# Tajpeo

| Tajpeo |
| --- |
| 臺北市 |
|

Fotomuntaĵo |
| ŝtata ĉefurbo (1949–) Ĉefurbo de Respubliko Ĉinio  enklavo  urbego  speciala municipo de Respubliko Ĉinio  urbo   vd |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Administrado |
| **Distrikto** | eksterdistrikta urbo |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Kievo (2023–) Limo (2020–) Prago (2020–) Belmopano (2019–) Castries (2018–) Kito (2016–) Teguo (2010–) Vagaduguo (2008–) Rigo (2001–) Majuro (1999–) Urbo de Perto (1999–) Vilno (1998–) Monrovio (1998–) Gvatemalurbo (1998–) La-Pazo (1997–) Banĝulo (1997–) San Nicolás de los Garza (1997–) Bisaŭo (1997–) Dakaro (1997–) Ulanbatoro (1997–) Mbabano (1997–) Dallas (1996–) Ulan-Ude (1996–) Bostono (1996–) Varsovio (1995–) San-Salvadoro (1993–) Managvo (1992–) Panamurbo (1989–) Asunciono (1987–) Versajlo (1986–) San-Joseo (1984–) Lilongvo (1984–) Pretorio (1983–) Johanesburgo (1982–) Gold Coast (1982–) Oklahomurbo (1981–) Fenikso (1979–) Los-Anĝeleso (1979–) Atlanta (1979–) Indianapolo (1978–) Ĝido (1978–) Marshall (1978–) Klevlando (1975–) Tegucigalpo (1974–) Gvamo (1973–) San-Francisko (1970–) Sankta Domingo (1970–) Kvezono (1968–) Seulo (1968–) Kotonuo (1967–) Lomeo (1966–) Manilo (1966–) Hustono (1961–) Basseterre   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 100-106 |
| **Telefonkodo** | 02 |
| **Retpaĝaro** | www.taipei.gov.tw |
| Politiko |
| **Urbestro** | Ko Wen-je (*senpartia*) |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 2 684 567  (novembro 2013) |
| **Loĝdenso** | 8 988 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 25° 2′ N, 121° 32′ O (mapo)25.033333333333121.53333333333
 |
| **Alto** | 10 m |
| **Areo** | 271,8 km² (27 180 ha) |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Tajpeo (Tajpeo)DEC |
| Situo de Tajpeo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Taipei [+] |
|  |

**Tajpeo** (en la tradicia ĉina: 臺北市; en la simpligita ĉina: 台北市 ; Pinjine Táiběi Shì; prononco: [ˌtaɪˈpeɪ]; signifo: "norda Tajvano"), oficiale nomita **Tajpea Urbo**, estas la ĉefurbo, la plej granda urbo kaj speciala municipo de Tajvano. Ĝi estas proksimume 25 kilometrojn de Kilungo. Ĝin ĉirkaŭas du riveroj, la Kilungo kaj la Ŝindjano, kreante la Tajpean valon. Tajpeo iĝis ĉefurbo de Respubliko Ĉinio post kiam la komunistoj prenis la kontinentan parton de la lando; ekde 1949, ĝi estas la ĉefurbo de la nuna Tajvano, ankaŭ konsiderata Respubliko Ĉinio (**RĈ**, vidu ankaŭ la artikolon Historio de Respubliko Ĉinio post 1949).

La urbo havis 2 684 567 loĝantojn en marto de 2013. Ekde 2010 ĝi estas ĉirkaŭata de la nova milionurbo Novtajpeo. Tajpeo kaj Kilungo formas la Tajpeo-Kilungo metropolan areon, kies la loĝantaro estis 7 045 700 en marto 2017.

Tajpeo estas la politika, ekonomia, kultura centaro de Tajvano kaj unu el la plej grandaj naboj de la ĉina-parolanta mondo. Tajpeo ankaŭ estas grava alt-teknikaj industria urbo.

Tajpeo havas du flughavenon, Tajpeo Songŝan kaj Tajvano Taojuan. Tajpeo ankaŭ estas hejmo al mondfama arkitekturo, inkluzive de Tajpeo 101, Ĉiang Kai-ŝeka Memordomo, kaj plurajn noktajn merkatojn.

Kiel la ĉefurbo, "Tajpeo" kelkfoje uzas sinonime kun Tajvana registaro, La Juan. Pro la fakto ke Tajvano pro forta premo de la socialisma Popola Respubliko Ĉinio ekde la jaro 1972 ne plu estas konsiderata nacio de la Unuiĝintaj Nacioj kaj multaj aliaj ŝtatoj, sur la internacia scenejo, ĝi estas nomata "Ĉina Tajpeo." La plej fama uzo de tiu nomo estas dum la Olimpiaj ludoj.

La areo de la urbo estas 271,7997 km².

La geografiaj koordinatoj estas 25° 2′ N, 121° 38′ O (mapo)25.033333333333121.63333333333 .

La horzono estas UTC+8.

Templo en Tajpeo
## Geografio

Tajpeo troviĝas en granda kaldrono en norda parto de la insulo. La urbo havas du riverojn rande, aliflanke estas ankaŭ montoj.

## Historio

Lokaj gentoj vivis en tiu loko ĝis la 18-a jarcento, ekde 1709 ankaŭ ĉinaj gentoj. Tajpeo estis negrava departementa sidloko, sed ekde 1894 ĉefurbo de la tuta insulo. Post 1 jaro Japanio akiris la insulon kaj lasis la ĉefurbon tie, sed la japana nomo estis *Taihoku*. Baldaŭe proksimaj urboj aliĝis al Taihoku. Post la 2-a mondmilito Ĉinio rericevis la insulon. Tajpeo iĝis provizora ĉefurbo.

## Ekonomio

La plej gravaj industrioj estas elektraj kaj elektronikaj varoj, teksaĵoj, ŝipokonstruo kaj motoroj. La urbo apartenas al la plej gravaj financaj centroj.

## Trafiko

Tajpeo havas internacian kaj enlandan flughavenojn. La stacidomo estas grava nodo. En la urbo la plej gravaj estas la metroo kaj tramoj, kiuj parte trafikas sub la krusto. Ankaŭ aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

## Vidindaĵoj

* Ximending
* Tajpeo 101
* Ĉiang Kai-ŝeka Memordomo
* Nacia Palaca Muzeo
* temploj
* Nacia Centra Biblioteko de Tajvano

## Servoj

Tajvana Nacia Universitato (ĉine 國立臺灣大學, Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k, angle *National Taiwan University*, akronime NTU) estas nacia publika esplora universitato en Tajpeo. Ĝi estis konsiderata kiel la plej prestiĝa universitato en Tajvano.

La Centra Akademio de Respubliko Ĉinio aŭ ofte nomata Academia Sinica (ĉine 中央研究院, Pe̍h-ōe-jī Tiong-iang gián-kiù-īnn, pinjino : Zhōngyāng Yánjiùyuàn, signifante "centra esplorinstituto") nun estas la Nacia Akademio de Sciencoj de Tajvano. Ĝi estas ĉefe situanta en la Nangang Distrikto de Tajpeo.

La Ĉina Kultura Universitato aŭ *Universitato de Ĉina Kulturo* (ĉine 中國 文化大學, pinjine: Zhōngguó Wénhuà Dàxué) estas privata universitato, situanta proksime de la Nacia Parko Yangmingshan en la distrikto Ŝilin.

## Klimato

Tajpeo havas subtropikan klimaton kun influo de musono. Ŝtormoj oftas inter junio-oktobro. Somere la temperaturo estas 30', vintre iomete sub 20', sed tiu sezono estas mallonga. Jare pluvas po 2400 mm.

Klimatadaptita loĝturo "tao zhu yin yuan"
### Klimata arkitekturo

Por kontraŭbatali la urban varmo-insulan efikon, modernaj ekoturoj integras milojn da arboj kaj arbetoj en siajn balkonojn kaj fasadojn. La Tao Zhu Yin Yuan (Agora Ĝardeno) estas torda, karbon-absorba turo desegnita kun vertikala arbaro, kiu nature reguligas temperaturojn kaj filtras aeron.

## Famuloj

En Tajpeo mortis Imre Zsoldos (misiisto).

## Ĝemelurboj

* Seoulo, Sud-Koreio (1968)
* Houston, Usono
* Lomeo, Togolando (1966)
* Manilo, Filipinoj (1966)
* Cotonou, Benino (1967)
* Kezonurbo, Filipinoj (1968)
* Ho-Ĉi-Minh-urbo, Vjetnamio (1968)
* San Francisco, Usono
* Santo Domingo, Domingo (1970)
* Guam, Usono
* Tegucigalpa, Honduro (1975)
* Cleveland, Usono
* Ĝido, Sauda Arabio (1978)
* Indianapolis, Usono
* Marshall, Usono
* Phoenix, Usono
* Los Angeles, Usono
* Atlanta, Usono
* Oklahoma City, Usono
* Johannesburg, Sud-Afriko (1982)
* Gold Coast, Aŭstralio (1982)
* Pretoria, Sud-Afriko (1983)
* San Jose, Kostariko (1984)
* Lilongwe, Malavio (1984)
* Versailles, Francio (1986)
* Asunción, Paragvajo (1987)
* Panamurbo, Panamo (1989)
* Managua, Nikaragvo (1992)
* San Salvadoro, Salvadoro (1993)
* Varsovio, Pollando
* Ulan-Ude, Rusio (1996)
* Boston, Usono
* Dallas, Usono
* Dakaro, Senegalo (1997)
* Banĝulo, Gambio (1997)
* Bissau, Gvineo Bisaŭa (1997)
* Mbabane, Svazilando (1997)
* Ulan-Batoro, Mongolio (1997)
* San Nicolás de los Garza, Meksiko (1997)
* La-Pazo, Bolivio (1997)
* Gvatemalurbo, Gvatemalo (1998)
* Monrovio, Liberio (1998)
* Vilno, Litovio (1998)
* Majuro, Marŝaloj (1998)
* Rigo, Latvio
* Vagaduguo, Burkino (2008)
* Daegu, Sud-Koreio

## Bildaro

Elvido super Tajpeo (1986)
## Eksteraj ligiloj

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo ekzistas kiel **voĉlegita versio**, registrita je 27.07.2021 kiun vi povas elŝuti aŭ aŭskulti:

---

*Projekto:Aŭdioartikoloj* |

 |

Oficiala retpaĝaro de la urbo Arkivigite je 2018-01-19 per la retarkivo Wayback Machine (havebla ĉine kaj angle).

## Referencoj