Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ananda Marga

| Ananda Marga |
| --- |
| **organizaĵo**  |
| Komenco | 1955 vd |
| **Fondinto*j | Prabhat Ranjan Sarkar vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**Ananda Marga** (Vojo de Feliĉo) estas holisma kaj spirita filozofio kaj vivmaniero kaj socio kaj organizo bazitaj sur ĝi. Ĝi estis fondita en Biharo, Hindio en 1955 fare de Prabhat Ranjan Sarkar (1921-1990). Lia spirita nomo estas Ŝrii Ŝrii Anandamurti. La movado difinas sian mision kiel servon al individua emancipiĝo per memrealiĝo kaj al kolektiva emancipiĝo per la realigo de ĉiuj spiritaj, fizikaj kaj mensaj potencialoj kaj ili neas, ke ili estas religio sed estas kutime klasifikitaj ene de la novaj religiaj movadoj estantaj en la Hinduismo. Tantro kaj Jogo estas grava parto.

## La 16 Poentoj

* Punto 1 - Post urinado, lavu la urinan organon per akvo
* Punkto 2 - Viroj devus aŭ esti cirkumcidita aŭ teni la prepucion tirita malantaŭen ĉiam
* Punto 3 - Neniam tranĉu la harojn de la artikoj de la korpo
* Punto 4 - Viroj devas ĉiam uzi subvestojn
* Punkto 5 - Faru duonbanon kiel direktite
* Punto 6 - Banu laŭ la preskribita sistemo
* Punto 7 - Prenu nur senteman manĝaĵon
* Punto 8 - Observu rapide kiel preskribite
* Punto 9 - Faru meditadon regule
* Punkto 10 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon rilate la sanktecon de la celo
* Punto 11 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon koncerne la sanktecon de la Ideologio
* Punkto 12 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon koncerne la sanktecon de la Supera Komando
* Punto 13 - Observu senkompromisan severecon kaj fidon rilate la sanktecon de la Kondutreguloj
* Punto 14 - Ĉiam memoru la enhavon de viaj ĵuroj
* Punto 15 - Regula partopreno en la semajna kolektiva meditado ĉe la loka domo de spirita vekiĝo estu konsiderata deviga
* Punto 16 - Observu Kondutregulojn, Seminarion, Devon, Kiirtana (C.S.D.K.)

## Notoj
# Spirit-danco

Spiritdanco estas religia movado de indianoj vivintaj en okcidenta parto de Usono, fine de la 19-a jc. Ilia celo estis revivigi la tradician kulturon.

Oni povas paroli pri du apartaj kultoj: ambaŭ devenis de la nordaj pajuteaj sonĝovidantaj profetoj, kiuj vivis okcidenta parto de Nevada. Ili aŭguris la baldaŭan resurekton de la mortintoj, forpelon de la blankuloj kaj tiel ili promesis, ke la indianoj denove havos sufiĉe da agro, manĝaĵo kaj ke ili rajtos reveni al la tradiciaj vivformoj. Por plenumi tiujn dezirojn, oni devas prezenti dancojn kaj kantojn, kiujn la profetoj vidis en la spirita mondo dum siaj sonĝaj vizitoj tie. Oni devis ankaŭ observi la striktajn moralajn regulojn, similajn al tiu de la kristanismo. Oni devis pace agadi kaj ne batali kontraŭ aliaj indianoj kaj blankuloj.

Multaj dancantoj venis en deliron kaj aŭdis novajn kantojn fare de la sonĝ-aperantaj mortintoj. Aliajn sanigis la rito de la spiritdanco.

La unua spiritdanca kulto formiĝis en 1869, en rondo de Wodziwob, sonĝovidanto (mortis ĉ. 1872) kaj tio disvastiĝis en 1871–73 al la kaliforniaj kaj oregonaj triboj, sed baldaŭ ĉesis aŭ transformiĝis al alia kulto.

La dua spiritdanca kulto venas de Wovoka (ĉ. 1856–1932), kies patro estis helpanto de Wodziwob. Wovoka-on influis la presbiterianoj, sur kies bieno li laboris, la mormonoj kaj la indiana ŝekera eklezio. Ĉe la suneklipso de 1889, li havis vizion pri sia morto kaj interparolo kun Dio en la ĉielregno. Dio komisiis lin por instrui je la nova danco kaj transdonu mesaĝon de la savo.

Wovoka instruis multajn indianojn de diversaj triboj kaj li faris vundojn (stigmojn) sur la mano kaj piedo tiel fortiganta la kredon, ke li estas la nova Mesio, la Jesuo Kristo de la indianoj.

La kredo je la spiritdanco disvastiĝis ĝis rivero Missouri (al la kanada landlimo), ĝis Sierra Nevada kaj norda parto de Teksaso.

La religio komence de 1890 atingis la siuojn preskaŭ samtempe kun la siua ribelo. La blankuloj kulpigis la religion pro tio kaj okazis ties neniigo en masakro de Wounded Knee.

Spuroj de la kulto restis eĉ en la 20-a jc..
# Ifa-oraklo

|  |
| --- |
| **16 plej gravaj Ifa-vortoj (Odu)** |
| *Nomo* | *1* | *2* | *3* | *4* |
| **Ogbe** | I | I | I | I |
| **Oyẹku** | II | II | II | II |
| **Iwori** | II | I | I | II |
| **Odi** | I | II | II | I |
| **Ọbara** | I | II | II | II |
| **Ọkanran** | II | II | II | I |
| **Irosun** | I | I | II | II |
| **Iwọnrin** | II | II | I | I |
| **Ogunda** | I | I | I | II |
| **Ọsa** | II | I | I | I |
| **Irẹtẹ** | I | I | II | I |
| **Otura** | I | II | I | I |
| **Oturupọn** | II | II | I | II |
| **Ika** | II | I | II | II |
| **Ọsẹ** | I | II | I | II |
| **Ofun** | II | I | II | I |
|

---

**16 plej gravaj ifa-vortoj laŭ Yeveh Voduo** |
| *Nomo* | *1* | *2* | *3* | *4* |
| **Gbe-Meji** | I | I | I | I |
| **Yeku-Meji** | II | II | II | II |
| **Woli-Meji** | II | I | I | II |
| **Di-Meji** | I | II | II | I |
| **Abla-Meji** | I | II | II | II |
| **Akla-Meji** | II | II | II | I |
|  **Loso-Meji** | I | I | II | II |
| **Wele-Meji** | II | II | I | I |
| **Guda-Meji** | I | I | I | II |
| **Sa-Meji** | II | I | I | I |
| **Lete-Meji** | I | I | II | I |
| **Tula-Meji** | I | II | I | I |
| **Turukpe-Meji** | II | II | I | II |
| **ka-Maji** | II | I | II | II |
| **Ce-Meji** | I | II | I | II |
| **Fu-Meji** | II | I | II | I |

La **Ifa-orakolo** estas sistemo por predikti la estontecon kaj uzas vastan sistemon de tekstoj por ĉi tio. La vorto Ifa rilatas al mistika figuro Ifa aŭ Orunmila, kiu estas la joruba dio (Orisha) de saĝo kaj intelekta evoluo.

 Ifa orakolo
Ifa ankaŭ estas praktikata de;

* partianoj de la Santerio (afrika religio en Kubo )
* partianoj de la Kandombleo (Afrika religio en Brazilo )
* sekvantoj de Voduo
* homoj en Ameriko kaj Karibio sub la nomo Orisa Ifa.

Male al aliaj orakolaj sistemoj, kiuj uzas mediumon por elvoki spiritojn, la Ifa-pastro (babalawo), uzas sistemon de signoj, kiujn li ĵetas sur teleron kaj poste interpretas.

La kolekto de literaturaj Ifa-tekstoj, nomata *Odu*, konsistas el 256 partoj, subdividitaj en versojn (nomitajn *ese*).

La ese-versoj, kiuj estas konsiderataj la plej grava parto de la Ifa oraklo, estas kantataj de la pastro en poezia lingvo. La ese-tekstoj pritraktas la jorubajn historion, lingvon, religion, universan vizion kaj nuntempajn sociajn temojn. La scio pri Ifa estas konservata en la joruba komunumo kaj transdonata de Ifa-pastroj. Ifa estis ĉiam pli diskriminata sub la influo de koloniismo. Ifa-pastroj estas maljunaj kaj la junularo malmulte interesiĝas pri orakloj. La postvivo de la 'ese'-korpuso estas minacata.

## Nemateria kultura heredaĵo (Unesko)

En 2005, Unekso aldonis la riton de la Ifa-orakolo al la listo de "*majstroverkoj de la parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro".*

## Vidu ankaŭ

* Orakolo
* Joruboj
* Joruba lingvo
# Atomismo

La **atomismo** estas **greka filozofia skolo**, kies laŭ lia ĉefa teorio, la universo komponiĝas nur el vakuo kaj materio sub formo de atomoj. La atomoj, nedivideblaj kaj neŝanĝantaj, estas ĉiuj el la sama substanco, kaj diferenciĝas unu el la aliaj pro siaj formoj kaj lokiĝo. En la universo estas nenio krom amaso da atomoj. Tiu doktrino estas proksima de la materiisma monismo.

La helena filozofo Leŭkipo (ĉ 440 a.K) kaj lia disĉiplo Demokrito (ĉ 433 a.K) estas rigarditaj kiel la kreintoj de la atomismo.
Tiun doktrinon pluigos Epikuro (ĉ 360 a.K) kaj Lukrecio (-99 - -55).

Giordano Bruno (1548 - 1600) asociis atomismon kaj
spiritecon en la nocio pri monado, samtempe ero de materio
kaj de spirito.

## La scienca atomismo

La nuna teorio pri atomoj estis malvolvita de John Dalton, kiu konstatis ke, en kemia reakcio, la reakciantaj substancoj kombiniĝas ĉiam laŭ difina rilatumo de maso. Li do konkludis, ke la kemia materio konsistiĝas el nedetrueblaj eroj, kiun li nomas atomojn, memore al la ideo de Leŭkipo.

Nur pli malfrue, oni konstatos, ke atomoj ne similas al tiuj, kiujn imagis la antikvuloj; ĉar eblas diserigi ilin en subatomaj partikloj.
# Gepatra lingvo

| Gepatra lingvo |
| --- |
| **speco de lingvo kialo pri preferata rango**  |
| **lingvo** |
| Poste | dua lingvo vd |
|  |

Naĥiĉevano, Azerbajĝano: Monumento por la denaska, azera lingvo, kies alfabeto ŝanĝiĝis trifoje ene de 70 jaroj, kio igas ĝin unu el la plej problemaj lingvoj por tradukistoj.
Afiŝo pri la Tago de gepatra lingvo 2020 uzita en la Gazetara komuniko 849 de UEA.
La **gepatra lingvo** aŭ **denaska lingvo** estas la unua lingvo lernita de la infano. En lingvistiko, la esprimo "unua lingvo" (mallongigo: L1) estas preferata termino por indiki ke temas pri la unua lingvo akirita en infanaĝo.

En 1999, Unuiĝintaj Nacioj kaj UNESKO proklamis la 21-an de februaro Internacia Tago de la Gepatra Lingvo.

## Akirado

La akirado de la gepatra lingvo enhavas multajn fazojn. En la komenco la infano registras laŭvorte la fonemojn kaj la tononuancojn de la lingvo, estante malkapabla ripeti ilin. Poste ĝi komencas ellabori sonojn kaj tononuancojn. Fine kiam ĝia fonaparato tion al ĝi permesas, ĝi artikulacias vortojn kaj komencas ordigi siajn frazojn, samtempe asimilante la leksikon aŭ vortaron. La sintakso kaj la gramatiko de la lingvo estas integritaj samtempe kiel progreso de la lernado.

Kelkfoje, kiam la infano estas edukita de gepatroj (aŭ aliaj homoj) parolantaj malsamajn lingvojn, aŭ loĝas en fremdlando, ĝi povas samtempe akiri tiujn lingvojn, kiuj ambaŭ estas konsiderataj kiel gepatraj lingvoj. Tio okazas ofte en dulingvaj socioj.

## Terminologio

Tra la jaroj, multaj akademianoj donis difinojn de la gepatra lingvo surbaze de komuna uzo, sur la emocia rilato inter la parolanto kaj la lingvo kaj eĉ sur la dominado de la lingvo rilate al la medio. Tamen ĉiuj ĉi tiuj kriterioj mankas precizecon.

Kvankam malfacilas uzi aliajn esprimojn ol gepatra lingv kaj uzi ekzemple la esprimon 'ĉefa lingvo', almenaŭ eblas prezenti aliajn difinojn de "gepatra lingvo"

* difino surbaze de ies *deveno*: la lingvo, kiun oni unue lernis (t.e. la lingvo, en kiu oni faris la unuajn parolajn kontaktojn);
* difino surbaze de *memidentigo*: la lingvo, kiun ĉiuj identigas kiel sian propran lingvon;
* difino surbaze de *altrudita identigilo*: la lingvo, kiu estas identigita de aliaj kiel la propra lingvo de la subjekto;
* difino surbaze de *kompetenteco*: la lingvo, kiun la subjekto plej bone scias uzi, anakŭ foje nomata "**ĉefa eduklingvo**".
* difino surbaze de *funkcia uzo*: la lingvo, kiun la subjekto plej uzas, foje nomata "ĉefa lingvo".

## Referencoj

* Tiu ĉi artikolo estas parte traduko de la artikolo en la portugala vikipedio, titolita *Madrelingua*, listo de aŭtoroj.

## Vidu ankaŭ

* Indiĝenaj lingvoj
* Lingvaj rajtoj
* Lingva justeco
* Lingvomorto
* Listo de lingvoj laŭ parolantaro
* Internacia Tago de la Gepatra Lingvo
* Internacia Tago de la Afrika Infano
* Gepatro
* Gepatrozorgo
* Fremda lingvo
* Signolingvo

## Eksteraj ligiloj

*
# Neolitika revolucio

| Neolitika revolucio |
| --- |
|  |
| **revolucio procezo**  |
| Komenco | 9-a jarmilo a.K.E. vd |
| Fino | 3-a jarmilo a.K.E. vd |
|  |

Neolitika muelilo
La komenco de la agrikulturo okazis en la Neolitiko, kiam la ekonomio de la homaj socioj evoluis ekde la sistemo de Ĉasistoj-kolektistoj al la agrikulturo kaj la bestobredado. La unuaj kultivitaj vegetaloj estis tritiko kaj hordeo. Tiuj komencoj perdiĝas en la prahistorio kaj ties disvolviĝo okazis en diversaj kulturoj kiuj praktikis la agrikulturon laŭ sendependa maniero, kiel tiuj kiuj ekis en Mezopotamio, en la Antikva Egiptio (vidu Fekunda duonluno), la antaŭeŭropaj kulturoj de Centrameriko, la kulturo disvolvigita de ĉinoj oriente de Azio, ktp. Ĉio okazis antaŭ **10 aŭ 12 miloj da jaroj**.

Okazis unuafoje transiro, ĝenerale laŭgrada, ekde la ekonomio de la Ĉasistoj kaj kolektantoj al la agrikultura. La **kialoj** de la disvolviĝo de la agrikulturo eble respondis al klimataj ŝanĝoj al pli mezvarmaj temperaturoj; eble ankaŭ al malabundo de ĉaso aŭ de rekolekteblaj alimentoj, al la dezertigo de ampleksaj regionoj, ktp. Spite ties avantaĝoj, laŭ kelkaj antropologoj, la agrikulturo signifis gravan malpliigon de la vario en la dieto, kreante ŝanĝon en la evoluo de la homa specio al individuoj pli malfortaj kaj dependaj de specifa vivoloko ol la antaŭuloj de homedoj.

La agrikulturo permesis pli altan loĝdenson ol la ekonomio de ĉaso kaj kolekto por la disponebleco de alimento por pli granda nombro de individuoj. Danke al la agrikulturo la socioj malnomadiĝis kaj la posedo ĉesis esti rajto aplikebla nur al moveblaj objektoj por ampleksiĝi ankaŭ al nemoveblaĵoj, ampleksiĝis la divido en la laboro kaj eliris socio pli kompleksa kun metiartaj kaj komercaj profesioj pli specialigitaj; la agrikulturaj setliĝoj kaj la konfliktoj por la interpretado de kampolimoj originis la unuajn jurajn kaj registajn sistemojn.

## Vidu ankaŭ

* Antaŭceramika neolitiko
* Historio de la mondo
* Araba Agrikultura Revolucio
* Brita Agrikultura Revolucio
# Leŭkipo (filozofo)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Leŭkipo |

| **LeŭkipoΛεύκιππος** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Λεύκιππος**  |
| **Naskonomo** | greke *Λεύκιππος* |
| **Naskiĝo** | 480 a. K. en Mileto |
| **Morto** | 420 a. K. en Ancient Abdera |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Mileto   vd |
| Profesio |
| **Okupo** | filozofo  fizikisto   vd |
| **Laborkampo** | filozofio kaj kosmologio  vd |
| **Filozofo**  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Leŭkipo**, greke *Λεύκιππος*, (vivis en la 5-a jarcento antaŭ nia epoko) estis helena filozofo. Li estis la unua proponanto de atomismo.

Li naskiĝis verŝajne en Mileto, eble en Abdero aŭ Elajo.

El liaj laboraĵoj nenio konserviĝis; ili estas konataj nur el citaĵoj de lia disĉiplo Demokrito. Tial ne eblas distingi, kiu el la du kreis kiujn ideojn kaj tezojn.

Leŭkipo kaj lia disĉiplo Demokrito disvolvis en Abdero materialisman filozofion laŭ kiu la homa psiko estas ankaŭ kunmetita de atomoj. Sed Demokrito, kiu daŭre disvolvis la teorion de atomoj, ombris sian majstron tiel, ke laŭ Diogeno Laertio, Epikuro opiniis, ke la ekzisto de Leŭkipo estas dubinda. Iuj supozas, ke li ne ekzistis kaj ke lia nomo estis pseŭdonimo de Demokrito, sed Aristotelo kaj Teofrasto citas lin kiel fondinton de atomismo.

## Vidu ankaŭ

* 5950 Leŭkipo

## Referencoj
# Pensa eksperimento

| Pensa eksperimento |
| --- |
|  |
| **eksperimento • abstrakta objekto** |
|  |

"Ĉu la universo estas senfina?" - pensa eksperimento pri dudimensia universo.
**Pensa eksperimento** aŭ **penseksperimento** (PIV) estas eksperimento, provanta testi hipotezon aŭ teorion, farita en nura imago. Ĉi metodon uzis Galilejo kaj Ernst Mach.

Famaj estas la penseksperimentoj titolitaj: la Kaverno de Platono, la Paradokso de Aĥilo, la Ŝipo de Galilejo, la Kato de Schrödinger la Teoremo de Bell kaj la Demono de Maxwell.

La fundamenta procedo de tiu metodo estas sin demandi "*kio okazus, se...?*".

Penseksperimentoj ebligas solvi paradoksojn, kaj, foje, kondukas al novaj teorioj, kiel la fizika relativeco.

## Vidu ankaŭ

* Edmund Gettier

## Notoj kaj referencoj
# Kaiser-Wilhelm-Societo

| Kaiser-Wilhelm-Societo |
| --- |
|  |
| **scienca societo**  |
| Komenco | 1911 vd |
| Fino | 1948 vd |
| Poste | Max-Planck-Societo vd |
| Lando*j* | Germanio vd |
| Sidejo | Dahlem |
| **Fondinto*j | Adolf von Harnack vd |
| Estro | Adolf von Harnack (ekde 1911) |
| **Filioj** | Senckenberg German Entomological Institute (en)  Kaiser-Wilhelm-Institut für Metallforschung (en)  Max Planck Institute for Dynamics and Self-Organization (en)  Kaiser-Wilhelm-Institute for cultivation research (en)  Kaiser-Wilhelm-Institut für Kohlenforschung (mul)  Kaiser-Wilhelm-Institut für Eisenforschung (en)  Max Planck Institute for Coal Research (en)  Max Planck Institute for Protein and Leather Research (en)   vd |
|  |

Iama Kaiser-Wilhelm-Instituto por Kemio en Berlino, la loko en kiu fisio estis detektita.
La **Kaiser-Wilhelm-Societo** aŭ **Imperiestro-Vilhelmo-Societo**, plennome **Kaiser-Wilhelm-Societo por la progresigo de la sciencoj** (germane *Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften*, nomita laŭ *Kaiser Wilhelm* = Imperiestro Vilhelmo) estis germana scienca institucio establita en la Germana Imperio en 1911. Ties funkcioj estis poste transprenitaj de la Max-Planck-Societo. La Kaiser-Wilhelm-Societo estis ombrela organizo por multaj institutoj, esplorstacioj, kaj esplorunuoj kreitaj sub ĝia aŭtoritato.

La *Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft* (KWG) estis fondita en 1911 por helpi la progreson de la naturaj sciencoj en Germanio, fondante kaj eltenante esplorinstituciojn formale sendependa el la ŝtato kaj el ties administracio. La institucioj estis sub la gvidado de elstaraj direktoroj, inter kiuj figuroj kiel Adolf von Harnack, Walther Bothe, Peter Debye, Albert Einstein, Fritz Haber kaj Otto Hahn.

## Bibliografio

* Hans-Walter Schmuhl: Grenzüberschreitungen. Das Kaiser-Wilhelm-Institut für Anthropologie, Menschliche Erblehre und Eugenik 1927–1945. Reihe: Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus, 9. Wallstein, Göttingen 2005, ISBN 3-89244-799-3
* Hentschel, Klaus (eld.) (1996). Physics and National Socialism: An Anthology of Primary Sources. Basel, Boston: Birkhäuser Verlag. ISBN 0-8176-5312-0.
* Macrakis, Kristie (1993). Surviving the swastika: Scientific research in Nazi Germany. New York: Oxford Univ. Press. ISBN 0-19-507010-0.
# Science et Vie

|  |
| --- |
| Science et vie |
|  |
| **periodaĵo • revuo** |
| Ĝenro | vulgariga scienca magazino |
| Periodeco | ĉiumonata |
|

---

 |
| Lando | Francio |
| Urbo | Montrouge |
| Publikigisto | Reworld Media |
| Ĉefredaktisto | Matthieu Villiers, Hervé Poirier |
| Establodato | 1913 |
| Lingvoj |
franca |
| Eldonkvanto | 235 000 (2018) |
| ISSN | 0036-8369 |
|

---

 |
| Retejo |  |
|  |

La unua numero de *Science et Vie* tiame nomata *La Science et la Vie*, pri la francaj ŝtalejoj
**Science et Vie** (*Scienco kaj Vivo*), **Science & Vie** laŭ la grafismo de la kovrilo, estas franclingva monata vulgariga scienca magazino, kreinta en 1913 de Paul Dupuy.

## Historio

Paul Dupuy, filo de la franca ĵurnalisto kaj politikisto Jean Dupuy, malkovrinte la usonajn sciencajn vulgarigajn ĵurnalojn kiel *Popular Science* kaj *Popular Mechanics*, decidis krei en Francio tian magazinon celantan al la ĝenerala publiko, por ĉeatingigi la sciencajn esplorojn kaj malkovrojn al ĉiuj.

La magazino estis tuja sukceso, la nombreldonoj atinginte 150 000 ekzemplerojn ĉe la komenco de la Unua mondmilito. La eldono devis ĉesi nur dufoje en aŭgusto 1914 poste en julio kaj aŭgusto 1944.

Kunokazece, la 1000a numero eldoniĝis la 1-a de januaro 2001.

## Referencoj
# Parola literaturo

La **parola literaturo** aŭ **literaturo de parola tradicio** estas la aro de literaturaj tekstoj kiuj restis en la memoro kaj estas transpasitaj pere de la voĉo ene de komunumo. Kvankam la parola esprimo povas veni el skriba teksto antaŭa aŭ povas rezulti en skriba kompilo posta, ties ĉefa transiga rimedo estas la voĉo.

La parola literaturo estas kategorio uzata por grupigi artajn montrojn kiel la legendoj, mitoj, tradiciaj popolrakontoj, kantoj, romancoj, anekdotoj, enigmoj, proverboj kaj ajna alia parola esprimo kiu havu estetikan trajtaron kaj estas transpasata uzante voĉon.​ Tiu klasigo de literaturo enhavas verkojn aŭditajn, rakontitajn aŭ kantitajn sen pera interveno de skribado.​

La tekstoj apartenantaj al tia literaturo kutime montras la identecon, valorojn kaj gravajn demandojn por la komunumo el kiu ili formas parton, ĉar se male, tiuj tekstoj ne estas retenitaj kaj ankaŭ ne ripetitaj kaj disvastigitaj.​

Ĉar la majoritato de kulturoj havas parolajn literaturajn montrojn, oni povas aserti, ke estas tiom da literaturoj de parola tradicio kiom diversaj kulturoj estas en la mondo. Kvankam kelkaj temoj, roluloj kaj rakonteroj estas ripetitaj en diversaj komunumoj, ĉiu el ili havas propran repertorion de parolaj literaturaj tekstoj kiuj korespondas al tiu grupo, socio, lingvo aŭ geografia areo.​

## Notoj
# Ezra (Biblio)

| Ezra |
| --- |
| Biblia persono |
|  |
| **homa biblia persono**  |
| Verko | Libro de Ezra Libro de Neĥemja Greklingva Libro de Ezra Latina Libro de Ezra |
| Informoj |
| Eble sama | Ezra en islamo • Ezra en rabena literaturo |
| Sekso | vira |
| Nacieco | Aĥemenida Imperio |
| Religio | judaismo |
| Okupo | pastro • skribisto |
| Patro | Seraiah |
|  |

**Ezra** estis la skribisto kaj sacerdoto kiu gvidis la revenon de la dua grupo de hebreoj el la ekzilo babilona en 459 a.K., kaj al kiu estas atribuataj diversaj libroj (diversmaniere taksataj kanonaj aŭ apokrifaj de la bibliaj religioj) kaj la du bibliaj libroj de la “kronikoj”.
Filo aŭ nepo de Seraiah, li estis rekta posteulo de Fineas, filo de Aaron. Kio estas konata pri lia historio estas entenata en la lastaj kvar ĉapitroj de la libro al li atribuita kaj en la Libro de Neĥemja (12,26).

## Sociaj kaj religiaj leĝoj enkondukitaj de Ezra

Li estis konsiderita kiel dua Moseo, kaj inda eĉ por ricevi la Toraon. Li enkondukis la hebrean kvadratan alfabeton por redakti la Toraon. Inter la praktikojn kiujn li alestigis kune kun la Asembleo de la saĝuloj de li gvidita, estis la atestema toraa liturgia legaĵo: ĉiu lundo, ĵaŭdo, kaj sabato posttagmeze. Dume li zorgegis por establi unikan kaj precizan toraan tekston.

Li konvinkis la hebreojn kiujn estis edziĝintaj al fremdulinoj forsendi ilin kaj iliajn infanojn ĉar ili ne povis esti konsideritaj kiel hebreoj. En la juda tradicio li estas taksata kiel simbolo de la kontraŭdiasporaj fluoj, subtenante, ĉiukaze, ke la studo de la Torao estas pli grava ol la rekonstruo de la Templo.

Situo tradicie indikita kiel la tombo de Ezra, en Al Uzayr najbare de Basra.
En la Katolika Eklezio Ezra estas liturgie celebrita kiel sanktulo la 13-an de julio.

## Vidu ankaŭ

* Libro de Ezra
* Apokalipso de Ezra
* Septuaginto

## Literaturo

* Richard Friedman, Qui a écrit la Bible ? La prodigieuse quête des auteurs de l'Ancien Testament, Exergue,‎ 2007 (1re éd. 1997), 307 p. (ISBN 978-2-36188-059-0)
* Bossman| D.|, Ezra's Maniage Reform: Israel Redefined|journal=Biblical Theology Bulletin|, 1979, volumo 9.

## Notoj
# Abraham Maslow

| **Abraham Maslow** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Abraham Maslow**  |
| **Naskiĝo** | 1-an de aprilo 1908 (1908-04-01) en Broklino,  Usono |
| **Morto** | 8-an de junio 1970 (1970-06-08) (62-jaraĝa) en Menlo Park |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | tombejo Mount Auburn   vd |
| **Religio** | ateismo vd |
| **Etno** | Ukrainiaj judoj vd |
| **Lingvoj** | usona angla • angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Viskonsino ĉe Madison - psikologio  Urba Kolegio de Nov-Jorko   Universitato Cornell   Boys High School   vd |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Bertha Goodman Maslow (en)    vd |
| Profesio |
| **Okupo** | universitata instruisto  psikologo   vd |
| **Laborkampo** | psikologio kaj humanisma psikologio  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | Harry Harlow vd |
| Verkado |
| **Verkoj** | Piramido de bezonoj laŭ Maslov ❦ A theory of human motivation vd |
|

|  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | President of the American Psychological Association (en)  (1968–1968)  vd |

 |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (1967)  Humanisto de la Jaro

vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Usona Asocio pri Psikologio   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Abraham Maslow** - naskiĝis la 1-an de aprilo 1908 en Novjorko, mortis 62-jara la 8-an de junio 1970 en Menlo Park, kantono San Mateo en Kalifornio - estis usona psikologo kaj sociologo. Lia nomo ligiĝas al la skoloj de humanisma psikologio kaj de pozitiva psikologio. Abraham Maslow studis interalie en la Universitato de Viskonsino en Madisono kaj la Universitato Cornell. Poste li de 1937 ĝis 1951 laboris en la kolegio *Brooklyn College* kaj de 1951 ĝis 1969 en la Universitato Brandeis.

## Vidu ankaŭ

* la tekston pri la **Piramido de bezonoj laŭ Maslov**:

|  |
| --- |
|
Memtranscendo |

|  |
| --- |
|
Memkompreniĝo |

|  |
| --- |
|
Socia estimo |

|  |
| --- |
|
Sociaj rilatoj |

|  |
| --- |
|
Sekureco |

|  |
| --- |
|
Korpaj bezonoj |