Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Paca kunekzisto (politiko)

**Paca kunekzisto** estis principo proponita de la ŝtatestro de Sovetunio Nikita Ĥruŝĉov kiel bazo por kunlaboro kaj paca konkurado inter Sovetunio kaj Usono. Okcidenta historiografio datas ĝin je 1955-1962, la sovetia je 1955-1984.

Ties origino estas je 1955, kiam Ĥruŝĉov iniciatis la proceson de malstalinigo de Sovetunio kaj apoge sur ekonomia kresko kiun la sovetoj deziris profiti por alproksimiĝi al okcidenta vivnivelo pere de la modernigo de la infrastrukturoj, kun garantioj, ĉar ili posedis atomarmilojn, ke ili estis sekuraj.

La *Paca kunekzisto* baziĝis sur la doktrino ke dum ia periodo, oni kunvivu kapitalismaj landoj samtempe kun komunismaj landoj, kaj ke por eviti mondmiliton necesas pluhavi tiun Pacan kunekziston.

## Vidu ankaŭ

* Monda Konsilio de Paco

## Notoj
# Þingvellir

| Þingvellir |
| --- |
|  |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| national park, grabeno, krutaĵo [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Islando |
| Regiono | Suðurland |
|

---

 |
| Supermara alteco | 120 m [+] |
| Koordinatoj | 64° 15′ 29″ N, 21° 7′ 30″ U (mapo)64.258055555556-21.125
  [+] |
| Akvokolektejo | 227,89 km² (22 789 ha) [+] |
| Areo | 227,89 km² (22 789 ha) [+] |
|

---

 |
| Estiĝo | 1928 |
| Horzono | UTC±00:00 [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Þingvellir (Islando)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Þingvellir |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Þingvellir** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

Þingvellir vintre
**Þingvellir** (prononco θiŋkvetlir) estas loko kaj nacia parko (ekde 1928) en la sudokcidento de Islando. Estas unu de la historie plej gravaj lokoj islandaj, ĉar tie okazis la malnova islanda parlamento, Alþing, kiu kunvenis ĉiujare inter 930 kaj 1798. La loko estas listigata en la Monda heredaĵo de Unesko.

Þingvellir ankaŭ estas geologie interesa, ĉar la kanjonetoj tie videblas la konflikton de la tektonaj platoj de Eŭropo kaj Ameriko.

Þingvallavatn (Lago de Þingvellir), la plej granda natura lago de Islando, bordas al Þingvellir.

Þingvellir estas kun Gullfoss kaj Geysir parto de la plej ofta turisma vojo islanda, la Ora cirklo.
# Tlingita lingvo

|  |
| --- |
| **Tlingita lingvo** |
|  |
| **natura lingvo • moderna lingvo** |
| **Na-denea lingvaro** |
| **Parolata en** | Sudorienta Alasko, Okcidenta Kanado |
| **Parolantoj** | 500 |
| **Skribo** | latina alfabeto |
| **Lingvistika klasifiko** |
|  Na-denea lingvaro |
| **Lingva statuso** | 5 krize endanĝerigita |
| Lingvaj kodoj |
| **Lingvaj kodoj** |  |
|   **ISO 639-3** | tli |
|   **Glottolog** | tlin1245 |
| **Angla nomo** | Tlingit |
| **Franca nomo** | tlingit |
|  |

La **tlingita lingvo** estas parolata de la tlingita popolo de la sudorienta Alasko kaj okcidenta Kanado. Ĝi estas branĉo de la Na-denea lingvaro. Estas vastaj klopodoj por la revigliĝo de la lingvo en sudorienta Alasko. Nune estas 500 parolantoj en Usono kaj du parolantoj en Brita Kolumbio.
# Qeqertalik

| Qeqertalik |
| --- |
| Municipo |
|  |
| Blazono |
| municipo de Gronlando [+] |
|

---

 |
| Lando | Gronlando |
|

---

 |
| Koordinatoj | 68° N, 52° U (mapo)68.197711111111-51.925830555556
  |
| Ĉefurbo | Aasiaat |
|  - koordinatoj | 68° N, 52° U (mapo)68.197711111111-51.925830555556
  [+] |
| Akvokolektejo | 62 400 km² (6 240 000 ha) [+] |
| Areo | 62 400 km² (6 240 000 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 6 176 [+] (decembro 2021) |
| Denseco | 0,1 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Guberniestro | Ane Hansen |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | GL-QT |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Qeqertalik (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Qeqertalik (Qeqertalik)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Qeqertalik |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Qeqertalik** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Qeqertalik** (grinlanda prononco: ​[qɜqɜtːalik], dane *Den Ene med Øerne*: signifante 'Tiu kiu estas kun la Insuloj') estas municipo en Gronlando establita la 1an de januaro 2018 el la kvar plej sudaj distriktoj de la antaŭa Qaasuitsup municipo. Ĝi havas proksimume 6,500 loĝantojn kaj areon de 62,400 km². La administra centro situas en Aasiaat .

## Geografio

Qeqertalik municipo limas en la sudo kun Qeqqata municipo kaj en la nordo kun Avannaata municipo. En la oriento ĝi limas super la glitvetero kaj direkte al la municipo de Sermersooq laŭ la 45-a okcidenta longitudo. La municipo plejparte konsistas el la hejmkomunumoj ĉirkaŭ Disko Bay, krom la nordorienta marbordo kaj la duoninsulo Nuussuaq kiuj apartenas al la najbara municipo de Avannaata.

## Setlejoj

* **Asiaat distrikto**
	+ Aasiaat (Egedesminde)
	+ Akunnaaq
	+ Kitsissuarsuit (Hundoinsuloj)
* **Kangaatsiaq distrikto**
	+ Kangaatsiaq
	+ Attu
	+ Iginniarfik
	+ Ikerasaarsuk
	+ Niaqornaarsuk
* **Distrikto Qasigiannguit**
	+ Qasigiannguit (christianshåb)
	+ Ikamiut
* **Distrikto Qeqertarsuaq**
	+ Qeqertarsuaq (Godhavn)
	+ Kangerluk

## Urbestro kaj magistrato

Lige kun la divido de la komunumo Qaasuitsup, en aprilo 2017 estis elektita transira komitato de 15 membroj por la estonta komunumo Queqertalik. Post la establado de Queqertalik-municipo la 1an de januaro 2018, la transira komitato ekoficis kiel la municipa estraro en la nova municipo ĝis la municipaj elektoj en aprilo 2021. Ane Hansen el inuito Ataqatigiit estis elektita kiel urbestro.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* KANUKOKA
# Beĉuanalando

|  |
| --- |
| **Beĉuanalando** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1885 – 1966** |  |

 |
|  |
| **historia lando • lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Gaberono • Mahikeng |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj: | angla lingvo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | konstitucia monarkio |
| Monunuo: | sudafrika rando • brita pundo |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

Mapo de 1887 montranta la britan kolonion de Beĉuanalando (rozkolora) kaj Beĉuanalandan Protektoraton (kun rozkolora limo). Tio estis antaŭ la etendo norden por inkludi Ngamilandon en 1890
**Beĉuanalanda Protektorato** estis protektorato starigita la 31an de Marto 1885 de Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando en suda Afriko. La 30an de Septembro 1966 ĝi iĝis Respubliko Bocvano.

## Historio

Rara beĉuanalanda limpolica monero.
## Notoj

## Referencoj

* Thomas Tlou kaj Alec Campbell, *History of Botswana*
* Neil Parsons, *New History of Southern Africa*
* Fred Morton kaj Jeff Ramsay (eld), *The birth of Botswana : a history of the Bechuanaland Protectorate from 1910 to 1966.*

## Eksteraj ligiloj

* Bechuana Canteen Token Coin
* History of Botswana
* List of colonial officials in the BP
* Bibliography for Botswana History
# Teritorio Papuo

|  |
| --- |
| **Teritorio Papuo** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **18-a de marto 1902 – 1949** |  |

 |
|  |  |
| **teritorio** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Port-Moresbo |
| **Loĝantaro** |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | kolonio |
| Monunuo: | aŭstralia pundo • brita pundo |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

Britia flago svingata en 1883 kiam Kvinslando aligis la sudan parton de Novgvineo
La **Teritorio Papuo**, **Papua Teritorio**, aŭ en angla *Territory of Papua*, enhavis la sudorientan kvaronon de la insulo Novgvineo el 1883 al 1949. Ĝi iĝis brita protektorato en la jaro 1884, kaj kvar jarojn poste ĝi estis formale aligita kiel Britia Novgvineo. En 1906 ĝi estis redonita al aŭstralia jurisdikcio, kaj en 1949 ĝi estis nuligita kiel politika ento kiam ĝi unuiĝis al sia norda najbara Teritorio Novgvineo (kiu ĝis la komenco de la unua mondmilito estis Germana Novgvineo sed estis zorgita de Aŭstralio laŭ mendo de la Ligo de Nacioj post la Unua Mondmilito) por formi la aŭstrali-administritan teritorion Papuo-Nov-Gvineo. En 1975 la kombinitaj teritorioj ricevis kompletan sendependecon de Aŭstralio laŭ la nomo Papuo-Nov-Gvineo.
# Nevo (rivero)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri rivero en Rusio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Nevo (apartigilo).* |

| Nevo |
| --- |
|  |
| **rivero** |
| Bazaj informoj |
| **Longeco** | 74 km |
| Fluo |
| **Enfluejo** | Golfeto de Neva |
| Geografio |
| **Landoj** | Rusio |
| **Regionoj** | Leningrada provinco |
|  |
|  |

„Palaca ponto“ super Nevo en Sankt-Peterburgo
**Nevo** (ruse *Нева*) estas rivero en nord-okcidento de Rusio, nur 74 kilometrojn longa. La rivero elfluas el Ladoga lago kaj enfluas la Baltan maron. Sur la 48 insuloj de ĝia delto staras urbego Sankt-Peterburgo, la dua plej granda urbo kaj eksa ĉefurbo de Rusio, la plej norda el la plej grandaj urboj de la mondo.

Iĵora estas alfluanto de la rivero Nevo.

## Navigado

Nevo estas navigebla, sed ne dum malvarma sezono. Pere de ĝi kargo, veninta al la mara haveno, estas transportata plu laŭ riveroj kaj kanaloj de Rusio. Nevo estas parto de la kargoŝipaj vojoj „Balta maro — Blanka maro“ kaj „Balta maro — Volgo“. Por ebligi trairon de grandaj riveraj kargoŝipoj dum naviga sezono, pontoj de Peterburgo estas disigataj por kelkaj noktaj horoj ĉiutage (laŭ preciza horaro). Disigado de pontoj estas fama turisma amuzaĵo, aparte pitoreska dum „blankaj noktoj“ (fino de junio).

La Volga–Balta Akvovojo (Volgobalt, Волгобалт), iam konata kiel Mariinska Kanalsistemo (en rusa: Мариинская водная система), estas serio de kanaloj kaj riveroj kiu ligas la akvon de la rivero Volgo kun tiu de la Balta Maro tra la Nevo.

## Inundoj

En Nevo oftas leviĝoj de la akvonivelo (inundoj), foje katastrofaj. La leviĝoj okazas pro forta okcidenta vento, kiu levas nivelon de la maro en la Finna golfo, pro kio nature digita rivero ankaŭ leviĝas. La lasta granda leviĝo okazis en januaro 2005, kiam kelkaj kajoj de Peterburgo estis kovritaj de akvo. Inundoprotekta digaro estas konstruata en elfluejo de Nevo, ĉe la insula urboparto konata kiel Kronŝtadt, por protekti la urbon; plejparto de la projekto estas jam realigita.
# Sistemo de Unuiĝintaj Nacioj

Flago de Unuiĝintaj Nacioj
Ĝenevo.
## Esploroj kaj trejnadaj Institutoj

* INSTRAW - International Research and Training Institute for the Advancement of Women
* UNICRI - United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute
* UNITAR - United Nations Institute for Training and Research
* UNRISD - United Nations Research Institute for Social Development
* UNIDIR - United Nations Institute for Disarmament Research (Reports only to the General Assembly)

## Aliaj entitaĵoj

* COPUOS - United Nations Committee on the Peaceful Uses of Outer Space
* OHCHR - Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights
* UNOPS - United Nations Office for Project Services
* UNU - United Nations University
* UNOOSA - United Nations Office for Outer Space Affairs
* UNSSC - United Nations System Staff College
* UNAIDS - Joint United Nations Programme on HIV/AIDS
* UNRRA - United Nations Relief and Rehabilitation Administration (ĉesis ekzisti en 1949)

## Organizaĵoj de la Ekonomia kaj Socia Konsilantaro

### Regionaj Komisionoj

* Ekonomia Komisiono por Eŭropo de Unuiĝintaj Nacioj (ECE)
* Ekonomia Komisiono por Afriko de Unuiĝintaj Nacioj (ECA)
* Ekonomia Komisiono por Latin-Ameriko kaj Karibo (ECLAC)
* Ekonomia Komisiono por Azio kaj la Pacifiko (ESCAP)
* Ekonomia kaj Socia Komisiono por Okcidenta Azio (ESCWA)

### Specialigitaj Agentejoj

La Specialigitaj Agentejoj estas aŭtonomaj organizaĵoj kiuj laboras kun Unuiĝintaj Nacioj kaj unu kun la alia perde de la Kunordiga maŝino de la Ekonomia kaj Socia Konsilantaro.

* ILO - Internacia Organizaĵo de Laboro
* FAO - Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo
* UNESKO - Unuiĝintaj Nacioj por Edukado, Scienco, kaj Kulturo (angla: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)
* MOS - Monda Organizaĵo pri Sano
* Grupo de la Monda Banko
* IMF - Internacia Mona Fonduso
* MOK- Monda Organizaĵo pri Komerco
* ICAO - Internacia Civila Aviada Organizo
* IMO - Internacia Mara Organizaĵo
* ITU - Internacia Telekomunika Unio
* UPU - Universala Poŝta Unio
* MOM - Monda Organizaĵo pri Meteologio

## Vidu ankaŭ

* Unuiĝintaj Nacioj
* Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj
* Ligo de Nacioj
* Specialigitaj institucioj de Unuiĝintaj Nacioj

## Eksteraj ligiloj

* Ĉarto de la Unuiĝinta Naciaro Arkivigite je 2010-06-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Deklaro de Homrajtoj Arkivigite je 2013-03-31 per la retarkivo Wayback Machine
* Statuto de la Internacia Kortumo Arkivigite je 2011-08-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Konvencio pri la Rajtoj de la Infano Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Konvencio pri la Statuso de la Rifuĝintoj kaj Senpatrujuloj
* angle Official directory of the UN system
* angle Chart of the UN system
* angle ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj *subskribita en San-Francisko la* *26-an de junio 1945*
* angle United Nations - oficiala retejo
* angle Historio de la Unuiĝintaj Nacioj - britia registara retejo
# Shun

| **Shun** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** |  |
| **Morto** |  en Ŝanŝio |
| Familio |
| **Patro** | Gusou (en)   vd |
| **Patrino** | Wodeng (en)   vd |
| **Gefratoj** | Xiang (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Ehuang (en)   Nüying (en)    vd |
| **Infanoj** | Shangjun (en)   ( Nüying (en) )  vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Shun** estis mitologia imperiestro de Ĉinio, kiun rekomendis tribestroj Yao. Oni taksis lin tre virta homo kiu bone traktas la rilatojn inter familianoj. Yao do decidis lin kontroli.

Yao edzinigis siajn du filinojn al Shun por vidi, ĉu ĉi lasta povu bone administri la familion.

Yao ankaŭ rajtigis al Shun, ke li administru la oficistojn kaj traktu politikajn aferojn. Fine Yao ordonis, ke Shun sola iru al arbaro por ricevi provadon de la naturo.

Post 3-jara kontrolado, Yao decidis cedi la tronon al Shun.

Shun ege atentis pri disvolvo de produktado. En la periodo de Shun la agrikultura teknikado kaj industriaj teknikoj rapide progresis. La popolanoj ekhavis riĉan vivon kaj ne suferis pezan laboron, nek estis punataj pro kritiko al ŝtataj aferoj. Ili ĉiuj respektis kaj subtenis Shun. La periodo de Shun ja estis epoko, kiam pompas politiko, produktado kaj arto. Poste Shun cedis sian tronon al Yu, kiu gajnis grandajn meritojn en inundo-regado.

Shun forpasis en sia 110-a jar-aĝo pro malsano.

## Eksteraj ligiloj

* Frua ĉina historio Arkivigite je 2012-04-15 per la retarkivo Wayback Machine angle
# Ĝan Montaro

Ĝan Montoj.
**Ĝan Montaro** konata ankaŭ per la ĉina nomo *Ĝanŝan*, de kie ofte venas la ripeta nomo *Ĝanŝan Montaro*, ankaŭ *Yanshan montoj*, estas grava montaro en la nordo de la Nord-Ĉina Altebenaĵo, ĉefe en la provinco Hebejo.

La montaro staras inter la rivero Ĉaobai okcidente kaj la Ŝanhai-pasejo oriente. Ĝi estas komponata ĉefe de kalkoŝtono, granito kaj bazalto. Ties alteco gamas el 400 ĝis 1000 metroj. La ĉefa montopinto, nome Vuling, estas 2 116 metrojn alta super marnivelo kaj estas en la kantono Ksinglong en Hebejo. La montaro enhavas multajn mallarĝajn montopasejojn, kiel Gubei, Ksifeng kaj Leng. La orienta sektoro de la Granda Ĉina Muro, kiel Badalingo en norda Pekino, estas en la Ĝan Montaro. Tiuj montoj estas ankaŭ grava trafikejo inter nordo kaj sudo de la lando.
# Eŭrazia plato

la plej grandaj platoj - la eŭrazia plato **verda**
La **eŭrazia plato** estas inter la plej grandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato ampleksas preskaŭ la tutan kontinenton Eŭrazio - do Eŭropon kaj Azion - krom la hindia subkontinento kaj la pleja oriento de Siberio. La plato ankaŭ portas Indonezion, la Filipinojn, la sudon de Japanio kaj parton de Islando, plus la orientan duonon de la norda Atlantika Oceano kaj grandan parton de la Arkta Oceano.

La eŭrazia plato limas - de nordo laŭ horloĝa direkto - kun la nordamerika, la aŭstralia, la hindia, la arabia kaj la afrika platoj. Eventuale en la tuŝaj zonoj al la grandaj najbaraj kontinentaj platoj ankoraŭ ekzistas iuj pliaj etaj platoj; ilia ekzisto tamen ne jam sendube pruviĝis.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|   | Tektonaj platoj |  |
| --- | --- | --- |

 |
| **Grandaj (ĉefaj) platoj** |
| Afrika plato | Antarkta plato | Aŭstralia plato | Eŭroazia plato | Nordamerika plato | Pacifika plato | Sudamerika plato |
| **Malgrandaj platoj** |
| Amura plato | Apulia plato | Arabia plato | Filipina plato | Hindia plato | Jangzia plato | plato Juan de Fuca | Kariba plato | Kokosa plato | Oĥotska plato | plato Nazca | Skotia plato | Somalia plato | Sunda plato |
| **Mikroplatoj** |
| Anatolia plato | Banda plato | Birma plato | Egea plato | Galapaga plato | Karolina plato | Kermadeca plato | Mariana plato | Moluka plato | Okinava plato | Panama plato | plato Altiplano | plato Balmoral Reef | plato Birds Head | plato Conway Reef | plato Futuna | plato Juan Fernandez | plato Suda Bismarck | plato Manus | plato Maoke | plato Niuafouo | plato Novaj Hebridoj | plato Rivera | plato Norda Bismarck | Sandviĉa plato | Nordanda plato | Ŝetlanda plato | Solomona plato | Timora plato | Tonga plato | Paskinsula plato | plato Woodlark |
# Fingro

| *Fingro* |
| --- |
| La fingroj sur la maldekstra homa mano La fingroj sur la maldekstra homa mano |
| latine | *digitus* |
|  |

**Fingro** – en la medicina faklingvo *digitus* – estas unu el la (normale) kvin ekstremaĵoj de la mano aŭ de la piedo (tiam oni parolas ankaŭ pri piedfingroj).

Normale, homo havas sur ĉiu mano kvin fingrojn, en la sekvanta vicordo:

1. dikfingro aŭ polekso (*Pollex*)
2. montrofingro (*Index*)
3. mezfingro (*Medius*)
4. ringofingro (*Anularius*)
5. etfingro (*Digitus minimus*)

Ĉar ne en ĉiuj kulturoj oni portas ringon je la kvara fingro (ekde inkl. la polekso), oni eble povus rebapti la t.n. ringan fingron per la malpli eŭropisma nomo 'sennoma fingro', laŭ la finna, ĉina kaj kelkaj aliaj lingvoj.

Kiel naskiĝa kreskoperturbo povas aperi pli da fingroj (polifingreco), aŭ la fingroj povas parte aŭ tute kunkreski (sindaktilio). Oni kredis je supernatura forto de 6-fingruloj, kiuj ofte iĝis en la malnova epoko ŝamanoj.

## Misordoj

* Ektrodaktilio
* Oligodaktilio
* Polidaktilio

## Vidu ankaŭ

* halukso (pieda dikfingro)
* fingrumado

## Proverbo

Ekzistas 3 proverboj pri fingro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Donu fingron al avidulo, li tutan manon postulas.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Li minacas per fingro en la poŝo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Oro nur fingron eksvingas kaj ĉion atingas.* **”** |

 |

## Referencoj
# Ĉina te-kulturo

| Ĉina te-kulturo |
| --- |
| **tea culture of an area (en)  tradicio**  |
| **tekulturo • ĉina kulturo** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | ĉina teceremonio Tibetan tea culture (en)  tajvana te-kulturo Hong Kong tea culture (en)  tea identification (en)   vd |

 |
|  |

Ĉinaj teaj akcesoraĵoj (茶具)
La **ĉina tekulturo** (ĉine simpligite 中国茶文化, tradicie 中國茶文化, pinjine zhōngguó chá wénhuà) estas grava parto de ĉina kulturo kaj la plej malnova de sia speco en la mondo, La japana tekulturo havas siajn radikojn en Ĉinio, sed disvolviĝis sendepende dum la tempo. La Ĉina Imperio ankaŭ havas sian propran teceremonion, kiu estas tradukita kiel "tearto" (ĉine simpligite 茶艺, tradicie 茶藝, pinjine cháyì). Post la subpremado de publika tekulturo dum la Kultura Revolucio (1966–1977) kaj la fermo de multaj teejoj, ĝi estis nur en la sudo kaj okcidento de Ĉinio (ekz. en Honkongo, Makao) kaj sur la insulo Tajvano vere disvastigita. Tamen, la tradicia te-trinkado restis senŝanĝa en tre multaj familioj ĝis hodiaŭ. En tradicia ĉina tekulturo, preta teo estas kutime trinkita sen iuj aldonaĵoj. El la malsamaj specoj de teo, verda teo estas preferata de plej multaj ĉinoj. Dum la epoko de ekonomia kresko de Ĉinio, la tradicia te-kulturo denove fariĝas pli kaj pli populara.

La prilaborado de teo kaj la kutimoj asociitaj kun ĝi en Ĉinio estas parto de la nacia kaj internacia nemateria kultura heredaĵo.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* japana teceremonio
* kafoceremonio

## Eksteraj ligiloj

* esperante: Radio 3ZZZ: elsendo de la 14-a de decembro 2015: intervjuo de la japano Hiroko, majstro de teceremonio (16:40-27:50).
# Dukkha

|  |
| --- |
| Elekto de artikoloj pri **Budhismo**

---

 |
| **Historio de budhismo** |
|
Kronologio de budhismo  |
| **Bazaj nocioj** |
|
Tri juveloj
Kvar noblaj veroj
Nirvano· Dependa ekesto
Anatta· Dukkha· Anicca
Skandha· Renaskiĝo  |
| **Signifaj staturoj** |
|
Sidarto Gotamo
Kategorio:Disĉiploj de la budho Gotamo
Kategorio:Budhismaj filozofoj  |
| **Budhisma praktiko** |
|
Budho · Bodisatvo
Arahanto·
Nobla Okobla Vojo
Paramitoj · Djano  |
| **Signifaj skoloj** |
|
Teravado
Zen Chan Son
Karma Kagjü
Pura Lando  |
| **Trispeca membrigado de budhismo** |
|
Hinajano
Mahajano
Vaĝrajano  |
| **Tekstoj** |
|
Tripitako· Vinajo
Sutro Pitako· Abidarmo
Mahajanaj sutroj
Budhismaj tantroj  |
| **Portalo:Budhismo** |
|  |

**Dukĥo**, Duḥkha ([ˈ|d|uː|k|ə]; en Sanskrito:दुःख; en Palia lingvo: dukkha) estas grava koncepto en Hinduismo kaj Budhismo, ofte tradukita kiel "sufero", "malfeliĉo", "peno", "malkontento" aŭ streso. Ĝi referencas al la fundamenta nekontenteco kaj doloro pro la ĉiutaga vivo. Ĝi estas la unua el la Kvar noblaj veroj kaj ĝi estas unu el la Tri markiloj de ekzistado. La termino aperas ankaŭ en skribaĵoj de Hinduismo, kiel en Upaniŝadoj, en studado pri Mokŝo (spirita liberigo).

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* How does mindfulness transform suffering? I: the nature and origins of dukkha Arkivigite je 2021-03-03 per la retarkivo Wayback Machine, JD Teasdale, M Chaskalson (2011)
* Explanations of dukkha, Tilmann Vetter (1998), Journal of the International Association of Buddhist Studies
* What Buddha Taught, Walpola Rahula
* *Dukkha*, edited by John T. Bullitt - Access to Insight
* *The Buddha's Concept of Dukkha*, Kingsley Heendeniya
* *Ku* 苦 entry (use "guest" with no password for one-time login),
# Naan

Naan el Barato
**Naan** aŭ *naan-pano*, *barata flano* (ofte *nan*, *non*) estas flano, kiu estas manĝata en suda kaj centra Azio kiel akompana manĝaĵo al varmegaj nutraĵoj. Naan estas permane distirata antaŭ ol ŝovante ĝin en la bakujon, tiel ĝia rando estas pli dika ol la interna parto, tiel similas al pico.

Naan estas pretigita el acidigita pasto, ekz. per aldono de jogurto, same kun helpo de gisto aŭ bakpulvoro. Originale, ĝi estis pretigite per milio kaj gisto, hodiaŭ oni pretigas ofte per tritika faruno.

Bakejo en Ladakh
## vort-origino

La vorto *Naan* signifas en la iranaj lingvoj simple „pano“.
# Ĝjingnana Kampanjo

**Jingnana Kampanjo**, aŭ **Jingnana Ribelo**, estis enlanda milito en la komencaj jaroj de la Dinastio Ming de Ĉinio okazinta inter la imperiestro Jianŭen kaj lia onklo Ĉu Di, nome Princo de Jan. Ĝi komencis en 1399 kaj daŭris 3 jarojn. La kampanjo finis post la fortoj de la Princo de Jan kaptis la imperian ĉefurbon Nankino. La falo de Nankino estis sekvata de la demizio de la imperiestro Jianŭen, kaj Ĉu Di estis kronita kiel imperiestro Jongle.

## Notoj

## Referencoj

* Huang, Yingjian (1962), *Ming-shilu: Ming-Taizong-shilu*, China: Zhongwen Chubanshe
* Liang, Yuansheng (2007), *The Legitimation of New Orders: Case Studies in World History*, Hong Kong: Hong Kong: Chinese University Press, (ISBN 978-9-6299-6239-5)
* Ming Yue, Dang Nian (2009), *Those Ming Dynasty Stuff*, China: China Customs Press, (ISBN 978-7-5057-2246-0)
* Xia, Xie (1999), *Ming Tong Jian* (First ed.), Changsha: Yuelu Shushe
* Yin, Luanzhang (1936), *Ming Jian Gang Mu* (First ed.), Shanghai: Shijie Shuju Chubanshe
* Zhang, Tingyu (1936), *Ming shi* (First ed.), Shanghai: Shangwu Yinshuguan