭta lingvaro
* Jeniseja lingvaro
* Jukagira lingvaro
* Ĉukĉa-kamĉatka lingvaro

Ankaŭ al tiu grupo apartenas du 2 senparencaj lingvoj: la nivĥa kaj la aina.
# Aoristo

**Aoristo**, el la pragreka ἀόριστος χρόνος (= "nedifinita tempo") estas "verba tempo" de lingvoj kiel, interalie, la sanskrita, serbokroata, bulgara kaj la pragreka.
Temas pri verba formo kiu, kiel diras la nomo mem, sin lokigas ekstere de la tradicia kaj plejkomuna kontraŭmeto inter la aspekto imperfekta, (kiu vidigas la agon en ĝia disvolviĝo), kaj tiu perfekta (kiu konstatigas ke la ago estas jam plenumita). Aoristo karakterizas la agon sentempan kaj senaspektan, nome ekstere de sia komenciĝo kaj finiĝo. Pro tio aoristo taŭgas por esti uzata en rakontadoj kaj povas tial esti tradukita per la tenso de la preterito (ekzemple, la Perfekta preterito en la itala kaj franca lingvoj).

Temas, do, pri tenso kiu en si mem ne pensigas al tempo en kiu la ago plenumiĝas: pro tio ĝi povas esti uzita, ekzemple, kun aludo al la estonto aŭ al la estanto. Ekzemplo: restas la katolika liturgio memoraĵo de la unuaj tempoj kiam en Romo kristamoj liturgiis per la lingvo de la evangelizantoj kaj de la novtestamentaj libroj, la pragrekan: inter la mesaj preĝoj troviĝas, ofte kantata, *kyrie eleison*, el Κύριε ἐλέησον (= "Sinjoro kompatu") kiu entenas imperativan aoriston el ἐλεέομαι (*eleeomai* ="kompati").

Alia uzo de aoristo, ĉiam en la greka, estas tiu tieldirita gnomika, kiu perlas proverbojn kaj sentecojn validajn kaj en la pasinto kaj en estonto kaj en la estanto.

En la latina aoristo finiĝis per fandiĝo kun la perfekto (en opono al la imperfekto). Lingvistoj rimarkigas ke, ekzemple, «dixi» el «dicere» funkcias kiel perfekto sed devenas el antikva «sigmatika» aoristo.

## Aoristo en lingvoj ne hindoeŭropaj

Diversaj lingvaj sistemoj havas tiun apartaĵon en siaj tensoj

Ekzemple, aoristo aperas en la turka kie tamen ege malsame rolas ol tiu aganta en la hindoeŭropa lingvaro, kie la aoristo konservas aŭ perdas sian aspekton laŭdepende de la pozicio rilate al aliaj verboj.

## Eksteraj ligiloj

 Aoristoj en la evangelioj.

 Aoristoj en la evangelioj

## Vidu ankaŭ

* Verba aspekto
* Aspekto (lingvistiko).
# Signo (semiotiko)

| Signo |
| --- |
|  |
| **koncepto**  |
| **objekto** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | signifato kaj signifanto  vd |

 |
|  |

En la semiotiko, **signo** estas io, kio reprezentas ion alian. Tiu reprezento povas esti komprenata nur de iu, kiu konas la signifon de la signo.

En sia *Kurso pri Ĝenerala Lingvistiko*, kiu iĝis fonda verko por struktura lingvoscienco, Ferdinand de Saussure interpretas lingvon kiel sistemon da lingvaj signoj. Tiukadre la tuta sistemo baziĝas sur la konceptoj *signo*, *signifanto* kaj *signifato*:

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** La ligilo, kiu unuigas signifanton al la signifato estas arbitra [...]. Tiel, la ideo pri "fratino" (soeur) ne estas ligita per ajna interna rilato al la sona sinsekvo *s-ö-r*, kiu rolas por ĝi kiel signifanto [en la franca lingvo]; ĝi povus esti same reprezentita per alia sinsekvo, ne gravas kiu; kiel pruvo, oni havas malsimilaĵojn inter lingvoj kaj la ekzistadon mem de malsamaj lingvoj: signifato de la franca vorto *boeuf* havas kiel signifanton *b-ö-f* en unu flanko de la landlimo, kaj *o-k-s* (*Ochs*) en la alia [...]. La ĵus formulita principo [de la arbitreco de la signo] regas la tutan lingvosciencon; sennombraj estas ĝiaj konsekvencoj [...]. Malkonsentanto povus apogi sin sur *onomatopeoj* por diri, ke elekto de signifanto ne estas ĉiam arbitra. Sed onimatopeoj neniam estas konstituaj elementoj de lingva sistemo [...]. Ne nur ili estas malmultnombraj, sed ilia elekto estas jam, iagrade, arbitra, ĉar ili ne estas pli ol alproksimiga kaj jam duonkonvencia imitado de iuj bruoj. **”** |

 |

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Simptomo
* Signifanto kaj signifato
* Lingva signo

## Eksteraj ligiloj

* "Semiotiko por Komencantoj" plena teksto reta, Daniel Chandler
* A jeltudomány története (Magyar Elektronikus Könyvtár)
* A témához kapcsolódó MEK-dolgozat
* Signo (semiotiko)