# Cio

*Por aliaj signifoj, vidu la paĝon CIO.*
**Cio（esperante: ĉinesko)** estas grava formo de la ĉina poezio, kiu naskiĝis dum la dinastio Tang kaj plej floradis dum la dinastio Song. Tamen ankaŭ nuntempe ĝi estas ankoraŭ flegata, kaj esperantistoj ekprovas ĝin de kelkaj jaroj.

Cio estas origine poemoj por kanti, origine kantitaj de kantistinoj aŭ dancistinoj; ili estis verkitaj por esti kantataj sur konataj popolaj (kaj popularaj) melodioj, ofte devenaj el Centra Azio. Tial ties versoj devas rigore sekvi regulajn longecon, ritmon, rimojn kaj ankaŭ skemon de tonoj, kio estas aparte grava en la ĉina lingvo. Iom post iom la melodioj forgesiĝis, sed la formoj restis, kun ĉiaj siaj devigoj. Ekzistas pr. 800 da tiaj malsamaj formoj, kaj, nature, iliaj nomoj estas la nomoj de la iam famaj kanzonoj kies melodio ili estis.

## Ekzemple

### Cioj laŭ melodio de "La ĝojo sinrevidi"

Ili konsistas el sep versoj de 6,3,9,3,3,3,9 silaboj , kun rimaranĝo aaabbaa. Jen ĉinlingva ekzemplo de tiu, el Li Ju:

*Wōu yēn tŏu chǎng sī leōu*
*Yŭe jōu keōu*
*Tsǐ mŏ wōu t’ōng chēn yuǎn, sŏ ts’īng ts’ieōu*
*Tsiěn pŏu touǎn*
*Li houān louǎn*
*Chě lī tch’eōu*
*Piě chě yi pān tsēu wei, tsǎi sīn t’eōu.*
t.e.

Silentula solecula mi surŝtupas al okcidenta altano
Falĉileta 'stas luno
Profunkorte mez paŭlovnioj solecŝlosas min aŭtuno
Penso : netranĉebla faden’
Kiel maltaŭzi ĝin !
Disiĝodoloro
Strange bongustas vi en la koro
### Cioj laŭ melodio de Tjaŭŝjaŭling

Ili konsistas el ok versoj de 2,2,6,6,6,2,2,6 silaboj, kun rimaranĝo aaabbccc. La dua verso ripetas la unuan kaj la sepa la sesan. La sesa verso devas esti son-alterne konsista laŭ la lastaj du silaboj de la kvina verso (ekzemple en E-o: diri - ridi)

* origine esperantlingvaj ekzemploj
	+ de Lu Jixin

Frapo,
Frapo
Plonĝas al la kapo
Ankaŭ sorta jugo
Ne kliniĝu l’nuko
Konu,
Konu
Ĝustas nia voj’ nu !
* + de Guozhu

Kara, kara
amatin’ florjara!
Lip’ ĉe lip’ intimi,
dum kor’ ĉe kor’ rimi.
Miri, miri,
kio pli inspiri?
### Cioj laŭ melodio de Ĉajtoŭfeng

Ili konsistas el du strofoj po ok versoj de 3,3,7,3,3,4,4,3 silaboj, kun rimaranĝo aaabbcbb, kaj la lasta verso de strofo devas esti tri samaj silaboj.

* + de Lily

**Seksa Tiklado**

dezira
aspira
al kuniĝo altira
ŝi kaj li
li kaj ŝi
kune ludis
kun energi’
kri’, kri’, kri’
enira
eltira
en vojaĝ’ ĝem-delira
mi kaj vi
vi kaj mi
plena je ĝoj’
longa ebri’
ni, ni, ni
### Cioj laŭ melodio de Rumengling

Ili konsistas el sep versoj de 6,6,5,6,2,2,6 silaboj, kun rimaranĝo aabaaaa, kaj la sesa verso ripetas la kvinan.

### Cioj laŭ melodio de Ĉangŝjangsi

Ili konsistas el du strofoj po kvar versoj de 3,37,5 silaboj, kun rimaranĝo aaaa.

### Cioj laŭ melodio de Cajsangzi

Ili konsistas el du strofoj po kvar versoj de 7,4,4,7 silaboj ĉiu, kun rimaranĝo abbb, cbbb

### Cioj laŭ melodio de Jumejren

Ili konsistas el du strofoj po kvar versoj de 7,5,7,9 silaboj, kun rimaranĝo aabb ccdd.

### Cioj laŭ melodio Sopir-al-sudo

Ili konsistas el kvin versoj de 3,5,7,7,5 silaoj, kun rimaranĝo xa xa a (x=sen rimo)

kaj, fine, la plej mallonga (eĉ pli mallonga ol japanaj Hajkoj):
### Cioj laŭ la melodio de Dekses-silabo

Ili konsistas el kvar versoj de 1,7,3,5 silaboj, kun rimaranĝo aaba.

Esperantlingva ekzemplo (de R. Platteau):

Sur
Neĝa pad' via fot-spur'
Ĝemigas
Vin ne tuŝi sur.
## Esperanto-kulturo

De 1985 unu, poste pluraj ĉinaj esperantistoj provis verki Esperantlingvajn poemojn laŭ tiuj formoj, spite la pli grandan malfacilecon: la ĉina lingvo pli densas kaj en la longoj de vortoj kaj en la stilo de poezia esprimo, do tiom mallongaj versoj pli penige postulas al la Esperantlingva verkanto. Tamen altkvalitaj poemoj estis verkitaj tiel. Nun ankaŭ kelkaj neĉinaj esperantistoj provas sin en tiuj formoj arigitaj sub la kolektiva termino "ĉineskoj".

En 2020 eldoniĝis *300 ci-poemoj en esperanto kaj en la ĉina* 300 kant-poemoj.

## Poetoj

* Li Qingzhao
* Nalan Ksingde

## Eksteraj ligiloj

* 314 esperantlingvaj cioj "Sopir-al-sudo", dokumento arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (I), arkivigita lastfoje en marto 2024 Arkivigite je 2024-03-26 per la retarkivo Wayback Machine (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (II), arkivigita lastfoje en decembro 2023 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (III), arkivigita lastfoje en novembro 2023 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (IV), arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (V), arkivigita lastfoje en februaro 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (VI), arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (VII), arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (VIII), arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (IX), arkivigita lastfoje en marto 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (X), arkivigita lastfoje en aprilo 2024 (en formato PDF, esperante)
* Ĉineske (XI):
* Ĉineske (XII):
* Ĉineske (XIII):
* 300 Dekses-Silaboj:  Arkivigite je 2017-01-29 per la retarkivo Wayback Machine
* 300 Sopir-al-sudoj:  Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Cindy Mckee Ĉineskas:
* Ovra Burĝono:  Arkivigite je 2011-09-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Ezopa Saĝo (ĉineske) :
* Ŝlosilo de Ĉinesko :
* Sekretaj Ĉineskoj : Arkivigite je 2017-01-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Ĉineske (1973-2007.10.) :
* Poemoj (Volumo de ĉineskoj) Guozhu:

Noto: se vi ne povas elŝuti la dosierojn, tion povas kaŭzisenatenta tajpado de la ligiloj, en kiuj 's-x' aŭtomate fariĝas 'ŝ'. Ŝanĝu 'ŝ' al 'sxx' en la ligiloj, kaj vi sukcesos ilin elŝuti. Tamen la retejo *elerno.cn* ekde post 2024 ne plu estas aktiva, do necesas serĉi arkivigojn en la interreta arkivo.

## Referencoj