Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Navasa Insulo

| Navasa Insulo |
| --- |
|  |
|

|  Estas |
| --- |
| insulo, insula areo de Usono, pridisputata teritorio [+] |

 |
|

---

 |
| Akvejo | Karibio, Jamajka markolo |
| Insularo | Grandaj Antiloj |
|

---

 |
| Supermara alteco | 69 m [+] |
| Koordinatoj | 18° 24′ N, 75° 1′ U (mapo)18.4027-75.0126
  |
| Ĉefa loko | Lulu Town *historie* |
| Plej alta punkto | Dunning Hill |
|  - alteco | 77 m |
| Plej malalta punkto | Kariba Maro [+] |
| Akvokolektejo | 5,4 km² (540 ha) [+] |
| Areo | 5,4 km² (540 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | (neloĝata) |
| Horzono | UTC−05:00 [+] |
|  |
| Navasa Insulo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Navassa Island** [+] |
|  |

Temas pri insulo en Karibo, kiu estas pridisputata de du landoj, nome kiel dependa teritorio de Usono en Kariba Maro aŭ kiel insulo de la plej proksima lando, nome Haitio.

sago montras la situon: okcidente parto de Jamajko, oriente de Hispanjolo, pli norde de Kubo
Ĝi troviĝas inter la insuloj de Jamajko kaj Hispanjolo en la Jamajka markolo, kiu antaŭe foje konsideriĝis la "suda parto" de la Venta Markolo inter la insuloj Kubo kaj Hispanjolo kaj fakte troviĝas pli norde. La registaro de Usono kalkulas la insulon kiel parto de la Usonaj Malgrandaj Insuloj, kiuj krome nur enhavas insuletojn en Oceanio, do en la Pacifika Oceano - tute alia geografia regiono.

Ekde pluraj jardekoj la insulo estas neloĝata, antaŭa, historia loĝloketo ĉe la sudokcidenta flanko, iom sudoriente de samnoma golfeto nomata *Lulu Bay*, nomiĝis *Lulu Town*. De ĝi nun restas neniaj ruinoj. La plej alta punkto de la insulo, 77 metrojn super la marnivelo, nomiĝas *Dunning Hill* kaj troveblas eĉ kilometron oriente de la golfeto *Lulu Bay* - sur ĝi estas la insula lumturo.

**Nacilingve** la insulo nomiĝas angle Navassa Island, france Île de la Navasse *aŭ* La Navase kaj kreole *Lanavaz* aŭ *Lavsh*. Ĝia **areo** estas 5,4 kvadrataj kilometroj.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Navasa Insulo (Pacifika oceano)DEC

|  |
| --- |
| Navasa  |

DEC

|  |
| --- |
| Bejkerinsulo  |

DEC

|  |
| --- |
| Haŭland- kaj  |

DEC

|  |
| --- |
| Ĵarvisinsulo  |

DEC

|  |
| --- |
| Jonstonatolo  |

DEC

|  |
| --- |
| Kingmanrifo  |

DEC

|  |
| --- |
| Midvejinsuloj  |

DEC

|  |
| --- |
| Palmiro kaj  |

DEC

|  |
| --- |
| Vejkinsulo  |

|  |
| --- |
| Pacifika oceano  |

 |
| la usonaj malgrandaj insuloj |

---

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| skema mapo en Esperanto | la orienta bordo, rigardante suden | la insula lumturo |
# Usona ministerio pri laboro

| Usona ministerio pri laboro |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **ministerio pri laboro federacia ministerio de Usono registara organizaĵo**  |
| Komenco | 4-a de marto 1913 vd |
| Antaŭe | Usona Ministerio pri Komerco kaj Laboro vd |
| Geografia situo | 38° 53′ 35″ N, 77° 0′ 52″ U (mapo)38.893055555556-77.014444444444
 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Frances Perkins Building |
| Adreso | 200 Constitution Ave NW, Washington, DC 20210 |
|

|  |
| --- |
| Usona ministerio pri laboro (Vaŝingtono)DEC |

 |
|
Usona ministerio pri laboro |
| **Fondinto*j | William H. Taft vd |
| Estro | Julie Su (ekde 11-a de marto 2023) |
| **Filioj** | Administrado pri Sekureco kaj Sano en Laboro Office of Disability Employment Policy (en)  Office of Federal Contract Compliance Programs (en)  Office of Labor-Management Standards (en)  Veterans' Employment and Training Service (en)  Office of Workers' Compensation Programs (en)  United States Department of Labor Office of Inspector General (en)  United States Employment Service (en)  Employment and Training Administration (en)  Buroo pri Labora Statistiko de Usono Department of Labor Office of Administrative Law Judges (en)  United States Immigration and Naturalization Service (en)  (1933–1940)  vd |
| **Posedatoj** | Benefits.Gov (en)   vd |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * (2013)  Silver Anvil Award (en)

vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

Flago de la la ministerio
*Frances Perkins Building*, ĉefsidejo de la ministerio
La **usona ministerio pri laboro** (angle *department of Labor*, **DOL**) estas departmento de la Usona registaro tenanta respondecon pri sekureco en la laborejo, normoj de salajroj kaj laborhoroj, sendungeca asekuro, redungigaj servoj, kaj iuj ekonomiaj statistikaĵoj; multaj usonaj subŝtatoj havas samcelajn instancojn. La estro de la departmento estas la usona ministro pri laboro. La departmento fondiĝis en 1913. Ĝi celas varti, antaŭenigi kaj evoluigi la bonfarton de la rekompencatoj, posten-serĉantoj, kaj emeritoj de Usono; plibonigi laborkondiĉojn; pliigi eblecojn de profitodona dungateco; kaj garantii la pagojn kaj rajtojn labor-rilatajn.

La ĉefsidejo de la ministerio estas la konstruaĵo Frances Perkins. Frances Perkins estis la ministrino pri laboro de 1933 ĝis 1945, la unua virina ministro en la historio de la usona registaro.

## Fontoj

* bazita sur informoj en la anglalingva Vikipedio.
# Studebaker

| Studebaker |
| --- |
|  |
|  |
| **aŭtomobilo-faranta firmao entrepreno**  |
| **Dum** | 1852 - 1968 |
| **Sidejo** | South Bend |
| Lando | Usono |
| **Agokampo** | kamiono |
| **filiaj kompanioj** | Pierce-Arrow vd |
|  |

**Studebaker** estis usona ĉareg- kaj aŭtomobilprodukta entrepreno, ekzistanta de 1852 ĝis 1966.

Henry Studebaker malfermis kun sia frato en 1852 forĝistan kaj ĉaregfabrikan uzinon en South Bend. Post kiam en 1858 ankaŭ John Mohler Studebaker aliĝis al la fratoj, la entrepreno liveris ĉaregojn al la evolu-agrikultura mezokcidenta parto de Usono. Dum la usona enlanda milito, la entrepreno ricevis grandajn ŝtatajn mendojn kaj tiel la entrepreno registriĝis en 1868 kiel Studebaker Brothers Manufacturing Company. Tiam aliĝis nova frato, Peter Everst Studebaker, dum la kvina frato Jacob Franklin Studebaker aliĝis en 1870 kaj li fondis filion en St. Joseph (Missouri), kie li helpis ekipadon de novaj setlantoj.

La entrepreno produktis pli ol 750.000 ĉaregojn dum sia ekzisto.

La Studebaker-fratoj komencis eksperimentojn, evoluigojn en 1897 pri aŭtomobiloj. La firmao produktis en 1902 jam elektrajn aŭtomobilojn, en 1904 benzinmotorajn veturilojn. La Studebaker Corporation (ekde 1911) unuiĝis en 1954 kun Packard Motor Car Company. La entrepreno ĉesigis la produktadon en 1963 (Usono) kaj 1966 (Kanado).

## Vidu ankaŭ

* Clement Studebaker
# Komisiono Warren

| Komisiono Warren |
| --- |
|  |
| **presidential commission (en)**  |
| Komenco | 29-a de novembro 1963 vd |
| Fino | 1964 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| **Fondinto*j | Lyndon B. Johnson vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Richard Russell Jr. (en)  John Sherman Cooper (mul)   vd |

 |
|  |

**Komisiono Warren** (oficiale **Komisiono de la Prezidento pri la Murdo de Prezidento Kennedy**) estis establita de Lyndon B. Johnson por esplori la murdon de la Usona Prezidento John F. Kennedy je la 29-a de novembro 1963. Prezidanto de la komisiono estis la ĉefjuĝisto de la Supera Kortumo, Earl Warren.

*
*
# Posedo

**Posedo** (latine *possessiō*) en posedjuro signifas faktan uzipovon de persono super havaĵo. Ĝi estas distingata de proprieto (latine *dominium*), kiu signifas la juran realan rajton posedi aŭ asigni posedon. La nuna distingo inter posedo kaj proprieto venas de la doktrino de romia juro, kaj ne estis farata en pli fruaj socioj.

Por ke posedo ekzistu, devas ekzisti la havaĵo mem, kaj ankaŭ la posedintenco. Iuj juraj sistemoj distingas inter memposeda intenco (*animus rem sibi habendi*), t.e. intenco havi la havaĵon kiel propran kaj trakti ĝin kvazaŭ ĝi estas proprietaĵo, kaj situacioj, kie la uzanto agnoskas, ke la havaĵo apartenas propriete al aliulo, kiel ĉe pera posedrilato aŭ nura teno. Oni ĉiam devas antaŭsupozi, ke posedo estas honestintenca.

En konversacia lingvaĵo oni ofte uzas "posedo" kiel sinonimon de "proprieto", kvankam en faka lingvaĵo oni konsideras tiun uzon malĝusta.

## Historio

Posedo estas koncepto el eŭropa posedjuro, deveninta el romia juro. Tio distingis inter civiljura posedo (*possessio civilis*) havata pro jura akiro (*iusta causa*) kaj natura posedo (*possessio naturalis*), por kiu sufiĉis nura ekzisto de efektiva posedostato. La karaktero de posedo en nuntempa Germanujo ŝuldiĝas al la refondo de la jura tradicio fare de Friedrich Carl von Savigny post la fino de la Sankta Romia Imperio en 1806.
# Takso

**Takso** (el la latina lingvo *taxare*, kiu signifas admoni, imponi) estas tributo, kies impostebla fakto konsistas en la prefera uzado aŭ speciala profito de la publika havaĵo, la prunto de servoj aŭ la realigo de agadoj laŭ reĝimo de publika juro kiu rilatas, afektas aŭ favoras partikulare al la deviga impostopaganto, kiam la servoj aŭ agadoj ne estas volontaj por la devigaj impostopagantoj aŭ ne estas pruntitaj aŭ realigitaj de la privata sektoro. Ekzemplo de tio estas la realigo de la voj-flanko, kiu iras antaŭ loĝejo; tial la posedanto de tiu loĝejo devos pagi la realigo de tiu servo; tamen ne estas tiala publika lumigservo, ĉar tie oni pagas por la profito kaj ne por la laboro. La publika lumigservo troviĝas ene de la grupo de specialaj kontribuoj.

## Diferenco inter takso kaj publika prezo

Gravas la distingo inter takso kaj publika prezo pro la diferenco inter la postuloj por modifi unu aŭ alian. Publika prezo estas tiu, kiun oni pagas pro servo ricevita de la ŝtato laŭ egaleco de kondiĉoj rilate la privata sektoro kaj laŭ reĝimo de privata juro. La klazika ekzemplo estas la publika transporto.

Dum pri takso, laŭ la hispania leĝaro, "oni komprenos, ke la servoj estas ricevitaj aŭ la agadoj estas realigitaj laŭ reĝimo de publika juro kiam tiuj estos realigataj pere de ĉiu ajn el la antaŭviditaj formoj de la administra leĝaro por la administrado de la publika servo kaj ties posedaĵo korespondas al publika ento". Praktike takso devos esti regulata de Leĝo kaj aprobata de la Parlamento, aliflanke ekzistas granda fleksebleco por la modifo de publikaj prezoj.

## Vidu ankaŭ

* Akcizo
* Imposto
* Fiska juro
* Taksado

## Referencoj

## Fontoj

(en la hispana)

* Ley (leĝo) 8/1989, de 13 de aprilo, de Tasas y Precios Públicos (Hispanio)
* Ley (leĝo) 58/2003, de 17 de decembro, General Tributaria (Hispanio)
# Utilĝardeno

Utilĝardeno dum septembro
**Utilĝardeno** aŭ **frukt- kaj legomĝardeno** servas– male al la ornamĝardeno – precipe por kultivi utilplantoj, ekzemple spicherboj, fruktoj, legomo kaj aliaj nutraĵoj. En la utilĝardeno ankaŭ povas esti plantdomon por ebligi malvarmsentivaj plantoj aŭ por frue kreskigi plantojn. Ne intermiku privatan utilĝardenon kun legomkultivejon de komerca hortkultura entrepreno. La frukt- kaj legomĝardeno ĉe kasteloj aŭ pompaj senjoriaj domegoj havis en antaŭaj jaroj la nomon kuireja ĝardeno.

Multaj utilĝardenoj troviĝas ĉe la loĝdomoj aŭ en etĝardenaj areoj. La pli aŭ malpli grandaj ĝardenoj tie ankaŭ nomiĝas familiaj ĝardenoj.
# Repatrujigo

**Repatrujigo** (el malfrue latina *repatriare*) estas proceso de redono de persono reen en lokon de ties deveno, en la patrujo, aŭ redono de civitaneco. Temas pri proceso de redonado de fuĝintoj aŭ soldatoj reen en ilian patrujon (naskiĝejon) post milito. Tiu ĉi termino ankaŭ povas rilati al interŝanĝo de eksterlanda monunuo al monunuo de la patruja lando.

Aparta kampanjo estis la la repatrujigo de sovetiaj civitanoj kiuj dum la dua mondmilito, kutime nelibervole, pasigis tempon ekster la ŝtata kontrolo de Sovetunio, en kiu la sovetia sekreta polico NKVD celis trovi "malamikojn de la ŝtato" per intensaj pridemandadoj en la kontrolaj kaj filtraj kampadejoj.

## Repatrujigo post-mortem (post morto)

Transveturigo de korprestaĵoj en patrujon.
# Elinor Ostrom

| **Elinor Ostrom** |
| --- |
| **Nobel-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Elinor Ostrom**  |
| **Naskonomo** | Elinor Claire Awan |
| **Naskiĝo** | 7-an de aŭgusto 1933 (1933-08-07) en Los-Anĝeleso |
| **Morto** | 12-an de junio 2012 (2012-06-12) (78-jaraĝa) en Bloomington |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | pankreata kancero  vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso   Beverly Hills High School (en)    vd |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Vincent Ostrom (en)    vd |
| Profesio |
| **Okupo** | ekonomikisto  politikologo  universitata instruisto   vd |
| **Laborkampo** | ekonomiko  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | Dwaine Marvick vd |
| Verkado |
| **Verkoj** | Understanding Institutional Diversity ❦ Governing the Commons ❦ Understanding Knowledge as a Commons ❦ Institutional analysis and development framework ❦ Ostrom Design Principles vd |
|

|  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | prezidanto (1996–1997)  vd |

 |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (20-a de junio 2009)  honorary doctorate from University of Montpellier-I (en)
* (2009)  Nobel-premio pri ekonomiko
* (1r junio 2007)  Honorary doctor of the Humboldt University of Berlin (en)
* (2004)  John J. Carty Award for the Advancement of Science (en)
* (1999)  Premio Johan Skytte pri Politika Scienco
* Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
* honorary doctor of the University of Zurich (en)
* honora doktoro de la Universitato de Upsalo

vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Amerika Filozofia Societo (2006–) Usona Nacia Akademio de Sciencoj (2001–) Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj  Usona Asocio por la Altniveligo de Scienco   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Elinor OSTROM** (Los-Anĝeleso, Kalifornio, Usono, la 7-an de aŭgusto 1933 - la 12-an de junio 2012) estis usona politika sciencistino. Ŝi estas konsiderata unu el la plej elstaraj kleruloj en la areo de komunaj resursoj aŭ komunaĵoj, precipe kiel homoj interagas por konservi longperspektivajn produktadnivelojn de komunaj rimedoj.

Ŝi estis la unua virino gajninta la premion de la Banko de Svedio en Ekonomiaj Sciencoj en memoro pri Alfred Nobel kune kun Oliver E. Williamson en 2009.

## Referencoj
# Nemoveblaĵa veziko

La nemoveblaĵa veziko en Granda Britio: prezo de la nemoveblaĵoj, alĝustigitaj al la inflacio, el 1975 al 2006.
Multaj projektitaj loĝejaroj restis nefinitaj aŭ neloĝataj, nome fantomaj urboj en Hispanio (Yebes).
Oni uzas la esprimon **nemoveblaĵa veziko** por la plialtigo, en la plej parto de la industriigitaj landoj, de la prezoj de la nemoveblaĵoj tre supre el tiuj el la cetero de havaĵoj kaj servoj, precizigita en du ĉefaj tajdoj dum la du jardekoj de mezo de la 1980-aj jaroj al la mezo de la unua jardeko de la 21-a jarcento, kun la sekva generacia rompo kiun tio generis ĉar ĝi tuŝis bazan havaĵon de deviga konsumo kia estas loĝejo.

## Disvolvigo

La ĉefaj tuŝitaj landoj estis la jenaj: nome Danio, Aŭstralio, Belgio, Francio, Grekio, Irlando, Italio, Nederlando, Norvegio, Hispanio, Portugalio, Svedio, Sudafriko, Novzelando, Granda Britio kaj Usono, inter aliaj, ĉiu kun diferenca intenseco kaj propraj specialaĵoj.

En Hispanio ekzemple, la nemoveblaĵa veziko tuŝis ĉefe la ĉirkaŭajn areojn de Madrido, Barcelono, aliaj grandurboj, ĉiuj provincaj ĉefurboj, marbordaj areoj kaj ĉefe tiuj por someraj libertagoj ktp. Por Madrido, ĝi okazigis enorman plialtigon de prezoj de loĝejoj ne nur en la ĉirkaŭaĵo mem, sed ankaŭ en la urba kerno. Krome oni konstruis tro multe en la espero vendi tiujn novajn loĝejojn al novaj posedantoj kiuj petu pruntojn al banko. Do tio rilatis al ekonomia krizo ankaŭ de bankoj, kiuj multe riskis. Sekve oni fermis la aliron al novaj pruntoj kaj la tuta konstruindustrio ruiniĝis. Multaj projektitaj loĝejaroj restis nefinitaj aŭ neloĝataj, nome fantomaj urboj. La reklasigo de terenoj por novaj loĝejaroj malfermis vojon al politikista koruptado.

## Bibliografio

* John Calverley (2004), Bubbles and how to survive them, N. Brealey. ISBN 1-85788-348-9
* Robert J. Shiller (2005). Irrational Exuberance, 2a eld. Princeton University Press. ISBN 0-691-12335-7.
* John R. Talbott (2003). The Coming Crash in the Housing Market, New York: McGraw-Hill, Inc. ISBN 0-07-142220-X.
* Andrew Tobias (2005). The Only Investment Guide You'll Ever Need (sendata eld.), Harcourt Brace and Company. ISBN 0-15-602963-4.
* Eric Tyson (2003). Personal Finance for Dummies, 4a eld., Foster City, CA: IDG Books. ISBN 0-7645-2590-5.
* Burton G. Malkiel (2003). The Random Walk Guide to Investing: Ten Rules for Financial Success, New York: W. W. Norton and Company, Inc. ISBN 0-393-05854-9.
* Elizabeth Warren kaj Amelia Warren Tyagi (2003). The Two-Income Trap: Why Middle Class Mothers and Fathers are Going Broke, New York: Basic Books. ISBN 0-465-09082-6.

## Eksteraj ligiloj

* Statistiques et indices sur le long terme de Jacques Friggit.
# National Industrial Recovery Act

La **National Industrial Recovery Act** (NIRA) (~~Reaktivigo de la Nacia Industrio) estis leĝo, akceptita la 16-an de junio 1933, kiel parto de la New Deal-programo de la prezidento Franklin Delano Roosevelt. Ĝi celis reguligi la negocajn agadojn en intereso de la ŝtato, publiko (apogo de prezoj, instigo por krei novajn laborlokojn ktp.). La partoprenantaj firmaoj rajtis uzis simbolon de **Blua Aglo** sur siaj produktoj.

La ŝtato apogis laborojn por la publiko (vojoj, kanaloj ktp.). La supera kortumo de Usono malvalidigis la leĝon 27-an de majo, 1935.

## Vidu ankaŭ

* Agricultural Adjustment Act
* Granda Depresio

## Eksteraj ligiloj

* *When the Supreme Court Stopped Economic Fascism in America* Arkivigite je 2007-03-17 per la retarkivo Wayback Machine fare de Richard Ebeling

## Literaturo

* Best; Gary Dean. *Pride, Prejudice, and Politics: Roosevelt Versus Recovery, 1933-1938.* Praeger Publishers. 1991
* Hawley, Ellis W. *The New Deal and the Problem of Monopoly* Princeton UP (1968) the standard intellectual history
* Johnson; Hugh S. *The Blue Eagle, from Egg to Earth* 1935, memoir by NRA director
* Lyon, Leverett S., Paul T. Homan, Lewis L. Lorwin, George Terborgh, Charles L. Dearing, Leon Marshall C.; *The National Recovery Administration: An Analysis and Appraisal* The Brookings Institution, 1935
* Ohl, John Kennedy. *Hugh S. Johnson and the New Deal* (1985), academic biography.
* Schlesinger, Arthur Meier. *The Coming of the New Deal* (1958) pp 87–177 online version Arkivigite je 2006-06-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Weinstein, Michael 1980, *Recovery and Redistribution under the NIRA.* New York, NY: North Holland.
# Natura interŝanĝo

Ilustraĵo de ĉ. 1820, prezentante interŝanĝon inter eŭropaj komercistoj kaj indianoj
En ekonomiko **Natura interŝanĝo** estas situacio, kiam du aŭ pli subjektoj reciproke interŝanĝis malmonajn aktivojn. Oni povas interŝanĝi ankaŭ servojn aŭ ŝuldatestojn. Profito aŭ malprofito de natura interŝanĝo estas kalkulita pere de prezoj de interŝanĝitaj aktivoj. Notinde, ke natura interŝanĝo ekskluzivas operaciojn kun mono. Interŝanĝo povas estis ekvivalenta, kiam la prezoj de interŝanĝitaj varoj egalas.

Natura interŝanĝo estis unika komerca metodo antaŭ apero de mono. Nuntempe natura interŝanĝo povas ekzisti inter du subjektoj, kiuj konsente volas ŝanĝi varojn. Natura interŝanĝo povas disvolviĝi okaze de inflaciego, kiam mono tute ne plenumas ilian funkcion.

La kolektado de poŝt- kaj enspezmarkoj, kiu iuj foje nomiĝas filatelo, estas ekzemplo de merkato ke multo de kies transakcioj inter interesitaj agentoj estas faritaj de naturaj interŝanĝoj, do ne per mono aŭ valuto, sed havaĵo por havaĵo.

## En la moderna epoko

Ilustraĵo de 1874 prezentas kamparanon kiu ofertas du gekokojn kiel interŝanĝon kontraŭ gazetabono.
En la moderna periodo pluraj specoj de interŝanĝo povas esti distingitaj:

* Ordinara interŝanĝokomerco (kiel en antikvaj tempoj) - ĉefe en evoluantaj kaj neindustriigitaj landoj, same kiel en tempoj de ekonomia krizo (ekzemple - eŭropaj landoj kaj precipe post la Dua Mondmilito en Germanio, aŭ la ekonomia interŝanĝo de krudmaterialoj, industriaj aŭ agrikulturaj produktoj inter komercantaj ŝtatoj).
* Interŝanĝo inter importistoj kaj produktantoj kiuj surmerkatigas siajn varojn al podetalistoj. Ĉi tiuj povas interŝanĝi varojn por pliigi la elekton de produktoj en ilia posedo.
* Interŝanĝo en la sektoro de reklamado kaj amaskomunikilaro.
* Interŝanĝado ene de sociaj komunumoj, kiu estas plejparte servkomercon: per interŝanĝado homoj helpas unu la alian per interŝanĝado de servoj, lertecoj, produktoj kaj sciigoj. Interŝanĝa komunumo povas havi propran komunuman valuton uzatan por enkomunuma komerco. Estas miloj da interŝanĝaj komunumoj en la mondo.

## Vidu ankaŭ

* Tradicia ekonomio
* Vivtena ekonomio
* Tempobanko
* Internacia komerco
* Filatelo
# Fondaĵo Carnegie de Novjorko

| Fondaĵo Carnegie de Novjorko |
| --- |
|  |
|  |
| **neprofitcela organizaĵo fondaĵo**  |
| Komenco | 1911 vd |
| Geografia situo | 40° 45′ 27″ N, 73° 58′ 31″ U (mapo)40.757501-73.975309
 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Nov-Jorkio |
| **Situo** | Nov-Jorko |
|

|  |
| --- |
| Fondaĵo Carnegie de Novjorko (Manhatano)DEC |

 |
|
Fondaĵo Carnegie de Novjorko |
| **Fondinto*j | Andrew Carnegie vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Carnegie-Korporacio de Novjorko** (angle *Carnegie Corporation of New York*) estas bonfara fondaĵo establita de Andrew Carnegie en 1911 por subteni edukajn programojn tra Usono kaj poste tra la mondo. Carnegie dotis aŭ alimaniere helpis establi instituciojn, kiuj inkluzivas la Usonan Nacian Esplorkonsilion (d:Q3233780), Davis-Centron por Rusaj kaj Eŭraziaj Studoj (Rusa Esplorcentro ĉe Universitato Harvard) , la Carnegie-Bibliotekojn, kaj la Sesame Workshop. Ĝi ankaŭ estis malavara financanto de aliaj Carnegie-filantropioj tra la jaroj, la Carnegie-Fonduso por Internacia Paco (CEIP), la Carnegie-Fonduso por la Antaŭenigo de Instruado (d:Q4491651) (CFAT), kaj la Carnegie-Institucio de Usono (CIS).

Ĝia oficiala misio estas "por antaŭenigi la progreson kaj disvastigon de scio kaj kompreno"

Laŭ la OEKD, la evoluhelpo de la Carnegie-Korporacio de Novjorko sumiĝis al 24 milionoj da usonaj dolaroj en 2019.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Carnegie Corporation of New York
* Historio de la Carnegie Kompanio
* Carnegie Kompanio de Nov-Jorkaj arkivoj ĉe Columbia Universitato
# Reĝa ĉarto

Reĝa ĉarto donita de Reĝo Georgo la 4-a en 1827, establanta King's College, en Toronto, nuntempe la Universitato de Toronto
**Reĝa Ĉarto** estas dokumento en kiu monarko garantias certajn rajtojn al urbo, universitato aŭ komerca kompanio. Tiu dokumento donas rajtojn kaj potencojn al jura personeco, kiu estis utiligita en diversaj monarkioj kiel oficiala rekono fare de la reĝa regado en la ekzisto de loka aŭtoritato .

Dum sia historio, la brita monarkio disdonis pli ol 1 000 reĝaj ĉartoj . De ĉi tiuj pri 750 restas en ekzisto.

## Anglio

En mezepoka Anglio, la Reĝa Ĉarto estis uzata por oficiale deklari urbojn, t.e. lokajn entojn kun rajtoj kaj devoj . La dato de la donado de la ĉarto estas konsiderita la fondodato de la urbo, eĉ se la loko sur kiu ĝi situas estis loĝita pli frue. En la pasinteco, la donado de reĝa ĉarto estis la ununura maniero kiel en kiu asimilita organizaĵo povus esti kreita, kaj nuntempe diversaj organizaĵoj kiel ekzemple la Registristo de Kompanioj estas uzitaj por tiu celo.

Inter la organizaĵoj kaj grupoj establitaj per reĝa ĉarto estas la Brita Orienthinda Kompanio, la Kompanio de la Hudsona Golfo, la Brita Sudafrika Kompanio kaj la britaj kolonioj en Nordameriko (kaj specife la Dek tri Kolonioj). La urbo Bath, ekzemple, ricevis sian reĝan ĉarton de la reĝino Elizabeto la 1-a en 1590, kiu estas konsiderata la jaro de sia fondo, kvankam ĝi jam estis loĝigita en la romia periodo de Britio. Reĝaj ĉartoj ankaŭ estis donitaj de la Brita Reĝa Konsilio.

Inter nuntempe gravaj organizaĵoj estas la Banko de Anglio kaj la BBC.

En Usono, pluraj el la plej fruaj instruejoj estis establitaj per reĝa ĉarto, inter ili Kolegio Harvard en la aktuala Universitato Harvard, kaj Universitato Yale.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Dekreto

## Eksteraj ligiloj

* Reĝaj ĉartoj, retpaĝo de la privata konsilio
* Research briefing from the House of Lords library on Royal Charters and Parliamentary Scrutiny