Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ĉielaj koordinatoj

En astronomio, la **ĉielaj koordinatoj** estas koordinatsistemo kiu eblas situigi astron en la ĉielo, ĝenerale esprimita en gradoj de arko aŭ arkgradoj.

Ekzistas pluraj sistemoj, uzante koordinatkradon projektitan sur la ĉiela sfero, kiel la geografiaj koordinatoj uzitaj sur la Tero. La **ĉielaj koordinatoj** malsamas nur en la elekto de la referenca ebeno, kiu dividas la ĉielon en du hemisferojn laŭ e cirklego (la referenca ebeno de la geografia koordinato estas la tera ekvatoro). Ĉiu sistemo estas nomita laŭ lia referenca ebeno :

* horizontala koordinatsistemo ;
* hora ekvatora koordinatsistemo ;
* ekvatora koordinatsistemo ;
* ekliptika koordinatsistemo ;
* galaksia koordinatsistemo.

## Duopa stelo

En la kutimo de tiu fako, la pozicio de la plej malluma stelo estas mezurita rilate al la plej luma. La norda direkto rolas kiel origino de la angulo. La angulo estos mezurita inter la rekto kiu ekas je la plej hela stelo direktita al la nordo kaj la rekto kiu trairas la du stelojn. Ĝi nomiĝas **orientiĝo** kaj ĝia simbolo estas **θ** do **Orientiĝo θ**.
# Tanĝa fasko

En diferenciala geometrio, la **tanĝa fasko** estas natura vektora fasko sur ajna glata sternaĵo, kies rango estas la sama kiel la dimensio de la baza sternaĵo.

## Difino

Se WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 estas WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 -dimensia glata sternaĵo, do ĉe ĉiu punkto WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , oni povas difini la **tanĝan spacon** WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , kiu estas WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 -dimensia reela vektora spaco.

La **tanĝa fasko** WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 de WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 estas la jena glata vektora fasko:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 .
Ĝi estas nature glata sternaĵo de dimensio WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 , kaj jen la natura projekcio al la bazospaco:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 .
La **kotanĝa fasko** WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 estas la dualo de la tanĝa fasko WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 , kies fibroj estas la kotanĝaj spacoj (la dualoj de la tanĝaj spacoj).

## Ekzemploj

Se WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 estas Eŭklida spaco WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 , do la tanĝa fasko estas simple WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 -dimensia Eŭklida spaco.

## Eksteraj ligiloj

* Tangent bundle (angle). *Encyclopedia of Mathematics*. Eŭropa Matematika Societo, Springer-Verlag.
* Eric W. Weisstein, *Tangent bundle* en MathWorld.
# Amerigo Vespucci

| **Amerigo Vespucci** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Amerigo Vespucci**  |
| **Naskiĝo** | 9-an de marto 1454 (1454-03-09) en Florenco,  Respubliko Florenco |
| **Morto** | 22-an de februaro 1512 (1512-02-22) (57-jaraĝa) en Sevilo, Reĝlando Sevilo,  Reĝlando de Kastilio |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | malario  vd |
| **Etno** | italoj vd |
| **Lingvoj** | itala • hispana vd |
| **Ŝtataneco** | Reĝlando de Kastilio (1508–) Respubliko Florenco   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Maria Cerezo (en)    vd |
| Profesio |
| **Okupo** | esploristo  verkisto  marvojaĝanto  kartografo  komercisto  maristo   vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Amerigo Vespucci
**Amerigo VESPUCCI** [ameˈriːɡo veˈsputtʃi] (naskiĝis la 9-an de marto 1454, mortis la 22-an de februaro 1512) estis itala komercisto, esploristo kaj kartografo je la servo de Hispanio. De lia nomo devenas Ameriko, la nomo de la kontinento.

Li naskiĝis en la itala urbo Florenco (itale Firenze) en 1454. En 1492 li translokiĝis al Sevilo, Hispanio, kie li laboris kun Juanoto Berardi, florencano kiu estis rilata al la negoco de oro kaj sklavoj. Post la morto de Berardi, Vespucci eniris al la ŝipirado.

Inter 1499 kaj 1502 li translokiĝis al Lisbono, el kie li plurfoje vojaĝis al Ameriko. Li estis membro de la ekspedicio de Gonzalo Coelho, sub la portugala krono, en 1501. En tiu ekspedicio li iris al la insularo Cabo Verde, al Brazilo kaj al La Patagonia, proksime al la Magelana markolo. Tiel li pruvis ke tiuj ĉi landoj estis alia kontinento. Li rakontis tiun ĉi vojaĝon en letero al Lorenzo di Pierfrancesco de Medici (1463-1503), eldonita en Parizo en 1502 kun la titolo *Mondus Novus*. En la enkonduko de la verko *Comographie introdutio* (eldonita en 1507), Martin Waldseemüller, donis al la nova kontinento la nomon Ameriko, honore al Vespucci.

## Eksteraj ligiloj

* informo en la Katolika Enciklopedio pri Amerigo Vespucci (angle)
* informo en la retejo *americas-fr.com* pri li (france)
# Alto

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ankaŭ vidu la artikolon Alto pri itala komunumo.
Alto estas unu el du argumentoj de supereksponento.. |

Mezurilo por la alteco de akvo
**Alto** estas eco de objekto, kiu karakterizas ties distancon de ia difinita baz-nivelo (nulo).

Oni povas difini ekzemple meznombrajn marnivelojn (normalnulo)

Alto estas unudimensia grando, kion oni priskribas per mezurunuoj de longo (metro). Oni uzas en la aertrafiko la unuojn futo. En la geodezio oni difinas alton ankaŭ fizike - kiel potencialon en tera gravita kampo.

Ankaŭ kiel alto oni nomas grandecon de iu aĵo laŭ vertikala direkto, aŭ laŭ direkto, kiu estas perpendikulara al direktoj de ĝiaj longo kaj larĝo.

**Alto** estas ankaŭ grando, kio esprimas diferencon inter punkto kaj meza nivelo. Sur Tero tiu nivelo estas ofte la marnivelo. La altecojn de la kulminoj permesas kalkuli diversaj rimedoj pere (geodezio, triangulado). La alto estas ankaŭ datumo ekstera utila por nombra kalkulo en diversaj fakoj : meteologio, fiziko, biologio.

## Geometrio

H = alto
En geometrio oni parolas pri alto de plurlatero (ĉefe ĉe triangulo) aŭ de pluredroj (multflankojn). Tiu simila alto estas orta al unu latero (ĉe plurlatero), al flanka surfaco (ĉe pluredro).

## Astronomio

En la astronomio ekzistas la altitudo (foje nomata *alto* aŭ *leva angulo*), kiu estas la komplemento de la zenita distanco; do estas angulo tia, kiom alte staras astro super la horizonto.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Mezurunuoj
* Longo
* Larĝo
* Altitudo
* Supermara alteco
* Altometro
* Diko
* Profundo
* Akrofobio
* Altebenaĵo
* Alto (triangulo)

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-07-05 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2011-06-24 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2005-12-19 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2012-03-29 per la retarkivo Wayback Machine
# Giroskopo

La akso de la giroskopo restas fiksita en la spaco, sendepende de la pozicio de la eksteraj kadroj.
Giroskopo en precesio

**Giroskopo** estas aparato konsistanta el objekto rotacianta ĉirkaŭ sia akso. La akso de rivoluado estas libera. Giroskopo estas uzebla por mezuri aŭ konservi orientiĝon.
Giroskopoj estas uzataj en konstruado de girokompasoj, kio havas multajn aplikojn por navigado, precipe en aviado.

## Vidu ankaŭ

* Tesla Kolumba Ovo
# Paul Wolfowitz

| **Paul Wolfowitz** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Paul Wolfowitz**  |
| **Naskiĝo** | 22-an de decembro 1943 (1943-12-22) (82-jaraĝa) en Broklino |
| **Religio** | judaismo vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Ĉikago   Universitato Cornell   Ithaca High School (en)    vd |
| **Partio** | Respublikana Partio (1981–) Demokrata Partio   vd |
| Familio |
| **Patro** | Jacob Wolfowitz (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Clare Selgin Wolfowitz (en)    vd |
| Profesio |
| **Okupo** | politikologo  ekonomikisto  politikisto  diplomato  bankisto   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | Prezidanto de Monda Banka Grupo (2005–2007) United States Deputy Secretary of Defense (en)  (2001–2005) Under Secretary of Defense for Policy (en)  (1989–1993) United States Ambassador to Indonesia (en)  (1986–1989) Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs (en)  (1982–1986) Director of Policy Planning (en)  (1981–1982)  vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Triflanka Komisiono   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Paul Dundes WOLFOWITZ** (naskiĝis la 22-an de decembro 1943 en Novjorko) estas usona politikisto, adjunkto de sekretario pri defendo inter 2001 kaj 2005 en la registaro de George W. Bush.
Li estis prezidento de la Monda Banko de la 1-a de junio 2005 kaj eksiĝis la 17-an de majo 2007 post sia kompromito en afero de nepotismo.
Li forlasis siajn funkciojn la 30-an de junio 2007.
# Mars Express

*Mars Express*
La instrumento ASPERA-3
Mars Express estas kosmoesplora misio sendita de la Eŭropa Kosma Agentejo (EKA, ESA). La *Mars Express* misio estas esploranta la planedon Marso, kaj estas la unua planedmisio klopodita de la agentejo. "Express" origine referencis al la rapideco kaj efikeco per kiu la kosmoŝipo estis desegnita kaj konstruita. Tamen "Express" priskribas ankaŭ la relative mallonga interplaneda vojaĝo de la kosmoŝipo, rezulto de lanĉo kiam la orbitoj de la Tero kaj de Marso estis pli proksimaj ol tiom kiom ili estis dum ĉirkaŭ 60 000 jaroj.

*Mars Express* konsistas el du partoj, nome orbitilo *Mars Express Orbiter* kaj surterigilo *Beagle 2*, desegnita por plenumi esploradon pri eksobiologio kaj geokemio. Kvankam la surterigilo malsukcesis tute deplojiĝi post la surterigo sur la Marsa surfaco, la orbitilo sukcese plenumis sciencajn mezurojn ekde la komenco de 2004, nome, alt-rezolucian bildigon kaj mineralogian mapadon de la surfaco, radarsondadon de la subsurfaca strukturo sur la *permafrosto*, precizan determinadon de la atmosfera cirkulado kaj kompono, kaj studadon de la interagado de la atmosfero kun la interplaneda medio.

Pro la valora scienca havigo kaj la tre fleksebla misiprofilo, *Mars Express* ricevis kelkajn misietendojn. La plej lasta estis aprobita la 1an de Oktobro 2020 kaj daŭros ĝis la 31a de Decembro 2022.

Kelkaj el la instrumentoj de la orbitilo, kiel la fotilsistemojn kaj kelkaj spektrometroj, reuzis desegnojn el la malsukcesa lanĉo de la rusa misio Mars 96 en 1996 (Eŭropaj landoj estis haviginta multon de la instrumentaro kaj financado por tiu malsukcesa misio). La desegno de *Mars Express* estis bazita sur la Rosetta misio de ESA, por kies disvolvigo oni elspezis konsiderindan monsumon. La sama desegno estis uzata ankaŭ por la misio *Venus Express* de ESA, por pliigi la fidindecon kaj malpliigi la koston kaj tempon de la disvolvigo. Pro tiaj redesegnoj kaj receligoj, la totala kosto de la projekto estis ĉirkaŭ 345 milionoj da usonaj dolaroj - malpli ol duono de la kompareblaj usonaj misioj.

Alveninta en Marson en 2003, ĝi estas la dua plej longa survivanta, kontinue aktiva kosmoveturilo en orbito ĉirkaŭ alia planedo senkalkule de la Tero, post nur la ankoraŭ aktiva *Mars Odyssey* de 2001 de la NASA.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Aliaj misioj de la Eŭropa Kosma Agentejo pri esplorado de la suna sistemo estas Rosetta, Venus Express, Exo Mars kaj Bepi-Colombo.

## Eksteraj ligiloj

* *ESA Mars Express* project – oficiala retejo
* *ESA Mars Express* project – scienca retejo
* *ESA Mars Express* operac-retejo
* Mars Express Mission Profile by NASA's Solar System Exploration
* *First Mars Express Science Conference* presentations (en MarsToday.com)
* NASA Art Gallery of Mars Express
* Can show present over head position of Mars Express
# Iniciato Zono kaj Vojo

| Iniciato Zono kaj Vojo |
| --- |
| **strategio Ĉinia registara projekto politika iniciato geopolitical initiative (en)**  |
| Lando*j* | Ĉinio vd |
| **Agareo** |
internacia disvolviĝo |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

 Unu zono, unu vojo - ekonomioj
Mapo pri projektoj de Ĉina iniciato zono kaj vojo 2018
La **Zono kaj Vojo Iniciato** aŭ en aliaj komunaj kromnomoj la **21-a Jarcenta Ekonomia Silka Vojo** aŭ **Unu Zono, Unu Vojo** estas disvolva strategio, prezentita de ĉina gvidanto Ŝji Ĝjinping. La strategio fokusiĝas al ligoj kaj kunlaboro inter landoj, kaj precipe al ligoj inter ili kaj la Ĉina Popola Respubliko kaj la resto de Eŭrazio. La ekonomia infrastrukturo baziĝas sur la Azia Infrastrukturinvesta Banko.

La programo inkluzivas du ĉefajn vojojn:

* Tera itinero, konata kiel la "Tera silka vojo".
* Mara itinero, konata kiel la "Mara silka vojo".

En novembro 2014, Ĉinio anoncis, ke ĝi starigos fonduso kun 40 miliardoj da dolaroj por antaŭenigi la entreprenon.

La strategio reliefigas kaj antaŭenigas la vizion de Ĉinio ludi pli signifan rolon en tutmondaj aferoj, uzante la internacia komerco kaj ekonomio, ekzemple en areoj kiel ŝtalproduktado.

La programo estis rivelita en septembro kaj oktobron 2013, kun kelkaj publikaĵoj detaligantaj la vizion de la landa kaj mara itenerioj, respektive. La programon antaŭenigis ankaŭ ĉefministro Li Kachiang, dum ŝtataj vizitoj al Azio kaj Eŭropo.

La iniciato estis integrigita en la konstitucion de Ĉinio en 2017.

La projekto havas celan findaton de 2049, kiu koincidos kun la centjariĝo de la fondo de la Ĉina Popola Respubliko (PRĈ). Studo de 2019 farita de tutmondaj ekonomiaj konsultistoj prognozis, ke la BRI verŝajne akcelos la mondan MEP je 7.1 trilionoj USD jare je 2040 .

## Internaciaj rilatoj

Ne estas ia dubo ke la Iniciato Zono kaj Vojo estas maniero etendi ĉinan ekonomian kaj politikan influon. Oficialaj PRĈ-amaskomunikiloj provas maski ajnan strategian aspektoj de la Iniciato Zono kaj Vojo kiel politika instigilo. Ĉinio jam investis miliardojn da dolaroj en pluraj sud-aziaj landoj kiel Pakistano, Nepalo, Sri-Lanko, Bangladeŝo kaj Afganio, plibonigi ilian bazan infrastrukturon, kun implicoj por la komerca reĝimo de Ĉinio same kiel ĝia armea influo.

Ĉi tiu projekto ankaŭ povas fariĝi nova ekonomia koridoro por diversaj regionoj. Ekzemple, en la Kaŭkaza regiono, Ĉinio pripensis kunlaborojn kun Armenio de majo 2019. Ĉinaj kaj armenaj flankoj havis multoblajn renkontiĝojn, subskribis kontraktojn, iniciatis nord-suda vojprogramon por solvi infrastruktur-rilatajn aspektojn.

Ĉinio aperis kiel unu el la plej rapide kreskantaj fontoj de Fremda Rekta Investo (FDI) en Baraton- ĝi estis la 17-a plej granda en 2016, pli ol la 28-a rango en 2014 kaj 35-a en 2011, laŭ la oficiala rangotabelo de Barato de FDI-enfluoj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Ekonomio de Ĉinio
* Internacia komerco
* Eksporto

## Eksteraj ligiloj

 **Iniciato Zono kaj Vojo** en Vikimedia Komunejo
# Shenzhou 6

**Shenzhou 6** [ŝenĵu 6] (ĉine: 神舟六号) estis la dua homportanta kosma flugo de la Popolrespubliko Ĉinio. Por la misio oni uzis la kosmokapsulon el konstrua serio Shenzhou, kiu je la 12-a de oktobro 2005 liveris en la kosmon la du kosmonaŭtojn Fei Junlong (komandanto) kaj NIE Haisheng (piloto), en la teran orbiton, kie ili restis 119 horojn.

La partoprenantoj testis la novajn pli leĝerajn kosmovestojn, gvidis unuafoje sciencajn esplorojn. Oni elprovis ĉiutagaĵojn kiel ekz. novan necesejon. Oni ne planis kosman promenon, tio okazos en la sekvaj misioj. La tera orbito variis inter 250 kaj 350 km, la fluga deklinacio estis ĉ. 42,4.

„Shenzhou 6“ konsistis el returna kapsulo kaj orbita parto. La orbita satelito restas duonjaron en la kosmo, dum la returna kapsulo revenis post 5 tagoj.

La lanĉo okazis publike, la kosmonaŭtoj adiaŭis sur la neĝata lanĉejo.
La porta raketo estis la Longa Marŝo 2F.

## Vidu ankaŭ

Ĉina kosmoesplorado

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2020-07-11 per la retarkivo Wayback Machine
*
* pri la kosmoflugo de 2005 en Esperanto
* pri la kosmoflugo de 2005 en Esperanto

*
*
# Honkonga Scienca Muzeo

| Honkonga Scienca Muzeo |
| --- |
| 香港科學館 |
|  |
| scienca muzeo  |
| **Lando** | Ĉinio vd |
| **Situo** | Yau Tsim Mong District |
| **Estiĝo** | 18-a de aprilo 1991 |
| **Koordinatoj** | 22° 18′ 3″ N, 114° 10′ 39″ O (mapo)22.30095114.17758
 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Geografia lokigo sur la mapo : Hongkongo

|  |  |
| --- | --- |
| Honkonga Scienca Muzeo (Hongkongo)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

Geografia lokigo sur la mapo : Centra Honkongo

|  |  |
| --- | --- |
| Honkonga Scienca Muzeo (Centra Honkongo)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

 |

 |
|
Honkonga Scienca Muzeo |
| **Jaraj vizitantoj**: | 1 124 887 (2015)  |
| **Retpaĝo** |  |
|  |

La **Honkonga Scienca Muzeo** (tradicia ĉine 香港科學館/香港科学馆) estas scienca muzeo situanta en Tsim Sha Tsui East, apud la Honkonga Muzeo de Historio, sur la Duoninsulo Kaŭluno, Honkongo.

## Priskribo

Unu el la muzeaj ekspozicioj montras la konvertiĝon de potenciala energio en kinetan energion .
La muzeo havas 18 ekspoziciejojn kun ĉirkaŭ 500 ekspoziciaĵoj kaj ekspozicioj destinitaj ĉefe por infanoj kaj montrantaj fizikajn kaj sciencajn principojn en la lokoj de lumo, sono, moviĝo, elektro kaj magnetismo, matematiko, vivsciencoj, transportado, geografio, meteologio, komputiko, komunikadoj, energikonservado kaj nutraĵproduktadsciencoj. Inter la ekspoziciaĵoj estas aŭtoveturadsimulilo, 22-metro-alta instalaĵo kiu montras la konvertiĝon de potenciala energio en kinetan energion .

La muzeo prezentas la unuan Douglas DC-3 de Cathay Pacific suspenditan de la plafono. La plej popularaj ekspoziciaĵoj por infanoj estas komputilareo, reala (sed senmova) aŭto kiun vizitantoj povas veturi en simulado por eviti akcidentojn, trorapidadon kaj troan fuelkonsumon, kaj malgrandan, vivgrandan, senmovan aviadilo kun vidbendo de flugo ĉirkaŭ Honkongo ludanta ene de la pilotejo.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Pulsaro

El fotoj en la areo de la videbla lumo (ruĝa) kaj de la rentgenradioj (blua) kunmetita foto de la **Pulsaro en la *Nebulo de Kankro (M1). Ĝi montras nebulgasojn en la ĉirkaŭejo, per la magnetkampo de la rotacianta pulsaro influitajn kaj tiel "kirlitajn" kaj instigitajn al la radiado. Foto: NASA
La pulsaro Vela, neŭtronstelo, kiu post supernovao-eksplodo postrestis, flugas sur unu el siaj jetoj de varmega plasmo tra la kosmo. Foto: NASA
**Pulsaro** estas rapide rotacianta neŭtrona stelo, kiu je regula sinsekvo disradias impulsojn de elektromagnetaj ondoj plej ofte proksimume unu sekundon daŭrantajn. La nomo originas de la angla nomigo „pulsating radio star“ (pulsanta radiostelo). Eblus do ankaŭ la esperantonomo "pulsastro".

Ĉar pulsaroj (pulsastroj) tipe havas proksimume 400.000 termasojn je diametro de 20 kilometroj, ili disponas pri forta gravita kampo, kiu je la surfaco konformas al la 2×1011 ĝis 3×1012-obla gravito de la tero. Krome ili havas magnetkampon miloble pli fortan ol la magnetkampo de la tero, kio daŭre de la tempo bremsas la propran rotacion de tiuj steloj. La vivodaŭro de pulsaro (pulsastro) kiel radiadofonto proksimas meznombre al dek milionoj da jaroj.

"Les Pulsars sont très interessants dans le projet SETI, parceque ils émettent une oscillation." Schmutz 2023

Prix Nobel 2024 Stéphane Schmutz Fondation for the Universal Knowledge

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Astronomiaj objektoj
* Magnetaro

## Eksteraj ligiloj

*
# Sinuso (matematiko)

Difino de sinuso de angulo per la unuocirklo.
Grafikaĵo de sinuso.
En orta triangulo, la **sinuso** de unu el la du enaj anguloj apudaj al la hipotenuzo estas la rilatumo inter la kateto kontraŭa al la konsiderita angulo kaj la hipotenuzo.

Pliĝenerale, la sinuso de angulo α, igita en gradoj aŭ radianoj, estas kvanto, dependanta nur de α, konstruita per trigonometria cirklo.

Difinante kiel sin(*x*) la sinuson de la angulo *x*, oni trovas la sinusan funkcion, trigonometria funkcio tre grava por analitiko.

Ĝi estas perioda : WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
kaj malpara funkcio: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

En orta triangulo, la **kosinuso** de unu el la du enaj anguloj apudaj al la hipotenuzo estas la rilatumo inter la kateto apuda al la angulo kaj la hipotenuzo.

La kosinuso egalas al la sinuso de la komplementa angulo: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

## Derivaĵo kaj integralo

La derivaĵo de sinuso estas kosinuso:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
La malderivaĵo de sinuso estas WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 kosinuso:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
kie WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 estas la konstanto de integrado.

## Inversa funkcio

**Sinusarko** (simbolo: *arcsin x*) estas la funkcio inversa al sinuso; ĝi do permesas koni la valoron *x* de angulo (aŭ arko) ekde ĝia sinuso.

## Vidu ankaŭ

* Formulo de Eŭlero
* Formuloj de prostaferezo
* Sinusoido
# Kornvalo

| Kornvalo |
| --- |
| Graflando |
|  |
| Flago |
| historia kantono de Anglio, historia lando [+] |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
| Coventry [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Anglio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 50° N, 5° U (mapo)50.3-4.9
  |
| Ĉefurbo | Truro |
|  - koordinatoj | 50° N, 5° U (mapo)50.3-4.9
  [+] |
| Akvokolektejo | 3 562,33 km² (356 233 ha) [+] |
| Areo | 3 562,33 km² (356 233 ha) [+] |
| Loĝantaro | 575 525 [+] (2020) |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | GB-CON |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kornvalo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Mapo de Kornvalo |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Kornvalo (Anglio Kornvalo)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Kornvalo (Anglio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Kornvalo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Cornwall** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Kornvalo** (angle *Cornwall* /ˈkɔːnwɔl/, kornvale Kernow /ˈkɝnəʊ/) estas duklando kaj la plej suda el la graflandoj de Anglio. Ĝi situas en la regiono sudokcidenta Anglio. Kvankam, laŭ la historie monarĥa sistemo, la teritorio estas duklando, ĝi estas administrata kiel angla graflando. La simbola reganto estas Charles (Karlo), Duko de Kornvalo. La devizo de la Kornvala graflanda konsilantaro estas *Onen hag oll* = "unu kaj ĉiuj" (en la kornvala lingvo).

Geografie, ĝi estas duoninsulo, limanta la anglan provincon *Devon* ĉe rivero *Tamar* (krom ĉe la norda parteto de la limo). Kelkfoje oni inkluzivas en la nocio Kornvalo ankaŭ insulojn Scilly. La ĉefaj vojoj al la cetera Britio estas aŭtoŝoseo A38, kiu transiras *Tamar* ĉe *Plymouth*, kaj la A30, kiu transiras la limon sude el *Launceston*. Ankaŭ Pramŝipo ligas *Plymouth* kaj urbo *Torpoint* trans *Hamoaze*. Fervoja ponto arkitektita de Isambard Kingdom Brunel estas la alia ĉefa vojo - ankaŭ ĝi transiras *Tamar* ĉe haveno apud *Plymouth*.

Kornvalo havas Keltan heredon, kaj plurajn proprajn kulturaĵojn. Kelkaj homoj eĉ revivigis la antikvan Kornvalan lingvon. Pro tio multaj kornvalanoj ne sentas sin "Anglaj", kaj kelkaj volas starigon de Kornvala asembleo, simila al tiuj de Skotlando kaj Kimrio.

## Urboj kaj vilaĝoj

* Bodmin Boscastle Bude
* Charlestown Chysauster Ancient Village
* Falmouth Fowey
* Goonhilly
* Hayle Helston
* Lamorna Lizard Looe Looe Island
* Marazion
* Newquay
* Padstow Penzance Polperro Polruan
* Redruth
* St Austell St Ives St Just
* Truro Tintagel

## Vizitindaĵoj

* Bodmin Moor
* Carn Euny
* Chûn Castle
* Chûn Quoit
* Cornwall Wildlife Trust
* Eden Project
* Rivero Fowey
* Land's End
* Lanyon Quoit
* The Lizard
* The Lost Gardens of Heligan
* Mên-an-Tol
* Minack Theatre
* St Michael's Mount
* Tintagel Castle

## Politiko

Kornvala naciismo estas kultura, politika kaj socia movado kiu serĉas la rekonon de Kornvalo - la sud-okcidenta parto de la insulo de Britio - kiel nacio aparta de Anglio.

* Filoj de Kornvalo

## Vidu ankaŭ

* Kornvala lingvo
* Kornvala muziko