Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Universala Tempo Kunordigita

Horzonoj en Eŭropo (UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3)
Hipotezaj horozonoj en Eŭropo kaze ke ĉiu lando sisteme apliku la mezan sunan tempon de tie, kie troviĝas la ĉefa parto de la lando (UTC-1, UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3).
Horzonoj en la Mondo

Estas **2026-07-5 *T* 00:47 en UTC**

(vidu W3C Formoj de dato kaj tempo)

**Universala Tempo Kunordigita** (**UTK**, konata kiel **UTC** ekster Esperantujo) estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° (UTC+0) kaj estis antaŭe nomita GMT. UTC estas *kunordigita* kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:

>
> UTC - GMT < 0.9 s
>
>
>

La supersekundo estas necesa ĉar la rapideco de la tera rotacio variadas.

La internacia mallongigo "UTC" venas el kompromiso inter *CUT*, el anglalingva *Coordinated Universal Time* kaj *TUC*, el francalingva *Temps universel coordonné* kaj estas neŭtrala por ambaŭ.

GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas la Tempon Atoman Internacian (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo).
UTC kiel referenca nulo por la longitudo, estas ankaŭ kelkfoje nomita Zulua tempo (**Z**). La UTC de +1 al +12 oriente de Grenviĉo ricevas la literojn A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M. Same, Okcidente de Grenviĉo en UTC de -1 al -12 la horzonoj ricevas la literojn de N ĝis Y. Do ekz. UTC+2 ricevas la literon **B** (Bravo) kaj korespondas al la Orienteŭropa Tempo (EET); same UTC-7 ricevas la literon **T** (Tango) kaj korespondas al la Usona kaj Kanada Montara Norma Tempo (MST).

Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, universala tempo. En normala praktiko ne gravas la supersekundo, aŭ ono de ĝi.

## Vidu ankaŭ

* La nuna tempo de UTC laŭ la *Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj*
* sekundo
* SI
* BIPM
* horzono
* somera tempo
* Horzonoj en Eŭropo
* Horzonoj en Eŭropo dum Somero

## Eksteraj ligiloj

* Tempozonoj de UTC de A ĝis Z
* Formo de dato kaj tempo de W3C.
# Lamialoj

| Kiel legi la taksonomion**Lamialoj** |
| --- |
|  |
|  purpura lamio (*Lamium purpureum*) |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | plantoj *Plantae*  |
| Subregno: | trakeofitoj *Tracheophyta*  |
| Superdivizio: | spermatofitoj *Spermatophyta*  |
| Divizio: | angiospermoj *Angiospermae*  |
| Klaso: | dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Subklaso: | asteredoj *Asteridae*
lamiedoj *Lamiidae*  |
| Ordo: | **lamialojLamiales Bromhead  |

 |
| Tipa genro |
| lamio *Lamium* L. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Lamialoj  |

 |
|  |

Яснотка пурпурная
La **lamialoj** (latine *Lamiales*) estas planta ordo el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu ordo enhavas 23 familiojn, ĉirkaŭ 150 genrojn kaj pli ol 3750 speciojn. Ĝia tipa genro estas lamio.

## Taksonomio

Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (24 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
	+ *Lamiales* Bromhead - lamialoj
		- *Acanthaceae* Juss. - akantacoj
		- *Bignoniaceae* Juss. - bignoniacoj
		- *Byblidaceae* Domin - biblidacoj
		- *Calceolariaceae* Olmstead - kalceolariacoj
		- *Carlemanniaceae* Airy Shaw - karlemaniacoj
		- *Gesneriaceae* Rich. & Juss. - gesneriacoj
		- *Lamiaceae* Martinov - lamiacoj
		- *Lentibulariaceae* Rich. - lentibulariacoj
		- *Linderniaceae* Borsch, K.Müll. & Eb.Fisch. - linderniacoj
		- *Martyniaceae* Horan. - martineacoj
		- *Oleaceae* Hoffmanns. & Link - oleacoj
		- *Orobanchaceae* Vent. - orobankacoj
		- *Paulowniaceae* Nakai - paŭlovniacoj
		- *Pedaliaceae* R.Br. - pedaliacoj
		- *Phrymaceae* Schauer - frimacoj
		- *Plantaginaceae* Juss. - plantagacoj
		- *Plocospermataceae* Hutch. - plokospermacoj
		- *Schlegeliaceae* Reveal - ŝlegeliacoj
		- *Scrophulariaceae* Juss. - skrofulariacoj
		- *Stilbaceae* Kunth - stilbeacoj
		- *Tetrachondraceae* Wettst. - tetrakondracoj
		- *Thomandersiaceae* Sreem. - tomandersiacoj
		- *Verbenaceae* J.St.-Hil. - verbenacoj

## Referencoj
# Vaskula planto

| Kiel legi la taksonomion**Vaskulaj plantoj** |
| --- |
|  |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | Plantoj *Plantae*  |
| Subregno: | Vaskulaj plantoj *Tracheophyta*  |

 |
| **Divizioj** |
| * Ne-semplantoj
	+ Ekvizetoj *Equisetophyta*
	+ Lycopodiophyta
	+ Psilotophyta
	+ Filikoj *Pteridophyta*
* Superdivizio Semplantoj *Spermatophyta*
	+ Pinofitoj *Pinophyta*
	+ Cikasoj *Cycadophyta*
	+ Ginko *Ginkgophyta*
	+ Gnetophyta
	+ Angiospermoj *Magnoliophyta*
 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Vaskulaj plantoj  |

 |
|  |

La **vaskulaj plantoj**, science Tracheophyta, estas tiuj plantoj, kiuj havas specialajn ĉelojn por konduki akvon kaj sukon en la histoj, i.a la angiospermoj, koniferoj kaj aliaj gimnospermoj, sed ne apartenas al tiu la muskoj, algoj, kaj aliaj (nevaskulaj plantoj). Ili estas dividitaj dumetode:

1. Vaskulaj plantoj havas akvo-kondukantajn histojn – nome traĥeidojn, kiuj ebligas por la planto elformi pli grandajn kaj komplikajn strukturojn ol la nevaskulaj plantoj.
2. En la vaskulaj plantoj, la principa generacia fazo estas la sporofito, kiu estas diploido kun du garnituroj da kromosomoj je ĉelo. En la ne-vaskulaj plantoj, la principa generacia fazo estas ofte la gametofito, kiu estas haploido kun unu garnituro da kromosomo je ĉelo. *Vidu generacioŝanĝo.*

Vaskulaj plantoj estas malofte grupigitaj kiel sola divizio (*Tracheophyta*) aŭ subregno (*Tracheobionta*), sed tiuj estas ne akceptitaj kaj ambaŭ kaŭzas konflikton kun la aliaj akceptitaj sistemoj.

Kapilara laboro kaj transspirado helpas la sukofluon supren en la ksilemo el la radikoj.

## Divizioj

* Superdivizioj Sporofitoj ne-semplantoj, ~ sporplantoj
	+ *Equisetophyta* ~ ekvizetoj
	+ *Lycopodiophyta* ~ muskoj
	+ *Psilotophyta*
	+ *Pteridophyta* ~ filikoj

* Superdivizioj Semplantoj *Spermatophyta*
	+ Nudsemplantoj *Gymnospermae*
		- *Pinophyta* ~ koniferoj
		- *Cycadophyta*
		- *Ginkgophyta*
		- *Gnetophyta*
	+ Florplantoj *Magnoliophyta* ~ florantaj plantoj

Rhynia