Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diagonalo

En geometrio, **diagonalo** estas linio kunigata du nenajbarajn verticojn de plurlatero, pluredro aŭ hiperpluredro.

En matematiko, aldone al ĝia geometria signifo, diagonalo estas ankaŭ uzata en matricoj por signifi subaron de elementoj laŭ diagonala linio.

## Plurlateroj

En plurlatero, diagonalo estas streko kuniganta du nenajbarajn verticojn.

Ĉiu *n*-flankita plurlatero *(n≥3)* havas

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
diagonalojn, ĉar ĉiu vertico havas diagonalojn al ĉiuj la aliaj verticoj escepte de si kaj la du najbaraj verticoj, aŭ *n-3* diagonalojn.

Pro tio, triangulo ne havas diagonalojn; kvarlatero havas du diagonalojn, kunigantajn kontraŭajn parojn de verticoj.

Ĉe ĉiu konveksa plurlatero ĉiuj diagonaloj estas en la plurlatero, sed ĉe nekonveksaj plurlateroj iuj diagonaloj estas ekster la plurlatero.

## Pluredroj

B'D' estas *edra diagonalo* kaj A'C estas *spaca diagonalo*
**Edra diagonalo** de pluredro estas diagonalo sur unu el ĝiaj edroj, en kontrasto al spaca diagonalo pasanta tra eno de la pluredro.

Kvaredro ne havas iujn ajn diagonalojn.

Briko havas 12 edrajn diagonalojn kaj 4 spacajn diagonalojn. Brikaj edraj diagonaloj povas havi supren ĝis tri malsamajn longojn, la spacaj diagonaloj ĉiuj havi la saman longon.

Regula dekduedro havas 60 edrajn diagonalojn kaj 100 spacajn diagonalojn.

## Matricoj

Ĉe kvadrata matrico, la **ĉefdiagonalo** aŭ **ĉefa diagonalo** estas la diagonala linio de elementoj de la supro-maldekstra al subo-dekstra angulo. Ekzemple, la identa matrico havas elementojn 1 sur la ĉefdiagonalo, kaj 0 aliloke. La diagonalo de supro-dekstra al subo-maldekstra angulo estas iam nomata kiel la **kontraŭdiagonalo**. Diagonala matrico estas tiu kies ĉiuj elementoj krom tiuj sur la ĉefa diagonalo estas nuloj.

## Ne matematikaj uzoj

En inĝenierarto, *diagonala kuniga krampo* estas trabo uzata kiel kuniga krampo en ortangula strukturo por kontraŭstari fortojn kiuj penas misformigi la ortangulon en paralelogramon. Praktike la diagonalaj kunigaj krampoj estas ofte koneksaj ne al la anguloj de la ortangulo sed ie proksime, kvankam ili la plej bone funkcias se ili estas koneksaj ĝuste al la anguloj.

## Vidu ankaŭ

* Jordana normala formo

## Eksteraj ligiloj

* Diagonaloj de plurlatero kun interaga animacio
* Plurlatera diagonalo je MathWorld
* Diagonalo de matrico ĉe MathWorld.
# Aerobia

Aaerobiaj bakterioj kreskas pli proksima al la aero, kie ili trovas pli da oksigeno
**Aerobia** (aerbezona, aertolera) estas (laŭ Louis Pasteur) tia mikroorganismo, kiu kreskas pli bone en oksigen-riĉa medio.

Poste ankaŭ tia medio, en kiu ĉeestas la molekula oksigeno, estas nomata aerobia, dum en la **anaerobia** medio (malaerobia, aernetolera) la oksigeno mankas.

La kvanto de la oksigeno estas taksata laŭ bezonoj de mikroorganismoj, kiuj en la medio vivas. Ideala kvanto estas 14%, sed kiam la oksigeno malkreskas sub 3%, ekestas anaerobia medio.

## Fontoj

* Plena Ilustrita Vortaro
* Yamazoe Saburoo: Angla-Esperanta Medicina Terminaro (2001)
# Shen Bao

Shen Bao, antaŭ transskribita kiel Shun Pao aŭ Shen-pao (ĉine: 申報; pinjine: Shēn Bào), konata en la angla kiel Shanghai News (Ŝanhajaj novaĵoj), estis gazeto publikigata de la 30-a de aprilo 1872 ĝis la 27-a de majo 1949 en Ŝanhajo, Ĉinujo. La nomo estas mallongigo de Shenjiang Xinbao, *Shenjiang* estas mallonga formo de *Chunsheng jiang*, la malnova nomo de la rivero Huangpu.

Fondita de Ernest Major (1841-1908), brita entreprenisto, en 1872, *Shen Bao* estis unu el la unuaj modernaj ĉinaj gazetoj. (Kiam Major reiris al Britujo en 1889, la gazeto estis reorganizata kiel *Major Company Limited*.)

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* ICON Arkivigite je 2011-07-19 per la retarkivo Wayback Machine (International Coalition on Newspapers) listing
# Pirokseno

**Pirokseno** estas minerala grupo el silikatmineraloj. La piroksenoj estas gravaj ŝtonformiĝantoj kun diversa konsisto. Ili havas la ĝeneralan formulon X2Si2O6, ofte riĉas je kalcio, magnezio kaj fero. Ili havas la durecon inter 5 kaj 6,5.

La plej oftaj piroksenoj apartenas al la enstatit–ferrosilit-serio ([Mg,Fe]SiO3) aŭ kalcientena diopsid–hedenbergit-serio (Ca[Mg,Fe] Si2O6). La kristalan strukturon de la piroksenoj formas ĉenoj el SiO4-tetraedroj, kiuj interligiĝas per komuna oksigenatomo.

## Tipoj

* Klinopiroksenoj (monoklinaj)
	+ Egirino
	+ Aŭgito
	+ Diopsido
		- Kromdiopsido
		- Fassaito
		- Jeffersonito
	+ Esseneito
	+ Hedenbergito
	+ Jadeito
		- Nefrito
	+ Jervisito
	+ Johannsenito
	+ Kanoito
	+ Klinoenstatito
	+ Klinoferrosilito
	+ Kosmokloro
	+ Namansilito
	+ Nataliito
	+ Omfacito
	+ Petedunnito
	+ Pigeonito
	+ Spodumeno
		- Kunzito
		- Hiddenito
		- Trifano
* Ortopirokseno (ortoromba)
	+ Donpeakorito
	+ Enstatito
		- Bronzito
	+ Ferrosilito
	+ Nĥvaningito
# Plato Nazca

la plej grandaj tektonaj platoj - la plato Nazca **helblua** okcidente de Sudameriko, centre de la bildo
La **plato Nazca** estas inter la mezgrandaj tektonaj platoj de la mondo. Kiel ĉiuj tektonaj platoj ĝi estas parto de la litosfero. La plato situas okcidente de la okcidenta marbordo de Sudameriko kaj nomatas laŭ la antikva urbo Nazca en Peruo. Preskaŭ la tuto de la plato estas oceana kaj situas sub la oriento de la Pacifika Oceano, nur malmultaj insuloj kiel la insularo *Juan Fernández* troviĝas super la marnivelo.

Norde la plato Nazca limas kun la kokosa, nordoriente iom kun la karibia, oriente kun al sudamerika, sude kun la antarkta kaj okcidente kun la pacifika platoj.

La plato Nazca moviĝas orienten kaj kolizias kun la signife pli granda, kontinenta sudamerika plato. Dum tiu kolizio la plato Nazca ŝoviĝis sub la sudamerikan kontinenton malleviĝis ĝis la suba termantelo. Tipa por tia zono estas fortaj subteraj tertremoj, kiuj povas havi sian centron en alteco de 320 ĝis 720 kilometroj sub la tersurfaco. Ĉe la limo inter ambaŭ platoj ekestis profundaj maraj fosaĵoj kiel la fosaĵo *Aracama* kun ĝis 8065 m da profundo en la sudo kaj la fosaĵo Perua kun ĝis 6369 m da profundo en la nordo. Sekve de la interplata kolizio ankaŭ ekestis la alta montaro Andoj laŭlonge de la tuta okcidenta marbordo de Sudameriko - la plej granda montopinto de la Andoj altas 6962 metrojn.

La Andoj estas parto de la "pacifika ringo de fajro", zono de plej insensa aktiveco de tertremoj kaj vulkanaj erupcioj. La plej altaj vulkanoj de la tero troviĝas ĉi tie: la 6882 metrojn alta Monte Pissis (Argentino) kaj la 6887 m hohe Ojos del Salado (Ĉilio).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|   | Tektonaj platoj |  |
| --- | --- | --- |

 |
| **Grandaj (ĉefaj) platoj** |
| Afrika plato | Antarkta plato | Aŭstralia plato | Eŭroazia plato | Nordamerika plato | Pacifika plato | Sudamerika plato |
| **Malgrandaj platoj** |
| Amura plato | Apulia plato | Arabia plato | Filipina plato | Hindia plato | Jangzia plato | plato Juan de Fuca | Kariba plato | Kokosa plato | Oĥotska plato | plato Nazca | Skotia plato | Somalia plato | Sunda plato |
| **Mikroplatoj** |
| Anatolia plato | Banda plato | Birma plato | Egea plato | Galapaga plato | Karolina plato | Kermadeca plato | Mariana plato | Moluka plato | Okinava plato | Panama plato | plato Altiplano | plato Balmoral Reef | plato Birds Head | plato Conway Reef | plato Futuna | plato Juan Fernandez | plato Suda Bismarck | plato Manus | plato Maoke | plato Niuafouo | plato Novaj Hebridoj | plato Rivera | plato Norda Bismarck | Sandviĉa plato | Nordanda plato | Ŝetlanda plato | Solomona plato | Timora plato | Tonga plato | Paskinsula plato | plato Woodlark |
# Pasato

La pasatoj estas parto de la atmosfera cirkulado de la tero.
*HIGH* = alta aerpremo
Kiel sahara polvo nutras la amazonan arbaron - video de la jutuba kanalo Scivolemo.
Divi-divi arbo kreskas al unu direkto pro la alizeo
La **pasatoj** estas specoj de vento, kiuj troviĝas ĉirkaŭ la ekvatora regiono de la Tero.

En NPIV estas du nomoj: **pasato** kaj **alizeo**. Se oni kontrolas la diversajn lingvojn en la vikipedio (plej facile videblaj je la fino de "redaktado"), oni trovas, ke en la plimulto de la lingvoj la nomoj estas versioj de "pasato", sed en ankaŭ multaj lingvoj la nomoj estas versioj de alizeo. En la angla la nomo estas *trade winds*.

La pasatoj estas la plej oftaj ventoj en la tropikaj regionoj. Ili blovas de la regionoj de alta aerpremo en la t. n. ĉevalo-latitudoj al la regionoj de malalta aerpremo ĉirkaŭ la ekvatoro. La pasatoj blovas el nordoriento en la norda hemisfero kaj el sudoriento en la suda hemisfero.

La vento je la grundo fluas al la ekvatoro, kaj la fluo en la alteco estas reen al la polusoj.
Je latitudoj ĉirkaŭ 30° norde kaj sude la aero malleviĝas al la tero. La malleviĝanta aero estas relative seka, ĉar ĝia akvo falis kiel pluvo en la ekvatora regiono super la tropikaj pluvo-arbaregoj. Tiuj sekaj ventoj sekigas la teron kaj kaŭzas dezertojn, kiel ekz. la saharon en norda afriko.

La vento blovanta al la ekvatoro estas direktita okcidenten per la koriolisa efiko.

## Regionaj pasat-ventoj

Inter la plej konataj estas la **alizé** ankaŭ **alize**, stabila, malforta nordorienta vento blovanta tra centra afriko kaj la Karibio.

En Egiptio la pasato blovas stabile el nordoriento. Per ĝi oni povas ĉiam komforte veli sur la nilo suden. Reen al la nordo oni glitas per la fluo de la akvo.

## Vidu ankaŭ

* Klimata klasifiko de Köppen
# Pejzaĝismo

| Pejzaĝismo |
| --- |
|  |
| **ĝenro de pentraĵo**  |
| **pentrado • pentraĵo • desegnaĵo** |
|  |

Frederic Edwin Church, *La Koro de la Andoj* (1859).
**Pejzaĝismo** estas pentradĝenro, kiu bildigas variajn pejzaĝojn kiel montoj, arboj, riveroj, valoj kaj forstoj. Artaj pejzaĝoj preskaŭ ĉiam inkludas parton de ĉielo, kaj la bildigita vetero ofte estas alia kerna elemento de la verko. Jam en la 1-a jarcento ekzistis romiaj freskoj de pejzaĝoj, inkluzive de tiuj malkovritaj en Pompejo kaj Herkulano.

Frue en la 15-a jarcento, pejzaĝismo asertis sin kiel plena arta ĝenro en Eŭropo, kaj ofte rilatis al religiaj temoj.

## Pejzaĝpentristoj

* Ferdinand Bellermann
* Henry Herbert La Thangue
* Conrad Martens
* Tobias Verhaegt
* Mei Qing
* Aleksio Savrasov

## Vidu ankaŭ

* Ĉina arto
# Tamizo

|  |
| --- |
| Tamizo |
| angle *Thames* |
| Rivero |
|  Tamizo en Londono |
| **Oficiala nomo:** Thames |
|  |
| Lando |  Anglio |
| Counteoj | Gloucestershire, Wiltshire, Oxfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Surrey, Essex, Kent |
| Metropola Counteo | Granda Londono |
|  |
| Grandurboj/Urboj | Lechlade, Oksfordo, Abingdon-on-Thames, Reading, Henley-on-Thames, Marlow, Maidenhead, Windsor, Staines, Walton-on-Thames, Londono, Dartford, Southend-on-Sea |
| Pontoj | Ponto de Londono, Tower Bridge, Millennium Bridge |
|  |
|  |
| Fontrivero |  |
|  - situo | Thames Head, Gloucestershire, UK |
|  - alteco | 110 m |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
| Estuaro | Estuaro de Tamizo, Norda Maro |
|  - situo | Southend-on-Sea, Essex, UK |
|  - alteco | 0 m |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Longo | 346 km (215 mi) |
| Akvokolektejo | 12 935 km² (1 293 500 ha) |
| Trafluo | Londono |
|  - mezproksima | 65,8 m³/s |
|  - eniro en Oksfordo | 17,6 m³/s |
|  - foriro el Oksfordo | 24,8 m³/s |
|  - Reading | 39,7 m³/s |
|  - Windsor | 59,3 m³/s |
|  |
|
 |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Thames |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

**Tamizo** (angle *Thames*) estas rivero en suda Anglio kiu trafluas Londonon.
Ĝi fontas ĉe Cirencester en la montetoj de la Cotswolds, fluas orienten al Oxford (kie ĝi nomiĝas Isis), poste suden al Reading kaj tiam ĝi meandras tra Londono. Ĉe Southend-on-Sea ĝi elfluas kun larĝa estuaro en la Nordan Maron.

La Bariero ĉe Tamizo, en angla *Thames Barrier*, estas retirebla bariersistemo super la rivero Tamizo, kiu estis desegnita por eviti, ke la ĉerivera ebenaĵo de plej el la Granda Londono estu inunditaj de escepte altaj tajdoj kaj ŝtormoj venantaj el la Norda Maro.

La Tamiza Tunelo (angle Thames Tunnel) estas subakva tunelo kiu kuras sub la rivero Tamizo en Londono. Ĝi estas 11 metrojn larĝa, 6 metrojn alta kaj 396 metrojn longa kaj situas 23 metrojn sub la akvosurfaco (mezurita ĉe fluso). Konstruita inter 1825 kaj 1843, la tunelo estis la unua tunelo estanta kompletigita sub navigebla rivero.
# Canary Wharf

| Canary Wharf |
| --- |
|  |
| centra financa kvartalo  kvartalo de Londono  privately owned public space (en)    vd |
| Administrado |
| **Poŝtkodo** | E14 |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 68 700  () [+] |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 51° 30′ N, 0° 1′ U (mapo)51.505-0.019444444444446
  [+] |
|

|  |
| --- |
| Canary Wharf (Granda Londono)DEC |
| Situo de Canary Wharf |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Canary Wharf [+] |
|  |

Canary Wharf estas la dua plej grava centra negoc-financa distrikto de Londono, Britio (post la Urbo Londono) sur la Insulo de la Hundoj en la "Borough" Tower Hamlets. Post la Urbo Londono, ĝi estas unu el la ĉefaj financaj centroj en Unuiĝinta Reĝlando kaj en la mondo, enhavanta multajn nuboskrapulojn kiel la tria plej alta en UR, nome One Canada Square.

Modernaj *London Docklands*, kun *Canary Wharf*.
Disvolvigita sur la loko de iama "West India Docks" (Karibia Doko), Canary Wharf enhavas ĉirkaŭ 1 500 000 m² de oficejoj kaj disponebla spaco. Ĝi enhavas multajn malfermajn areojn, kiel Canada Square, Cabot Square kaj Westferry Circus. Kun Heron Quays kaj Wood Wharf, ĝi formas la areon de Canary Wharf Estate, de ĉirkaŭ 39 hektaroj.

La tutmondaj administrejoj de HSBC situas en la HSBC Turo (8 Canada Square) en Canary Wharf.

## Vidu ankaŭ

* *London Docklands*
* Docklands Light Railway

## Notoj

## Bibliografio

* Kevin D'Arcy (2012). London's 2nd City: Creating Canary Wharf. Rajah Books. ISBN 978-0955670626.

## Eksteraj ligiloj

* Canary Wharf – Oficiala Informa Retejo
* Canary Wharf Group plc
* Canary Wharf projects on Skyscrapernews Arkivigite je 2021-05-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Canary Wharf building information & photos
# King's Cross (Londono)

| King's Cross (Londono) |
| --- |
|  |
| kvartalo de Londono   vd |
| Administrado |
| **Ŝtato** |  Britio |
| **Lando** |  Anglio |
| **Regiono** | Granda Londono |
| **Urbodistrikto** | Islington |
| **Poŝtkodo** | N1C |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 11 843  () [+] |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 51° 32′ N, 0° 7′ U (mapo)51.5303-0.12360000000001
  [+] |
|

|  |
| --- |
| King's Cross (Londono) (Granda Londono)DEC |
| Situo de King's Cross en Londono |

 |
|

|  |
| --- |
| King's Cross (Londono) (Centra Londono)DEC |
| Situo de King's Cross (Londono) en Britio |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Kings Cross [+] |
|  |

**King's Cross** ("reĝa kruco") estas kvartalo de Londono. Ĝi apartenas al la urbodistriktoj (anglalingve *boroughs*) Islington kaj Camden de la regiono Granda Londono. La loĝloko situas iom norde de la pleja urbokerno de Londono kaj ties plej malnova kvartalo, simple nomata *City*. La samnoma stacidomo situas en la kvartalo.
# Newcastle-upon-Tyne

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri urbo en Eŭropo. Por urbo Newcastle en Aŭstralio rigardu la paĝon Novkastelo.* |

| Newcastle-upon-Tyne |
| --- |
|

Fotomuntaĵo |
| urbo  civila paroĥo (–nekonata valoro) urbego  eksterparoĥa areo   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Durbano (2014–) Little Rock (2014–) Henano (2008–) Hajnano (2008–) Orienta Kablando (2008–) Malmö (2003–) Gdansko / Dancigo (2001–) Novkastelo (1987–) Tajjuano (1985–2022) Ĥajfo (1979–) Atlanta (1977–) Bergen (1968–) Nancio (1954–) Gelsenkirchen (1948–) Singkavang  Hanovro  Groningen  Lagoso   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | NE |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 300 196  (2018) [+] |
| **Loĝdenso** | 2 633 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 54° 59′ N, 1° 37′ U (mapo)54.977777777778-1.6133333333333
  [+] |
| **Alto** | 30 m [+] |
| **Areo** | 114 km² (11 400 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC±00:00 [+] |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Newcastle-upon-Tyne (Newcastle-upon-Tyne)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situa mapo de Newcastle-upon-Tyne |

 |
|

|  |
| --- |
| Newcastle-upon-Tyne (Centra Newcastle-upon-Tyne)DEC |
| Situa mapo de Centra Newcastle-upon-Tyne |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Newcastle upon Tyne [+] |
|  |

Lokiĝo de Newcastle-upon-Tyne
Ponto en Newcastle
**Newcastle-upon-Tyne** [NJUkesl aPON tajn], [ˈnjuːˌkæsəl əˈpɒn taɪn], ofte mallongigita kiel **Newcastle** (esperante: **Novkastelo** aŭ **Novkastelo-sur-Tajn**), estas urbo kaj metropola distrikto en la metropola provinco *Tyne and Wear* kaj en la konstruita areo kaj kunurbaro *Tyneside* en nordorienta Anglio, ne malproksime for de la limo kun Skotlando. Laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 300 196 loĝantoj sur areo de 114 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 2 633 loĝantoj/km². Tiel, ĝi estas unu de la ĉefaj urboj (kaj la 12-a plej granda) de Britio. La situo de la urbo estis fondita de Hadriano. Ĝi lokas ĉe koordinatoj: 54° 59′ N, 1° 35′ U (mapo)54.983333333333-1.5833333333333 .

## Sporto

Newcastle United F.C. (en Esperanto: Unuiĝinta futbalklubo de Newcastle) estas angla futbalklubo de Newcastle-upon-Tyne. La klubo ludas en la F.A. Supra Ligo, la plej alta futballigo de Anglio, de 2010, kiam ĝi revenis el la Supra Ligo de la FA Ĉampioneco, la dua ligo de angla futbalo.

## Esperanto en Newcastle

Tie Wiliiam Francis Lawrence estis helpadministranto de fervojaj varstacioj. Fama esperantisto de Newcastle-upon-Tyne estas Richard Lishman.

## Ĝemelurboj

* Nancio en Francio
* Gelsenkirchen en Germanio

## Vidu ankaŭ

* Universitato de Newcastle
* Metroo de Tyne and Wear

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo Arkivigite je 2016-05-02 per la retarkivo Wayback Machine
# Studioj Abbey Road

La studioj vidataj el la strato en 2005.
La **Studioj Abbey Road** estas anglaj surbendigaj studioj, lokataj en la samnoma strato en Londono. Ili estis kreataj de EMI en 1931. Multaj gravaj rokgrupoj uzis ilin, kiel la Beatles, Pink Floyd, Oasis kaj Radiohead.
# Gorillaz

| Gorillaz |
| --- |
|  |
|  |
| **muzika grupo virtuala bando**  |
| Komenco | 1998 vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Damon Albarn (mul)  Jamie Hewlett (mul)  Remi Kabaka Jr (en)  2-D (en)  Murdoc Niccals (en)  Russel Hobbs (en)  Noodle (en)  Cyborg Noodle (en)  Ace (en)   vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**Gorillaz** estas angla virtuala bando formita en 1998 fare de muzikisto Damon Albarn kaj artisto Jamie Hewlett, de Londono. Estas kvar primaraj bandmembroj, 2-D (kantisto, klavaro), Murdoc Niccals (basgitaro), Noodle (gitaro, kantisto, klavaro), Russel Hobbs (tamburo). Ilia universo estas prezentita en muzikfilmetoj, intervjuoj, kaj bildstrioj.
# Wimbledon (turniro)

| Wimbledon |
| --- |
|  |
| **ĉiujara sporta evento ripetiĝanta tenisa turniro**  |
| **tenisa turniro** |
| Komenco | 1877 vd |
| Geografia situo | 51° 26′ 2″ N, 0° 12′ 50″ U (mapo)51.43375-0.21402777777777
 |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| **Situo** | Wimbledon |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Wimbledon (turniro) (Granda Londono)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapWimbledon (turniro) |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

Grandŝlemaj Tenis-turniroj| Turniro | Loko | Ekde | Monato | Surfaco |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Australian Open | Melburno | 1905 | januaro | malmola korto |
| French Open | Parizo | 1891 | majo/junio | sablo |
| Wimbledon | Londono | 1877 | junio/julio | gazono |
| US Open | Novjorko | 1881 | aŭg./sept. | malmola korto |

La tenisturniro de **Wimbledon** estas la plej malnova turniro de la mondo kaj konsiderata la plej prestiĝa inter ĉiuj. Ĝi estis kreita en 1877, kiam la *"All England Croquet and Lawn Tennis Club"* en la urbodistrikto Merton de Londono organizis la unuan turniron de la historio de teniso kun 22 tenisistoj. En 1879 okazis la unuaj duoblaj ludoj, kaj en 1884 la unuaj virinaj.

La plej longa matĉo de la historio estis tiu en Wimbledon en 2010 inter la franca Nicolas Mahut kaj la usona John Isner, kiu daŭris dek unu horojn, kvin minutojn kaj 23 sekundojn. John Isner venkis (6-4, 3-6, 6-7, 7-6 kaj 70-68). Isner kaj Mahut ludis samforte dum la tri tagoj kiujn daŭris la matĉo. Ili alvenis ĝis 59-59 kaj ĝis 68-68 nepermesante malvenkon en unuaj ekludoj.

## Konindaj ludantoj

* Petr Korda
* Wojciech Fibak
* Agnieszka Radwańska
* Petra Kvitová
* Iga Świątek

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala ttt-ejo de la turniro *(angle)*
# Stockton-on-Tees

| Stockton-on-Tees |
| --- |
| unuigita aŭtoritata areo en Anglio (1996–) nemetropola distrikto de Anglio (1974–1996) borough in the United Kingdom (en)    vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 199 966  (2022) [+] |
| **Loĝdenso** | 976 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 54° 33′ N, 1° 20′ U (mapo)54.55-1.3333333333333
  [+] |
| **Areo** | 204,9625 km² (20 496 .25 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Stockton-on-Tees (Anglio)DEC |
| Situo de Stockton-on-Tees |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Borough of Stockton-on-Tees [+] |
|  |

**Stockton-on-Tees** estas unuara instanco en la angla regiono Nordorienta Anglio. Laŭ la stato de 2022 tie vivis 199 966 loĝantoj sur areo de 204,96 kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de 976 loĝantoj/km².

## Vidu ankaŭ

* Loka regado kaj administrado en Britio
* Thornaby-on-Tees
# Oriento de Anglio

| Oriento de Anglio |
| --- |
| Regiono |
| regiono de Anglio, ITL 1 statistical regions of England [+] |
|

---

 |
| Lando | Anglio |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 52° N, 0° O (mapo)52.240.41
  |
| Akvokolektejo | 19 120 km² (1 912 000 ha) [+] |
| Areo | 19 120 km² (1 912 000 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 5 907 300 [+] (2012) |
| Denseco | 308,96 loĝ./km² [+] [+] |
| Horzono | UTC±00:00 [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Oriento de Anglio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| East England en Anglio |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Oriento de Anglio (Britio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Oriento de Anglio |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **East of England** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Oriento de Anglio** estas unu el la anglaj regionoj.

Laŭ la stato de 2012 en la regiono vivis 5 907 300 loĝantoj sur areo de 19 120 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 309 loĝantoj/km².

Ĝi estas dividitaj en diversaj administraj instancoj.

## Kantonoj

* Bedfordŝiro
* Kambriĝŝiro
* Esekso
* Hartfordŝiro
* Norfoko
* Sufoko

## Unuaraj instancoj

* Lutono - Bedfordŝiro
* Peterboro - antaŭe parto de Kambriĝŝiro
* Southend-on-Sea - antaŭe parto de Esekso
* Thurrock - antaŭe parto de Esekso

## Vidu ankaŭ

* Loka regado kaj administrado en Britio

## Eksteraj ligiloj

* Mapoj de la regionoj