Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eŭropa Kultura Ĉefurbo

| Eŭropa Kultura Ĉefurbo |
| --- |
|  |
| **registara programo okazaĵsekvenco honorigo**  |
| Komenco | 1985 vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**Eŭropa Kultura Ĉefurbo** estas titolo donata por unu jaro al urbo (aŭ du urboj) de la Konsilio de la Eŭropa Unio.

Ĝis 1999 la titolo oficiale nomiĝis *Kultururbo de Eŭropo*, ek de 2005 ĝi estas *Kultura Ĉefurbo de Eŭropo*.

La ideon de kultura ĉefurbo origine proponis Melina Mercouri, kulturministro de Grekio.
La nuna procedo de elekto kaj nomumo ekvalidis nur en 1999.
Laŭ ĝi la Eŭropa Komisiono, konsiderante la opinion de la Eŭropa Parlamento, proponas al la Konsilio de la Eŭropa Unio la urbo(j)n, kiu(j)n ĝi nomumu.

## Listo de la Kulturaj Ĉefurboj

* 1985: Ateno (Grekio)
* 1986: Florenco (Italio)
* 1987: Amsterdamo (Nederlando)
* 1988: Berlino (Germanio)
* 1989: Parizo (Francio)
* 1990: Glasgovo (Britio)
* 1991: Dublino (Irlando)
* 1992: Madrido (Hispanio)
* 1993: Antverpeno (Belgio)
* 1994: Lisbono (Portugalio)
* 1995: Luksemburgo (Luksemburgio)
* 1996: Kopenhago (Danio)
* 1997: Tesaloniko (Grekio)
* 1998: Stokholmo (Svedio)
* 1999: Weimar (Germanio; tiuokaze inaŭguritis la nova Vajmarhalo)
* 2000: Avinjono (Francio), Bergeno (Norvegio), Bolonjo (Italio), Bruselo (Belgio), Helsinko (Finnlando), Krakovo (Pollando), Prago (Ĉeĥio), Rejkjaviko (Islando), Santiago de Compostela (Hispanio)
* 2001: Porto (Portugalio) – Roterdamo (Nederlando)
* 2002: Salamanca (Hispanio) – Bruĝo (Belgio)
* 2003: Graz (Aŭstrio)
* 2004: Lille (Francio) – Ĝenovo (Italio)
* 2005: Cork (Irlando)
* 2006: Patras (Grekio)
* 2007: Luksemburgo – Sibiu (Rumanio)
* 2008: Liverpool (Anglio) – Stavanger (Norvegio)
* 2009: Linz (Aŭstrio) – Vilno (Litovio)
* 2010: Essen (Germanio) – Pécs (Hungario) - Istanbul (Turkio)
* 2011: Turku (Finnlando) – Talino (Estonio)
* 2012: Guimarães (Portugalio) - Mariboro (Slovenio)
* 2013: Marsejlo Provencio (Francio) – Košice (Slovakio)
* 2014: Riga (Latvio) – Umeå (Svedio)
* 2015: Mons (Belgio) - Plzeň (Ĉeĥio)
* 2016: Vroclavo (Pollando) - Donostio (Hispanio)
* 2017: Arhuzo (Danio), Pafo (Kipro)
* 2018: Leeuwarden (Nederlando), La-Valeto (Malto)
* 2019: Matero (Italio), Plovdiv (Bulgario)
* 2020: Rijeko (Kroatio), Galivo (Irlando)
* 2021:
* 2022: Kaŭno (Litovio), Esch-sur-Alzette (Luksemburgio)
* 2023: Timișoara (Rumanio), Veszprém (Hungario), Eleŭziso (Grekio)
* 2024: Tartu (Estonio), Bad Ischl (Aŭstrio), Bodø (Norvegio)
* 2025: Nov-Gorico (Slovenio), Chemnitz (Germanio)
* 2026: Oulu (Finnlando), Trenčín (Slovakio)
* 2027: Liepāja (Latvio), Évora (Portugalio)
* 2028: České Budějovice (Ĉeĥio), Bourges (Francio), Skopjo (Nord-Makedonio)
* 2029: Lublin (Pollando), Kiruna (Svedio)
* 2030: Loveno (Belgio)

## Fontoj, notoj

## Vidu ankaŭ

* Araba Kultura Ĉefurbo
# Oulu

| Oulu |
| --- |
|  |  |
| Blazono | Situo |
|
Oulu |
| **urbo • komunumo • loĝloko kun urborajtoj kaj privilegioj • havenurbo • urbego** |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Siófok • Bursa • Leverkusen • Odeso • Halle • Boden • Alta • Astano • Matero • Szigetszentmiklós • Hangĝoŭo • Matagalpo • Arĥangelsko • Kronŝtato vd |

 |
| Retpaĝo de la urbo: www.ouka.fi |
| Provinco |  Norda Ostrobotnio |
| Fondita | 1605 |
| Areo | 369,7 km² |
| Loĝantaro | 217 469 (en 2 025) |
| Finnlingvaj | 97,7 % |
| Svedlingvaj | 0,2 % |
|

Fotomuntaĵo |
| Administrado |
|

|  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 90100–90420 • 90460–90940 • 91200 • 91240–91310 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Ilmo Paananen |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 217 469  (2025) [+] |
| **Loĝdenso** | 73 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 65° 1′ N, 25° 28′ O (mapo)65.01416666666725.471944444444
  [+] |
| **Alto** | 8 m [+] |
| **Areo** | 2972,44 km² ( 297 244 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+02:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Oulu (Finnlando)DEC |
| Situo de Oulu |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Oulu [+] |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | • Eŭropa Kultura Ĉefurbo vd |

 |
|  |

**Oulu** (sveda nomo *Uleåborg*; iam uzata esperantigo: *Oŭlo*) estas urbo kaj komunumo (de oficiala nomo *Oulun kaupunki*) en la provinco Norda Ostrobotnio en la norda parto de Finnlando. Laŭ la stato de 2025 en la komunumo vivis 217 469 loĝantoj sur areo de 2 972,44 kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de 73 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Kempele, Liminka, Lumijoki, Hailuoto, Muhos, Tyrnävä, Utajärvi, Pudasjärvi, Ii, internacia maro, Haukipudas, Kiiminki, Oulunsalo, Yli-Ii, Ylikiiminki kaj Oulujoki. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto kaj la administra centro de la gubernio Oulu. En 2025 la urba komunumo havis 217 469 loĝantojn. Laŭplane la urbo en Ŝablono:Nun en estos unu el la du Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj, kune kun Trenčín en Slovakio.

Oulu, same kiel ekzemple Jyväskylä, estas unu de la duonurbestraj urboj de Finnlando: la urbestro havas grandan lokpolitikan forton, sed ekzistas ankaŭ urbregistaro, kiu havas severan prezidanton kaj bezonas fidon de la urbkonsilio.

En Oulu naskiĝis ekzemple la komponisto Leevi Antti Madetoja kaj la politikisto Matti Ahde.

En 1989-1990 la esperanto-verkisto Jorge Camacho loĝis en Oulu, kie li verkis la plejmulton de siaj unuaj poemoj.

En 2026 Oulu estos Kultura Ĉefurbo de Eŭropo. Oulu estas la plej granda urbo de norda Finnlando.

## Urbopartoj

* Tuira

## Servoj

* Universitato de Oulu
* Universitata malsanulejo de Oulu

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* 1512 Oulu

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (finne)

|  |  |
| --- | --- |
| Fotomuntaĵo | Fotomuntaĵo |

|  |  |
| --- | --- |
| Fotomuntaĵo | Fotomuntaĵo |
# Konflikto inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014

aktuala mapo de la frontoj en Ukrainio (anglalingve)
Etnaj rusoj en Ukrainio laŭ popolnombrado en 2001: ankaŭ en la luhanska kaj donecka provincoj de Ukrainio etnaj rusoj estis ĉiam malpli ol 40 procentaĵoj
La **milito inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2014** estas daŭra milito inter Rusio (kune kun por-rusaj separismaj armitaj fortoj en Donbaso, de la tiel nomataj Donecka Popola Respubliko kaj Luganska Popola Respubliko) kaj Ukrainio. Ĝi komenciĝis en februaro 2014 post la ukraina revolucio de digno, kiu rezultis en la elpelo de elektita ukrainia prezidanto Viktor Janukoviĉ, kaj pluis en diversaj ŝanĝoj en la statuso de Krimeo kaj partoj de la Donbaso, internacie agnoskita kiel parto de Ukrainio (kie ĝis tiam vivis signifa etne rusa malplimulto).

La unuaj ok jaroj de la konflikto inkludis la aneksadon de Krimeo al Rusio (2014) kaj la Donbasan militon (2014-nun) inter Ukrainio kaj Rus-subtenataj separistoj, same kiel marameajn okazaĵojn, cibermilitadon, sociajn kaj lingvajn konfliktojn kaj politikajn streĉitecojn. Post rusia armea amasiĝo ĉe la rusia-ukrainia limo fine de 2021, la konflikto signife disetendiĝis kiam Rusio lanĉis plenan invadon de Ukrainio la 24-an de februaro 2022.

Pri la Donbasa milito, estis kelkaj pacnegocadoj kiuj rezultis en Traktatoj de Minsk. En la postaj jaroj ĝis 2022, ambaŭ flankoj akuzis la kontraŭan pro malrespeko de tiu milithalto.

La milito inter Rusio kaj Ukrainio ekde 2022, kiam la rusa armeo agrese invadis Ukrainion, estas pliakriĝinta daŭrigo de la milito kiu jam ardis ekde 2014.

## Vidu ankaŭ

* Aneksado de Krimeo al Rusio (2014)
* Politika krizo en Ukrainio (2013-2014)
* Donecka Popola Respubliko en parto de la ukraina donecka provinco
* Luganska Popola Respubliko en parto de la ukraina luhanska provinco
* Donbasa milito
* Donbaso (2018) militdramo
* Propagando en Rusio
* Sekureca Servo de Ukrainio
* Kultura Diplomatia Monato de Ukrainio 2022
* Karl Schlögel, fama germana historiisto pri la invado de Ukrainio.

## Eksteraj ligiloj

* Ministerio pri defendo de Ukrainio (ukraine kaj angle)

## Referencoj
# Kazuo Imanishi

| Kazuo Imanishi 今西 和男 |
| --- |
| **futbala defendulo** |
| Personaj informoj |
| **Plena nomo** | Kazuo Imanishi |
| **Naskiĝo** | 12-an de januaro 1941 (1941-01-12) en Hiroŝimo |
| **Morto** | 16-an de aprilo 2026 (2026-04-16) (85-jaraĝa) en Hiroŝimo |
| Klubaj informoj |
| **Nuna klubo** |  |
| **Pozicio** |  |
| Profesiaj kluboj\* |
| **Jaroj** | **Klubo** | **Matĉoj (goloj)** |
| 1963-1969 | Toyo Industries | 42 (0) |
| Reprezentado\*\* |
| 1966 |  Japanio | 3 (0) |
|
\* Profesiaj klubaj startoj kaj goloj nur en hejma ligo kaj aktualaj laŭ la {{{klubaktual}}}.

\*\* Startoj kaj goloj en reprezentado aktualaj laŭ la {{{repaktual}}}. |
|  |

**Kazuo Imanishi** (japane 今西 和男, n. 12-an de januaro 1941) estas japana futbalisto. Li en 1966 membris en la japana nacia teamo de futbalo.

## Reprezentado

|  Japanio |
| --- |
| Jaroj | Matĉoj | Goloj |
| 1966 | 3 | 0 |
| Sume | 3 | 0 |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* datumoj de la retejo *National-Football-Teams.com*
# Debato

| Debato |
| --- |
|  |
| **diskuto** |
|  |

**Debato** estas diskuto laŭ ordigita maniero en oficiala kunveno, ekzemple kongreso, parlamento ktp.

Dum debato la pro- kaj kontraŭargumentoj estas prezentitaj kiel mallonga elparolado. La celo de la debatanto estas konvinki la aŭskultantojn pri siaj argumentoj. Tial gravas por bona debato ne nur bonaj argumentoj, sed ankaŭ bona stilo de la parolanto.

Kontraŭe al diskuto ofte okazas voĉdonado post debato.

## Vidu ankaŭ

* diskuto
* dialogo
* disputo
* komuniko
* konversacio
* kritiko
* polemiko
* recenzo
# Evento de Tungusko

Arboj faligitaj kaj bruligitaj de la eksplodo, majo 1929
Loko de la evento
Tunguskaj marĉoj, ĉirkaŭ la areo kie falis la kometo.
La **Evento de Tungusko** estas katastrofo okazinta la 30-an de junio 1908 en Siberio, proksime de rivero Ŝtona Tungusko. Ĝiaj naturo kaj kaŭzoj estas neklarigitaj, sed plej verŝajne temas pri kometo. Tion pruvis en 2009 esplora teamo de la Universitato Cornell, surbaze de analogo de atmosfera efiko de gasellasoj de kosmopramo. Unu tagon post lanĉo de kosmopramo kaj post la katastrofo aperis brilaj, perlamot-koloraj t.n. lumantaj nuboj en distanco de kelkmiloj da kilometroj (super Grand-Britio, en 5000 km), sur la nokta ĉielo. Tiuj naturaj estaĵoj estiĝas per glaciaĵeroj, en ekstremaj altoj (97 km, mezosfero) kaj malvarmo (-117 Co).

Laŭ Vilhelm G. Fast la surcentro de la katastrofo, kiu okazis en alto inter 5 kaj 14 kilometroj, estis ĉe 60° 53'09" N / 101° 53' 40" E. Registraĵoj sismaj kaj barometraj indikas, ke la evento okazis je 0.14 UT (loka tempo: 7.14).

Supozeble tiutempe neniuj homoj estis tiuloke. Atestantoj observis el distanco de plurdek kilometroj kaj raportis pri unu aŭ pluraj eksplodoj kaj lumbrilo. La plej proksima setlejo estis *Vanavara*, distanca je 65 km; tie pordoj kaj fenestroj estis dispremitaj. Vojaĝantoj en la Trasiberia Fervojo, pasanta en distanco de 500 km, raportis pri fajrobrilo kaj bruo.

Nur en 1927 okazis ekspedicio al la katastrofejo, sub gvido de Leonid A. Kulik. Ĝi raportis, ke arboj estis faligitaj en cirklo de 30-km-a radiuso. Oni supozis falon de meteorito kaj fosis por trovi ĝiajn restaĵojn, sed trovis nenion.

Laŭ taksoj la forto de la eksplodo ekvivalentis al almenaŭ 10 megatunoj da TNT, eble pli.

Pro la neklareco de la kaŭzo oni proponis sufiĉe ekzotikajn teoriojn, ekzemple pri nigra truo aŭ pri sekrete konstruita atombombo.

## Vidu ankaŭ

* lago Ĉeko

## Eksteraj ligiloj

* A.E.Zlobin, Tungusko PDC-2007
* Tungusko 1908 Arkivigite je 2008-07-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Astrobiology, V.4, N.3, 2004, 391-399
* Подкаменная Тунгуска, 1908 год. "Тунгусский метеорит". "Климат, лёд, вода, ландшафты" Arkivigite je 2012-06-13 per la retarkivo Wayback Machine
# Nokto de la longaj tranĉiloj

La **nokto de la longaj tranĉiloj** (germane *die Nacht der langen Messer*) (longtranĉila nokto) estis likvido de la faŝisma gvidanto Ernst Röhm, liaj konfiduloj kaj aliaj opoziciuloj, fare de la Hitler-konfida organizo SS.

La masakro, amasa arestado okazis inter la 30-a de junio kaj 2-a de julio 1934, laŭ ordono de Adolf Hitler, gvidanto kaj kanceliero de la Tria imperio. Ĝi okazis por stabiligi la potencon de Hitler kaj likvidi la maldekstran, socialismeman flankon de la partio.

Hitler ordonis al la elita gardantaro SS, ke ili masakru ĉ. 150 membrojn de la SA kaj ties gvidanton Ernst Röhm. La SA estis duonmilitista nazia organizo, kiu helpis Hitleron al la enpotenciĝo. Hitler evidentigis en tiu nokto, ke li ne toleras iun ajn rivalon aŭ politikan opozicion en sia imperio kaj atendas senkondiĉan fidelecon.
Hitler leĝigis la murdojn la 3-an de julio per dekreto, retrovalide.

## La konflikto

Koncize dirite: Röhm kaj lia 'SA' montris signojn de obstineco kaj iĝis tro potencaj, per kio ili estis potenciala danĝero.
Hitler klopodis unuflanke limigi la senbridan potenc-kreskon de 'SA', interalie per forpreni ilian kriz-okazan policorajton en Prusio. Aliflanke li konsciis, ke la 'NSDAP' devis kompromisi kun Röhm. Fine, oni nomumis Röhm, je konsolo, en decembro 1933 'ministro sen monbiletujo'.

## La likvidoj

Kelke da SA-estroj estis arestitaj en kunveno, sed Röhm estis arestita en sia lito, same kiel Edmund Heines, kiu kunestis kun 18-jara membro de la Hitlerjugend. La afero estas tiom konata, ke ĝi iĝis ĉeftemo de multaj libroj kaj filmoj (*La Caduta Degli Dei*).

## Viktimoj

* Ferdinand von Bredow
* Georg von Detten
* Karl Ernst
* Fritz Gerlich
* Alexander Glaser
* Hans Hayn
* Edmund Heines
* Peter von Heydebreck
* Edgar Julius Jung
* Gustav Ritter von Kahr
* Kuno Kamphausen
* Eugen von Kessel
* Erich Klausener
* Hans-Karl Koch (atentu: Hans Koch, 1894-1967, estis tute ne rilata esperantisto, kiu pro plena hazardo havis iom similan nomon)
* Fritz von Krausser
* Adalbert Probst
* Hans Ramshorn
* Ernst Röhm
* Paul Röhrbein
* Alfons Sack
* Elisabeth von Schleicher
* Kurt von Schleicher
* Willi Schmid
* Ludwig Schmitt
* August Schneidhuber
* Johann Konrad Schragmüller
* Emil Sembach
* Patro Bernhard Stempfle
* Gregor Strasser
* Gerd Voß
# Ernst Röhm

| **Ernst Röhm** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskonomo** | Ernst Julius Günther Röhm |
| **Naskiĝo** | 28-an de novembro 1887 (1887-11-28) en Munkeno, Reĝlando Bavario,  Germana Imperiestra Regno |
| **Morto** | 1-an de julio 1934 (1934-07-01) (46-jaraĝa) en Munich Prison,  Nazia Germanio |
| **Mortokialo** | eksterjura hommortigo  |
| **Tombo** | Westfriedhof (en)    |
| **Lingvoj** | hispana • germana |
| **Ŝtataneco** | Germanio   |
|  |
| Subskribo  |
| Okupo |
| **Okupo** | politikisto  oficiro  militisto  ministro   |
|  |

**Ernst Julius Röhm** (1887-1934) estis germana nacisocialisto.

Li estris dum longa tempo la Sturmabteilung (SA), la milican parton de la NSDAP de Adolf Hitler.

En 1931 la socialdemokrata ĵurnalo *Münchener Post* *elŝrankigis* lin kiel samseksemulon.

En junio 1934 Hitler murdis Röhmon, asertante (malprave) ke Röhm volis puĉi (Röhm-puĉo). Lin anstataŭis Viktor Lutze.

SA estis senpotencigita favore al SS, kiun estris Heinrich Himmler.

Ernst Röhm (dekstre)
# Batalo de Neretvo

Ponto super la rivero Neretvo, detruita dum la batalo kaj en la aktualo monumento.
La **Batalo de Neretvo** (en serba, *Bitka na Neretvi*), konata ankaŭ kiel *Operaco Weiss* (O. Blanka) pro sia kodonomo en germana, aŭ *Kvara Malamika Ofensivo* (en serba, *Četvrta neprijateljska ofenziva/ofanziva*) en la jugoslava literaturo, estis la kampanjo de komenco de 1943 dum la Dua Mondmilito fare de la armitaj fortoj de la Akso en la intenco finigi la insurekciemo en la teritorioj de la Sendependa ŝtato Kroatio, ĉefe de la unuoj de partizanoj. La kampanjo okazis inter januaro kaj aprilo 1943 kaj rezultis en malsukceso ĉar la Akso ne atingis la planitajn celojn.

La ĉefa celo de la Akso estis la elimino de insurekciantoj en tiu Sendependa ŝtato Kroatio, inter Zagrebo kaj la landlimo de Montenegro. La diferenco de opinioj pri la situacio en la teritorio, kun la germanoj klopodante elimini partizanojn kaj ĉetnikojn dum la italoj preferis kunlabori kun tiuj por klopodi nuligi la unuajn, kondukis al kontinuajn konfliktoj inter ambaŭ aliancanoj kaj al malbona kunordigo de la operacoj. La lerteco de la partizana stabanaro, la malforteco de la unuoj de ĉetnikoj destinitaj kovri ŝlosilan fronton de la operaco kaj manko de klara subteno fare de la italoj malsukcesigis la kampanjon kaj permesis la supervivadon de la fortoj de Tito, kvankam malfortigitaj pro la akra puno.

## Disvolvigo

La operaco Weiss komenciĝis oficiale la 20an de januaro 1943. La teoria supereco de la Akso kaj ties aliancanoj estis evidenta: 20 al 25 mil homoj de Tito, kontraŭ ĉirkaŭ 65 mil homoj kiuj eksieĝis la jugoslavajn trupojn de Tito en Bosnio. La strategio de la partizanoj konsistis en minimuma rezisto en la nordo kaj atakoj en la sudo, kontraŭ italoj kaj ĉetnikoj. Malkonsentoj inter germanoj, italoj kaj ĉetnikoj permesis retiriĝon de kontraŭgermanaj jugoslavoj, kaj partizanoj kaj civiluloj. Tio pluis ĝis la mezo de februaro.

En la dua fazo de la operaco la italoj premis la ĉetnikojn por ke ili pli akre kaj kuraĝe bataladu la partizanojn, kiuj tiam ne sukcesis plenumi sian celon trapasi la riveron Neretvo. Tiu lukto okazis inter la 27a de februaro kaj la 7a de marto 1943. La 6an de marto 1943 Tito atingis gravan sukceson. Tiun nokton kvar aŭ kvin mil partizanoj sukcesis surprize trapasi la Neretvon ĉe Jablanica. Meze de la monato Tito sukceis ke la kerno de siaj fortoj trapasu, rompante la sieĝon de la Akso kaj montrante eblon venki definitive sur la ĉetnikoj de Mihajlović.

## Interesĵo

Unu el la plej signifaj bataloj de Jugoslavaj Partizanoj kontraŭ faŝismo daŭris ĝis la 31-a de marto, en kiu ĉirkaŭ 3 500 vunditoj estis savitaj kaj transdonitaj al libera teritorio.

## Notoj
# Šar Planina

| Šar Planina |
| --- |
| la proksimuma (!) etendiĝo |
| **montara sistemo** |
| Alteco | 2 748 m |
| Situo | Kosovo kaj Norda Makedonio |
| Geografia situo | 42° 0′ N, 20° 44′ O (mapo)4220.733333
  f4 |
|

|  |
| --- |
| Šar Planina (Nord-Makedonio)DEC |
| Situo de Šar Planina |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapŠar Planina |
|  |

La **Šar Planina** (makedone kaj serbe *Шар планина*, Šar planina, albane *Malet e Sharrit*, ankaŭ *Mali i Sharrit* aŭ *Sharr* ) aŭ **Ŝar-montaro** estas montaro kiu etendiĝas inter Kosovo kaj Norda Makedonio. La plej alta punkto estas la montopinto *Titov Vrv* (Титов Врв, "montopinto de Tito" ekde la jaro 1953, antaŭe makedone kaj daŭre bulgare *Голем Турчин, Golem Turčin*, albane daŭre *Turku i Madh*, alteco 2747 metroj super la marnivelo).

En la norda respektive okcidenta parto de la montaro en Kosovo estas la nacia parko *Sharr* kiu malfermiĝis en 1986, kaj en la suda respektive orienta flanko en julio 2021 malfermiĝis nacia parko Šar Planina en Norda Makedonio. En la pli vasta najbaraĵo, sudokcidente, aliaj areoj estas protektataj, en Albanio la natura parko *Korab-Koritnik*, en Norda Makedonio la nacia parko *Mavrovo*.

la montaro Šar Planina fone
Ambaŭ naciaj parkoj estas parto de la Eŭropa verda zono, la plejparte natura limstrio inter la komunistaj nacioj de orienta Eŭropo kaj la nekomunistaj nacioj de okcidenta Eŭropo dum la Malvarma milito, nomata "Fera Kurteno". Multaj endanĝerigitaj bestospecioj trovas ĉi tie rifuĝejon kaj migradan koridoron. En la Šar Planina tio inkluzivas la ege maloftan balkanan linkon, specio de la genro eŭrazia linko.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (asocio "amikoj de Šar Planina", mallonge "amikoj de Šara", makedone, albane kaj angle)
# Blazono de Serbio

| Blazono de Serbio |
| --- |
| La granda ŝtata blazono |
|  |
| Uzata ekde: | 1882 / 2004 |
|  |

La **ŝtata blazono** de **Serbio** centre bildigas blankan krucon en la formo de greka kruco kun kvar samlongaj brakoj sur ruĝa fono: la tiel nomata "serba kruco" en ĉiu el la kvar ruĝaj partoj dividataj per la kruco havas simbolon nomatan "fajroŝtalo", kies du dekstraj ekzempleroj aspektas simile al la cirila litero C (= latine S), sed fakte uziĝis en helenaj kaj bizancaj artaĵoj jam multajn jarcentojn antaŭ la konatiĝo de la cirila alfabeto. En interpreto ke la simboloj estus literoj, ili nuntempe kompreniĝas kiel monogramo por Serbio (kirile *Cрбиja*) aŭ kiel mallongigo por la serbia nacia moto *Само слога Србина спасава* respektive en latina alfabeto *Samo sloga Srbina spasava*, en traduko "nur unueco savas la serbon".
La serba kruco ornamas blazonŝildon, kiu protekstas la bruston de dukapa aglo, kiu mem estas la bildo de pli granda blazonŝildo de ruĝa fono, je kies supro videblas ora krono. En la granda versio de la ŝtata blazono tiu blazonŝildo protektatas per pompa "blazona mantelo" el ermena felo, je kies supro videblas plia ora krono.

* la "serba kruco"
* malgranda ŝtata blazono