Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dongtan

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun la alia ĉina urbo Dongtaj |

| Dongtan |
| --- |
|  |
| arkitektura strukturo   vd |
| Administrado |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 31° 31′ N, 121° 55′ O (mapo)31.519288888889121.92026111111
  [+] |
| **Alto** | 4 m [+] |
|

|  |
| --- |
| Dongtan (Ĉinio)DEC |
| Situo de Dongtan |

 |
|  |
|  |
|  |

**Dongtan** ("orienta plaĝo") estas projekto de ekologia urbo por la insulo Chongming, ĉe la nordo de Ŝanhajo. Dongtan situas en la enfluejo de la riverego Jangzio, kaj estos finita en 2010, kaj prezentata en la Internacia ekspozicio de Ŝanhajo. La urbo enhavos unue de 50 000 al 80 000 loĝantojn, kaj tiu kvanto laŭplane atingos 500 000 urbanojn.

## Ekologia urbo

La celo de tiu urbo estas malpligrandigi la ekologian premsignon de ĝiaj loĝantoj per la uzo de modernaj ekologiaj teĥnikoj: Renoviĝantaj energioj (ekzemple sunenergio kaj ventoenergio), fuelpilo por la veturiloj, kaj akva recikligo.

Ĉiuj konstruaĵoj havas maksimume ok etaĝojn, kaj la stratoj estas larĝaj: la piedirantoj de Dongtan havas sesoble pli da spaco ol en Kopenhago, kiu estas unu el la plej spacaj urbegoj en Eŭropo. La tegmentoj estas kovrataj de gazono kaj vegetaĵoj por restigi la varmon en la domegoj kaj recikligi la akvon.

Dongtan estas la unua ekologia urbo farata en Ĉinio de la brita firmao Arup.

## Eksteraj ligiloj

* La projekto Dongtan en la retejo de Arup Arkivigite je 2007-04-28 per la retarkivo Wayback Machine
* La retejo de Dongtan Arkivigite je 2009-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
# Ŝanhaja Instruista Universitato

| Ŝanhaja Instruista Universitato |
| --- |
|  |
| **universitato**  |
| moto | 厚德 博学 求是 笃行 Estu virta, erudicia, serĉu la veron kaj praktiku fervore |
| Informoj |
| fondodato | 1954 |
| Situo |
| lando | Ĉinio |
| retejo | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj |
| membro de |
| * Shanghai-Hong Kong University Alliance (en)

vd |
|  |

**Ŝanhaja Instruista Universitato** (ĉine 上海师范大学, pinjine: shànghǎishīfàndàxué; angle *Shanghai Normal University*, akronime **SHNU**) estas publika esplora universitato en Ŝanhajo, Ĉinio. SHNU estas unu el la tri kernaj universitatoj (上海市重点大学) (Kune kun Ŝanhaja Universitato kaj Universitato de Ŝanhajo por Scienco kaj Teknologio) en Ŝanhajo, kiu estas forte subtenita de ŝanhaja urba registaro.

Nuntempe, SHNU havas aliĝon de proksimume 20,000 studentoj, 8,000 diplomitaj studentoj kaj 2700 internaciaj studentoj . La universitato establis kunlaboron kaj interŝanĝaj interrilatoj kun 311 universitatoj kaj kulturaj kaj akademiaj institucioj en 40 landoj kaj regionoj.

## Rangigoj

SHNU estis rangita n. 84 laŭ la 2019 U.S. News & World Report Best Global Universities (Metropolo Ĉinio) kaj n. 50 laŭ QS World University Rankings: Asia 2019 (Metropola Ĉinio).

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo
# Universitato Jinan

| Universitato Jinan |
| --- |
|  |
| **universitato universitato posedata de ministerio de Ĉinio altlernejo**  |
| moto | 忠信笃敬
 *loyalty, sincerity, integrity and respect*
 Lojaleco, sincereco, integreco kaj respekto |
| Informoj |
| fondodato | 1906 |
| Geografia situo | 23° 7′ 41″ N, 113° 20′ 53″ O (mapo)23.128113.348
 |
| lando | Ĉinio |
| retejo | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj |
| membro de |
| * Gŭangdonga-Honkonga-Makaa Universitata Alianco (2016–)
* Plan 111 (en)
* Konstruado de Mondaj Unuarangaj Universitatoj kaj Fakultatoj
* Asocio Universitata de Franclingvio

vd |
| filiita al |
| * Departemento pri la Unuiĝinta Fronto de Komunista Partio de Ĉinio

vd |
|

|  |
| --- |
| Universitato Jinan (Ĉinio)DEC |

 |
|
Universitato Jinan |
|  |

La universitato
Universitato Jinan Shipai Kampuso Suda Pordego
Biblioteko de ĉefa universitatejo
Internacia muro
La **Universitato Jinan** (IFA dʒiː'nan, simpligita ĉine : 暨南大学, tradicia ĉine 暨南大學, pinjine : *Jìnán Dàxué*, angle *Jinan University*, akronime **JNU**) estas unu el la ĉefaj esploruniversitatoj de la Ĉina Popola Respubliko. Ĝi estis fondita kiel la **Lernejo Chi Nan** en 1906, sojle de la Dinastio Qing. Ĝi estas situanta en la provinco Gŭangdongo, kun *kampusoj* en du lokoj en Kantono, kaj ankaŭ en Ĝuhaj kaj Ŝenĵeno. Aktuale en 2007, Universitato Jinan havis 20 altlernejojn kaj 89 esplorinstitutojn.

Ĝi havas pli ol 50 mil studentojn, de kiuj studentoj de eksterlande aŭ de Honkongo, Makao kaj Tajvano, konsistigis pli malpli plimulton. Historio, Universitato Jinan estis la unua universitato en Ĉinio se temas pri varbi eksterlandajn studentojn kaj nuntempe estas la universitato kun la plej granda nombro da internaciaj studentoj .

Ĝi ofertas bakalaŭrajn, magistrajn kaj doktorecajn kursojn en juro, medicino, traduko, eduko, inĝenierio, arkitekturo, sociaj sciencoj kaj aliaj.

Origine la kampusojn de la universitato situas en Nankino kaj Ŝanhajo. Post kiam la Ĉina Popola Respubliko estis proklamita en 1949, ĝi estis aboliciita de ĝiaj sekcioj, kiuj estis asignitaj al aliaj universitatoj kiel ekzemple Universitato Fudan. Sed en 1958 Universitato Jinan estis reestablita en Kantono .

Nuntempe la universitato havas 57 regionajn eks-studentajn asociojn tra la mondo .

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Universitato Jinan Oficiala retejo ((ĉine))
* Universitato Jinan Oficiala retejo (angle)
* Universitato Jinan Internacia Lerneja retejo Arkivigite je 2014-08-12 per la retarkivo Wayback Machine
# Kamakuro

| **Kamakura** |
| --- |
| **Japana nomo** | **鎌倉** |
| **urbo de Japanio • urbego • turisma celloko • antikva urbo** |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Nico • Ueda • Aŝikaga • Dunhuang • Hagi vd |

 |
| **Loko** |
| **Lando** | Japanio |
| **Regiono** | Kanto |
| **Gubernio** | Kanagaŭa |
| **Municipokodo** | 14204-2 |
| **Fizikaj karakteraĵoj** |
| **Areo** | 39,60 km² |
| **Loĝantaro** (1-a de aprilo 2009) |
|      Tute | 173 746 |
| **Koordinato** | ﻿ / ﻿ (mapo) |
| **Simboloj** |
| **Arbo** | jamazakura |
| **Floro** | genciano |
| **Urbodomo de Kamakura** |
| **Urboestro** | Takashi Matsuo |
| **Adreso** | 〒248-8686 Onarimachi 18-10 |
| **Telefononumero** | +81-467-23-3000 |
| **Oficiala retpaĝo:**  |
|  |

Budho-monumento ĉe templo Kōtoku-in
**Kamakura** (japane: 鎌倉市 [kamakura-ŝi]) estas urbo en la gubernio Kanagaŭa en Japanio.
Kamakura frontas maron ĉe la golfeto de Sagami, kaj la ĉefa parto estas ĉirkaŭata de montoj. Dum la epoko de Heian ĝi estis ĉefurbo de la regiono Kanto. De 1185 ĝis 1333 la klano Minamoto loĝis en Kamakura kaj regis la tutan Japanion (epoko de Kamakura).

Nuntempe Kamakura estas mondfama pro siaj temploj kaj sanktejoj. La templo Kōtoku-in kun bronza Budho-monumento estas la plej konata. En la 15-a jarcento cunamo detruis la templon kaj la grandan halon ĉirkaŭ la statuo. Ekde tiam ĝi staras sub la ĉielo.

Ne nur pro la temploj, sed ankaŭ pro la proksimeco al Tokio kaj pro sia plaĝo Kamakura estas ŝatata ripozejo. Venas multaj turistoj, do estas ankaŭ multaj restoracioj kaj aliaj turismejoj.

En Kamakura estas elektronika industrio, kaj inter alie, artefaritaj satelitoj estas fabrikataj.

## Transporto

### Fervojo

* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
	+ Linio Jokosuka: Stacio Ofuna — Stacio Kita-Kamakura — Stacio Kamakura
	+ Linio Tokajdo: Stacio Ofuna
	+ Linio Kejhin-Tohoku: Stacio Ofuna
* Unurelvojo de Ŝonan:
	+ Linio Ŝonan-Unurelvojo Enoŝima: Stacio Katasejama — Stacio Niŝikamakura — Stacio Ŝonan-Fukasaŭa — Stacio Ŝonan-Maĉija — Stacio Fuĝimiĉo — Stacio Ofuna
* Elektra Fervojo Enoŝima (Enoden)

## Eksteraj ligiloj

* La oficiala TTT-ejo de Kamakura (japane kaj angle)
# Nuklea akcidento de Fukuŝima-Dajiĉi

| Nuklea akcidento de Fukuŝima-Dajiĉi |
| --- |
|  |
| atomkerna katastrofo [+] |
| Koordinatoj | 37° 25′ 17″ N, 141° 1′ 57″ O (mapo)37.421388888889141.0325
  |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Nuklea akcidento de Fukuŝima-Dajiĉi (Japanio)DEC |

 |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Fukushima I accidents** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

Fakuloj de IAEA en la nuklea centralo Fukuŝima-Dajiĉi, unuo 4, 2013
La **Nuklea akcidento de Fukuŝima-Dajiĉi** (福島第一原子力発電所事故, *Fukuŝima-Dajiĉi *( prononco)* genŝirĝoku hacudenŝo ĝiko*?) estis atomkatastrofo en la Nuklea centralo Fukuŝima 1 en Okuma, Gubernio Fukuŝima, komencinta ĉefe de la cunamo post la Tertremo de Tōhoku de la 11-a de marto 2011. Tuj post la tertremo, la funkciantaj reaktoroj aŭtomate ĉesigis siajn procezojn de fisio. Tamen, la cunamo malfunkciigis la urĝajn krizajn generatorojn kiuj devis havigi energion por kontroli kaj funkciigi la pumpilojn necesajn por malvarmigi la reaktorojn. La nesufiĉa malvarmigo kondukis al tri atomfandoj, al hidrogen-aeraj eksplodoj, kaj al liberigo de radioaktiva materialo en la Unuoj 1a, 2a kaj 3a el la 12a al la 15a de Marto. Perdoj de malvarmigo tuŝis ankaŭ la ĵus ŝarĝita atoma akvujo de la Reaktoro 4, kiu pliiĝis en temperaturo la 15an de Marto pro la elatoma varmo el la ĵus aldonita atoma brulaĵo sed ĝi ne bolis ĝis ekspono.

Oni enkalkulis ĉirkaŭ 1,600 mortojn pro malrapido aŭ malakurateco en la evakuado.

## Vidu ankaŭ

* Nuklea akcidento de Ĉernobilo
* Ruĝa Arbaro
* Nuklea energio
* Ĝinzaburo Takagi

## Bibliografio

* Taglibro de nia Kamarado Jasuo HORI dum la japanaj katastrofoj, en la retejo de SAT. Alirita la 22an de Novembro 2018.
* Parolado de urbestro el Fukuŝima gubernio la 19an de marto, en la retejo de SAT. Alirita la 22an de Novembro 2018.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Japanio kaj japanaj esperantistoj venkos la katastrofon, revuo Esperanto, p. 100-101, n-ro 1247 (5), majo 2011.
* Atesto de la Japana ĉefministro: "La tago, kiam Japanio preskaŭ malaperis", Le Monde diplomatique en esperanto, aŭgusto 2019.
# Usuzan

| Usuzan |
| --- |
|  |
| **aktiva vulkano** |
| Alteco | 733 m |
| Geografia situo | 42° 33′ N, 140° 50′ O (mapo)42.543375140.83896944444
  f4 |
|

|  |
| --- |
| Usuzan (Japanio)DEC |
| Situo de Usuzan |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapUsuzan |
|  |

**Usuzan** aŭ **Usu-zan** (japane 有珠山 signifante "Monto Usu") estas aktiva stratovulkano en Shikotsu-Toya Nacia Parko, en Hokkaidō, Japanio. Ĝi estas erupciinta kvar fojojn ekde 1900: en 1910 (kiu kreis Meiji-shinzan), en 1944–45 (kiu kreis Shōwa-shinzan), la 7-an de Aŭgusto 1977 kaj la 31-an de Marto 2000. Norde situas Tojako aŭ Lago Toya (*Tōya-ko*). Usuzan formiĝis sur la suda rando de la kaldero kiu entenas la lagon.

Usuzan kaj Shōwa-shinzan estas gravaj turismaj vidindaĵojn en Shikotsu-Toya Nacia Parko. Aertelfero sur Usuzan prenas vizitantojn al platformoj pretervidantaj Shōwa-shinzan. La 2008-a kunveno de G8 okazis apud Usuzan ĉe Lago Tojako.
# Vendejo

| Vendejo |
| --- |
|  |
| **laborloko • retail location • komerca konstruaĵo** |
|  |

Vendejo en Burkino.
Memzorga vendejo.
**Vendejo** aŭ **magazeno** estas speciala loko, kie oni vendas varojn. Ili povas ricevis pli specifajn nomojn laŭ la vendata varo, nome fruktovendejo, laktovendejo, panvendejo, librovendejo aŭ pli simple librejo ktp. La laboristo en vendejo estas vendisto aŭ pli malofte nomata vendejisto.

## Vidu ankaŭ

* Vendejaro
* Merkato
* Ĉiovendejo
* Superbazaro
* Oportuna butiko
* Butiko
* Loĝejo
* Lokalo
* Sidejo
* Magazeno
# Ponto Akaŝi-Kaikjō

| Ponto Akaŝi-Kaikjō |
| --- |
| 明石海峡大橋 |
| japane 明石海峡大橋, *Akaŝi-kaikjō ōhaŝi* |
|  |
| **pendoponto  ŝtala ponto  vojponto**  |
| Estiĝo | 18-a de septembro 1996 |
| Malfermo | 5-a de aprilo 1998 |
| Adreso |
| Lando | Japanio   vd |
| Situo | inter la insulo Aŭaĝi kaj Kobeo |
| Situo |
| **Geografia situo** | 34° 36′ 59″ N, 135° 1′ 13″ O (mapo)34.616388888889135.02027777778
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ponto Akaŝi-Kaikjō (Kobeo)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Ponto Akaŝi-Kaikjō |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapPonto Akaŝi-Kaikjō |
| **Parto de** | Honshū-Shikoku Bridge Project (en)  kaj 100 Fine Bridges of Japan (en)   vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
| Partoj | Maiko Marine Promenade (en)   vd |

 |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • The Japan Society of Civil Engineers Tanaka Prize vd |

 |
| Retejo |  |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **ponto Akaŝi-Kaikjō** |
| elaera bildo de la ponto |
| **oficiala nomo** | japane 明石海峡大橋 *Akaŝi-kaikjō ōhaŝi* |
| **situo** | inter la insulo Aŭaĝi kaj Kobeo |
| **trafiko** | strata trafiko (6 paralelaj vojoj) |
| **konstruo** | pendoponto |
| **suma longo** | 3911 m |
| **interkolona distanco** | 1991 m |
| **ŝipa travetura alto** | 65.72 m |
| **malfermo** | 5-a de aprilo 1998 |

 |

La **ponto Akaŝi-Kaikjō** (japane 明石 (あかし)海 (かい)峡 (きょう)大橋 (おうはし), Akashi-kaikyō ōhashi, en Esperanto "granda ponto de la Akashi-markolo"), nomata laŭ la markolo de Akaŝi, estas aŭtoŝosea ponto en Japanio, kiu interligas la urbon Kubeo sur la insulo Honŝuo kaj Matsuho sur la insulo Aŭaĝi. Ĝi havas interkolonan distancon de 1990,8 m kaj tiurilate estas momente la plej granda pendoponto de la mondo.

## Historio

La konstruado komenciĝis dum aprilo 1986. Origine la distanco inter la du kolonoj, kiuj poe altas 298,3 metrojn, estis planata ekzakte 1990 metroj. La fortega tertremo de la urbo Kobeo dum la 17-a de januaro 1995, kies epicentro foris nur 10 kilometrojn de la du altaj kolonoturoj, disŝovis ilin je preskaŭ metro. Ĉar la ponto dum tiu momento ankoraŭ ne estis finkonstruita, ne estis problemo adaptiĝi al la nova kolona interdistanco.

La oficiala malfermo kaj ekuzo por publika trafiko okazis la 5-an de aprilo 1998. Entute la konstruado kostis sumon korespondan al 7,5 milionoj da usonaj dolaroj.

## Teknikaj datumoj

La kompleta longeco inter la eksteraj fiksopunktoj de la kabloj estas 3.911 m, la larĝeco de la ponto inter la kabloj 35,5 m. Ĉiu el la du kabloj havas diametron de 112,2 cm kaj konsistas el po 36.830 dratoj kun diametro de po 5,23 mm: Kableto konsistas el 290 dratoj kaj la tuta kablo konsistas el 74.000 kabletoj.)

La kompleta pezo de la ponto, sen turoj, strata asfalto kaj pluraj konstruaĵoj, estas 147.000 tunoj. En ambaŭ, po 23.000 tunojn pezaj kolonoturoj de la monto specialaj masostabiligiloj enkonstruatas, por kontraŭagi vibradon dum tertremoj kaj tajfunoj.

## Eksteraj ligiloj

* paĝoj germanlingvaj
* paĝoj same germanlingvaj
# Ŝintoa sanktejo

**Ŝintoa sanktejo** (japanlingve: 神社, hepburne: *jinja*, IFA:[d͡ʑiɲd͡ʑa]) aŭ **jaŝiro** (社, *yashiro*, IFA:[jaɕiɾo]) estas religia instalaĵo fondita de ŝintoismo.
Malsame al kirko aŭ moskeo, ŝintoa sanktejo tradicie havas nek karakterizaĵojn de kapelo nek lokon por disvastigo; ĝia sola celo estas kulti kaj adori kamion, kiu loĝas tie. En lastaj jarcentoj, precipaj gravaj kamioj estis kultataj tra la tuta Japanio. Iuj ŝintoaj sanktejoj disvastigis sin en aliajn landojn, Usonon kaj Aŭstralion ekzemple.

Granda jaŝiro en la japana estas nomata *jingū* (神宮, IFA:[d͡ʑiŋɡɯ̹˕ː]).

## Vidu ankaŭ

* Gagako
* Torijo
# Koĝiki

| 古事記 |
| --- |
|  |
| **literatura verko** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Hieda no Are, O no Jasumaro |
| Lingvoj |
| Lingvo | japana lingvo |
| Eldonado |
| Loko | Japanio |
| Ĝenro | libro de historio |
|  |

**Koĵiki** aŭ **Koĝiki** (japane 古事記, Hepburne:*Kojiki*, kunreie:*Koziki* en Eo „Notado de malnovaj okazintaĵoj“) priskribas japanan mitologion kaj fruan historion de Japanio, de la mita tempoepoko de la Dioj (kami) ĝis tempo de la imperiestrino Suiko. Ĝi servis siatempe ĉefe por leĝigo de regado de la imperiestra familio. Ĝi estas ne nur la unua detala skriba fonto de Japanio, sed ankaŭ entenas la unuajn uzojn de la japana lingvo (malnovjapana lingvo). Kvankam la granda parto de la teksto estas en klasika ĉina (kanbuna), sed kelkloke, precipe ĉe la poetaj partoj, la skribaj simboloj estas uzataj ne en ties vera senco, sed redonante la tiaman japanan elparolon. Pli malnovaj tekstoj ekzistas nur kelkaj verkitaj en la klasika ĉina, budhismaj religiaj artikoloj kaj regadaj ediktoj.

La Koĝiki estis notita de Ō no Yasumaro, skribisto ĉe la kortego, en ĉ. 712. La tekston diktis la tradicia majstro Hieda no Are, fidulo de la imperiestro Temmu, kiu majstro parkere lernis la japanan mitologion je komisio de la imperiestro.

Koĝiki priskribas la estiĝon de la Ĉielo kaj la Tero (do Japanio), kiujn generis la pradia paro Izanagi kaj Izanami. La plej konataj infanoj de la Dia paro estas sundiino Amaterasu kaj lia frato Susanoo. La nepo de Amaterasu, Ninigi descendas al la Tero kaj fondas la dinastion de la japana imperiestro (Tennō, kiu tiel redirektas sian genealogion al la sundiino). Resto de la verko prezentas la regadan periodon de la unuopaj imperiestroj, sed ankaŭ tie aperas mitologiaj temoj.

En 720 estiĝis Nihon Ŝoki, simila verko, sed kiu estis komplete skribita en la ĉina, detale kaj pli forte okupiĝante je realaj historiaj faktoj. Nihonŝoki estis traktita longtempe kiel pli grava fonto, ĝis kiam oni malkovris la praan lingvaĵon de la Koĝiki.

Koĝiki estas la unua konservita japana historiografia verko (la originalo ne konserviĝis, la plej malnova trovita kopio devenas de 1371).

## Tradukistoj

* Okamoto Joŝicugu, japana esperantisto
* Karl Florenz, germana japanologo
* Wiesław Kotański, fondinto de pola japanologio kaj monda aŭtoritato pri Koĝiki

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Klasika japana lingvo
* 5454 Kojiki
# Asahi Shimbun

| Asahi Shimbun |
| --- |
|  |
|  |
| **taggazeto**  |
| Komenco | 1879 vd |
| Antaŭe | Osaka Asahi Ŝimbun • Tokyo Asahi Shimbun vd |
| Lando*j* | Japanio vd |
| Sidejo | Osako |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * Jella-Lepman Medal (en)

vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Asahi Shimbun** (朝日新聞 [asahi ŝimbun]) estas japania taggazeto, eldonata de **AK *Asahi Shimbun ([asahi ŝimbun], 株式会社 朝日新聞社 [kabuŝiki-gaiŝa asahi ŝimbunŝa])

la ĉefurba redaktejo en Tokio
Ĝi estas unu el la kvin tutlandaj taggazetoj en Japanio; la aliaj kvar estas la *Yomiuri Shimbun*, la *Mainichi Shimbun*, la *Nihon Keizai Shimbun*, kaj la *Sankei Shimbun*. La eldonokvanto en aprilo 2004 estis 8.27 milionoj en ĝia matena eldono, kaj 3.85 milionoj en ĝia vespera eldono. Tamen, kiel ĉe ĉiuj gazetoj, la ĉiutage vendata eldonkvanto kontinue reduktiĝas ekde tiam, ĉar aparte junaj legantoj ne plu tiom aprezas taggazetojn kiel informfonto, aparte ne en papera formo, sed ankaŭ en la interreto estas multaj konkurencaj kaj senkostaj alternativoj al abono aŭ individua po-taga aĉeto de taggazeto.

Konkrete, la eldonkvanto de la matena eldono dum la pasintaj 20 jaroj evoluis jene:

 3 391 003 (2024)

 4 574 906 (2021)

 5 160 355 (2020)

 5 954 336 (2018)

 6 572 195 (2016)

 7 960 000 (2010)

▷ 8 270 000 (2004)
## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo (japane)
# Sakeo

Sakeaj bareloj kiel ofero en templo
**Sakeo** aŭ **rizvino** estas vino farita el rizo, produktata en landoj de orienta Azio, pli precipe en Japanio. La vorto devenas de la japana vorto 酒 [sake], kiu signifas nur alkoholaĵon.

En okcidentaj landoj, oni uzas la vorton "sakeo" por paroli pri alkoholaĵo el rizo, fermentigita per gisto kaj aspergilo, tamen en Japanio ĉi tia trinkaĵo estas pli konata kiel nihonshu (日本酒 , "japana alkoholo"). Kvankam oni komparas sakeon kun vino, ĝia produktado pli similas tiun de biero, same produktata el greno. Alkoholaĵo distilita, kun pli da alkoholo, nomiĝas ŝoĉuo.

La ligno de ginko estas uzata por produktado de ujoj por sakeo.

## Japana sakeo

Sakeo povas esti servata en multaj tasoj; jen estas *Sakazuki* malprofunda (maldekstre), *Ochoko* plej malgranda (antaŭe), kaj *Masu* el ligno (dekstre).
En la japana, sakeo estas nomata *Sake*, *O-sake* (respekta-forme), aŭ *Nihonshu* (lv. "japana alkoholo"). Kiam oni mendas sakeon en trinkejo, la kutima kvanto estas 1-*gō* ("ichi-gō", ĉirkaŭ 0,2 l). Ĝi estas proksimume 17-elcente alkohola. Por ke la sakeo restu ĉiam sam-varmeca/malvarmeca, la glaso aŭ taso estas denove plenigita, tuj post iom estas fortrinkita. La partnero pliplenigas la glason tradicie.

Dum somero oni ofte trinkas ĝin malvarman, dum vintre oni trinkas ĝin varman, sed kompreneble tio varias laŭ la gusto de la drinkanto.

La jena tabelo montras la japanajn terminojn de sakeo laŭ sia varmeco.

|  | Temperaturo | La japana (romaĝi) | Traduko |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 55 °C+ | Tobikiri-kan | Super-varma |
|  | 50 °C | Atsu-kan | Tre varma |
| *Kan* (varma) | 45 °C | Jō-kan | Varma |
|  | 40 °C | Nuru-kan | Varmeta |
|  | 35 °C | Hitohada-kan | Varmeta kiel homa temperaturo |
|  | 30 °C | Hinata-kan | Varmeta kiel sub la suno |
|  | 15 °C | Suzu-hie | Komforte malvarmeta |
| *Hiya* (malvarma) | 10 °C | Hana-hie | Malvarma kiel kiam burĝonoj ekflorus en frua printempo |
|  | 5 °C | Yuki-hie | Malvarma kiel neĝo |
| (Kvazaŭ-frostigita) | 0 °C | Mizore-zake | Sakeo grajla |

### Sakeecaj trinkaĵoj

* Nigori (lv. "malglata sakeo") estas lakteca-blanka sakeo kun malforta alkoholo. Ĝi estis manfarita hejme. Ĝi estas simila al Chóujiǔ en Ĉinio, kaj makolio en Koreio.
* Mirino estas dolĉa kaj porkuirarta sakeo.
* Amazake (lv. "dolĉa sakeo") estas sen- aŭ malfortega-alkohola trinkaĵo el fermentinta rizo.

Shàoxīngjiǔ
## Alilandaj sakeoj aŭ rizvinoj

* Huángjiŭ, laŭvorte "flava sakeo/vino", estas ĉina rizvino. Ĝi havas nigran koloron kaj iam estas trinkata kun kubsukero, citrono aŭ peklita umeo. *Shàoxīngjiǔ* el Ĝeĝjango estas fama.
* Rượu cần laŭvorte "vino de stemo", estas rizvino farata en la montaraj regionoj en Vjetnamo. Ĝi estas tipe kunsumata je bonaj tagoj, kiel novjaro de azia kalendaro. Tiu simila estas Lao-Lao en Laoso.

## Referencoj
# Gubernio Nigato

| Nigato |
| --- |
| 新潟県 |
|  |
|  |
| **gubernio de Japanio** |
| **Loko** |
| **Regiono** | Ĉubu-regiono |
| **Municipokodo** | 15000-2 |
| **Fizikaj karakteraĵoj** |
| **Areo** | 12 582,47 km² |
| **Loĝantaro** (2021) |
|      Tute | 2 192 319  |
|      Denseco | 174 loĝ./km² |
| **Koordinato** | 37° 54′ N, 139° 1′ O (mapo)37.902472222222139.02316666667
 |
| **Simboloj** |
| **Arbo** | "Juki-cubaki" (*Camellia japonica ver. decumbens*) |
| **Floro** | Tulipo (*Tulipa*) |
| **Birdo** | Ibiso"Toki" (*Nipponia nippon*) |
| Flago de Nigato Flago de Nigato |
| **Ekonomio** |
| **Gubernia oficejo de Nigato** |
| **estro** | Hideyo Hanazumi (ekde 10-a de junio 2018) |
| **Adreso** | 〒950-8570 新潟市中央区新光町4番地1 Shinkō-chō 4-1 Chūō-ku, Niigata JP-950-8570 Japan |
| **Telefononumero** | +81-25-285-5511 |
| **Oficiala retpaĝaro:**  |
|  |

La **gubernio Nigato** aŭ **gubernio Niigata** (japane 新潟県, *nīgata-ken*, Hepburn/Kunrej: *Niigata-ken*), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo**, estas gubernio de Japanio. Ĝi situas sur la ĉefa insulo Honŝuo, en la regiono Ĉubu kaj la subregiono Kōŝin'ecu.

Laŭ la stato de 2021 en la gubernio vivis 2 192 319 loĝantoj sur areo de 12 582,47 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 174 loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Niigata.

## Geografio

### Urboj

Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Agano
* Cubame
* Gosen
* Itoigaŭa
* Ĝoecu
* Kamo
* Kaŝiŭazaki
* Micuke
* Minami-Uonuma
* Mjoko
* Murakami
* Nagaoka
* Niigata (gubernia ĉefurbo)
	+ Kartalo Akiha
	+ Kartalo Ĉuo
	+ Kartalo Kita
	+ Kartalo Kounan
	+ Kartalo Higaŝi
	+ Kartalo Minami
	+ Kartalo Niŝi
	+ Kartalo Niŝikan
* Oĝija
* Sado
* Sanĝo
* Ŝibata
* Tajnaj
* Tokamaĉi
* Uonuma

## Notoj kaj referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)
# Kamforarbo

| Kiel legi la taksonomion**Kamforarbo** |
| --- |
|  |
|  Antikva kamforarbo, taksata esti pli ol mil-jara, en Japanio |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | Plantoj *Plantae*  |
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Ordo: | Laŭraloj *Laurales*  |
| Familio: | Laŭracoj *Lauraceae*  |
| Genro: | Cinamomo *Cinnamomum*  |
| Specio: | C. camphora  |

 |
| Dunomo |
| Cinnamomum camphora (L.) Sieb. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kamforarbo  |

 |
|  |

**Kamforarbo**, **kamforujo** aŭ **kamfora cinamomo** (*Cinnamomum camphora*) estas arbo de Japanio kaj sudorienta Azio, el kies ligno oni eltiras kamforon.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* uzo ties esencon kiel kuracplanto Arkivigite je 2004-05-04 per la retarkivo Wayback Machine