Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ascension

Tiu ĉi artikolo temas pri la tropika insulo Ascension. Pri la meksika komunumo vidu la tekston Ascensión.

| Ascension |
| --- |
|  Satelita bildo de Ascension |
| **insulo • administraj unuoj de Britio • Britaj transmaraj teritorioj** |
| **Akvejo** | Atlantika oceano |
| **Geografia situo** | 7° 56′ S, 14° 22′ U (mapo)-7.9402777777778-14.369722222222859
  f1 |
|

|  |
| --- |
| Ascension (Ascension)DEC |

 |
|  |
| **Longo** | 14 kmf2 |
| **Larĝo** | 12 kmf3 |
| **Areo** | 91 km² f4 |
| **Plej alta loko** | *The Peak* 859 mf5 |
| Loĝantaro | 885 (2008) 9,7 loĝ./km² |
| **Ĉefa loko** | Georgetown |
|  Topografia mapo de Ascension |
|  |

mapo de Afriko kun cirklo ĉirkaŭ la insulo Ascension
poŝtmarko de la jaro 1937
Solidiĝinta lafo sur Ascension
**Ascension** (esperantigite *ĉielira insulo*) estas malgranda tropika insulo en la suda Atlantika Oceano inter Afriko kaj Sudameriko. Ĝi apartenas al la transmara teritorio Sankta Heleno dependa de Britio. La ĉefurbo de Ascension nomiĝas Georgetown. Kiel valuto uziĝas la sankthelena pundo.

La insulo havas la geografiajn koordinatojn 7° 56′ sude, 14° 22′ okcidente kaj situas inter la kontinentoj Afriko kaj Sudameriko. Ĝi kovras areon de proksimume 91 km².

En la interreto la insulo havas propran adresofinaĵon: **.ac**.

## Geografio

La insulo havas vulkanecan originon. La insulo havas grandecon de ĉirkaŭ 12 kilometroj en la direkto nordo-sudo kaj ĉirkaŭ 14 km en la direkto oriento-okcidento. La plej alta punkto estas 859 metroj super la marnivelo („The Peak“, Green Mountain). Grandaj partoj de la insulo estas neuzeblaj ĉar la surfaco konsistas el solidiĝinta lafo. Entute ekzistas 44 krateroj. La mezaj temperaturoj estas inter 20  °C kaj 31 °C. Preskaŭ dum la tuta jaro estas pluvo, sed inter januaro kaj aprilo estas pli ofta.

Proksime estas aliaj neloĝataj insuloj kiaj Boatvanbirda Insulo aŭ Boatvanbirdo, angle *Boatswain Bird Island*.

## Historio

Je la 25a de marto 1501 João da Nova malkovris la insulon kaj nomis ilin *Ilha de Nossa Senora de Conceicao*. Du jarojn poste Afonso de Albuquerque je la 20a de majo 1503 denove malkovris la insulon kaj ĝi ricevis la nomon *Assunção*, ĉar li malkovris ĝin ekzakte je Ĉieliro.

## Loĝantaro

Momente ĉirkaŭ 1100 homoj vivas sur la insulo. Temas ĉefe pri anoj de organizaĵoj kiuj laboras sur la insulo. La insulanoj venis ĉefe de la najbara insulo Sankta Heleno, el Britio kaj Usono. Sur Ascension neniam vivis indiĝenoj. Plej grava loĝloko estas la ĉefurbo Georgetown kun ĉirkaŭ 560 loĝantoj.

## Vidu ankaŭ

* Ascensiona noktardeo
* Elpenora mundio

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retpaĝo, angle
* Retkamerao Arkivigite je 2011-09-17 per la retarkivo Wayback Machine
# Corpus iuris civilis

| Corpus Iuris Civilis |
| --- |
|  |
| **jura kodo • compilation of laws • referencverko** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Triboniano |
| Lingvoj |
| Lingvo | latina lingvo |
| Eldonado |
| Ĝenro | traktaĵo |
|  |

Corpus iuris civilis estas resumo de la plej gravaj leĝolibroj de la romiaj leĝoj. Laŭ komisio de Justiniano la 1-a ili faritis. Sed la nomo estas nur de 1583.

Eldono de la Pandectae
## Priskribo

Temas pri la plej grava enkodeksigo de romia leĝaro; ĝi iĝis modelo por multaj landoj enhavante ĉefe privatajn leĝojn. Jen la diversaj partoj de ĝi:

* *Institutiones* (lernolibro kvarparta kun leĝa aŭtoritato)
* *Digesta* aŭ *Pandectae* (kolektitaj tekstoj gravaj de juristoj, en 50 libroj)
* *Codex Iustinianus*
* *Novellae* (postaj aldonitaĵoj)

Ĉefkompilinto estis Triboniano, ministro pri justico. Li ne nur elektis la kunlaborantojn sed ankaŭ ege influis la enhavon de la verko. La ĉefa parto (=Digesta/Pandectae) refaritis fare de komisiono konsistanta el 17 membroj ene de nur tri jaroj, de 530-533. Ilia ĉefa tasko estis editori resumitaĵojn de klasikaj juristoj. Sendube ankaŭ nuntempe ili estas la ĉefa fonto pri romia juro por ni.

Prilaboro de la tuto iĝis ekde la 12-a kaj la 13-a jarcentoj fare de italoj, kiuj ankaŭ adoptis multon al modernaj tempoj; finfine en la 14-a jarcento faritis granda revizio (i.a. far Bartolo kaj Baldo) por taŭgigi ĉion denove. Nur tia versio iĝis modeldona por ŝtatoj norde de la Alpoj.

## Vidu ankaŭ

* Kodo de Justiniano
* Romia juro

## Literaturo (germane)

* Mario Bretone: *Geschichte des Römischen Rechts. Von den Anfängen bis Justinian.* Beck, München 1992, ISBN 3-406-36589-2.
* Heumann/Seckel: Handlexikon zu den Quellen des römischen Rechts, 10. Auflage, Graz 1958 surrete
* Paul Koschaker: *Europa und das römische Recht.* 4., unveränderte Auflage. Beck, München u. a. 1966.

## Eksteraj ligiloj

* Angla traduko
* Bona superrigardo pri romia juro kaj *Corpus iuris civilis* Arkivigite je 2012-06-22 per la retarkivo Wayback Machine
# Religia libereco

| Religia libereco |
| --- |
| **civila libereco • civitanaj rajtoj** |
|  |

Bildigo de la Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj de 1789, kiu mencias interalie religian liberecon.
**Religia libereco**, ankaŭ nomita **kulta libereco** aŭ **konscienca libereco**, estas la libereco, kiu permesu al ĉiu homo, kultobservi iun ajn religion, kondiĉe ke tio a) ne kreas socian tumulton kaj b) ne malrespektas la rajtojn de aliaj homoj. Religia libereco estas kerna parto de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj de la 10-a de decembro 1948. Ĝi estas unu el la civilaj liberecoj.

Religia libereco garantias, ke ĉiu homo rajtu, praktiki sian propran religion, sed ankaŭ, ke li/ŝi rajtu ne havi religion: tia libereco do ankaŭ rilatas al ateismo kaj agnostikismo. Ekzistas ĝis hodiaŭ atencoj kontraŭ religia libereco tra la tuta mondo, ekzemple en kelkaj ateistaj ŝtatoj (Ĉinio, Nord-Koreio) aŭ en kelkaj islamaj ŝtatoj.

Religia libereco rilatas al dev(ig)o, respekti kaj lerni respekti la esencajn rajtojn de aliaj homoj de sia ĉirkaŭaĵo - finfine ankaŭ pli vaste - de la tuta mondo, tio signifas, lerni la limojn kaj barojn koncerne la proprajn agojn kaj farojn. Do necesas, trovi taŭgan, pragmatikan interkonsenton respektive akordiĝon.

Ene de UNO jam ekzistas ekde dek jaroj Monda Konsilio de la Religiaj Lideroj, kiu havas ĝuste la celon lokigi la religiojn je servo de la paco kaj globala evoluo. La religioj ĉi-kaze estas alvokataj kontribui al la religia lobereco.

Inter la multaj movadoj por la paco, menciendas tiu de Asizo (Italio) kien, iniciate de papo Johano Paŭlo la 2-a, la 27an de oktobro 1986 kunvenis la lideroj de kristanaj konfesioj kaj de monda religioj kun la temo “La Religioj kaj la paco”

## Ĉu religia libereco el homaj rajtoj kaj el homa malfermiĝo al la vero?

Guste la dokumentoj de la Asiza konveno emerĝas alia koncepto pri la origino de la rajto de la religia libereco.
Kutime pensuloj deduktas la religian liberecon al la digneco de la persono kaj do ĝi fariĝas homa rajto kies observo krom respekti la homon starigas kondiĉon por la socia paco, sed troviĝas ankaŭ pensuloj kiuj descendigas la religian liberecon el la kunnaska emo kaj rajto malfermiĝi, kaj do ĝin serĉi, al la vero kaj bono. Pro tio la religia libereco taksendas kiel kapablo “ordigi siajn elektojn laŭ la vero”. Estas, do, laŭ tiuj pensuloj, natura leĝo enskribita en la homa koro kiu altiras, en ĉiu tempo kaj ĉiu kulturo, serĉi la veron, la signifon de la mondo kaj de sia ekzisto. Estas, tia emo esplori pri la vero, la bono plej alta de la homo, kiun la Ŝtato – ĉiu Ŝtato kaj do ankaŭ Unuiĝintaj Nacioj - devas garantii por konstrui la pacon.

“La religia libereco stariĝas, tial, antaŭ la stariĝo kaj funkciiĝo de la ŝtato, kaj kronologie kaj ontologie. Kaj ne post, kiel katalizilo de konsentoj avantaĝe de potenculoj deĵorantaj. Okazas, do, renverso de la logiko kiu originis la “Mondan Konsilion de la religiaj lideroj, kiu baziĝas sur la iluzio ke la paco venas de morala relativismo”.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Apartigo de eklezio kaj ŝtato
* Homaj rajtoj
* Konverto (religio)
* Libereco
* Pensolibero
* Sekulareco
* Toleremo
* Mondaj Tagoj de la Paco
# Konzerno

| Konzerno |
| --- |
| **tipo de entreprena organizo**  |
| **group of companies** |
|  |

**Konzerno** estas organizo de financa interligo inter memstaraj, **sendepende restantaj entreprenoj** al ekonomia unuo kun unueca gvidantaro. La unuopaj entreprenoj estas samrangaj.

Oni parolas pri vertikala konzerno, se ĝi unuigas en si mem la produkton, prilaboron kaj la vendadon. En horizontala konzerno ne ekzistas produkta kunligo. La miksa konzerno unuigas tiujn trajtojn.

## Vidu

* **Trusto Monda konzerno
* Listo de la plej grandaj konzernoj
* Entreprenoj en Usono
# Pediatrio

| Pediatrio |
| --- |
|  |
| **medicina fako studfako**  |
| **medicino** |
| **Agareo** |
sano de infano |
|  |

Alegorio de la Pediatrio ĉe la viena Wilhelminen-malsanulejo.
Pediatrino.
**Pediatrio** (aŭ **infanmedicino**) estas fako de medicino kiu temas pri la medicina zorgo de beboj, infanoj, kaj adoleskuloj. Medicino por infanoj malsamas de plenkreskula medicino pro grandeco kaj fizikaj malsamecoj. Iuj malsanoj afliktas la junulojn kaj maljunulojn malsame.

## Pediatroj

Kuracisto en ĉi tiu fako nomiĝas **pediatro** aŭ **infankuracisto**.

La svedo Nils Rosén von Rosenstein (1706-1773) estas konsiderata fondinto de moderna pediatrio. La germano Abraham Jacobi (1830-1919) estas konsiderata kiel la "patro de pediatrio" en Usono.

La sviso Beat Richner (1947-2018) estis grava pediatro en Kamboĝo.

## Organizaĵoj

* Usona Pediatria Akademio kun gazeto *Pediatrics*

## Fakoj

Pediatria kirurgio, aŭ *porinfana kirurgio*, estas subfako de kirurgio kiu temas pri traktado de fetoj, beboj, infanoj, adoleskoj kaj junuloj.

La neŭropediatrio (ankaŭ nomata infana neŭrologio) estas la medicina fako kiu traktas la nervajn malsanojn de infanoj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Neŭropediatrio
* Infana kaj adoleskula psikiatrio kaj psikoterapio

## Eksteraj ligiloj

* Usaona Akademio de Piediatroj (angle). Alirita 2023-05-01 .
* Royal College of Paediatrics and Child Health (angle). Alirita 2023-05-01 .
* BrainCell.org (angle). Alirita 2023-05-01 .
# Gaslampumado

**Gaslampumado** (angle: *gaslighting*) estas formo de manipulado kiu celas dubigi celitajn individuojn aŭ membrojn de grupo, esperante ke ili dubas pri siaj propraj memoroj, percepto kaj prudento. Per persista negado, misgvidado, kontraŭaĵoj kaj mensogado, ĝi celas malstabiligi la celon kaj malvalorigi ties kredojn.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Cerbolavado
* Viktimkulpo
# Thomas Gordon (psikologo)

| **Thomas Gordon** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 11-an de marto 1918 (1918-03-11) en Kalifornio |
| **Morto** | 26-an de aŭgusto 2002 (2002-08-26) (84-jaraĝa) en Kalifornio |
| **Lingvoj** | angla |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| Okupo |
| **Okupo** | psikologo   |
|  |

**Thomas GORDON** (naskiĝis la 11-an de marto 1918 kaj mortis la 26-an de aŭgusto 2002) estis usona praktikanta psikologo. Li promociiĝis en la universitato de Ĉikago, kie li ankaŭ instruadis. Per sia sperto en la laboro kun infanoj kaj junuloj li ekkonis la grandan gravecon de la komunikado kaj senperforta konfliktsolvado por la interhoma rilato.

Bazante sur sciencaj fundamentoj kaj sur la humanisma psikologio de Carl Rogers, li evoluigis konkretan, ĉiutage aplikeblan modelon. Thomas Gordon estas unu el la pioniroj de la humanisma psikologio kaj estis konvinkita, ke homoj plenkreskantaj en prizorga kaj libereca klimato altgrade kapabliĝas por porti respondecon kaj gvidi memdestinitan, plenumitan vivon.

Li estas aŭtoro de pluraj libroj pri la temo komunikado, edukado kaj interhoma rilato. Lia verŝajne plej konata libro *Die Familienkonferenz* ("La familia konferenco") estis vendita milionoble tutmonde. Por plifaciligi la aplikadon de sia metodo al interesitaj personoj, li evoluigis jam en la 60-aj jaroj diversajn specifajn trejnkursojn por gepatroj, edukistoj, estroj k.t.p. Pro siaj verkoj Thomas Gordon plurfoje ricevis premion, kaj li eĉ estis nomumita por la nobelpremio. Celo de lia metodo, la plibonigo de homaj rilatoj kaj la senperforta solvado de konfliktoj sen perdantoj ja estas paclaboro en la vera senco.

## Eksteraj ligiloj

* Informoj pri Thomas Gordon (psikologo) en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
# Cenzuro

uj registaroj de nacioj kiel Saud-Arabio, Nord-Koreio, Kubo, Irano, Venezuelo kaj la Ĉina Popola Respubliko limigas homojn en siaj landoj rigardi certan Interretan enhavon pro ideologiaj, politikaj kaj/aŭ religiaj kialoj, konsiderataj kontraŭaj al viaj kriterioj.
**Cenzuro** estas la kontrolado de komunikaĵoj por malhelpi la disvastigon de nedezirataj informoj. Ĝin aplikas plej ofte ŝtataj instancoj en diktaturoj sed ankaŭ aliaj reĝimoj kiel kelkaj demokratioj, kiuj ne respektas la liberecon de la opiniesprimo kaj de la amaskomunikiloj. Rezulto de cenzuro povas esti la malpermeso publikigi iun verkon aŭ la konfiskado de jam publikigita verko.

Ekzemplo de cenzuro estas la malpermeso de Vikipedio en Ĉina Popola Respubliko. Ekde la 18-a de oktobro 2005 Vikipedio ne plu estas rekte alirebla en Ĉinio.

La Eŭropa Konstitucio malpermesas cenzuron per artikolo II-71 "Libereco de la opiniesprimo kaj de informado". Raportistoj sen limoj ankaŭ batalas kontraŭ cenzuro.

## Cenzuro kontraŭ kalumnio

Ofte oni uzas la rajton ne esti kalumniata por efektive cenzuri. Pro tio estas malfacile limigi.

## Esperanto

|  |  |
 Ĉi tiu teksto estas prenita el la Enciklopedio de Esperanto 1934. Vi povas plibonigi ĝin per vikiigo kaj aktualigo de la enhavo. Kiam la origina teksto estos sufiĉe vikiigita kaj aktualigita, forigu ĉi tiun kadron, kaj anstataŭe enmetu la ŝablonon *EdE* en la artikolon. |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| De 1916 la gazeto, Esperanto estis malpermesita en Francujo kaj malgraŭ interveno de generalo Sébert ĉe ministro Painlevé tiu ĉi malpermeso ne estis forigata. La milita aŭtoritato, kiu decidis pri tio, bazis sin sur la prijuĝo de oficiro de cenzuro, fama E-isto, fariĝinta Idisto (kiu?). (La gazeto havis tiam 300 abonantojn en Francujo.) Tre malutilis ankaŭ tio, ke la poŝto por transmaraj landoj pasis Francujon. La brita cenzuro tiurilate kondutis pli larĝanime. La germana cenzuro ne ekzamenis periodaĵojn, trairintajn Germanujon, sed nur korespondaĵojn. |

Cenzuritaj artikoloj pri ĝenerala striko de transportado en Bulgario, 1919.
## Vidu ankaŭ

* *Areopagitica*
* Unua Amendo al la Usona Konstitucio
* Imprimaturo
* Indekso de malpermesitaj libroj
* Hays-kodo
* liberparola zono
* Parollibereco
* Stop Online Piracy Act
* tabuo
* politika ĝusteco
* Samizdato
* *1984*
* *Index on Censorship*

## Bibliografio

* Radomir Silber, *On Modern Censorship in Public Service Broadcasting*, Cultural and Religious Studies, Volume 3, 2018, ISSN 2328-2177

## Eksteraj ligiloj

* du blogeroj de Jorge Camacho pri cenzuro en Esperantujo
# Reĝlando Israelo

|  |
| --- |
| **Reĝlando Israelo** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **-1050 – -930** |  |

 |
| **historia lando • reĝlando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Gibeah • Jerusalemo • Hebron |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj: | Biblia hebrea lingvo |
| Religioj: | Jahveismo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | absoluta monarkio • monarĥio |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

La **Unuiĝinta Monarkio** (en hebrea הממלכה המאוחדת) aŭ **Unuiĝinta Reĝlando** estas la nomo havigita por la Izraelida regno de Israelo kaj Judujo, dum la regadoj de Ŝaul, Davido kaj Salomono, kiel oni priskribis ĝin en la Hebrea Biblio. Tio estis tradicie datita inter 1047 a.K. kaj 930 a.K. Je la sukcedo de la filo de Salomono, nome Rehoboam, ĉirkaŭ 930 a.K., la biblia rakonto reportas, ke la lando disiĝis en du regnoj: nome la Izraela reĝlando (inklude la urbojn de Sikem kaj Samario) norde kaj la Reĝlando de Judujo (enhavanta Jerusalemon) sude.

Por nuntempa fakularo la Unuiĝinta Monarkio estas ĝenerale konsiderita kiel literatura esprimo kaj ne kiel historia realaĵo, indikante al la manko de arkeologia pruvaro. Ĝenerale oni akceptis, ke "la dinastio de Davido" ekzistis, sed multaj kredas, ke Davido povis eble estis nur simple la monarko aŭ tribestro de Judujo, kio estis plej verŝajne tre malgranda, kaj ke la norda regno estis separata apartaĵo. Estas multaj subtenantoj de tiu konsidero.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* steleo de Tel Dan (9-a ĝis 8-a jarcento antaŭ nia erao), kun aramea mencio pri "domo de Davido"
# Bestobuĉado

| Bestobuĉado |
| --- |
|  |
| **bestomortigado • procezo • maniero de morto** |
| Antaŭe | ĉasado vd |
| Poste | tranĉegado vd |
| **Agokampo** | viando |
|  |

"The slaughtered swine" (1652) de Barent Fabricius.
**Besta buĉado** estas la buĉado de nehomaj bestoj, kutime rilatante al mortigo de bredita brutaro. Ĝenerale, la bestoj estus senvivigitaj por manĝaĵo; tamen, ili ankaŭ eble estos buĉitaj pro aliaj kialoj kiel ekzemple esti malsanaj kaj maltaŭgaj por konsumo.

La bestoj plej ofte buĉitaj por manĝaĵo estas bovo kaj akvobubalo por bovaĵo kaj bovidaĵo, ŝafoj kaj ŝafidoj por ŝafidaĵo, kaproj por kaproviando, porkoj por porkaĵo kaj ŝinko, cervoj por cervoviando, ĉevaloj por ĉevalviando, kokaĵo (plejparte gekokoj, meleagroj kaj anasoj), kaj ĉiam pli, fiŝoj en akvokultura industrio (Fiŝbredado).

## Eksteraj ligiloj

* Canada Agricultural Products Act R.S., 1985, c. 20 (4th Supp.) Arkivigite je 2005-08-31 per la retarkivo Wayback Machine
* Humane Slaughter of Livestock Regulations
* Live Counter About Slaughtered Animals Worldwide
# Hundobatalo

Ilustraĵo de hundobatalo
**Hundobatalo** estas batalo inter du hundoj iniciatita de iliaj posedantoj.

Tosa Inu Japanese fighting dog
La hundoj partoprenantaj la batalojn estas plejparte el la rasoj Amstaff kaj Pitbull. Hundobataloj estis oftaj en la 19-a jarcento inter la aristokrataro. La batalo ofte daŭras ĝis la morto de unu el la partoprenantaj hundoj, dum la spektantoj vetas pri la rezulto. Krome oni scias pri sciencistoj, kiuj konkurencis inter si miksante malsamajn rasojn de hundoj, por krei la plej bonan batalhundon.

Hundobataloj poste evoluis en batalojn por katoj, kokoj (tial la frazo "kokbatalo") kaj aliaj dorlotbestoj. Lastatempe okazis ankaŭ fenomeno de hundaj bataloj kontraŭ sovaĝaj bestoj kaptitaj en naturo, kiel hienoj aŭ aproj.

Hodiaŭ multaj protestas kontraŭ la hundaj bataloj pro sia krueleco kaj ili eĉ fariĝis kontraŭleĝaj en multaj landoj, inkluzive de Israelo. Tamen centoj da hundaj bataloj sekrete okazas ĉiujare.

## En filmoj

* *Amores perros*

## Eksteraj ligiloj

 **Hundobatalo** en Vikimedia Komunejo
Bibliotekoj
# YouTube

| **YouTube** |
| --- |
| YouTube |
| **videa elsendflua servo • video-gastiganta servo • uzant-generita enhavplatformo • interreta komunumo • viva streaming servo • retejo** |
| **Lando** |  Usono |
| **Retadreso** | www.youtube.com |
| **Lingvo(j)** | Plurlingva |
| **Posedanto** | Google Inc. (ekde 2006) |
| **Registriĝo** | Dependas:
* **Nedeviga** por spektado kaj kundividado de la videaĵoj.
* **Deviga** por alŝutado, komentado kaj taksado de videaĵoj.
 |
| **Fondiĝo** | 14-a de februaro 2005 |
| **Stato** | Aktiva |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Jutubkanalo  vd |

 |
|  |

**YouTube** ['ju:.t(j)u:b] (Esperantigata kutime kiel **Jutubo,pli malofte* **Jutjubo**) estas retejo, videospektejo fondita en februaro 2005 de la iamaj PayPal-kunlaborantoj **Chad Hurley**, **Steve Chen** kaj **Jawed Karim**. Sur tiu retejo la uzantoj povas spekti filmetojn, datumflue transportatajn al la komputilo de la spektanto, kaj alŝuti proprajn filmetojn. La 9-an de oktobro 2006 Google anoncis sian aĉeton de YouTube.

## Nomo

"Tube" (tubo) estas angla esprimo por indiki televidilon, pro la tie uzata "cathode ray tube" (tubo de katodoradioj). Oni povus do traduki "YouTube" per "via televidilo".

## Teknologiaj trajtoj

YouTube ebligas alŝuti filmojn normalajn (t.e. ĝis 90-gradajn), 180-gradajn, kaj 360-gradajn.

## Esperanto ĉe YouTube

La interfaco de YouTube ne estas havebla en Esperanto. Tamen estas sufiĉe granda komuno de esperantaj jutubistoj. La retejo tubaro aŭtomate kolektas esperantajn videojn kaj videojn pri Esperanto el YouTube.

Por listo de jutubaj kanaloj en Esperanto vidu la Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto

## Vidu ankaŭ

* konkurencaj retejoj:
	+ Veoh
	+ Vimeo
* Similaj retejoj:
	+ tubaro

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* YouTube – Kreativlabor oder Konkurrenz für „alte Medien“? Tagesschau.de germane
* Google ofertas 1,6 miliardojn da dolaroj por YouTube germane
* Google aĉetas YouTube germane
# International Fund for Animal Welfare

| International Fund for Animal Welfare |
| --- |
|  |
| **ne-registara organizaĵo neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco | 1969 vd |
| Geografia situo | 38° 54′ 33″ N, 77° 2′ 13″ U (mapo)38.909256988739-77.036996733146 |
| Lando*j* | Usono • Francio vd |
| Sidejo | Vaŝingtono |
|

|  |
| --- |
| International Fund for Animal Welfare (Centra Vaŝingtono)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapInternational Fund for Animal Welfare |
| **Moto** | rescue and protect animals around the world |
| **Fondinto*j | Brian Davies vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **International Fund for Animal Welfare** (IFAW, Internacia Fondaĵo por Animala Bonfarto) estas aktuale unu el plej grandaj NRO por bestprotektado kaj konservado en la mondo.

La celoj de la grupo estas "plibonigi la bonfarton de kaj naturaj kaj hejmaj animaloj tra la mondo per reduktado de la komerca espluatado de animaloj, protektante la naturajn habitatojn, kaj zorgante animalojn en danĝero".

## Historio

La **International Fund for Animal Welfare (IFAW)** estis fondita de malgranda grupo de homoj en 1969 por haltigi la komercan ĉasado de fokidoj en Kanado.

Aprile de 2008 ĝi havas oficejojn en 16 landoj, kaj IFAW estas unu el plej grandaj poranimalaj organizoj en la mondo.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Internacia Kato-Tago

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo por Kanado Arkivigite je 2012-05-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Oficiala retejo por Usono Arkivigite je 2012-05-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Oficiala retejo por Britio
* IFAW Charitable Trust (ICT) Arkivigite je 2008-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Stop the Seal Hunt Arkivigite je 2021-02-27 per la retarkivo Wayback Machine, IFAW kontraŭ fokoĉasado
* Stop Whaling Now, IFAW
* IFAW's Animal Rescue Blog
* IFAW in India - Wildlife Trust de Barato
* Charity Navigator
* Better Business Bureau Wise Giving Alliance Arkivigite je 2009-03-27 per la retarkivo Wayback Machine
# Taŭrokuro

Alveno en la areno.
**Taŭrokuro** aŭ taŭrokurigo (hispane **encierro**) estas pelado de taŭroj tra la urbo en certan direkton, plej ofte al la taŭrbatala areno. Por tio oni fermas stratojn per baraĵoj, tiel por la taŭroj restas nur unu ĉefa vojo. La homaj partoprenantoj povas aliri tiun ĉefvojon tra mallarĝajn fendojn en la baraĵoj. La homoj povas la taŭrojn mem peli per falĉitaj gazetoj aŭ mem antaŭkuri aŭ postkuri (foje uzante vergojn) la taŭrojn aŭ fuĝi tra la fendoj.

Post alveno de la areno, la taŭroj ripozas kelkajn horojn kaj vespere oni pikmortigas ilin en kadro de la taŭrbatalo. Post la batalo, oni vendas la viandon kaj oni kradrostas ilin. El la kapoj ofte iĝas trofeo.

La plej konata kaj fama estas la taŭrokurigo en Pamplona, kiu estiĝis en la mezepoko kadre de la festoj honoraj al Sankta Firmiano. Tiun feston eĉ priskribas Ernest Hemingway en la romano *Fiesta*, kiu popularigis la feston eksterlande. Sed simile okazas en aliaj urboj de Hispanio. En urbo Coria de la regiono Ekstremaduro, krom "enferma" taŭrokuro okazas festa aktivaĵo konsistanta en antaŭkuri taŭron ĉu ene de placo ĉu surstrate kie oni liberigas taŭron eĉ dum horoj kaj eĉ dumnokte, dum la pamplonaj taŭrokuro daŭras nur malmultajn minutojn (el 2 al 5).

La taŭrokurigo estas danĝera, ĉiam venas partoprenantoj sub hufojn de la tunaj taŭroj, antaŭ kornoj ktp. Tiu danĝerebleco eĉ kelkajn homojn ankoraŭ instigas je partopreno. Foje danĝero ne venas rekte de la taŭrokornoj, sed de la aliaj kurantoj (foje ebriaj aŭ simple malspertuloj), kiuj povas malekvilibrigi onin kaj faligi aŭ vundi tiun. La lasta morto okazis en Pamplono la 10an de julio 2009.

## Referencoj

* Ernest Hemingway: *Fiesta*. ISBN 3499226030
* Hispanlingva artikolo *Un joven madrileño muere corneado en el cuarto encierro de Sanfermines* (Madrida junulo mortas kornofrapita je la 4a sanktafermina taŭrokuro).