Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ĉina Konservatorio de Muziko

ISO

| Ĉina Konservatorio de Muziko |
| --- |
|  |
| **konservatorio**  |
| Komenco | 1956 vd |
| Geografia situo | 39° 59′ 24″ N, 116° 22′ 22″ O (mapo)39.99005116.37287
 |
| Lando*j* | Ĉinio vd |
| **Situo** | Yayuncun Subdistrict |
|

|  |
| --- |
| Ĉina Konservatorio de Muziko (Pekino)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapĈina Konservatorio de Muziko |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Ĉina Konservatorio de Muziko** (ĉine 中国音乐学院, pinjine: *Zhōngguó Yīnyuè Xuéyuàn*) estas muzikakademio en Ĉaojang, Pekino, Ĉinio. La konservatorio estis fondita en 1964 kaj estas nuntempe komune financata de la Ministerio pri Kulturo kaj Turismo kaj la Municipa Popola Registaro de Pekino.

La Ĉina Konservatorio de Muziko estas ĝenerale rigardata kiel unu el la ĉefaj institucioj por la studado de tradicia ĉina muziko kaj tradiciaj ĉinaj muzikinstrumentoj , kaj ankaŭ havas fortajn programojn en esplorado pri muzikedukado kaj aliaj kampoj. Kune kun la Centra Konservatorio de Muziko (ankaŭ situanta en Pekino) kaj la Ŝanhaja Konservatorio de Muziko, ĝi estas unu el la tri plej famaj altlernejoj pri muziko en Ĉinio. Ĝi estas ĉina nacia universitato laŭ la Plano por Konstruado de Mondklasaj Universitatoj kaj Akademiaj Disciplinoj difinita de la Ministerio pri Edukado.

La Ĉina Konservatorio de Muziko ĉefe traktas tradician ĉinan muzikon kaj ĝiajn instrumentojn, dum la Centra Konservatorio de Muziko pli fokusiĝas al okcidenta klasika muziko.

La Ĉina Konservatorio de Muziko estis establita en 1956 per la kunfandiĝo de la artaj kaj muzikaj fakoj de la Pekina Normala Universitato, la Orienta Ĉina Normala Universitato, kaj la Nordorienta Normala Universitato. La lernejo prenis sian nunan nomon en 1964.

## Notindaj eks-studentoj

* Dadon
* Gong Linna
* Peng Liyuan
* Wu Fei
* Vi Hongfei

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Ĉinia Konservatorio de Muziko oficiala retejo
# Legendo

| Legendo |
| --- |
|  |
| **literatura ĝenro rakontoformo ĝenro de fikcio Vikidatuma kialo pri evitindeco**  |
| **work of fiction • tradicia rakonto** |
|  |

**Legendo** (el la latina, «legindaĵo») estas rakonto pri malnovaj okazaĵoj, en kiu la historiaj faktoj estas intermiksitaj kun imagitaj mirindaĵoj. La termino signifas “io, kio indas legi”. En mezepoko ĝi estis prezentita en formo de la “vivo de sanktuloj” aŭ religi-didaktikaj rakontoj. En folkloro tradicie eniris kiel popolaj rakontoj pri mirakloj kaj heroaĵoj, perceptita de rakontanto kaj aŭskultanto kiel kredinda. En moderna literaturo preskaŭ ĉiu verko baziĝas sur poeta elpensaĵo, tamen pretendas je vero.

## Specoj de legendo

* urba legendo

## Vidu ankaŭ

* Ahasvero
* Bermuda triangulo
* Mitologio (mitaro), Mitologio, Mitologio (scienco)
* Mito
* Martiro
* Ora Legendo

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2005-04-27 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2006-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
# De facto

De facto estas latina esprimo uzata en pluraj lingvoj por esprimi "fakte" (aŭ "fakta"), "efektive" aŭ "en praktiko". Oni uzas ĝin kiel kontraŭaĵon al la latina *de jure* ("laŭ leĝo", "laŭ juro") en okazoj, kiam fakto aŭ praktiko diferencas de reguloj kaj preskriboj.

Certa objekto aŭ aranĝo eĉ povas iĝi *de facto standard* (esprimo anglalingva), tio estas *praktika normo*, *laŭfakta normo*, ĉar oficiala normo (*de iure*) ne ekzistas aŭ ĝi estas malmulte uzata en praktiko, eventuale eĉ nekonvena. En tiuj okazoj la produktantoj normale direktas sin laŭ la la praktika (*de facto*) normo.

Registaro ''de facto'' (do fakte aŭ *ne de iure*) estas tiu kiu funkcias kiel registaro sed ne estas agnoskita oficiale fare de iu ajn jura regularo.

## Vidu ankaŭ

* Registaro ''de facto''
# Siĉuana loloa lingvo

|  |
| --- |
| **siĉuana loloa** |
| ꆇꉙ |
|  |
| **lingvo • moderna lingvo** |
| **Nisoish • Yi** |
| **Parolata en** |  Ĉinio (Siĉuano, Junano) |
| **Parolantoj** | 2 000 000 |
| **Denaskaj parolantoj** | >6,5 milionoj |
| **Skribo** | Loloa skribo, Latina skribo |
| **Lingvistika klasifiko** |
|  Ĉinotibetaj lingvoj
Tibeto-birma
Lolo-birma
Loloa
Norda |
| Lingvaj kodoj |
| **Lingvaj kodoj** |  |
|   **ISO 639-1** | ii |
|   **ISO 639-2** | iii |
|   **ISO 639-3** | iii |
|   **SIL** | III |
|   **Glottolog** | sich1238 |
| **Angla nomo** | Nuosu |
| **Franca nomo** | nuosu |
| **Vikipedio** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vizitu vikipedion **en la siĉuana loloa lingvo**! |

 |
|  |

La **siĉuana loloa lingvo** (ankaŭ konata per sia ĉina nomo, *jia*, aŭ sia propra, *nuosu*) estas parolata en Ĉinujo (Siĉuano, Junano) de pli ol 6,5 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas *`ii`*. Ekzistas Vikipedio en la siĉuana loloa lingvo.

## Eksteraj ligiloj

* Pri Siĉuana loloa lingvo en Ethnologue (angle)
* Ekzemploteskto en language-museum kun angla traduko
* *Lengua Yi* (Siĉuana loloa lingvo) en Promotora Española de Lingüística (hispane)
* Lingva Mapo de Siĉuano (angle, france)
* Lingvaj Mapoj de Ĉinio Orienta Azio (hispane)
* Serĉrezultoj Sichuannuosu de Rosetta Project
* *Le Chinois Arkivigite je 2010-04-15 per la retarkivo Wayback Machine*, (Ĉina lingvo) en *Les Langues du Monde* de Jacques Leclerc (france)
# Amisa lingvo

|  |
| --- |
| **Amisa lingvo** |
|  |
| **natura lingvo • moderna lingvo** |
| **orienta formoza lingvaro** |
| **Parolantoj** | 215 000 |
| **Skribo** | latina alfabeto |
| **Lingva statuso** | 2 vundebla |
| Lingvaj kodoj |
| **Lingvaj kodoj** |  |
|   **ISO 639-3** | ami |
|   **Glottolog** | amis1246 |
| **Angla nomo** | Amis |
| **Franca nomo** | amis |
|  |

ISO-lingvokodo :

|  |  |
| --- | --- |
| 639-1 = | - |
| 639-3 = | **ami** |

La **amisa** (*Pangcah*) estas formoza lingvo de la amisoj, indiĝena popolo vivanta laŭlonge de la orienta marbordo de Tajvano. La plej granda el la formozaj lingvoj, ĝi estas parolata de Hualjan en la nordo ĝis Tajtung en la sudo, kun alia loĝantaro en la Hengchun-duoninsulo proksime de la suda fino de la insulo, kvankam la nordaj specoj estas konsiderataj apartaj lingvoj.

Registaraj servoj en distriktoj kie multaj amisoj loĝas en Tajvano, kiel ekzemple la fervojaj stacioj Hualjan kaj Tajtung, elsendas en la amisa kune kun la mandarena. Tamen, malmultaj amioj sub la aĝo de 20 en 1995 parolis la lingvon. Oni ne scias kiom da el la 200 000 etnaj amioj parolas la lingvon, sed entute triono de la indiĝena tajvana loĝantaro parolas la lingvon.

## Ekzemploj

| Vorto | Traduko | Norma prononco |
| --- | --- | --- |
| unu | cecay |  |
| du | tosa |  |
| tri | tolo |  |
| kvar | sepat |  |
| kvin | lima |  |
| ses | 'enem |  |
| sep | pito |  |
| ok | falo |  |
| naŭ | siwa |  |
| dek | poloꞌ |  |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

*  (en la angla)
*  Arkivigite je 2025-03-11 per la retarkivo Wayback Machine (en la ĉina)
*  Arkivigite je 2022-03-27 per la retarkivo Wayback Machine (en la ĉina)
*  Arkivigite je 2024-01-08 per la retarkivo Wayback Machine (en la angla)
*  (en la franca kaj la angla)
# INSEAD

| INSEAD |
| --- |
|  |
|  |
| **ekonomika altlernejo**  |
| moto | The Business School for the World La komerca lernejo por la mondo |
| Informoj |
| fondodato | 1957 |
| fondinto(j) | Georges Doriot • Olivier Giscard d'Estaing vd |
| jara budĝeto | 152,6 Mio. EUR |
| Situo |
| Geografia situo | 48° 24′ 19″ N, 2° 41′ 7″ O (mapo)48.4052777777782.6852777777778
 |
| lando | Francio |
| urbo | Fontainebleau, Singapuro, Abudabio |
| Adreso | Boulevard de Constance |
| Estraro |
| gvidanto | Ilian Mihov |
| Nombroj |
| nombro de studentoj | 1.300 (2017) |
| nombro de profesoroj | 145 (2017) |
| retejo | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj |
| membro de |
| * Sorbono Universitatoj
* Konferenco de Grandaj Lernejoj

vd |
|

|  |
| --- |
| INSEAD (Francilio)DEC |

 |
|
INSEAD |
|  |

**INSEAD** (france *Institut européen d'administration des affaires*) estas eŭropa komerca universitato kun terenoj en Parizo, Singapuro kaj Abudabio. Ĝi estis fondita en la jaro 1957.

INSEAD okupis la 5-an rangon en listo pri Eŭropaj Komercaj Lernejoj publikigita en 2019 fare de la ĵurnalo Financial Times.

La studprogramojn de INSEAD Business School akreditas la internaciaj organizaĵoj AMBA, EQUIS kaj AACSB. Inter la diplomitoj de la universitato en la komerca kaj politika sferoj estas Johann Schneider-Ammann kaj Luca Desiata.

## Citaĵoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Estraro

| Estraro |
| --- |
| **komisiono • board of trustees • organo • grupo de homoj • asembleo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | estrarano member of the board of trustees (en)  board of directors member (en)   vd |

 |
|  |

La **estraro** - angle *board of directors, executive board* aŭ simple *board*, france *bureau*, germane *Vorstand*, hispane *junta* aŭ *directiva*, nederlande *raad van bestuur* - en organizaĵoj, institucioj kaj entreprenoj (do en juraj personaĵoj) estas tiu organo, kiu reprezentas la organizaĵon, institucion aŭ entreprenon al la ekstero. Ofte la estraro ankaŭ estas la fakte gvida instanco de la organizaĵo, institucio (ekzemple fondaĵo) aŭ entrepreno (ekzemple akcia kompanio)- kvazaŭ la ekzekutivo de ĝi. En kompanio kun limigita respondeco la gvida instanco foje alternative nomatas "ĝenerala gvidantaro" aŭ "ĝenerala sekretariaro". La jura personaĵo povas havi tre malsamajn regulojn, fiksitajn en statuto aŭ en ĝenerala regularo, kiel elekti estraranojn, por kiom longa oficdaŭro, ĉu pagi al ili salajrojn aŭ ne ktp. Kutime estraro konsistas el prezidanto kaj pluraj estraranoj, ĉu *kun* apartaj titoloj kaj taskoj (ekzemple ĝenerala sekretario, kasisto, estrarano pri tiu aŭ jena temaro) aŭ *sen*.

## Vidu ankaŭ

* Estraro de UEA
* Estraro de TEJO
* Konsulta komisiono
# Financa merkato

| Financa merkato |
| --- |
| **merkato** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | money market (en)  fremdvaluta borso kapitalmerkato krudvara merkato derivatives market (en)   vd |

 |
|  |

**Financa merkato** estas sistemo de institucioj kaj instrumentoj, kiuj certigas movadon de mono kaj kapitalo de ĉiuj formoj inter diversaj ekonomikaj subjektoj. Ĉiuj operacioj sur financa merkato estas realizataj kaj mendado kaj ofertado. Sur financaj merkatoj estigas translokigo de financoj de superfluaj subjektoj al deficitaj subjektoj.

Klasifiko de financaj merkatoj dependas de elektita kriterioj

1. Ĉu temas pri unua aŭ ripetata vendado de certa financa instrumento:
	* primaraj
	* sekundaraj
2. Kiuj subjektoj negocias, kiaj estas paglimdatoj de financinstrumentoj, pri kiuj speco de financaj instrumentaj temas:
	* monaj
	* kapitalaj
	* kreditaj

Ekzistas ankaŭ internaciaj financaj merkatoj, eŭromerkatoj, devizaj merkatoj.

## Vidu ankaŭ

* Financa centro
# Jay Chou

| **Jay Chou** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskonomo** | 周杰倫 |
| **Aliaj nomoj** | President Chou • 周董 |
| **Naskiĝo** | 18-an de januaro 1979 (1979-01-18) (47-jaraĝa) en 林口區 |
| **Lingvoj** | tajvana norma ĉina lingvo • ĉina |
| **Ŝtataneco** | Tajvano   |
| **Alma mater** | 新北市私立淡江高級中學 (mul)    |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Hannah Quinlivan (en)  (2015–)  |
| **Amkunulo** | Jolin Tsai (2002–2005) Patty Hou (en)  (2005–2006)  |
| Okupo |
| **Okupo** | aktoro  repisto  komponisto  diskografa artisto  reĝisoro  kantoverkisto  muzikproduktisto  kantisto  filmreĝisoro   |
|  |

**Jay CHOU** (tradici-ĉine: **周杰倫**, simpligit-ĉine: **周杰伦**, pinjine: **Zhōu Jiélún**, Wade-Giles: **Chou Chieh-lun**), naskiĝis la 18-an de januaro 1979, estas tajvana muzikisto, kantisto, produktisto, kaj gajnanto de la World Music Award (Tutmonda Muzik-Premio). Je 1998, li malkovriĝis per talenta konkurso, kie li elmontris siajn pianajn kaj kantverkadajn lertaĵojn. Dum la sekvaj du jaroj, li dungiĝis por komponi por popularaj ĉinaj kantistoj. Trejnite en klasika muziko, li kunigas ĉina kaj Okcidenta muzik-stiloj por produkti kantojn, kiuj kombinas ritmenblusan, rok-muzikan, kaj pop-muzikan ĝenrojn, ampleksante demandojn kiel hejma perforto, milito, kaj urbecigado.

Jay Chou
Je 2000, li eldonis sian unuan albumon titolitan *Jay* sub la album-etikedo Alfa Music. De post tiam, li eldonis unu albumon ĉiujare, vendante po plurajn milionojn da kopioj. Lia muziko akiris agnoskon tute tra Azio, plej notinde en landoj kiel Ĉinio, Japanio, Malajzio, Indonezio, Singapuro, kaj Vjetnamo, kaj en eksterlandaj ĉinaj komunumoj, gajnante pli ol 20 premioj ĉiujare. Je 2007, li nomiĝis kiel unu el la 50-plej influaj personaj in Ĉinio de la brita cerbumkomitato Chatham House. Li ĉefrolis en *Initial D (Inicialo D)* (2005), pro kiu si gajnis "Best Newcomer Actor" (Plej Bona Nov-Aktoro) en la Golden Horse Awards (Ora Ĉevalo Premioj) kaj kandidatis por "Best Supporting Actor" (Plej Bona Subtenanta Aktoro) de la Hong Kong Film Awards (Honkongaj Film-Premioj) pro sia rolo en *Curse of the Golden Flower (Malbeno de la Ora Floro)* (2006). Lia kariero nun ampleksas reĝisoradon kaj administradon de sia propra album-kompanio JVR Music.

## Eksteraj ligiloj

* televida elsendo "Mojito, Kubo kaj Esperanto" prezentanta lin en julio 2020 (esperante)

## Referencoj
# Ĉinia Centra Televido-2

| Ĉinia Centra Televido-2 |
| --- |
| **business channel** |
| Ĝeneralaj informoj |
| Landoj | Ĉinio |
| Komenciĝo de elsendoj | 1973 |
| Posedata de | China Media Group vd |
| Nombro da sekvantoj en sociaj retejoj | 240 000
(stato la 11-a de majo 2025) |
|  |

**CCTV-2** (ĝis la 24-a de aŭgusto 2014 nomita "Ekonomio") estas ĉina publika televidkanalo, funkciigita de Ĉina Centra Televido . La kanalo temigas la ekonomion kaj komercon, kaj servojn al la civitano.

## Historio

CCTV-2 estis lanĉita en 1973. Tiutempe, ĝi estis la unua kanalo en Ĉinio se temas pri dissendi en koloro, kaj estis plejparte uzita por edukaj celoj.

En 1983, la kanalo iĝis ekonomia kanalo, dissendante sportprogramojn, agrikulturon, kaj reelsendojn de programoj de la publikaj kanaloj de Ĉinio. Ankaŭ, la kanalo elsendis akirprogramojn el aliaj landoj; En 1996, la kanalo enkondukis sloganon "maltrankvila pri la ekonomio, por pli bona estonteco".

En 2003, la nomo de la kanalo estis ŝanĝita, kaj ĝi ĉesis dissendi sportajn programojn, escepte de Olimpikoj . La aliaj programoj ne estis tuŝitaj de la ŝanĝo.

## Referencoj
# Novjorka Borso

| Novjorka Borso |
| --- |
|  |
|  |
| **akcia borso**  |
| Komenco | 17-a de majo 1792 vd |
| Geografia situo | 40° 42′ 25″ N, 74° 0′ 40″ U (mapo)40.706944444444-74.011111111111
 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | New York Stock Exchange Building |
|

|  |
| --- |
| Novjorka Borso (Novjorko)DEC |

 |
|
Novjorka Borso |
| Estro | Jeffrey Sprecher (ekde 2013) |
| **Posedatoj** | New York Gold Exchange (en)  (1865–1897)  vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Novjorka Borso** (angle *New York Stock Exchange*, **NYSE**) estas la plej granda borso de la mondo. Ĝi troviĝas ĉe Wall Street en Novjorko, Usono; tre ofte oni referencas la borson simple aludante al Wall Street, kio fakte estas nur la nomo de la strato.

La Borsa Katastrofo de 1929, aŭ en angla *The Wall Street Crash of 1929*, konata ankaŭ kiel *Stock Market Crash* aŭ *Great Crash*, estis grava krizo en la borso kiu okazis fine de oktobro 1929.

## Eksteraj ligiloj

* NYSE Arkivigite je 2009-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Nasdaq
* New York Stock Chart
# Hongŝi

| **Hongŝi** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 16-an de aŭgusto 1378 (1378-08-16) en Pekino |
| **Morto** | 29-an de majo 1425 (1425-05-29) (46-jaraĝa) en Pekino |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | malsano  vd |
| **Tombo** | Xianling Tomb of the Ming Dynasty (Beijing) (en)    vd |
| **Ŝtataneco** | Dinastio Ming   vd |
| Familio |
| **Dinastio** | Dinastio Ming vd |
| **Patro** | Jongle  vd |
| **Patrino** | Empress Xu (en)   vd |
| **Gefratoj** | Princess Changning (en) , Princess Yong'an (en) , Princess Yongping (en) , Princess Xianning (en) , Princess Ancheng (en) , Zhu Gaoxi (en) , Zhu Gaoxu (en)  kaj Zhu Gaosui (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Empress Chengxiaozhao (en)    vd |
| **Infanoj** | Ŝuande, Princess Yanping (en) , Princess Jiaxing (en) , Zhu Zhanyong (en) , princess Te'an (en) , Princess Qingdou (en) , princezna Te-čching (ast) , Princess Qinghe (en) , Zhu Zhankai (en) , Zhu Zhanjun (en) , Zhu Zhanao (en) , Zhu Zhanshan (en) , Zhu Zhanshan (en) , Zhu Zhangang (en) , Zhu Zhanyin (en) , Zhu Zhanji (en) , Princess Zhending (en)   vd |
| Profesio |
| **Okupo** | reganto   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | Ĉina imperiestro (1424–1425) kronprinco (1404–1424)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

La imperiestro **Hongŝi** (洪熙 prononce xʊ̌ŋɕí; 16-a de aŭgusto 1378 – 29-a de majo 1425), laŭ persona nomo **Ĉu Gaoĉi** (朱高熾), estis la kvara imperiestro de la Dinastio Ming de Ĉinio. Li sukcedis sian patron, la imperiestron Jongle, en 1424. Lia politika nomo signifas "Vaste brila".

## Referencoj

* Dreyer, Edward L. (2006), *Zheng He: China and the oceans in the early Ming dynasty, 1405–1433*, The library of world biography, Pearson Longman, (ISBN 0-321-08443-8)
# Bando de la Kvar

| Bando de la Kvar |
| --- |
|  |
| **politika frakcio kvaropo kvaropo**  |
| Lando*j* | Ĉinio vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | Wang Hongwen (en)  Yao Wenyuan (en)  Jiang Qing Zhang Chunqiao (en)   vd |

 |
|  |

La tiel nomata "Bando de la Kvar" (ĉine 四人帮 aŭ 四人幫, pinjine: Sìrénbāng, aŭ "Fikvaropo") estis grupo da kvar gvidantoj de la Ĉina Komunista Partio, kies nomoj estas ligitaj kun la Kultura Revolucio (1966-1976).

La grupo konsistis el Jiang Qing, kiu estis la edzino de Mao Zedong, Zhang Chunqiao, Yao Wenyuan kaj Wang Hongwen. La lastaj tri estis grava dirigentoj de la partio en Ŝanhajo. La kvar apartenantoj al la "bando" ĉiuj havis gravajn rolojn dum la kultura revolucio, kaj post la morto de Lin Biao en 1971, ili fariĝis la plej radikala frakcio ene de la komunisma partio, kiuj volis daurigi la movadon kaj kontraŭstaris la pli moderan frakcion, kiu konsistis ĉefe el Deng Xiaoping kaj Zhou Enlai. Post la morto de Mao en 1976, la membroj de la bando estis arestitaj. Ĉi tiu ago ofte estas prezentita kiel la fino de la Kultura Revolucio. Komenciĝis agresa kampanjo de la ĉinaj amas-komunikiloj, kiuj prezentis ilin kiel la solaj respondeculoj de la Kultura Revolucio, kiu estis fakte katastrofa kaj ĥaosa periodo de la ĉina historio. Tamen, laŭ sendependaj fontoj, la respondeco pro tiu katastrofo estis iom pli ampleksa, kaj la komencinto de ĝi fakte estis Mao Zedong mem.

La membroj de la Bando de la Kvar estis metitaj sub procezo en 1981, kaj du el ili estis kondamnitaj al mortpuno (sed poste tio estis ŝanĝita al dumviva mallibereco), dum la aliaj du estis kondamnitaj al dumviva mallibereco kaj al dudek jaroj, respektive. Tamen, ili ĉiuj estis poste liberigitaj. Jiang Qing mem mortigis sin en 1991, kaj la aliaj tri mortis pro naturaj kaŭzoj dum la postaj jaroj.
# Vintro

Vintro ĉe la Bavariaj Alpoj
Animado de ŝanĝoj de neĝa kovrilo en la paso de la jaro.
La **vintro** estas la plej malvarma el la kvar sezonoj. Kalendare komenciĝas astronomia vintro kun la vintra solstico (la 21-a de decembro sur la norda hemisfero kaj la 21-a de junio sur la suda hemisfero) kaj finiĝas kun la printempa ekvinokso (la 21-a de marto sur la norda hemisfero kaj la 21-a de septembro sur la suda). En multaj partoj de la mondo, oni ligas vintron al neĝo.

## Ekologio

### Bestoj

Por pluvivi dum la vintro multaj bestoj evoluigis diversajn pluvivmekanismojn:

* Unu el la pli oftaj efikoj inter bestoj kaj precipe inter birdoj estas migrado. Dum la aŭtuno birdomigrado al la pli varmaj landoj de Ekvatora Afriko povas esti atendita.
* "Vintra dormo" estas stato de minimuma metabola aktiveco, bestoj kiel ursoj, vespertoj, ranoj kaj serpentoj eniras en vintrodormon kaj eliras nur en la varmaj sezonoj.
* Iuj bestoj konservas manĝaĵojn precipe por la vintro: kastoroj, sciuroj, mefitoj kaj pli.
* Kelkaj specioj de bestoj ŝanĝas sian koloron aŭ la koloron de sia felo por esti pli bone kamuflitaj.
* Felaj bestoj reproduktas pli dikan kaj pli densan felon vintre, fakto kiu plibonigas sian korpan varmecan retenkapablon, ĉi tiu felo defalas kun la alveno de printempo.
* Iuj bestoj utiligas la mediajn avantaĝojn de la neĝo kiel ĝia izola kapablo kaj fosas siajn nestojn en kavernoj por konservi sian korpovarmon.
* Helikoj kaj profitas de la humida kaj malvarma periodo por agado, manĝado kaj reprodukto.

### Kreskaĵoj

Laŭsezonaj plantoj ne postvivas la vintran periodon kaj mortas. Tamen plurjaruloj kutime forĵetas la supran tavolon sed iliaj radikoj daŭre estas protektitaj. Estas malmultaj varioj de plantoj, kiuj floras vintre.

## Proverbo

Ekzistas 3 proverboj pri vintro (kaj 2 pri somero) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kio taŭgas por somero, ne taŭgas por vintro.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ŝiru rozojn en somero, ĉar en vintro ili ne estos.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Li scias, kie la kankroj pasigas la vintron.* **”** |

 |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* VINTRA VORTARETO
# Fortune Global 500

**Fortune Global 500**, konata ankaŭ kiel **Global 500**, estas ĉiujara rangado de la pintaj 500 korporacioj aŭ entreprenoj tutmonde mezuritaj laŭ enspezo. Tiu listo estas kompilita kaj publikigita ĉiujare de la gazeto *Fortune*.

Ĝis 1989, ĝi listigis nur ne-usonajn industriajn korporaciojn sub la titolo "International 500" dum la Fortune 500 enhavis kaj ankoraŭ enhavas nur usonajn korporaciojn. En 1990, usonaj kompanioj estis aldonitaj por kompili veran tutmondan liston de pintaj industriaj korporacioj rangitaj laŭ vendokvanto. Ekde 1995, la listo havas sian nunan formon, listigante ankaŭ pintajn financajn korporaciojn kaj servohavigantojn laŭ enspezo.

El 2001 al 2012, estis grava ŝanĝo en la geografia distribuado de kompanioj en la rangado de Global 500. La nombro de kompanioj kun sidejoj en Nordameriko malpliiĝis el 215 en 2001 al 144 en 2011, kaj la kontribuado de Azi-basitaj kompanioj pliiĝis rapide el 116 en 2001 al 188 en 2012. Plej el tiu kresko rilatas al la rapida pliigo en la nombro de ĉinaj entreprenoj de Global 500, el kiuj estis 103 ĉirkaŭ 2015 (pliiĝante el nur 10 en 2001, se oni inkludas Tajvanon, kaj la totala nombro estas 110 en 2016). La kvanto de Eŭrop-bazitaj kompanioj pliiĝis marĝene, el 158 al 160, dum la jardeko.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* oficiala kompleta listo, en la retejo de la gazeto *Fortune*
* listo de la 500 kompanioj kun iliaj retejoj laŭ la stato de 2015
* Fortune Global 500 (2016) - listo de la 500 kompanioj laŭ la stato de julio 2016