Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tergloba navigada satelita sistemo

Aro de satelitoj de tergloba navigada satelita sistemo

La **tergloba navigada satelita sistemo** (angle *Global Navigation Satellite System*, GNSS), estas sistemo por difini ekzaktajn poziciojn sur la terglobo kaj faciligi la navigadon inter pluraj tiel difinitaj pozicio-lokoj. Ĝi uzas signalojn de specialaj satelitoj en la orbito de la tero. Komence la sistemo, unue aplikita en Usono, tutmonde anglalingve nomiĝis *Navstar - Global Positioning System (GPS)* -sed nuntempe la nomo GPS specife celas la usonan variaĵon de la sistemo.

GNSS-satelitoj radie komunikas sian ekzaktan pozicion kaj tempon en la tera orbito. Por ricevi sian pozicion sur la tero, teknika aparato devas ricevi la signalojn de almenaŭ kvar sendependaj satelitoj samtempe.

Por ke la ricevaj aparatoj estu laŭeble malgrandaj (ekzemple en misiloj), la satelitoj ĉirkaŭflugas la teron en laŭeble eta distanco. Pro fizikaj kialoj tiu eta distanco de la tero rezultigas rapidecojn de la satelitoj, kiuj signife superas la rotacion de la terglobo. Tial necesas almenaŭ 24, pli bone 32 satelitoj, kiuj laŭ diversaj vojoj ĉirkaŭflugas la teron, por ke la sistemo glate funkciu en ĉiu loko de la tero.

Fiksaj signaloricevaj stacioj sur la tero plibonigas la ekzaktecon de la sistemo, sendante korektajn signalojn al la ricevaj aparatoj. Tiaj **satelite bazitaj aldonaj sistemoj** (SBAS) estas la eŭropa sistemo EGNOS, la usona WAAS, la japana MSAS kaj la hindia GAGAN. La ĉina sistemo COMPASS ankoraŭ ne finkonstruiĝis.

## Vidu ankaŭ

* Tutmonda loktrova sistemo
* Galileo (loktrova sistemo)
* Aŭtonavigilo
# Galileo (loktrova sistemo)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Galileo |

| Galileo |
| --- |
|  |
|  |
| **Tergloba navigada satelita sistemo**  |
| Sidejo | Prago |
| **Posedata de** | Eŭropa Unio vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | Galileo (en)   vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

Galileo lanĉo sur Sojuz raketo je la 21-a de oktobro 2011
**Galileo loktrova sistemo** estas kunlaborprojekto inter EKA kaj EU pri fari civilan varianton de la Usona tutmonda loktrova sistemo (ang. *GPS*). La projekto longe estis kaj daŭre estas survoje kaj oni atendas ke ĝi funkcios ekde 2020. Oni atendas ke la tutkosto de la projekto kreskas al 5,3 miliardoj euroj kiam ĝi finas laŭplane.

Je la 21-a de oktobro 2011 la unuaj du satelitoj estis lanĉintaj ekde la lanĉejo apud Kourou. La satelitoj portas knab(in)ajn nomojn el tuta Eŭropo. La unuaj du nomiĝas Thijs kaj Natalia. Intertempe kvar satelitoj estas lanĉitaj (decembro 2013).

La unuaj servoj bazitaj sur konstelacio da 18 satelitoj verŝajne estos lanĉataj ekde 2014, dum la kompleta konstelacio kun 30 satelitoj kun ĉiuj servoj ne estos preta antaŭ 2020.

## Galileo fazoj

* Testo de la sistemo 2005 (ang. *Galileo System Test Bed (GSTB)*)
* : Lanĉo de Giove A (Galileo enorbita taksero, ang. *Galileo In-Orbit Validation Element*)
* : Certigi ke ĉio funkcias antaŭ lanĉo de la sekvaj satelitoj.
* Enorbita validado 2006-2008 (ang. *In-Orbit Validation (IOV)*)
* : Lanĉo de Giove B 2006.
* : Lanĉo de du pliaj satelitoj.
* : Ĝenerala testo de la sistemo kaj konfirmo pri la funkcio de la teknologio.
* Tutfunkcia kapableco 2008-2020 (ang. *Full Operational Capability (FOC)*)
* : Lanĉo de 26 pliaj satelitoj.

## Satelitoj

* Giove A – Lanĉita la 28-a decembro 2005.
* Giove B – Lanĉita en 2007.
* Kvar satelitoj lanĉitaj en 2008.

## Vidu ankaŭ

* IRIS²
* Perragin, Charles kaj Renouard, Guillaume Galileo, dudek jaroj da fuŝoj ĉe la rivalo de GPS 'Le Monde Diplomatique', majo 2019.
# Reĝa Observatorio de Greenwich

| Reĝa Observatorio de Greenwich |
| --- |
| Royal Observatory |
|  |
| **steloobservatorio  muzeo**  |
| Bazaj datoj |
| Arkitekto | Christopher Wren vd |
| Estiĝo | 4-a de marto 1675 |
| Malfermo | 1675 |
| Lando | Unuiĝinta Reĝlando   vd |
| Situo | distrikto Grenviĉo |
| Situo |
| **Geografia situo** | 51° 28′ 40″ N, 0° 0′ 5″ U (mapo)51.477833333333-0.0013888888888971
  [+] |
|

|  |
| --- |
| Reĝa Observatorio de Greenwich (Granda Londono)DEC |
| Situo de Reĝa Observatorio de Greenwich |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapReĝa Observatorio de Greenwich |
| **Parto de** | Maritime Greenwich (en)  kaj Reĝaj Muzeoj ĉe Grenviĉo  vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
| Partoj | Altazimuth Pavilion At The Royal Observatory (en)   vd |

 |
| Retejo |  |
|  |

La *Reĝa observatorio de Greenwich* (angle *Royal Greenwich Observatory*), estas astronomia observatorio fondita en 1675 en la Londona kvartalo Greenwich, kie ĝi funkciis ĝis 1948. Poste ĝi reeklaboris en Herstmonceux kaj (de 1990) en Kembriĝo.

Ĝia MPC kodo estas 000

La tempoglobo
La observatorio, aŭ pli ekzakte la mezo de ĝia teleskopo, estas la punkto, kiu difinas la nulmeridianon kaj tiel la tutan koordinatan reton.

En 1997 UNESKO deklaris la ensemblon de Greenwich monda kulturheredaĵo, inkluzive de la Royal Greenwich Observatory, Queen’s House, Parko Grenviĉo (*Greenwich Park*) kaj National Maritime Museum.

## Historio

Illustraĵo el la jaro 1824
* 1675 fondita kiel Royal Observatory, Greenwich de reĝo Karlo la 2-a de Britio. Ĝi estas la unua instituto specialigita pri astronomiaj esploroj. John Flamsteed estis instalita kiel unua direktoro. Spite al manko de mono Flamsteed konstruigis domojn kaj starigis du teleskopojn (je propra kosto).
* 1712 Halley publikigis la unuan akuratan mapon de la ĉielo - sen la permeso de Flamsteed, kiu - furiozege - bruligis ĉiun kopion de la verko, kiun li trovas.
* 1725 Post la morto de Flamsteed la vidvino publikigis lian katalogon de steloj, trivoluman verkon, kiu tabele donas la pozicion de 3.000 steloj en la norda hemisfero.
* 1924 hora signalo laŭ Greenwich Mean Time (GMT) estis dissendita per BBC unuafoje la 5-an de februaro 1924.
* 1948 translokiĝo al Herstmonceux (ĉe Hailsham en East Sussex) kiel *Royal Observatory*.
* 1957 (en Herstmonceux) renomigita al *Royal Greenwich Observatory* (RGO). La domoj en Greenwich estis nomitaj Old* Royal Greenwich Observatory** (malnova observejo).
* 1990 Translokiĝo al Cambridge.
* 1998 Fermo. La institucioj en Greenwich estis renomita al *Greenwich Royal Observatory* (do, ne plu *"malnova"*), kiuj nun estas departamento de la National Maritime Museum (Nacia muzeo pri maro).

## Bildaro

*
*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Statuo de Juri Gagarin (Greenwich)
* 2830 Greenwich

## Notoj kaj referencoj
# Google Maps

| Google Maps |
| --- |
|  |
| Programlingvo | C++, Ĝavoskripto, XML, AJAX = Nesinkrona Ĝavoskripto kaj XML (angle *asynchronous JavaScript and XML*) |
| Retejo | Oficiala retejo |
| Standardoj |  |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | Google Traffic (en)  Google My Maps (en)  Google Street View Trusted (en)  Google Maps pin (en)  Google Local Guides (en)   vd |

 |
|  |

**Google Maps** - en Esperanto ofte nomata **Guglo-mapoj** kun aŭ sen ligostreketo - estas senpaga mapa interretservilo konstruita de la multnacia firmao Google bazita en Usono. La servo ebligas kaj subtenas multajn diversajn interretajn mapservojn, ekzemple WikiMapia, tra la Google Maps API. Programlingvoj subtenantaj la servon estas C++, Ĝavoskripto, XML, AJAX = Nesinkrona Ĝavoskripto kaj XML (angle *asynchronous JavaScript and XML*).

Centra sidejo de la programista teamo de *Guglo-mapoj* estas Mountain View en Kalifornio, Usono.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (plurlingve)
* servo lokigi ip-adresojn per google maps (angle)
# Arkta Cirklo

| Arkta Cirklo |
| --- |
| Geografia regiono |
|   |
| Polusa cirklo, regiono [+] |
|  - koordinatoj | 66° 33′ 42″ N, 0° 0′ 0″ O (mapo)66.5616111111110
  |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Arkta Cirklo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Arkta Cirklo (Arkto)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Arkta Cirklo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Arctic Circle** [+] |
|  |

La **arkta cirklo** estas unu el la du polusaj cirkloj, t.e. la cirklo de latitudo kiu situas proksimume 66,5 gradoj norde de la ekvatoro de la Tero kaj kiu ĉirkaŭiras la nordan malvarmegan terzonon. La Suno neniam subiras en la someraj monatoj super la arkta cirklo kaj neniam leviĝas en la vintraj monatoj.

Pro severa klimato ne multaj homoj vivas pli norde de la cirklo. La plej grandaj urboj de tiu teritorio estas Murmansk, Norilsk, Vorkuta kaj Tromsø

*
*

## Vidu ankaŭ

* Antarkta cirklo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-12-09 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2007-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Norvega maro

| Norvega Maro |
| --- |
| bordomaro |
|  |
| Mapo de Norvega Maro. |
| Profundeco |
|   Maksimuma | 3 970 m |
| Areo | 1 383 000 km² |
| Najbaraj tutaĵoj | Barenca Maro, Gronlanda Maro, Norda Maro, Atlantika Oceano |
| Kontinento | Eŭrazio |
| Landoj | Islando, Norvegio |
| Koordinatoj | 69° 0′ 0″ N, 0° 1′ 0″ O (mapo)690.01666666666668
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Geografia lokigo sur la mapo : Norda Atlantiko

|  |
| --- |
|
Norvega Maro |

* (Vidu la situon sur mapo : Norda Atlantiko)
 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapNorvega Maro |
|  |

La **Norvega Maro** estas maro de la Arkta Oceano ĉe la marbordoj de Nord-Eŭropo. Ĝi situas inter Islando okcidente, Skotlando sude kaj Norvegio oriente. En ĝi troviĝas la Ferooj. Ĝi komunikas kun la Atlantiko kaj la Norda Maro sude, la Barenca Maro oriente kaj la Gronlanda Maro norde.
# Beringa Markolo

| Beringa Markolo |
| --- |
|  |
| markolo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Arkta oceano, Pacifiko |
| Koordinatoj | 65° 45′ 0″ N, 168° 58′ 37″ U (mapo)65.75-168.97694444444
  |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Beringa Markolo (Beringa maro)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Beringa Markolo (Arkta oceano)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Beringa Markolo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bering Strait** [+] |
|  |

Marmapo de la Beringa Markolo
La **Beringa Markolo** aŭ **Beringa Strato** estas markolo inter la plej orienta punkto de la azia kaj la plej okcidenta de la amerika kontinento, vasta ĉirkaŭ 85 km, kaj profunda 30-50 m.

Ĉi markolo interkonektas la Ĉukĉan Maron (parton de la Nordpolusa Maro) en la nordo kaj la Beringan Maron (parto de la Norda Pacifiko) en la sudo. Ĝi estas nomata laŭ Vitus Bering, dana eksploristo, kiu travojaĝis la markolon en 1728.

La Diomedo-insuloj troviĝas rekte en la mezo de la Beringa Strato.

Oni proponis konstruadon de ponto trans la Beringa Strato inter Alasko kaj Siberio (laŭ iuj nomata *Interkontinenta Paca Ponto*), kaj, alternative, de tunelo sub la markolo.

Dum la glaciaj epokoj, la areo de la markolo estis terponto konata kiel *Beringa Tera Ponto* aŭ Beringio.

## Beringio en Esperanto

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la historicivilizan gravon de Beringio:

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„**
Nun ili venas norden al la markolo Beringa.
Nezaŭhtezoma diras al la nomado klarige:
-Laŭ tiu mallarĝejo iam popolo trapasos
kaj ĝi fariĝos ponto por elmigrontoj Aziaj,
tiel ke la loĝantoj de l'kontinento Duflama
devenos de l'Nubronda, kun ili prae parencos
kaj fondos civilizojn, kiuj profunde similos. **”** |

 |

## Referencoj