Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Provinco Ĥuzestano

| Provinco Ĥuzestano |
| --- |
| ‏‏‏‏خراسان خوزستان |
| Provinco |
|  |
| provinco de Irano [+] |
|

---

 |
| Lando | Irano |
|

---

 |
| Ĉefurbo | Ahvazo |
|  - koordinatoj | 31° N, 49° O (mapo)31.327348.694
  [+] |
| Akvokolektejo | 64 055 km² (6 405 500 ha) [+] |
| Areo | 64 055 km² (6 405 500 ha) [+] |
| Loĝantaro | 4 710 509 [+] (2016) |
|

---

 |
| Horzono | UTC+03:30, UTC [+] |
| ISO 3166-2 | IR-06 (IR-10 ĝis 2020) |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Provinco Ĥuzestano (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| situo de la provinco en Irano |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Provinco Ĥuzestano (Irano)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Provinco Ĥuzestano |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Khuzestan Province** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

ponto de Ahvazo dumnokte
**Ĥuzestano** (perse استان خوزستان, Ostān-e Ĥūzestān) estas provinco de Irano. Ĝia ĉefurbo estas Ahvazo. La plej grava haveno estas Abadano. Alia grava urbo estas Dezful.

La areo de la regiono estas 64 055 km². Laŭ la stato de oktobro 2011 en la provinco vivis 4 531 720 personoj. La loĝdenso sekve estas 71 homoj/km². La ISO-kodo de la provinco estas IR-10.

En la regiono loĝas etnaj malplimultoj de araboj, luroj kaj baĥtiaroj. Dum antikveco la regiono apartenis al la malnova imperio de Elamo. Ĝi estas la plej varma regiono de Irano; jam dum antikveco ĝi estis fama pro sia ega varmo dum somero.

Parto de la provinco ege suferis dum la dek-jara iraka-irana milito de 1980 ĝis 1989.

Propra muzika stilo de tiu regiono nomiĝas *Bandari* ("havena"). Ĝi sentigas arabajn influojn.

## Plej grandaj urboj

* Ahvazo (provinca ĉefurbo)

### Distriktaj ĉefurboj

Anglalingva mapo pri Ĥuzestano
* Abadano
* Koramŝahr
* Dezful
* Andimeŝk
* Ŝuŝ (iam Suzo)
* Ŝuŝtar
* Behbahan
* Bandar Emam Ĥomejni
* Omidijeh
* Izeh
* Bagmalek
* Mahŝahr
* Susangerd
* Ramhormoz
* Ŝadegan
* Masĝed Solejman
* Hovejzeh

## Vidindaĵoj

* Zigurato de Ĉoga Zanbil

## Esperanto-movado

Ekzistas gastiganto de Pasporta Servo en Ahvazo.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de Gubernio de Ĥuzestano Arkivigite je 2007-06-23 per la retarkivo Wayback Machine (angle, arabe, perse)
* fotoj de Ĥuzestano (Esperante)

Provincoj de Irano

Alborzo |
Ardabilo |
Buŝehro |
Farso |
Gilano |
Golestano |
Hamadano |
Hormozgano |
Ĥomo |
Ĥuzestano |
Ilamo |
Isfahano |
Jazdo |
Kazvino |
Kermano |
Kermanŝaho |
Kohkilujeh kaj Bujer Ahmad |
Kurdistano |
Lorestano |
Markazi |
Mazandarano |
Norda Ĥorasano |
Okcidenta Azerbajĝano |
Orienta Azerbajĝano |
Razavi-Ĥorasano |
Semnano |
Sistano kaj Baluĉistano |
Suda Ĥorasano |
Teherano |
Ĉahar Mahal kaj Baĥtijari |
Zanĝano
# Persa golfo

| Persa golfo |
| --- |
| maro • golfo |
|  |
| Mapo de Persa Golfo. |
| Profundeco |
|   Maksimuma | 104 m |
| Larĝeco | 380 km |
| Longeco | 1,000 km |
| Areo | 239,000 km² |
| Supra tutaĵo | Hinda Oceano |
| Najbaraj tutaĵoj | Ormuza markolo Omana golfo |
| Kontinento | Azio |
| Landoj |  Irano  Irako  Kuvajto  Kataro  Barejno  Sauda Arabio  Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj  Omano |
| Koordinatoj | 26° 0′ 0″ N, 52° 0′ 0″ O (mapo)2652
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Persa golfo (Persa Golfo)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |
| Persa golfo sur la mapo de Persa Golfo |

 |
| Persa golfo |
| Alfluantoj | Ŝatt al-Arab |
|  |

La **Persa golfo** situas en la nord-okcidento de la Hinda Oceano, ĉe la bordoj de Azio.

jen la Persa golfo, oriente limigiga per la Ormuza markolo, en la Poŝatlaso de la mondo de 1971
En oriento ĝi per la Ormuza markolo kaj la Omana golfo ligiĝas kun la Araba maro. Ĝia areo ampleksas 240 000 km². La golfo havas profundon de ĝis 115 m; ĝi longas 1000 kilometrojn kaj la maksimuma larĝo estas 370 kilometroj. La suda bordo estas ebena, sed la norda ĉe la irana bordo montara. La Persan golfon enfluas la rivero Ŝatt al-Arab, kunfluo de Eŭfrato, Tigriso kaj Karuno. Ĉe la bordoj estas multaj insuloj. Sur la fundo estas gravaj krudaĵoj de nafto. Ok landoj havas bordojn rande de la Persa Golfo: Irano, Irako, Kuvajto, Sauda Arabio, Barejno, Kataro, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Omano. La ĉefaj havenoj estas Fao (Irako), Basra (Irako), Abadan, Bender-Ŝaĥpur (Irano), El-Kuvajto (Kuvajto), Ras-Tanura, Manamo (Barejno) kaj Um-Sajd (Kataro).

Antaŭ kelkaj jaroj seriozaj incidentoj okazis en la regiono de la golfo: dum la Iraka-irana milito de 1983 kaj la Iraka-kuvajta konflikto de 1991 granda kvanto da nafto, transportata per naftoŝipoj, estis disverŝita en la akvon pro la bombatakoj de militantaj trupoj.

La areo de la Persa Golfo malrapide malkreskadis dum la lastaj 6000 jaroj. La teritorioj de la tuta Kuvajto kaj malsupra Irako estis parto de ĝia baseno. Kaj nuntempe, la proceso daŭras pro la grandaj sedimentoj de la Ŝatt al-Arab en sia delto.

## Vidu ankaŭ

* Listo de maraj ekoregionoj
* Mezoriento
* South Pars-North Dome
* Insulo Keŝm
# Ŝramano

Ĝajna monaĥo
Ĝajna monaĥo
**Ŝramanoj** (Sanskrito: ś*ramaṇa (श्रमण)*; Palio: *samaṇa*) estis vagemaj predikantoj kaj asketoj de antikva Hindio, kiuj amase agadis ĉirkaŭ de la 6-a ĝis la 5-a jarcento a.K..

Oni nomis ilin ankaŭ vagantoj aŭ pilgrimuloj. En budhismaj tekstoj, la esprimo *ŝramano* estas uzata kiel sinonimo de bikŝuo.

## Vidu ankaŭ

* Kvin bikŝuoj
* Ŝramanismo
# Ĝamuo kaj Kaŝmiro

| **Ĝamuo kaj Kaŝmiro** |
| --- |
| Origina nomo
  | **जोम त् कशीर جۄم تہٕ کٔشِیر** |
|  |
| **unia teritorio de Barato** |
| Administrado |
| Estas parto de
  | Barato |
| Administra centro
  | Srinagaro kaj Ĝamuo |
| Politiko |
| Estro
  | Omar Abdullah
(ekde ) |
| Demografio |
| Oficiala lingvo
  | urdua |
| Loĝantaro (laŭ la stato de 2011)
  | 12 258 433  |
| Geografio |
| Areo
  | 42 241 km² (4 224 100 ha) |
|  Ĝamuo kaj Kaŝmiro sur la mapo de Barato |
| Geografia situo | 32° 42′ 0″ N, 74° 54′ 0″ O (mapo)32.774.9
 |
|

|  |
| --- |
| Ĝamuo kaj Kaŝmiro (Ĝamuo kaj Kaŝmiro)DEC |
| Situa mapo de Ĝamuo kaj Kaŝmiro |

 |
|  |
| Hor-zono
  | UTC+05:30 [+] |
| Kodoj |
| ISO 3166-2
 | IN-JK |
| Eksteraj paĝoj |
| jammukashmir.nic.in [+] |
| La kategorio en la Komunejo
  | Ĝamuo kaj Kaŝmiro [+] |
|  |

**Ĝamuo kaj Kaŝmiro** ekde oktobro 2019 estas nova unia teritorio de Barato. Antaŭe proksimume duoble granda areo de sama nomo Ĝamuo kaj Kaŝmiro estis la plej norda ŝtato respektive subŝtato de Barato. Plejparte lokita en la montaro Himalajo, Ĝamuo kaj Kashmiro dividis limojn kun la gubernioj Himaĉal-Pradeŝo kaj Panĝabo (sude), aŭtonoma teritorio en Pakistano polemike nomata Libera Kaŝmiro de Pakistano (okcidente), Gilgit-Baltilando de Pakistano (norde), kaj Popola Respubliko de Ĉinio (norde kaj oriente). La teritorio de Ĝamuo kaj Kaŝmiro estas disputata inter Barato, Ĉinio kaj Pakistano, kaj estas nomata de Pakistano "Barate okupita Kaŝmiro". Siaflanke Barato priskribas la regionon administratan de Pakistano "Pakistane okupita Kaŝmiro". Ĝamuo kaj Kaŝmiro laŭ la konsisto de antaŭ 2019 konsistais el tri regionoj: Ĝamuo, la valo Kaŝmiro, kaj Ladako. En oktobro 2019 la teritorio dividiĝis al du novaj uniaj teritorioj de Barato: Ĝamuo kaj Kaŝmiro pli okcidente kaj la ekstreme maldense loĝata Ladako pli oriente.

Laŭ la stato de 2011 en la subŝtato vivis 12 258 433 loĝantoj sur areo de 42 241 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 290 loĝantoj/km². Srinagaro estas la somera ĉefurbo, kaj Ĝamuo ĝia vintra ĉefurbo.

La kaŝmira valo, ofte nomata "Surtera paradizo", famiĝas pro la bela montara pejzaĝo, kaj la multegaj sanktejoj de Ĝamuo allogas ĉiujare dekmilojn da hinduaj kaj islamanaj pilgrimoj. Ladako, kiu ankaŭ nomiĝas "Malgranda Tibeto", estas renoma pro sia montara beleco, kaj la budhisma kulturo.

Mapo de la 28 ŝtatoj kaj 8 uniaj teritorioj de Barato, laŭ la stato de post 2020: Ĝamuo kaj Kaŝmiro estas kie en la mampo estas litero Ĉ, kaj Ladako tie kie estas litero D
# Neduuma genro

| Neduuma genro |
| --- |
|  |
|  |
| **socia sekso**  |
| **genro • genra malplimulto • terminego** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | androgyne (en)  ĉiugenra dugenra polygender (en)  trigenra neŭtreco maverique (en)  intergenra seksofluulo duonvirino duonviro aporagender (en)  xenogender (en)  abinary (en)  gendervoid (en)  aŭtisma sekseco neŭrosekseco transneutral (en)  X-gender (en)   vd |

 |
|  |

Azia unua Neduuma Fiero ĉe Maduraj kun Anjali Gopalan
**Neduuma genro** estas terminego por la genroj
kie la individuo ne apartenas al la genra duumo.

La duumismo okazas kiam oni normigas la seksajn identecojn, kiel travideblas la jena ideo: "*Ĉiuj homoj estas ekskluzive viroj aŭ ekskluzive virinoj, kaj neniu povas posedi kiel identecon ambaŭ seksojn, alian sekson aŭ neniun sekson.*" Persono kies memdeklarita sekso ne samas al la biologia sekso de tiu persono estas nomata **transgenra**, dum persono kiu havas tiujn seksojn akordaj estas nomata **cisgenra**. Ĉi tiu seksa specifeco partoprenas de situacio de transgenreco, kiam homo estas malakorda inter sia vera sekso kaj la sekso kiu estis al tiu homo oficiale elektita dum la nasko. Ĉi tiu elekto obeas la ideon de seksigado de homoj laŭ iliaj seksaj markoj: havi penison signifas, ke homo estas necese viro, dum havi vulvon signifas ke homo estas necese virino. Krom esti transfobia penso, tio estas ankaŭ duuma penso, ĉar ĝi ne agnoskas la ekziston de transgenraj homoj nek specife akceptas ke la personoj povas deturniĝi de la seksa normo.

Duration: 2 minutes and 0 seconds.2:00Voĉlegita versio de la artikolo
Estis proponita la sufikso *-ip-* por esprimi neduumecon en Esperanto. Neduumaj esperantistoj ofte preferas esti priparolataj per la pronomo *ri* (interalie proponita de ĝiismo kaj riismo), sed ankaŭ ekzistas neduumuloj kun aliaj preferoj.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo ekzistas kiel **voĉlegita versio**, registrita je 04.08.2021 kiun vi povas elŝuti aŭ aŭskulti:
Duration: 2 minutes and 0 seconds.2:00

---

*Projekto:Aŭdioartikoloj* |

 |

## Vidu ankaŭ

* Genro (identeco)
* Intersekseco
* Internacia tago de neduumuloj
* Transfemina sekso
* Transmaskla sekso
* Tria sekso
* Akwaeke Emezi
* Demi Lovato

## Referencoj
# Registaro de Barato

| Registaro de Barato |
| --- |
|  |
|  |
| **politika sistemo • organizaĵo • federacia registaro** |
| **Jurisdikcio** | Barato |
| **Lando** | Barato |
| **filioj** | Ordnance Clothing Factory • Housing and Urban Development Corporation Limited • Rural Electrification Corporation Limited • Department of Space • Department of Atomic Energy • Uttarakhand Jal Sansthan • National Book Trust, India vd |
| **Partoprenanta** | Union Council of Ministers of India • Parlamento de Barato • judiciary of India vd |
| Registaro de Barato |
| **Dum** | 1991 - nuntempe |
|  |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Registaro de Barato**, oficiale nomita **Registaro de la Unio**, aŭ ofte **Centra Registaro**, estis establita de la Konstitucio de Barato, kaj ĝi estas la aŭtoritato de regado de federacia unio de 29 ŝtatoj kaj 7 teritorioj de la unio, kolektive nomata Respubliko Barato. La bazaj leĝoj kaj civilaj kaj punaj kiuj regas la civitanoj de Barato estas difinitaj en serio de gravaj leĝoj de la parlamento, kiel la Punkodo de Barato, la Kodo de Krimproceduroj ktp. La federalaj (unio) kaj ŝtataj kaj provinciaj registaroj unuope konsistas el plenuma, leĝofara kaj jura branĉoj. La jursistemo aplikita al la federala kaj provincaj ŝtatoj estas bazita sur la anglasaksa juro kaj en la Organika Leĝo. Barato akceptas la jurisdikcion de la Internacia Kortumo kun kelkaj malkonsentetoj. Je loka nivelo, la sistemo de registaro Panĉaĝat posedas kelkajn administraciajn sencentrigitajn funkciojn.

## Vidu ankaŭ

* Uniaj teritorioj de Barato
* Lok Sabha
* Barata Supera Kortumo
* Parlamenta demokratio

## Bibliografio

* Subrata K. Mitra kaj V.B. Singh. 1999. Democracy and Social Change in India: A Cross-Sectional Analysis of the National Electorate. New Delhi: Sage Publications. ISBN 81-7036-809-X (India HB) ISBN 0-7619-9344-4 (U.S. HB).

## Eksteraj ligiloj

* Pan Card - Pan card Tax information for government tax department
* Directory of official Government websites in India
* Government of India Portal

la registara bloko
# Barata kuirarto

La **barata kuirarto** estas la vasta gamo de kuirarto en Barato, de la himalajaj regionoj norde ĝis la suda kabo de la subkontinento sude. En ŝtatego de multaj etnoj kaj lingvoj, ankaŭ la kuirarto tre malsamas laŭ unuopaj regionoj. Tial la kategoriigo estas nur orientiga.

Baza konsistigero estas, en la regionoj kie oni kultivas ĝin, rizo, en la regionoj kie kultiviĝas tritiko, la hinda pano *nan* ( नान ), aŭ la hindaj patkukoj *ĉapati* ( चपाती ), la likva butero *ghî* ( घी ), la fermentita lakto *lassi* ( लस्सी ), uzita kiel trinkaĵo. La tradicia trinkaĵo de Hindio estas de antikveco lakto; teo estis alportita de la angloj dum koloniaj tempoj; nun, alia alportaĵo aldoniĝis *kokakolao* aŭ ties barata imitaĵo "*Thumbs up*".

## Pladoj

* Aŝaro
* Pakoro

## Bildaro

 *
*
*
*

## Eksteraj ligiloj

* bengala kuirarto
*  Arkivigite je 2019-07-08 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-03-09 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
# Baton Rouge (Luiziano)

| Baton Rouge |
| --- |
|  |
|

Fotomuntaĵo |
| urbo en Usono  urbego  kantona sidejo  ĉefurbo de ŝtato aŭ insula areo en Usono  unuiĝinta civito-kantono   vd |
|  |
| Flago |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Aix-en-Provence  Tajĉung  Portoprinco  Córdoba   vd |

 |
|

|  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 70801 • 70802 • 70803 • 70804 • 70805 • 70806 • 70807 • 70808 • 70809 • 70810 • 70811 • 70812 • 70813 • 70814 • 70815 • 70816 • 70817 • 70818 • 70819 • 70820 • 70821 • 70822 • 70823 • 70825 • 70826 • 70827 • 70831 • 70833 • 70835 • 70836 • 70837 • 70873 • 70874 • 70879 • 70884 • 70891 • 70892 • 70893 • 70894 • 70895 • 70896 • 70898 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Sharon Weston Broome |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 227 470  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 997 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 30° 27′ N, 91° 11′ U (mapo)30.4475-91.178611111111
  [+] |
| **Alto** | 17 m [+] |
| **Areo** | 228,230603 km² (2 282 3.0 603 ha) [+] |
| **Horzono** | centra horzono de Nordameriko [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Baton Rouge (Luiziano)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Baton Rouge |

 |
|

|  |
| --- |
| Baton Rouge (Baton Rouge)DEC |
| Situo de Baton Rouge |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Baton Rouge, Louisiana [+] |
|  |

**Baton Rouge** estas la ĉefurbo de Luiziano, ŝtato de Usono. Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de Paroĥo Okcidenta Baton Rouge.

Laŭ la stato de 2020 en la urbo Baton Rouge (Luiziano) vivis 227 470 loĝantoj sur areo de 228,23 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 997 loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun Alexandria. Laŭ la popolnombrado de 2000 ĝi havis 227.818 loĝantojn.

La nomo *Baton Rouge* signifas "bastono ruĝa" francalingve. La nomo devenas de cipresa stango tinkturita ruĝe, kiu markis la limon de la ĉasteritorio de indianoj, kiam la Francoj unue koloniigis tie en 1699. Baton Rouge restis urbeto dum la franca kaj hispana koloniigo. Post kiam Usono aĉetis Luizianon, ĝi kreskis pli rapide, kaj estis urbigita en 1817, kiam ĝi estas la dua plej granda urbo en Luiziano.

La ĉefurbeco de la ŝtato Luiziano estis movita de Nov-Orleano al Baton Rouge en 1849. Ĝi estis removita al Nov-Orleano dum la Usona Enlanda Milito, kaj tiam revenis al Baton Rouge en 1882.

* la malnova Luiziana Kapitolo

## Gefiloj

* Andrea Tomasovsky

## Vidu ankaŭ

* Kaĵun-franca lingvo
* Kaĵunoj
* Kaĵuna kuirarto
* Luiziana Universitato

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2010-10-26 per la retarkivo Wayback Machine Oficiala retejo
*  Arkivigite je 2017-06-02 per la retarkivo Wayback Machine Urba gvidilo
# Vaporado

Surfaca vaporiĝo de akvo sur hejta plato
Vaporiĝanta etanolo je ĉambra temperaturo, malaltigas ties temperaturo.
**Vaporado** estas transformo de likvaj materialoj al vaporstato, do transformo kiu eligas vaporojn. Kiam oni konsideras ke la likvaĵo fariĝas vaporo, la elektita termino estas ankaŭ **vaporiĝo** . Laŭ kondiĉoj, aŭ estas surfaca *vaporiĝo*, aŭ volumena *vaporado*. Se ekzistas iaj kondiĉoj (ekz. per ekstera granda varmo kaj/aŭ malgranda premo) por bobelestiĝo en la likva volumeno, okazas *vaporado* dum ĉitia bolado.

Oni nomas sublimado la rektan transformiĝon de molekuloj el solida al aersimila stato.

La inversa transformo de *vaporado* (t.e. transformo de vaporaj materialoj al likva stato) nomiĝas *kondensado*.

Por eki la vaporadon, la solida aŭ likva materialo bezonas varmon por venki la koĥerecajn fortojn inter la molekuloj. La necesa energio por *vaporado* egalas al tia necesa dum *kondensiĝo* de vaporo al likvo. Tia propreco estis uzata en malnovaj "fridujoj per kondensado", kiuj funkciis sen kompresoro.

La vaporiga energio proporcias kun la koheraj fortoj.

Kiam varmas, la haŭto produktas ŝviton, kiu estas konstituaĵo de natura vaporiĝa sistemo; por sia vaporiĝo, ŝvito prenas varmon el la haŭto, kiu tial malvarmiĝas, tiu fenomeno partoprenas al la regulo de la korpa temperaturo.

*Vaporigilo* estas aparato kiu produktas vaporon ekde fluaĵo; ekz. la vaporigiloj por parfumoj, fakte ili ne ĉiuj produktas vaporon, sed anstataŭe fajnajn gutetojn.

## Vidu ankaŭ

* Latenta varmo
* Vaporiĝ-transpiro
* Vaporigado
* Vaporkuirado

## Referencoj
# Ĝanĝou

| Ĝanĝou |
| --- |
|  |
| departemento-ranga urbo  urbego   vd |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Honoluluo (2012–) Date (en)    vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 363000 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 5 054 328  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 392 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 24° 31′ N, 117° 40′ O (mapo)24.50932117.66117
  [+] |
| **Areo** | 12879,62 km² (1 287 962 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ĝanĝou (Ĉinio)DEC |
| Situo de Ĝanĝou |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Zhangzhou [+] |
|  |

**Ĝanĝou,** ĉine **漳州** estas provincnivela milionurbo kaj universitata urbo en provinco Fuĝjano en Ĉina Popola Respubliko. La municipo administras ankaŭ la prosimajn urbetojn, distriktojn kaj similajn zonojn.

Templo en Ĝanĝou
## Geografio

Ĝanĝou etendiĝas sur ebenaĵo proksime al la maro en la orienta parto de la lando.

## Historio

Ĝanĝou en la frua 20-a jarcento estis ĉirkaŭita per muro, la stratoj estis pavimitaj kun granito. Taĉmento de Mao Zedong okupis la urbon en 1932.

## Ekonomio

En Ĝanĝou en la frua 20-a jarcento funkciis brikofornoj kaj, sukerofarado, sed la plej grava estis la silkokomercado.

## Trafiko

Ĝanĝou havas fervojan stacidomon. Aŭtovojo troviĝas en la proksimeco.

## Klimato

Ĝanĝou havas subtropikan klimaton kun influo de musono. La temperaturo somere estas iom pli ol 30 C, vintre la duono. Jare pluvas po 1300 mm.

## Vidindaĵoj

* templo Konfucea

## Ĝemelurboj

* Isahaja, Japanio
* Palembang, Indonezio
* Wageningen, Nederlando

## Fontoj

* Angla Vikipedio

## Eksteraj ligiloj

* Mapo pri Ĝanĝou
# Filipina Fosego

| Filipina Fosego |
| --- |
|  |
| profunda submara fosego [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Pacifiko |
| Koordinatoj | 10° 2′ 38″ N, 126° 40′ 57″ O (mapo)10.043928126.68245
  [+] |
|

---

 |
| Longo | 1 320 km (820 mi) |
| Larĝo | 30 km (19 mi) |
| Maksimuma profundo | 10 540 m |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Filipina Fosego (Pacifika oceano)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Filipina Fosego (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| La **Filipina Fosego**, meze de la bildo. |

 |
|  |

La **Filipina Fosego** (ankaŭ **Filipina Profundo**, **Mindanaa Fosego**, kaj **Mindanaa Profundo**) estas submara fosego oriente de la Filipinoj. La fosego estas en la Filipina maro de okcidenta Norda Pacifika Oceano kaj pluas NNOk-SSOr. Ĝi havas longon de proksimume 1 320 km kaj larĝon de ĉirkaŭ 30 km el la centro de la Filipina insulo Luzono sudoriente al norda insulo Moluka nome Halmahera en Indonezio. Je ĝia plej profunda punkto, la fosego atingas 10 540 m.

Tuj norde de la Filipina Fosego estas la Orientluzona Fosego. Ili estas separataj, kaj ties kontinueco interrompita kaj dismetita, pere de la Benhama Altebenaĵo ĉe la Filipina plato.

## Notoj
# Habitato (ekologio)

| Habitato |
| --- |
|  |
| **speco de loko ekologia koncepto**  |
| **regiono • medio** |
| Poste | biotopo vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | grundo humideco temperaturo lumintenso  vd |

 |
|  |

Restantaj disigitaj habitatoj de la afrika elefanto
Somera (ruĝa) kaj vintra arealo de la Nigramantela mevo
**Habitato** (el la latina *habitat*, "li/ŝi/ĝi loĝas"; esperante **vivejo**) estas ekologia aŭ vivmedia areo, kie vivas aparta besto- aŭ planto-specio. Ĝi estas la natura medio, en kiu organismo restadas aŭ la fizika medio, kiu influas al populacio kaj kiun tiu uzas.

En tiu ĉi kunteksto, uzi la terminon "populacio de specio" preferindas al tiu de "organismo", ĉar, kvankam eblas priskribi la habitaton de unu sola bruna urso, oni fakte neniam trovas apartan aŭ individuan urson, sed grupon da brunaj ursoj, kiu entenas reproduktiĝantan populacion kaj okupas certan biogeografian areon. Plie, tiu ĉi habitato povus diferenci de tiu de alia grupo aŭ populacio de brunaj ursoj vivante aliloke. Do estas nek la specio nek la individuo por kioj oni tipe uzu la terminon "habitato".

Alia difino de habitato estas : la loko - ankaŭ nomata ekologia spaco kie (populacio) de specio vivas. Oni komparu kun la *adreso* kie oni trovus tiun ĉi populacion de specio kiam oni serĉus ĝin.

Oni ne konfuzu la nociojn habitato kaj biotopo. Ekzemple : en la biotopo arbaro, la grundsurfaco estas la habitato de la onisko ; troglodito vivas en pluraj biotopoj kiel arbaro, duno, marĉo kaj urbĝardeno.

**Mikrohabitato** estas fizika situo kie vivas tre malgrandaj kreitaĵoj. Ekzemple : unu sola folio de arbo povas esti mikrohabitato de certa populacio de bestetoj. **Mikrovivmedio** estas la apudaj ĉirkaŭaĵoj kaj aliaj fizikaj faktoroj de individua planto aŭ besto en ĝia habitato.

## Homa habitato

Homa habitato estas la medio en kiu homaj estaĵoj vivas, laboras, ludas kaj moviĝas. Ĝi ne sole estas restadejo - domo - sed la sumo de ĉiuj faktoroj kiuj konstituas la tutan vivmedion, kiel urboj, landoj, kaj lernejoj.

## Referencoj

## Literaturo

* Clements, Frederic E., and Victor E. Shelford. 1939. *Bio-ecology*. John Wiley & Sons, New York. 425 pp. angle

## Vidu ankaŭ

* Arealo
* Biomo
* Biotopo
* Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
* Habito
* Planta komunumo

## Eksteraj ligiloj

* Interactive Coastal Habitat Mural Arkivigite je 2009-06-19 per la retarkivo Wayback Machine from University of Deleware College of Marine and Earth Studies Arkivigite je 2009-06-20 per la retarkivo Wayback Machine angle
# Saĥarozo

Vidu ankaŭ: Ribozo, Arabinozo, Galaktozo, Fruktozo, kaj Laktozo
**Saĥarozo** aŭ **sakarozo** estas la kemia nomo de la **tabla sukero**. La saĥarozo estas disaĥarido; ĉiu molekulo konsistas el du "simplaj" sukeroj (el unu glukozo kaj unu fruktozo), nomataj monosaĥaridoj.

## Konstruo

Saĥarozo: glukozo (maldekstre) kaj fruktozo (dekstre) gravaj molekuloj en la korpo.
Saĥarozo estas disaĥarido konstruata el unu molekulo de glukozo ligita per α(1-2)-glikozida ligo al unu molekulo de fruktozo.

## Produktado

La saĥarozo estas ĝenerale ekstraktata, purigita, kristaligita el sukerkano aŭ sukerbeto. Plia sukera (sed komerce negrava) fonto estas la sorgo kaj sukeracero. (pli detale ĉe sukero)

## Uzado

La pura saĥarozo estas la plej ĝenerala dolĉigaĵo en la moderna, industriiĝinta mondo. La homo kaj la plimulto de la mamuloj volonte akceptas la nutraĵojn dolĉigitajn per saĥarozo. La prilaboritaj kaj ĝuaj nutraĵoj ofte enhavas saĥarozon.

## Sanecaj efikoj

La saĥarozo havas tre malfavorajn efikon je la sano. La plej ĝenerala estas la denta kario, ĉe kiu la acido produktata de bakterioj kaŭzas difektiĝon de la emajlo. La saĥarozo havas grandan energienhavon, kiu povas kaŭzi dikiĝon. La homoj suferantaj je diabeto devas ĉiam kontroli sian sukerkonsumadon.

## Sukera anstataŭaĵo

Pro la malsanigaj efikoj de la sukero estis ellaboritaj sukeraj anstataŭaĵoj, kvankam ili ŝajnas ne tiel vaste uzeblaj kiel sukero kaj ili havas aliajn malbonajn efikojn je la sano.

* Sukeraj kristaloj

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-05-27 per la retarkivo Wayback Machine Spaca vido de la molekulo
*  Angla sukera nomenklaturo