Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Entrepreno

| Entrepreno |
| --- |
|  |
| **jura koncepto fako speco de organizaĵo**  |
| **organizaĵo • jura persono** |
| **Posedata de** | entreprenisto vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | entrepreno ekonomia aktiveco business sector (en)  havaĵo homa kapitalo  vd |

 |
|  |

Tempodaŭro laŭleĝe necesa por komenci negocon en 2017
**Entrepreno** en ekonomio estas "la loka kaj teknika unuo en produktado kaj distribuado" (difino de IKEV). Dum la unua signifo de "negoco" estas *Aparta komerca afero de aĉeto aŭ vendo*, ekonomia entrepreno ankaŭ nomiĝas **negoco**. Entrepreno posedata de pluraj individuoj kutime estas organizita kiel kompanio aŭ firmao, laŭ diversaj lokaj juraj difinoj.

La privata sektoro estas parto de la ekonomio foje referencata kiel *civitana sektoro*, kiu estas posedata de privataj individuoj aŭ grupoj. Kontraste, ŝtata entrepreno regiĝas rekte de la ŝtato. En kapitalismaj landoj, privataj entreprenoj estas la bazo de la ekonomio kaj dungas la plejparton de la laborforto. Privataj entreprenoj plejparte estas **profitocelaj organizaĵoj**, administrataj por pliigi la riĉecon de siaj posedantoj, sed ankaŭ povas esti **neprofitocelaj**.

## Bazaj formoj de proprieto

Kvankam formoj de komerca proprieto varias laŭ la jurisdikcio, la plej oftaj formoj estas:

* **Persona proprieto:** persona proprieto estas profitocela entrepreno posedata de unu persono. La posedanto povas administri la entreprenon mem aŭ povas utiligi aliajn. La posedanto havas senliman pasivon por la ŝuldoj okazigataj de la negoco.
* **Partnereco:** partnereco estas entrepreno kunposedata de du aŭ pli da homoj. En la plej multaj formoj de partnerecoj, ĉiu partnero havas senliman pasivon por la ŝuldoj okazigataj de la negoco. Tri tipoj de partnereco estas ĝenerala partnereco, limigita partnereco kaj partnereco kun limigita respondeco.
* **Korporacio:** korporacio estas societo de sammetianoj aŭ samprofesianoj, posedanta la rajtojn de leĝa persono kaj submetanta siajn anojn al kolektiva disciplino.
* **Kooperativo:** kooperativo estas memvola kuniĝo de produktistoj aŭ konsumantoj en asocio, kies celo estas ekonomia antaŭeniĝo per reciproka helpado.

## Esperanta agado

La 2-a Afrika Kongreso de Virinoj okazigis edukajn laborrenkontiĝojn por ebligi artajn kaj metiajn entreprenojn al virinoj.

## Institucioj

* *ISG Business School*

## Vidu ankaŭ

* Kompanio
* Akcia Kompanio (AK)
* Kompanio kun limigita respondeco (Klr)
* Dungeco
* Firmao
* Firmaoborso
* Entrepren-ekonomiko

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri entrepreno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ordo estas beno por ĉiu entrepreno.* **”** |

 |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Artikoloj pri negoco esperante
# Kristana preĝejo

| Kristana preĝejo |
| --- |
|  |
| **tipo de konstruaĵo**  |
| **religia konstruaĵo • templo • ejo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | church interior (mul)  preĝeja turo kirkokorto altaro pew (en)   vd |

 |
|  |

Krokizo de preĝejo kun centra plano (kun kapeloj per ŝosado), de Leonardo da Vinci
**Kirko** aŭ **kristana preĝejo** en arkitekturo estas konstruaĵo dediĉita al la kulto en kristanismaj religioj. Ĝi do estas specife kristanisma sanktejo aŭ templo, loko por preĝado kaj meso.

La kompare malofte uzata vorto **kirko** en Esperanto (same kiel la parenca vorto en pluraj precipe ĝermanaj lingvoj, ekz-e germane *Kirche*, svede *kyrka*, nederlande *kerk*, finne *kirkko*, angle *church* - probable la slava variaĵo, ekzemple kroate *crkva*, bulgare *Църква (cerkva)* aŭ ukraine *церква (cerkva)* estas ankaŭ proksime parenca) devenas de la greka "*kyriaké*" (de "*kyrios*" = *sinjoro*) kaj signifas *"apartenanta al la sinjoro"*.

Kapelo en religia arkitekturo estas larĝa niĉo obtenita interne de preĝejo, sed ankaŭ malgranda konstruaĵo, ofte kunligita al pli granda konstruaĵo, ekzemple nobela kapelo interne de palaco aŭ patricia vilao, aŭ ankaŭ kapelo de monaĥejo, ktp.

Kelkfoje per kapelo oni celas etan vilaĝan kirkon sub jurisdikcio de paroĥa ĉefpreĝejo.

## Specoj de kristanaj preĝejoj

Ekzistas multaj tipoj de kristanaj preĝejoj:

* **Katedralo**:
	+ ĉefpreĝejo de episkopujo kaj sidejo de episkopo;
	+ preĝejo konstruita laŭ arkitektura planverko nomita «katedrala».
* **Primasejo**, sidejo de primaso.
* **Paroĥejo**, ĉefpreĝejo de paroĥo.
* Baziliko:
	+ se ĝi estis konstruita laŭ arkitektura planverko nomita «bazilika»;
	+ se la konstruado estis estrita de imperiestro;
	+ se ĝi ricevis tiun honorindan titolon de la papo.
* **Kanonikejo** se, sen esti katedralo, ĝi estas la sidejo de asembleo de kanonikoj.

Povas celi preĝejojn ankaŭ:

* Abatejo, origine monaĥejo kun ĉefa monaĥo abato. Kompreneble ĉiu abatejo kaj ankaŭ monaĥejo sen propra abato havis ankaŭ preĝejon, sed ĉefe la vorto estas kunloĝejo kaj kunlaborejo de monaĥoj.

## Vidu ankaŭ

* Kapelo
* Bastonpreĝejo
* Propropreĝejo
* Sakristio
* Komunio
* Bapto
* La Kredo Nicea
* Fortresopreĝejoj de Transilvanio

## Bildaro

* Preĝejo Stanford Memorial
* Kapitula Preĝejo Sankta Marta en Tarascon
* Greka ortodoksa kapelo en Grekio
* Interno de la katedralo de Saint-Denis en Francio
* Katedralo de Tokio de Kenzō Tange

## Referencoj
# Asocio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri organizita grupo de personoj. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Asocio (apartigilo).* |

| Asocio |
| --- |
|  |
| **jura koncepto jura formo**  |
| **ne-registara organizaĵo • socia organizaĵo • klubo** |
|  |

Emblemo de fiŝkaptista asocio
**Asocio** (foje ankaŭ *volontula*, *idealisma* aŭ *memvola asocio*) estas grupo de homoj, kiuj kuniĝis por komuna celo (ekzemple praktikado de hobio aŭ plibonigo de la mondo). Ĝi havas propran nomon kaj fiksas siajn celojn en statuto. Kontraŭe al firmaoj, asocioj kutime ne celas financan profiton. Tamen ekzistas ankaŭ asocioj kun financaj celoj.

Se la asocio ne pagas salajrojn, repagon de elspezoj, aŭ eĉ iom vivtenaj monsumetojn, al ties aktivuloj, ĉar ili ne estas dungitoj kaj agas honorofice, tiu nomiĝas volontula asocio.

En multaj landoj ekzistas leĝoj por reguligi la laboron de asocioj.

## Esperanto-asocioj

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto-asocio.
## Internaciaj asocioj

* Internacia Organizo por Normigado (ISO)
* Internacia Konsilio de Scienco
	+ Internacia Astronomia Unio (IAU)
	+ Internacia Matematika Unio
	+ Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio

## Kulturaj aŭ edukaj instancoj

* Asocio Helmholtz
* Asocio de Eŭropaj Universitatoj
* Asocio de Akademioj de la Hispana Lingvo

## Politikaj aŭ militaj instancoj

* Asocio de Armita Batalado

## Sportaj asocioj

* Brita Olimpika Asocio, Germana Olimpika Sporta Asocio, Jamajka Olimpika Asocio, Svislanda Olimpika Asocio kaj iuj kompareblaj asocioj, kvankam plej multaj el tiuj uzas la substantivon komitato en siaj nomoj
* multaj asocioj de unuopaj sportaj disciplinoj, ekzemple Germana Futbal-Asocio, Manpilkado-Asocio de Ganao aŭ Tanzania Amatora Manpilkado-Asocio, Eŭropa Tenisa Asocio aŭ Virina Tenisa Asocio, kvankam oni nun kutime lasas plenan liberecon laŭeble proksime traduki al Esperanto nacilingvajn nomojn kaj tial multaj tekstoj uzas la substantivon ligo, federacio aŭ konfederacio en siaj nomoj

## Internaciaj normigaj teknikaj asocioj/komitatoj/institutoj/forumoj

* CCITT
* CELF
* IEEE
* ITU-TSS
* PCI-SIG
* SCSI Trade Association - merkata asocio de interfaco SCSI
* Serial ATA Working Group
* T13

## Vidu ankaŭ

* Libero de asociiĝo
* Ne-registara organizaĵo (NRO)
* Unio de Internaciaj Asocioj

## Komparu kun

* klubo
* ligo
* unio (unuiĝo)
* societo
* organizaĵo

## Eksteraj ligiloj

* informilo pri la asocia juro en Svislando (germane)
* franca registara retejo subtene de kreoj de volontulaj asocioj (france)
# Habitato por Homaro

| Habitato por Homaro |
| --- |
|  |
|  |
| **neprofitcela organizaĵo interesogrupo**  |
| Komenco | 1976 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Atlanta |
| **Moto** | Building simple, decent and affordable housing  • Seeking to put God’s love into action, Habitat for Humanity brings people together to build homes, communities and hope  • Christian housing ministry |
| **Fondinto*j | Millard Fuller vd |
| **Filioj** | Habitat for Humanity ReStore (en)   vd |
| **Agokampo** | loĝejo |
| Retejo | Oficiala retejo |
| **Jura formo** | organizaĵo laŭ 501(c)(3) |
|  |

**Habitato por Homaro** (angle *Habitat for Humanity*, akronime **HFH**) estas internacia, kristana kaj interdenominacia neprofitcela organizaĵo fondita en 1976 en Americus, Georgio (Usono). La organizaĵo ĉefe celas konstrui loĝejojn por malfavorataj homoj, ofte per stalokonstruado/garbejlevado (d:Q4861314).

Ekde 2023, Habitat for Humanity funkcias en pli ol 70 landoj. Ĝi havas kvin ĉefsidejojn tutmonde: Usono kaj Kanado, Afriko kaj la Mezoriento (Pretorio, Sud-Afriko), Azio-Pacifiko (Bankoko, Tajlando), Eŭropo kaj Centra Azio (Bratislavo, Slovakio), kaj Latinameriko kaj la Karibio (San-Joseo, Kostariko).

La misio de Habitat for Humanity estas "kunvoki homojn por konstrui hejmojn, komunumojn kaj esperon, kaj tiel montri la amon de Dio en ago." La hejmoj estas konstruitaj danke al volontuloj, kiuj partoprenas en la labortagoj.

Habitato por Homaro laboras por helpi konstrui kaj plibonigi hejmojn por familioj el malriĉaj aŭ malfavorataj fonoj. Hejmoj estas konstruitaj uzante volontulan laboron, inkluzive de tiu de domposedantoj de Habitato per la praktiko de ŝvito-egaleco (d:Q7654189), same kiel pagitajn entreprenistojn por certaj konstruaj aŭ infrastrukturaj agadoj laŭbezone. Habitato ne profitas el la vendoj.

La organizaĵo funkcias kun financa subteno de individuoj, filantropiaj fondaĵoj, entreprenoj, registara subteno kaj amaskomunikilaj kompanioj.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* Habitato por Homaro Armenio
# Usona Ruĝa Kruco

| **Usona Ruĝa Kruco** |
| --- |
| *American Red Cross* |
|  |
|  |
| **Lando** |  Usono |
| **Tipo** | societo de humanitara helpo |
| **Celo** | nacia kriza, katastrofa, ambulanca kaj sango-banka servo |
|  |
| **fondinto** | Clara Barton |
| **Fondiĝo** | 21-a de majo 1881 |
| **prezidanto** | Bonnie McElveen-Hunter |
| **membro de** | Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento |
| **dungitoj** | 19345 |
| **Sidejo** | Vaŝingtono |
|  |
|  |
|  |
| **Interretejo** |  |
|  |

| Usona Ruĝa Kruco |
| --- |
|  |
|  |
| **nacia societo de Ruĝa Kruco aŭ Ruĝa Krescento organizaĵo**  |
| Komenco | 21-a de majo 1881 vd |
| Geografia situo | 38° 53′ 42″ N, 77° 2′ 29″ U (mapo)38.8949-77.0414 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Vaŝingtono |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Usona Ruĝa Kruco (Vaŝingtono)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|
Usona Ruĝa Kruco |
| **Agareo** |
Humanitara helpo |
| **Fondinto*j | Clara Barton vd |
| Estro | Bonnie McElveen-Hunter |
| **Filioj** | American Red Cross Indiana (en)   vd |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * (1986)  Silver Anvil Award (en)
* Kongresa Ormedalo

vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
| **Jura formo** | organizaĵo laŭ 501(c)(3) |
|  |

La **Usona Ruĝa Kruco** estas societo de humanitara helpo en Usono, kies celo estas provizi nacian krizan, katastrofan, ambulancan kaj sango-bankan servon. La societo membras en la Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento, internacie kunlaboras tie kun aliaj internaciaj societoj de humanitara helpo kaj precipe kun la aliaj naciaj asocioj de la federacio. Ĝia sidejo estas en Vaŝingtono, kaj kiel la nuntempa prezidanto funkcias *Bonnie McElveen-Hunter*.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)

la centra oficejo
# Usona signolingvo

Knabinoj lernas uzadon de la usona signolingvo.
"ASL" per fingrolingvo kaj signoskribo (de).
La **usona signolingvo** (angla nomo: *American Sign Language*, mallongigo *ASL*) estas la ĉefa signolingvo (gestlingvo) uzata inter kaj kun surduloj en Usono, anglalingva Kanado kaj partoj de Meksiko.

Oni taksas, ke ekzistas inter 200 000 ĝis 2 000 000 homoj, kiuj uzas ĝin kiel sian ĉefan lingvon.
# Internacia Sindikata Konfederacio

| Internacia Sindikata Konfederacio |
| --- |
| International Trade Union Confederation |
|  |
|  |
| landoj bildigataj helblue per membra organizaĵo reprezentiĝas en la Internacia Sindikata Konfederacio |
| **laborista sindikato organizaĵo konsorcio ne-registara organizaĵo neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco | 1-a de novembro 2006 vd |
| Antaŭe | Internacia konfederacio de liberaj sindikatoj • World Confederation of Labour vd |
| Geografia situo | 50° 51′ 21″ N, 4° 21′ 32″ O (mapo)50.8557404814014.3589598086958 |
| Lando*j* | Belgio vd |
| Sidejo | Bruselo |
|

|  |
| --- |
| Internacia Sindikata Konfederacio (Centra Bruselo)DEC |

 |
|
Internacia Sindikata Konfederacio |
| Estro | Sharan Burrow (ekde 2006) |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Internacia Sindikata Konfederacio** (angle *International Trade Union Confederation*, **ITUC**; france *Confédération Syndicale internationale*, **CSI**; germane *Internationaler Gewerkschaftsbund*, **IGB**) estas la tutmonde plej granda konfederacio de sindikatoj, kiu ampleksas proksimume 207 milionojn da dungitoj reprezentitaj en 331 filiigitaj organizoj en 163 landoj kaj teritorioj.

Ĝi kreiĝis la 1-an de novembro 2006 per la fuzio de la *Internacia Konfederacio de Liberaj Sindikatoj* (angle *International Confederation of Free Trade Unions*, **ICFTU**, france *Confédération internationale des syndicats libres*, **CISL**) kaj la *Monda Konfederacio de Laboro* (angle *World Confederation of Labour*, **WCL**, france *Confédération mondiale du travail*, **CMT**).

La fonda kongreso de la Internacia Sindikata Konfederacio okazis en Vieno kaj estis antaŭita per la malfondaj kongresoj de ambaŭ antaŭaj organizaĵoj.

La Konfederacio vidas siajn radikojn jam en la Unua Internacio, kaj en 2014 markis la 150-an datrevenon de sia fondiĝo en la Kongreso okazinta en Berlino. En la sama jaro, ĝi ankaŭ publikigis por la unua fojo la Indekson de Tutmondaj Rajtoj, kiu vicigas landojn laŭ 97 indeksoj koncerne la rajtojn de laboristoj, kiel libereco de perfortaj laborkondiĉoj, libero de asociiĝo kaj strikrajto.

La Sindikata Disvolva Kunlabora Reto (TUDCN) estas konfederacia iniciato kiu celas alporti la pozicion de sindikatoj al tutmondaj politikaj diskutoj, kaj plifortigi la evoluon de sindikatoj kaj la kunordigon kaj efikecon de iliaj agoj. La Konfederacio kolektas membrokotizojn de siaj membroorganizoj.

## Vidu ankaŭ

* Internacia Organizaĵo de Laboro
# Laborista Partio (Norvegio)

| Laborista Partio |
| --- |
|  |
| **socialdemokratia partio**  |
| Komenco | 22-a de aŭgusto 1887 vd |
| Antaŭe | Q17765753 vd |
| Lando*j* | Norvegio vd |
| Sidejo | Oslo |
| **Ideologio** |
socialdemokratio |
| **Moto** | «De store oppgavene løser vi best sammen» |
| **Ĝenerala*j* Sekretario*j | Kari-Anne Opsal (en)  (2025–) Kjersti Stenseng (en)  (2015–2025)  vd |
| Estro | Jonas Gahr Støre (ekde 2014) |
| **Posedatoj** | Det Norske Arbeiderpartis Forlag (en)   vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
| **Jura formo** | forening/lag/innretning |
|  |

Sidejo de la laborista partio, en Youngstorget.
La **Laborista Partio** (norvege *Arbeiderpartiet*) estas socialdemokrata politika partio en Norvegio. La partio estas la superaro de la triparta koalicio ruĝa-verda en la dua ministraro de Jens Stoltenberg, kiu estis 2005–2013 la ĉefministro de Norvegio.

La Norvega Laborista Partio devontigas sin al socialdemokrataj idealoj. Ekde la 1930-aj jaroj estis ĝia moto "laboro al ĉiu" (norvege: *Arbeid til alle*).

Tendumejo de la junulara sekcio de la partio, Arbeidernes ungdomsfylking (AUF - Laborista Junulara Ligo), estis ĉefa viktimo de la terora atako en la propra insuleto Utøya, la 22-an de julio 2011, kiam Anders Behring Breivik, 32-jara norvego en polica kostumo, pafmortigis 68 plejparte junajn tendumantojn, inkluzive de personaj konatoj de la ĉefministro kaj la vicfrato de la kronprincino Mette-Marit.

## Notoj
# Reĝlando Anglio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri historia lando. Por nuntempa subŝtato de Britio rigardu la paĝon Anglio.* |

|  |
| --- |
| **Reĝlando Anglio** |
| Origina nomo: |
| Kingdom of England |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  ←  ←  | **927 – 1707** |  → |

 |
|  |  |
| **historia lando • suverena ŝtato • suverena ŝtato** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  En 1603 (post inkludo de Kimrio) |

 |
| Ĉefurbo: | Winchester (ĝis 1066) Londono (ekde 1066) |
| Areo: | 151 174 km² En 1603 (post inkludo de Kimrio) |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj: | 5 750 000 |
| Lingvoj: | anglosaksa (ĝis ĉ. 1066; neoficiale), malnovnordlanda (ĝis ĉ. 12-a jarcento; neoficiale) normanda (1066 – 15-a jarcento; oficiale) meza angla (1066 – malfrua 15-a jarcento; neoficiale) angla (ekde 16-a jarcento; neoficiale) kimra (neoficiale) kornvala (neoficiale) |
| Religioj: | katolikismo • Anglikanismo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | Absoluta Monarĥio (ĝis 1215) Duonkonstitucia monarĥio (1215–1649, 1660–1689) Konstitucia Monarĥio (1689–1707) |
| Monunuo: | Brita pundo |
| Estiĝo: | 12-a de julio 927 |
| Pereo: | 1-a de majo 1707 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wessex |
|  | Northumbria |
|  | Mercia |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Reĝlando de Granda Britio |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
| Regno de Mosquitia |
|  |
|  |

 |
|  |

La **Reĝlando Anglio** aŭ **Reĝlando Anglujo** estis historia reĝlando sur la brita insulo. Ekde 1542 al la angla reĝlando ankaŭ apartenis la iama princlando de Kimrio. En 1707 Anglio kuniĝis kun la Reĝlando Skotlando al la Reĝlando de Granda Britio.

## Historio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de Britio.
La 12-an de julio 927 fondiĝis el kelkaj pli malgrandaj landoj la nova ŝtato *Anglio*.

Inter 1642 kaj 1651 okazis la angla enlanda milito, kaj ne eĉ 40 jarojn poste, en 1688 kaj 1689, okazis la Glora Revolucio. Post tiuj okazaĵoj Angujo iĝis iomete pli demokratia.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Partia Frenezo (Anglujo).
Ĝis 1542 Anglujo inkludis Kimrion paŝe post paŝe en sian teritorion, kaj en 1707 ĝi dissolviĝis kiel suverena ŝtato, kiam ĝi kuniĝis kun Skotlando al la Reĝlando de Granda Britio. Tiu unuiĝo okazis per la Act of Union 1707.

## Vidu ankaŭ

* Reĝlando de Granda Britio
* Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando
* Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando

## Eksteraj ligiloj

* angle EnglandKings.htm
# Orienta Eŭropo

| Orienta Eŭropo |
| --- |
| Mondregiono |
| regiono [+] |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 49° 0′ 0″ N, 31° 0′ 0″ O (mapo)4931
  |
|

---

 |
| Loĝantaro | 281 001 328 [+] (2023) |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Orienta Eŭropo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Orienta Eŭropo (Eŭropo)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Orienta Eŭropo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Eastern Europe** [+] |
|  |

ure geografia Orienta Eŭropo, kun iom fluaj limoj
pli ĝenerala kaj samtempe preciza geografia vidaĵo de Orienta Eŭropo
politika mapo de "Orienta Eŭropo" dum la tempo de la Malvarma Milito
**Orienta Eŭropo** estas precize la orienta regiono de la kontinento Eŭropo; temas pri geografia vorto. Tamen, la divido de Eŭropo en *okcidenta* kaj *orienta* variis gravege laŭlonge de la historio.

Maniero analizi tion estas priatenti kio estas konsiderebla *centro* de Eŭropo (aŭ *Mitteleuropa* laŭ disvastigata germana esprimo). Inter la jaroj 1945 kaj 1989 respektive 1991, kiam pluraj ŝtatoj en centra Eŭropo estis satelitaj ŝtatoj kaj vole-nevole komunismaj aliancanoj de la Sovetunio, landoj kiel Hungario aŭ Pollando klare apartenis al la **"Orienta Bloko"** kaj konsideriĝis orienteŭropaj; male nuntempe tiuj proklamas sian centrecon kontraŭ la eksaj sovetaj respublikoj.

La *Statistika Servo* de la Unuiĝintaj Nacioj difinis Orientan Eŭropon antaŭ 1989 kiel la aron de la jenaj ŝtatoj:

* Belorusio
* Bulgario
* Ĉeĥio
* Orienta Germanio
* Hungario
* Moldavio
* Pollando
* Rumanio
* Rusio
* Slovakio
* Ukrainio

Krome pliaj ŝtatoj estis Respublikoj de Sovetunio en du specifaj regionoj, nome Baltio kaj Kaŭkazo, kaj foje estas klasitaj kiel parto de Orienta Eŭropo rilate politikan historion; pri geografio la unua regiono estas klare eŭropa, la dua estas intermeza inter Azio kaj Eŭropo:

* Estonio
* Latvio
* Litovio

Krome la difino de Orienta Eŭropo laŭ iuj aŭtoroj ampleksiĝis inkludante aliajn ekssocialismajn ŝtatojn, geografie apartenantaj al la sudoriento de la kontinento kaj al la Balkana duoninsulo, kaj la Kaŭkazaj lando, kiuj estas geografie interaj inter Eŭropo kaj Azio:

* Albanio
* Bosnio kaj Hercegovino
* Nord-Makedonio
* Montenegro
* Serbio
* Kroatio
* Slovenio
* Azerbajĝano
* Armenio
* Kartvelio

---

**Nuntempe** "Orienta Eŭropo" kontraste al Mezeŭropo, la tri ŝtatoj de Baltio (kiuj konsideras sin parto de Norda Eŭropo kaj Sudorienta Eŭropo restas "nur" la tri ŝtategoj

* Belorusio
* Rusio (okcidente de la montaro Uralo) kaj
* Ukrainio, *plus lime inter orienta kaj sudorienta Eŭropo la (kulture rumania) ŝtato*
* Moldavio.

## Vidu ankaŭ

* la difinon de Orienta Eŭropo laŭ la Geoskemo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Eŭropo
# Sociala subteno

Maljunulo ĉe maljunulejo en Norvegio dum Kristnasko.
**Sociala subteno** aŭ **socia subteno** estas la percepto kaj fakto ke oni zorgas, havas disponeblan helpon el aliaj personoj, kaj ke oni estas parto de subtena socia reto. Tiuj subtenaj rimedoj povas esti emociaj (ekz., emocia helpo), tuŝebla (ekz., financa helpo), informa (ekz., konsilo), aŭ akompano (ekz., sento de aparteno) kaj netuŝebla (ekz. persona konsilo). Sociala subteno povas esti mezurita kiel percepto ke oni havas disponeblan helpon, fakte oni ricevas helpon, aŭ laŭ la grado laŭ kiu persono estas integrata en socia reto. Subteno povas veni el multaj fontoj, kiaj familio, amikoj, maskotoj, najbaroj, kolegoj, organizaĵoj ktp. La sociala subteno havigita de registaro estas ofte aludita kiel **publika helpo.**

Sociala subteno estas studita pere de ampleksa gamo de fakoj kiaj psikologio, medicino, sociologio, flegado, publika sano, kaj sociala laboro. Sociala subteno estas ligata al multaj profitoj kaj por fizika kaj por mensa sanoj, sed sociala subteno ne ĉiam estas bonfartiga.

Oni proponis du ĉefajn modelojn por priskribi la ligilojn inter sociala subteno kaj sano: la stoka hipotezo kaj la rektefika hipotezo. Troviĝas ankaŭ seksaj kaj kulturaj diferencoj en sociala subteno.

## Notoj