Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Universala Tempo Kunordigita

Horzonoj en Eŭropo (UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3)
Hipotezaj horozonoj en Eŭropo kaze ke ĉiu lando sisteme apliku la mezan sunan tempon de tie, kie troviĝas la ĉefa parto de la lando (UTC-1, UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3).
Horzonoj en la Mondo

Estas **2026-06-30 *T* 07:38 en UTC**

(vidu W3C Formoj de dato kaj tempo)

**Universala Tempo Kunordigita** (**UTK**, konata kiel **UTC** ekster Esperantujo) estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° (UTC+0) kaj estis antaŭe nomita GMT. UTC estas *kunordigita* kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:

>
> UTC - GMT < 0.9 s
>
>
>

La supersekundo estas necesa ĉar la rapideco de la tera rotacio variadas.

La internacia mallongigo "UTC" venas el kompromiso inter *CUT*, el anglalingva *Coordinated Universal Time* kaj *TUC*, el francalingva *Temps universel coordonné* kaj estas neŭtrala por ambaŭ.

GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas la Tempon Atoman Internacian (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo).
UTC kiel referenca nulo por la longitudo, estas ankaŭ kelkfoje nomita Zulua tempo (**Z**). La UTC de +1 al +12 oriente de Grenviĉo ricevas la literojn A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M. Same, Okcidente de Grenviĉo en UTC de -1 al -12 la horzonoj ricevas la literojn de N ĝis Y. Do ekz. UTC+2 ricevas la literon **B** (Bravo) kaj korespondas al la Orienteŭropa Tempo (EET); same UTC-7 ricevas la literon **T** (Tango) kaj korespondas al la Usona kaj Kanada Montara Norma Tempo (MST).

Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, universala tempo. En normala praktiko ne gravas la supersekundo, aŭ ono de ĝi.

## Vidu ankaŭ

* La nuna tempo de UTC laŭ la *Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj*
* sekundo
* SI
* BIPM
* horzono
* somera tempo
* Horzonoj en Eŭropo
* Horzonoj en Eŭropo dum Somero

## Eksteraj ligiloj

* Tempozonoj de UTC de A ĝis Z
* Formo de dato kaj tempo de W3C.
# Briopsidoj

| Kiel legi la taksonomion**Briopsidoj** |
| --- |
|  |
|  *Tortella inclinata* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | plantoj *Plantae*  |
| Subregno: | embriofitoj *Embryophyta*  |
| Divizio: | muskoj *Bryophyta*  |
| Klaso: | briopsidoj *Bryopsida*  |

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Briopsidoj  |

 |
|  |

**Briopsidoj** (*Bryopsida*) konstituas la plej granda klaso de muskoj, enhavanta 95% el ĉiuj muskaj specioj. Ĝi konsistas el proksimume 11 500 specioj, oftaj tra la tuta mondo. La Briopsidoj povas esti simpligitaj en tri grupoj: nome akrokarpaj, pleŭrokarpaj kaj kladokarpaj muskoj. La subklasoj estas *Buxbaumiidae*, *Diphysciidae*, *Gigaspermidae*, *Timmiidae*, *Funariidae*, *Dicranidae* kaj *Bryidae*.

## Referencoj
# Hipnaloj

| Kiel legi la taksonomion**Hipnaloj** |
| --- |
|  |
|  *Hypnum cupressiforme* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno: | plantoj *Plantae*  |
| Subregno: | embriofitoj *Embryophyta*  |
| Divizio: | muskoj *Bryophyta*  |
| Klaso: | briopsidoj *Bryopsida*  |
| Subklaso: | briedoj *Bryidae*  |
| Superordo: | hipnanoj *Hypnanae*  |
| Ordo: | **hipnalojHypnales (M.Fleisch.) W.R.Buck & Vitt  |

 |
| Tipa genro |
| hipno *Hypnum* Hedw. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Hipnaloj  |

 |
|  |

La **hipnaloj** (latine *Hypnales*) estas planta ordo el briofitoj. Tiu ordo enhavas 38 familiojn kaj ĉirkaŭ 9100 speciojn. Ĝia tipa genro estas hipno.

## Taksonomio

Laŭ National Center for Biotechnology Information (25 apr. 2020), The Plant List kaj World Flora Online (25 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Bryophytae* - briofitoj
	+ *Bryophyta* - muskoj
		- *Bryopsida* - briopsidoj
			* *Bryidae* - briedoj
				+ *Hypnanae* - hipnanoj
					- *Hypnales* (M.Fleisch.) W.R.Buck & Vitt - hipnaloj
						* *Amblystegiaceae* Kindb. - amblistegiacoj
						* *Catagoniaceae* W.R.Buck & Ireland - katagoniacoj
						* *Climaciaceae* Kindb. - klimaciacoj
						* *Cryphaeaceae* Schimp. - krifeacoj
						* *Echinodiaceae* Broth. - ekinodiacoj
						* *Entodontaceae* Kindb. - entodontacoj
						* *Fabroniaceae* Schimp. - fabroniacoj
						* *Fontinalaceae* Schimp. - fontinalacoj
						* *Hylocomiaceae* M.Fleisch. - hilokomiacoj
						* *Hypnaceae* Schimp. - hipnacoj
						* *Lembophyllaceae* Broth. - lembofilacoj
						* *Leptodontaceae* Schimp. - leptodontacoj
						* *Lepyrodontaceae* Broth. - lepirodontacoj
						* *Leskeaceae* Schimp. - leskeacoj
						* *Leucodontaceae* Schimp. - leŭkodontacoj
						* *Meteoriaceae* Kindb. - meteoriacoj
						* *Microtheciellaceae* H.A.Mill. & A.J.Harr. - mikrotecielacoj
						* *Myriniaceae* Schimp. - miriniacoj
						* *Myuriaceae* M.Fleisch. - miuriacoj
						* *Neckeraceae* Schimp. - nekeracoj
						* *Orthorrhynchiaceae* S.H.Lin - ortorinkiacoj
						* *Phyllogoniaceae* Kindb. - filogoniacoj
						* *Plagiotheciaceae* M.Fleisch. - plagioteciacoj
						* *Pleuroziopsaceae* Ireland - pleŭroziopsacoj
						* *Prionodontaceae* Broth. - prionodontacoj
						* *Pterigynandraceae* Schimp. - pteriginandracoj
						* *Pterobryaceae* Kindb. - pterobriacoj
						* *Regmatodontaceae* Broth. - regmatodontacoj
						* *Rigodiaceae* H.A.Crum - rigodiacoj
						* *Rutenbergiaceae* M.Fleisch. - rutenbergiacoj
						* *Scorpidiaceae* Ignatov & Ignatova - skorpidiacoj
						* *Sematophyllaceae* Broth. - sematofilacoj
						* *Sorapillaceae* M.Fleisch. - sorapilacoj
						* *Stereophyllaceae* W.R.Buck & Ireland - stereofilacoj
						* *Thamnobryaceae* Margad. & During - tamnobriacoj
						* *Theliaceae* M.Fleisch. - teliaacoj
						* *Thuidiaceae* Schimp. - tuidiacoj
						* *Trachypodaceae* M.Fleisch. - trakipodacoj

## Referencoj
# Vikidatumoj

Tiu ĉi artikolo enciklopedie prezentas la temon, se vi serĉas helpon pri uzado vidu Vikipedio:Vikidatumoj

| **Vikidatumoj** |
| --- |
| Vikidatumoj |
| Vikidatumoj |
| **Vikimedia enhavoprojekto • sciografo • sciobazo • interreta datenbanko • semantic wiki • Wikibase instance • Wikimedia multilingual project • vikio kun skriptkonverto • crowdsourced project • self-depicting entity • malfermita enhavo • sociotope** |
| **Priskribo** | libera sci-bazo prizorgata de Vikimedio |
| **Retadreso** | wikidata.org |
| **Kategorio** | Reta enciklopedio |
| **Lingvo(j)** | Multaj |
| **Posedanto** | Fondaĵo Vikimedio |
| **Registriĝo** | libervola |
| **Fondiĝo** | 30-a de oktobro 2012 |
| **Stato** | aktiva |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | lexicographical data in Wikidata (en)   vd |

 |
|  |

**Vikidatumoj** aŭ singulare **vikidatumaro** (angle *Wikidata*) estas libera sciobazo prizorgata de Vikimedio. Ĝi estis oficiale lanĉita la 30-an de oktobro 2012.

Vikidatumoj estas libera sciobazo kiun homoj kaj komputiloj povas legi kaj redakti. Ĝi enhavas datumojn en ĉiuj lingvoj de la Vikimediaj projektoj kaj ebligas centralizitan aliron al la datumoj. Vikidatumoj estas projekto gastigata kaj subtenata de la Fondaĵo Vikimedio.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* Oficiala retejo en Esperanto
* Podkasto pri Vikidatumoj – kern.punkto.info ek 2014
# Katalogo de Vivo

| Katalogo de Vivo |
| --- |
| **biologia datumbazo retejo interreta datenbanko**  |
| Lando*j* | Nederlando vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Katalogo de la Vivo** (angle **Catalogue of Life**, mallongigo **CoL**) estas reta datumbazo, kiu enhavas indeksitan liston de konataj specioj de bestoj, plantoj, fungoj kaj mikroorganismoj. Ĝi estis kreita en 2001 kiel parto de partnereco inter la tutmonda organizaĵo Specioj 2000 kaj la Integrata Taksonomia Informa Sistemo (ITIS). La Katalogo estas uzata de sciencistoj, esploristoj, edukistoj kaj politikistoj. La Katalogon ankaŭ uzas la Heredaĵa Biblioteko pri Biodiverseco, la *Barcode of Life Data System*, la reta Enciklopedio de la Vivo kaj la Tutmonda Biodiverseca Informa Servo.

La celo de la Katalogo de la Vivo estas kolekti taksonomiajn informojn pri ĉiuj specioj de la mondo, kompletan katalogon de ĉiuj konataj organismoj sur la Tero. La Katalogo de la Vivo kompilas datumojn el 164 malsamaj taksonomiaj datumbazoj, konstruitaj de specialistoj tra la mondo.  Ĝi estas financata, interalie, de la Eŭropa Unio per *la Kadra Programo por* *esploro kaj teknologia disvolviĝo* .

La Katalogo nuntempe kombinas datumojn el 165 kolege reviziitaj taksonomiaj datumbazoj konservitaj de specialistaj institucioj tra la mondo. En aŭgusto 2024, la kataloga listo (COL Checklist) listigas 2 166 465 speciojn de vivantaj estaĵoj el 7 regnoj  el 2,2 milionoj da specioj nuntempe konataj al taksonomistoj sur la planedo, kaj 11 270 speciojn de virusoj el ĉiuj 6 realmoj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* ARKive
* Enciklopedio de la Vivo
* Global Biodiversity Information Facility (Tutmonda Biodiverseca Informa Servo)
* Integrata Taksonomia Informa Sistemo
* Vikispecioj
* Tutmonda Registro pri Maraj Specioj

## Bibliografio

* .  There's more to life on Earth. *Telegraph Online* (2005-12-08). Alirita 2012-05-03 .

## Eksteraj ligiloj

* Katalogo de Vivo: historia kontrollisto deŝutoj
* 2022 Ĉiujara kontrollisto, 2,065,448 specio –
* 2021 Ĉiujara kontrollisto, 2,008,947 specio –
* 2019 Ĉiujara kontrollisto, 1,900,983 specio (incl. 63,418 malaperintaj specioj)
* 2018 Ĉiujara kontrollisto, 1,803,488 specio (incl. 59,284 malaperintaj specioj)
* 2017 Ĉiujara kontrollisto, 1,713,852 specio (incl. 49,346 malaperintaj specioj)
* 2016 Ĉiujara kontrollisto, 1,640,969 specioj
* 2015 Ĉiujara kontrollisto, 1,606,554 specioj
* 2014 Ĉiujara kontrollisto, 1,578,063 specioj
* 2013 Ĉiujara kontrollisto, 1,352,112 specioj
* 2012 Ĉiujara kontrollisto, 1,404,038 specioj
* 2011 Ĉiujara kontrollisto, 1,347,224 specioj
* 2010 Ĉiujara kontrollisto, 1,257,735 specioj
* 2009 Ĉiujara kontrollisto, 1,160,711 specioj
* 2008 Ĉiujara kontrollisto, 1,105,589 specioj
* 2007 Ĉiujara kontrollisto, 1,008,965 specioj
* 2006 Ĉiujara kontrollisto, 884,552 specioj
* 2005 Ĉiujara kontrollisto, 526,323 specioj
* listo de kontribuantaj datumaroj Arkivigite je 2022-05-14 per la retarkivo Wayback Machine
# Vikispecioj

| **Vikispecioj** |
| --- |
| Vikispecioj |
| **Vikimedia enhavoprojekto • Wikimedia multilingual project • vikio kun skriptkonverto • poŝtelefona aplikaĵo • datumaro** |
| **Retadreso** | species.wikimedia.org |
| **Kategorio** | Reta enciklopedio |
| **Lingvo(j)** | Multaj |
| **Posedanto** | Fondaĵo Vikimedio |
| **Registriĝo** | libervola |
| **Stato** | aktiva |
|  |

| Vikispecioj |
| --- |
|  |
|  |
| **Vikimedia enhavoprojekto poŝtelefona aplikaĵo vikio kun skriptkonverto Wikimedia multilingual project (en)  datumaro**  |
| Komenco | 14-a de septembro 2004 vd |
| **Fondinto*j | Benedikt Mandl • Jimmy Wales • Fondaĵo Vikimedio vd |
| **Posedata de** | Fondaĵo Vikimedio vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**Vikispecioj** (angle *Wikispecies*) estas reta enciklopedio celanta listigi ĉiujn vivantajn speciojn. Ĝi estas libera vikio, projekto de la Fondaĵo Vikimedio.

## Eksteraj ligiloj

* Vikispecioj
# Enciklopedio de la Vivo

| Enciklopedio de la Vivo |
| --- |
|  |
|  |
| **biologia datumbazo interreta enciklopedio interreta datenbanko scio**  |
| Komenco | 2008 vd |
| **Fondinto*j | Fondaĵo Alfred P. Sloan vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Enciklopedio de la Vivo** (angle *Encyclopedia of Life*; mallongigita **EOL**) estas kunlabora kaj senpaga, libere-alirebla, reta enciklopedio dezajnita por dokumenti ĉiujn 1,9 milionojn da specioj de vivo konataj de la scienco. Ĝi estas kompilita el ekzistantaj datumbazoj, inkluzive de Vikipedio. kaj kontribuoj de fakuloj kaj natur-amantoj el la tuta mondo. Ĝi estas desegnita por konstrui unu paĝon kiu estos vastigita.al "senfineco" por ĉiu specio, kiu inkluzivas filmetojn, registraĵojn, fotojn, grafikaĵojn kaj tekstojn. Krome, la enciklopedio asimilas enhavon de la Biodiverseca Heredaĵa Biblioteko, kiu ciferecigis milionojn da paĝoj da presita literaturo de la plej grandaj naturhistoriaj bibliotekoj de la mondo. La projekto komence kolektas financan devontigon de 50 milionoj da dolaroj, gvidita de la MacArthur Foundation kaj la Sloan Foundation, kiuj kune disponigis 25 milionojn da dolaroj. La pliaj 25 milionoj USD venis de kvin gravaj institucioj: la Muzeo Field, Universitato Harvard, la Mara Biologia Laboratorio, la Misouri Botanika Ĝardeno, kaj la Smithsonian Institution. La projekto estis komence gvidita fare de Jim Edwards.kaj la evoluigteamo gvidita fare de David Patterson. Nuntempe, la partoprenantaj institucioj kaj privataj donacantoj daŭre subtenas la enciklopedion per financaj kontribuoj.

## Vidu ankaŭ

* All Species Foundation (Fondaĵo de ĉiuj specioj)
* Biodiversity Heritage Library (Heredaĵa Biblioteko de Biodiverseco)
* GBIF
* ITIS
* IUCN
* NCBI
* Animal Diversity Web
* Reta Projekto de la Vivarbo
* FishBase
* Tutmonda Registro pri Maraj Specioj
* Listo de enretaj enciklopedioj
	+ Encyclopedia of Earth (Enciklopedio de la Tero)
	+ Vikispecioj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* Field Guides Arkivigite je 2012-06-16 per la retarkivo Wayback Machine Kampogvidilo de la retejo.
* The Encyclopedia of Life – Introductory video ĉe YouTube from May 2007.
* Encyclopedia of Life ĉe la Nacia Muzeo de Natura Historio
* ' **en la Enciklopedio pri Vivo (*Encyclopedia of life*)**