# Ŝjiano

| Ŝjiano |
| --- |
|  |
| subprovincnivela dividaĵo de Ĉinio  eksa ĉefurbo  antikva urbo (–nekonata valoro) megaurbo  urbego  departemento-ranga urbo  provinca ĉefurbo   vd |
| Administrado |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Mariboro (2017–) Valencio (2016–) kantono Montgomery (2013–) Samarkando (2013–) Ĉinĝu (2011–) Pompei (2007–) Veliko Tarnovo (2006–) Veliko Tarnovo (en)  (2006–) Kusko (1998–) Braziljo (1997–) Dnipro (1995–) Kjonĝu (1994–) Funabaŝi (1994–) Dortmundo (1991–) Edinburgo (1985–) Kioto (1974–) Iași  Kebekurbo  Paŭo  Sankt-Peterburgo  Ĝorĝtaŭno  Katmanduo  Ateno  Taupo  Nara  Kalamata  Isfahano  Kairo  Kansasurbo  Konya  Lower Hutt  Birmingham  Ĝido  Istanbulo  Lahoro  Deĝon   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 710000 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Ye Niuping |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 12 952 907  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 283 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 34° 16′ N, 108° 57′ O (mapo)34.261111111111108.94222222222
  [+] |
| **Alto** | 405 m [+] |
| **Areo** | 10096,81 km² (1 009 681 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ŝjiano (Ĉinio)DEC |
| Situo de Ŝjiano |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Xi'an [+] |
|  |

**Ŝjiano** aŭ laŭ pli malnova esperantigo **Hiano** (ĉine 西安 [xi-an]  aŭskulti) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo en Ĉinio, kie estas provinca ĉefurbo de Ŝenŝjio.

Laŭ la stato de 2020 en la urbo Ŝjiano vivis 12 952 907 loĝantoj sur areo de 10 096,81 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 283 loĝantoj/km².

Granda pagodo en Ŝjiano
## Historio

Ŝjiano (malnova skribo: Siano) estis la ĉefurbo de Ĉinio dum la tempo de la dinastioj de Zhou, Qin, Han, Sui kaj Tang. Ĝi estis unu de la finaj punktoj de la silka vojo.

En la jaro 1046 a.K. dum la dinastio Okcidenta Zhou, kiu estis la unua tutlanda reĝimo en ĉina historio, Ŝjiano estis nomita *Fenghao* (ĉine 丰镐|豐鎬), kiu estis kunigita nomo de du ĉefurboj *Fengjing* (丰京|豐京) kaj *Haojing* (镐京|鎬京) fonditaj de Reĝo Wen kaj Reĝo Wu respektive. En la komenca jaro de la dinastio Okcidenta Han (la jaro 206 a.K.), Imperiestro Liu Bang elektis Ŝjianon kiel ĉefurbon, kaj nomis ĝin *Chang'an* (长安|長安), kiu signifis "longan pacon". Ekde tiam ĝis la fina jaro de la dinastio Tang (la jaro 907), Ŝjiano sub la nomo *Chang'an* estis ĉefurbo de dektri dinastioj por pli ol 1100 jaroj. En la printempo de la jaro 1369, kiu estis la dua jaro post la fondiĝo de la dinastio Ming, generalo Xu Da de imperiestro Zhu Yuanzhang kaptis la urbon, kaj ŝanĝis ĝian nomon al *Xi'an* (西安, esperante Ŝjiano), kiu signifis "pacon en okcidento", kaj edke tiam, oni uzis la nomon ĝis nun.

## Servoj

* Universitato Ŝjiano Jiaotong

## Turismo

Ŝjiano havas la faman armeon el 7 000 terakotaj militistoj en natura grandeco, el la 3-a jarcento antaŭ Kristo.Ŝj

Ankaŭ tie troviĝas aliaj ne famaj turismaj aferoj kiel urba murego, 14 km longa, kun superrigardo sur la urbo; eblas biciklado laŭ la muro kaj la budhisma granda ansero-pagodo (« Da Yan Ta »). Ekzistas sonorilo-turo kaj tamburo-turo.

## Klimato

La klimato de Ŝjiano estas kontinenta, iomete musono influas. La someroj estas varmegaj, la vintroj estas malvarmaj kaj sekaj. Plej ofte de aŭgusto ĝis novembro pluvas (vintre malofte neĝas) resume 550 mm. Printempe polvo- kaj sableroŝtormoj okazadas. La averaĝa temperaturo estas 14 °C, somere 27 °C, vintre proksimume frostopunkto.

## Partneraj urboj

Inter la partneraj urboj estas:

* Lower Hutt en Nov-Zelando
* Kioto en Japanio, 1974
* Edinburgo en Britio, 1985
* Lahoro en Pakistano, 1992
* Dnipro en Ukrainio, 1995
* Katmanduo en Nepalo, 1996
* Braziljo en Brazilo, 1997
* Kebekurbo en Kanado, 2001
* Samarkando en Uzbekio, 2013

## Esperanto

* Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano
* Ĉielismo WANG Tianyi

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Metroo de Ŝjiano