# Rustorezista ŝtalo

Tubaro kun juntoj el rustorezista ŝtalo
La **rustorezista ŝtalo** estas rezista kontraŭ korodo kaj enhavas de 10,5 ĝis 13  procentojn da kromo, kiuj estas solvitaj en aŭstenitaj (γ-fero) aŭ feritaj mikskristaloj (α-fero). La efiko baziĝas sur tio, ke la granda kromproporcio havas protektan funkcion per la dika pasiva surfaca tavolo el kroma oksido. Krom kromo kiu estas konsiderata la ĉefa elemento de la rustorezista ŝtalo, ĝi povas enhavi ankaŭ nikelon, molibdenon, titanon, niobion, sulfuron, fosforon kaj aliajn kromelementojn.

Ĝi estas uzata en jetmotoroj, produktado de kemiindustriaj instalaĵoj, kuirejaj ujoj, tranĉiloj.

La rustorezista ŝtalo estis patentigita en 1912 fare de firmao Fried. Krupp AG en Essen kaj la produktado rapide disvolviĝis.

## Komparo de malsamaj alojoj

|  |  |
| --- | --- |
| Gisfero | Fe + C > 2% |
| Karboneca ŝtalo | Fe + C < 2% |
| Speciala ŝtalo | Fe + C < 2% + (Cr, Ni, Mo, kaj aliaj) > 5% |
| Rustorezista ŝtalo | Fe + C < 1.2% + Cr > 10.5% |

## Konformtabelo de la ĉefaj ŝtalmarkoj kaj ties kemia enhavo

| \* | DIN | AISI | GOST | C | Mn | Si | Cr | Ni | Mo | Ti |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| C1 | 1.4021 | 420 | 20X13 | 0,20 | 1,5 | 1,0 | 12,0-14,0 |  |  |  |
| F1 | 1.4016 | 430 | 12X17 | 0,08 | 1,0 | 1,0 | 16,0-18,0 |  |  |  |
| A2 | 1.4301 | 304 | 12X18H9 | 0,07 | 2,0 | 0,75 | 18,0-19,0 | 8,0-10,0 |  |  |
| A2 | 1.4948 | 304H 08X18H10 | 0,08 | 2,0 | 0,75 | 18,0-20,0 | 8,0-10,5 |  |  |  |
| A2 | 1.4306 | 304L | 03X18H11 | 0,03 | 2,0 | 1,0 | 18,0-20,0 | 10,0-12,0 |  |  |
| A3 | 1.4541 | 321 | 08X18H10D | 0,08 | 2,0 | 1,0 | 17,0-19,0 | 9,0-12,0 |  | 5xC-0,7 |
| A4 | 1.4401 | 316 | 03X17H14E2 | 0,08 | 2,0 | 1,0 | 16,0-18,0 | 10,0-14,0 | 2,0-2,5 |  |
| A4 | 1.4435 | 316S | 03X17H14E3 | 0,08 | 2,0 | 1,0 | 16,0-18,0 | 12,0-14,0 | 2,5-3,0 |  |
| A4 | 1.4404 | 316L | 03X17H14E3 | 0,03 | 2,0 | 1,0 | 17,0-19,0 | 10,0-14,0 | 2,0-3,0 |  |
| A5 | 1.4571 | 316Ti | 08X17H13E2D | 0,08 | 2,0 | 0,75 | 16,0-18,0 | 11,0-12,5 | 2,0-3,0 | 5xC-0,8 |
| A5 | 1.4845 | 310S | 20X23H18 | 0,08 | 2,0 | 0,75 | 24,0-26,0 | 19,0-21,0 |  |  |

Signoj de rustrezistaj ŝtaloj:

C1 — martensita ŝtalo.

F1 — ferita ŝtalo.

A1, A2, A3, A4, A5 — aŭstenitaj rustrezistaj ŝtaloj.

Plej disvastiĝinta grupo de la rustorezista ŝtalo estas A2 = X 5 Cr Ni 18 10 = karbono — 0,05%, kromo — 18%, nikelo — 10% = EN signo 1.4301 = AISI 304.

La due disvastiĝinta grupo estas A4 = X 5 Cr Ni Mo 17 12 2 = karbono — 0,05%, kromo — 17%, nikelo — 12%, molibdeno — 2% = EN signo 1.4401 = AISI 316. Foje oni nomas ĝin acidrezista.

## Konformtabelo de la ĉefaj ŝtalmarkoj kaj ties kemia enhavo

| Kemia enhavo laŭ EN | EN | AISI | ASTM | AFNOR |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Cr + Ni | Rustorezista kromonikela ŝtalo |  |  |  |
| X 5 CrNi 18 10 | 1.4301 | 304 | S 30400 | Z 6 CN 18 09 |
| X 5 CrNi 18 12 | 1.4303 | 305 |  | Z 8 CN 18 12 |
| X 10 CrNi S 18 9 | 1.4305 | 303 | S 30300 | Z 10 CNF 18 09 |
| X 2 CrNi 19 11 | 1.4306 | 304 L | S 30403 | Z 3 CN 18 10 |
| X 12 CrNi 17 7 | 1.4310 | 301 | S 30100 | Z 11 CN 18 08 |
| X 2 CrNiN 18 10 | 1.4311 | 304 LN | S 30453 | Z 3 CN 18 10 Az |
| X 1 CrNi 25 21 | 1.4335 | 310 L |  | Z 1 CN 25 20 |
| X 1 CrNiSi 18 15 | 1.4361 |  | S 30600 | Z 1 CNS 17 15 |
| X 6 CrNiTi 18 10 | 1.4541 | 321 | S 32100 | Z 6 CNT 18 10 |
| X 6 CrNiNb 18 10 | 1.4550 | 347 (H) | S 34700 | Z 6 CNNb 18 10 |
| Cr + Ni + Mo | Rustorezista kromonikella molibdena ŝtalo |  |  |  |
| X 5 CrNiMo 17 12 2 | 1.4401 | 316 | S 31600 | Z 7 CND 17 11 02 |
| X 2 CrNiMo 17 13 2 | 1.4404 | 316 L | S 31603 | Z 3 CND 18 12 2 |
| X 2 CrNiMoN 17 12 2 | 1.4406 | 316 LN | S 31653 | Z 3 CND 17 11 Az |
| X 2 CrNiMoN 17 13 3 | 1.4429 | 316 LN (Mo+) | (S 31653) | Z 3 CND 17 1 2 Az |
| X 2 CrNiMo 18 14 3 | 1.4435 | 316 L (Mo+) | S 31609 | Z 3 CND 18 14 03 |
| X 5 CrNiMo 17 13 3 | 1.4436 | 316 (Mo) |  | Z 6 CND 18 12 03 |
| X 2 CrNiMo 18 16 4 | 1.4438 | 317 L | S 31703 | Z 3 CND 19 15 04 |
| X 2 CrNiMoN 17 13 5 | 1.4439 | 317 LN | S 31726 | Z 3 CND 18 14 05 Az |
| X 5 CrNiMo 17 13 | 1.4449 | (317) |  | Z 6 CND 17 12 04 |
| X 1 CrNiMoN 25 25 2 | 1.4465 |  | N08310/S31050 | Z 2 CND 25 25 Az |
| X 1 CrNiMoN 25 22 2 | 1.4466 |  | S 31050 | Z 2 CND 25 22 Az |
| X 4 NiCrMoCuNb 20 18 2 | 1.4505 |  |  | Z 5 NCDUNb 20 18 |
| X 5 NiCrMoCuTi 20 18 | 1.4506 |  |  | Z 5 NCDUT 20 18 |
| X 5 NiCrMoCuN 25 20 6 | 1.4529 |  | S31254 (±) |  |
| X 1 NiCrMoCu 25 20 5 | 1.4539 | 904 L | N 08904 | Z 2 NCDU 25 20 |
| X 1 NiCrMoCu 31 27 4 | 1,4563 |  | N 08028 | Z 1 NCDU 31 27 03 |
| X 6 CrNiMoTi 17 12 2 | 1.4571 | 316 Ti | S 31635 | Z 6 CNDT 17 12 |
| X 3 CrNiMoTi 25 25 | 1.4577 |  |  | Z 5 CNDT 25 24 |
| X 6 CrNiMoNb 17 12 2 | 1.4580 | 316 Cb/Nb | C31640 | Z 6 CNDNb 17 12 |
| X 10 CrNiMoNb 18 12 | 1.4582 | 318 |  | Z 6 CNDNb 17 13 |
| DUPLEX | Dupleksa rustorezista ŝtalo |  |  |  |
| X 2 CrNiN 23 4 | 1.4362 |  | S 32304/S 39230 | Z 3CN 23 04 Az |
| X 2 CrNiMoN 25 7 4 | 1.4410 |  | S 31260/S 39226 | Z 3 CND 25 07 Az |
| X 3 CrNiMoN 27 5 2 | 1.4460 | 329 | S 32900 | Z 5 CND 27 05 Az |
| X 2 CrNiMoN 22 5 3 | 1.4462 | (329 LN)/F 51 | S 31803/S 39209 | Z 3 CND 22 05 Az |
| X 2 CrNiMoCuWN 25 7 4 | 1.4501 | F 55 | S 32760 |  |
| X 2 CrNiMoCuN 25 6 3 | 1.4507 |  | S 32550/S 32750 | Z 3 CNDU 25 07 Az |
| X 2 CrNiMnMoNbN 25 18 5 4 | 1.4565 |  | S 24565 |  |
| C° - 600° - 1200 °C | Rustorezista ŝtalo por altaj temperaturoj |
| X 10 CrAl 7 | 1.4713 |  |  | Z 8 CA 7 |
| X 10 CrSiAl 13 | 1.4724 |  |  | Z 13 C 13 |
| X 10CrAI 18 | 1.4742 | 442 | S 44200 | Z 12 CAS 18 |
| X 18 CrN 28 | 1.4749 | 446 | S 44600 Z | 18 C 25 |
| X 10 CrAlSi 24 | 1.4762 |  |  | Z 12 CAS 25 |
| 20 CrNiSi 25 4 | 1.4821 | 327 |  | Z 20 CNS 25 04 |
| X 15 CrNiSi 20 12 | 1.4828 | 302 B/ 309 | S 30215/30900 | Z 17 CNS 20 12 |
| X 6 CrNi 22 13 | 1.4833 | 309 (S) | S 30908 | Z 15 CN 24 13 |
| X 15 CrNiSi 25 20 | 1.4841 | 310/314 | S 31000/31400 | Z 15 CNS 25 20 |
| X 12 CrNi 25 21 | 1.4845 | 310 (S) | S 31008 | Z 8 CN 25 20 |
| X 12 NiCrSi 35 16 | 1.4864 | 330 | N 08330 | Z 20 NCS 33 16 |
| X 10 NiCrAlTi 32 20 | 1.4876 |  | N 08800 | Z 10 NC 32 21 |
| X 12 CrNiTi 18 9 | 1.4878 | 321 H | S 32109 | Z 6 CNT 18 12 |
| X 8 CrNiSiN 21 11 | 1.4893 |  | S 30815 |  |
| X 6 CrNiMo 17 13 | 1.4919 | 316 H | S 31609 | Z 6 CND 17 12 |
| X 6 CrNi 18 11 | 1.4948 | 304 H | S 30409 | Z 6 CN 18 11 |
| X 5 NiCrAlTi 31 20 | 1.4958 |  | N 08810 | Z 10 NC 32 21 |
| X 8 NiCrAlTi 31 21 | 1.4959 | N 08811 |  |  |
| Cr | Instrumenta rustorezista ŝtalo |  |  |  |
| X 6 Cr 13 | 1.4000 | 410 S | S 41008 | Z 8 C 12 |
| X 6 CrAl 13 | 1.4002 | 405 | S 40500 | Z 8 CA 12 |
| X 12 CrS 13 | 1.4005 | 416 | S 41600 | Z 13 CF 13 |
| X 12 Cr 13 | 1.4006 | 410 | S41000 | Z 10 C 13 |
| X 6 Cr 17 | 1.4016 | 430 | S 43000 | Z 8 C 17 |
| X 20 Cr 13 | 1.4021 | 420 | S 42000 | Z 20 C 13 |
| X 15 Cr 13 | 1.4024 | 420 S | J 91201 | Z 15 C 13 |
| X 30 Cr 13 | 1.4028 | 420 | J 91153 | Z 33 C 13 |
| X 46 Cr 13 | 1.4034 | (420) |  | Z 44 C 14 |
| X 19 CrNi 17 2 | 1.4057 | 431 | S 43100 | Z 15 CN 16 02 |
| X 14 CrMoS 17 | 1.4104 | 430 F | S 43020 | Z 13 CF 17 |
| X 90 CrMoV 18 | 1.4112 | 440 B | S 44003 | Z 90 CDV 18 |
| X 39 CrMo 17 1 | 1.4122 | 440 A |  | Z 38 CD 16 01 |
| X 105 Cr Mo 17 | 1.4125 | 440 C | S 44004/S 44025 | Z 100 CD 17 |
| X 5 CrTi 17 | 1.4510 | 430 Ti | S 43036/S | 43900 Z 4 CT 17 |
| X 5 CrNiCuNb 16 4 | 1.4542 | 630 | S17400 | Z 7 CNU 17 04 |
| X 5 CrNiCuNb 16 4 | 1.4548 | 630 | S17400 | Z 7 CNU 17 04 |
| X 7 CrNiAl 17 7 | 1.4568 | 631 | S17700 | Z 9 CNA 1 7 07 |

DIN — Deutsches Institut für Normung.

EN — Standarto de Eŭronormo EN 10027.

ASTM — American Society for Testing and Materials.

AISI — American Iron and Steel Institute.

AFNOR — Association Francaise de Normalisation.

**Noto** - La cifero post X indikas la elcenton de karbono en la alojo.

## Vidu ankaŭ

* Ŝtalo
* Antiferomagnetismo
* Ŝtalo 12K18N10Т (rusia marko de la rustorezista ŝtalo)

## Referencoj