Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dispartigo de Bengalio (1905)

Mapo montranta rezultojn de la dispartigo de Bengalio en 1905. La okcidenta parto (Bengalio) akiris partojn de Oriso, la orienta parto (Orienta Bengalio kaj Asamo) reakiris Asamon kiu estis farita separita provinco en 1874.
La decido plenumi **Dispartigon de Bengalio** (en bengala: বঙ্গভঙ্গ) estis anoncita la 7an de Julio 1905 fare de la Vicreĝo de Hindio, nome Lord Curzon. Tiu dispartigo okazis la 16an de Oktobro 1905 kaj separis la tre islamajn orientajn areojn el la tre Hinduismaj okcidentaj areoj. La Hinduoj de Okcidenta Bengalo kiuj dominis la Bengalajn negocojn kaj ruran vivon plendis ke tiu divido farus ilin minoritato en provinco kiu aliĝus kun la provinco de Biharo kaj Oriso. Hinduoj estis koleraj pro tio kion ili konsideris politikon de "dividu kaj regu", laŭ kiu la koloniistoj turnis la indiĝenan loĝantaron kontraŭ si mem por regadi, kvankam Curzon asertis ke tio produktos administracian efikecon. La dispartigo kuraĝigis Hinduojn kaj kondukis Islamanojn formi siajn proprajn naciajn organizojn laŭ komunumaj linioj. Bengalio estis reunuigita fare de Lord Hardinage en 1911 kiel klopodo repacigi la malkonsentojn inter Bengalanoj. Ĝi estis reunuigita pro la jenaj tialoj:

* 1. La movado Sŭadeŝi okazigis tumultajn protestojn kontraŭ la dispartigo.
* 2. Hinduoj pensis ke Orienta Bengalio havos siajn proprajn tribunalojn kaj politikojn.

## Vidu ankaŭ

* Bangladeŝo

## Notoj

## Bibliografio

* Edwardes, Michael. *High Noon of Empire: India under Curzon* (1965)
* McLane, John R.. "The Decision to Partition Bengal in 1905," *Indian Economic and Social History Review,* July 1965, 2#3, pp. 221–237

## Eksteraj ligiloj

* Ahmed, Sufia.  (2012) “Partition of Bengal, 1905”, *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh*. Asiatic Society of Bangladesh.
# John Watson

| **John Watson** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **John Tolet**  |
| **Naskiĝo** | 9-an de januaro 1878 (1878-01-09) en Greenville |
| **Morto** | 25-an de septembro 1958 (1958-09-25) (80-jaraĝa) en Nov-Jorko |
| **Tombo** | Willowbrook Cemetery (en)    vd |
| **Religio** | kristanismo vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato Furman   Universitato de Ĉikago   Greenville High School (en)    vd |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Rosalie Rayner (mul)  (1899–1935) Mary Ickes (mul)  (–1920) Mary Ickes Watson (mul)    vd |
| **Infanoj** | William Rayner Watson (mul)   ( Rosalie Rayner (mul) ) Mary Ickes Watson (mul)   ( Mary Ickes (mul) ) James Broadus Watson (mul)   ( Rosalie Rayner (mul) ) John Ickes Watson (mul)   ( Mary Ickes (mul) )  vd |
| Profesio |
| **Okupo** | psikologo  politikisto   vd |
| **Laborkampo** | psikologio  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | James Rowland Angell vd |
|

|  Postenoj |
| --- |
| Postenoj | President of the American Psychological Association (en)  (1915–1915)  vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Usona Asocio pri Psikologio  Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj   vd |

 |
|

|  Influita de |
| --- |
|  | Ivan Pavlov vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

The "Little Albert" experiment
**John Broadus WATSON** (8-a de januaro 1878 – 25-a de septembro 1958) estis usona psikologo. Li naskiĝis en Suda Karolino kaj diplomiĝis en Universitato Furman en 1900, post kvin jaroj de superaj studoj. Li estas logita de Universitato de Ĉikago pro intereso kion John Dewey vekigis en ĝi, sed ja Angell kiu orientis lin al eksperimenta psikologio. Ankaŭ studis fiziologion kaj neŭrologion en Ĉikago, kun H. H. Donaldson kaj Jacques Loeb. Post tri lernjaroj li doktoriĝis pri Filozofio en 1903.

Li estas pioniro de kondutismo, skolo de psikologio kiu prenas konduton kiel studobjekto (vidu konduta scienco). Lia artikolo "Psychology as a behaviorist views it"(Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin), publikita en *Psychological Review*, lanĉis kondutismon.

*Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin estas pure objektiva eksperimenta branĉo de naturscienco. Ĝia teoria golo estas antaŭdiro kaj regado de konduto. Introspekto ne formas esencan parton de ĝiaj metodoj, nek estas la scienca valoro de ĝiaj datumoj dependaj de preteco kun kiu ili strebas al interpretado koncerne al konscio. Kondutisto, en sia koplodo havi unuecan skemon pri animala respondo, ne rekonas dividan linion inter homo kaj besto. La homa konduto, plene de sia rafineco kaj komplekseco, formas apenaŭ parton de kondutista tuta skemo de esplorado.*

(John B. Watson kaj la unuaj vortoj de sia artikolo "Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin").

## Vidu ankaŭ

* Ivan Pavlov
* Burrhus Frederic Skinner
# Kritika teorio

En sociologio kaj politika filozofio, la termino **kritika teorio** en ĝenerala senco principe devus nomi teorian taksadon kaj kritikadon de la socio kaj kulturo per aplikado de scioj el la sociaj kaj homaj sciencoj. Fakte, ĝi estas kutime uzata en tre speciala senco: kiel nomo de branĉo en (nov)marksisma filozofio.

## Priskribo

Kritika teorio (en speciala senco) radikas en la novmarksisma filozofio de la Frankfurta skolo, unue evoluigita en Germanio en la 1930-aj jaroj. La frankfurtskola teoriisto Max Horkheimer priskribis teorion kiel kritikan tiom, kiom ĝi klopodas "liberigi homojn de la cirkonstancoj, kiuj sklavigas ilin." La Frankfurt-teoriistoj originale kombinis la kritikajn metodojn de Karl Marx kaj Sigmund Freud. Kritika teorio tenis la aserton, ke ideologio estas la ĉefa obstaklo al homa liberiĝo. Kritika teorio estis establita kiel pensoskolo ĉefe fare de kvin teoriistoj de la Frankfurta Skolo: Herbert Marcuse, Theodor Adorno, Max Horkheimer, Walter Benjamin, kaj Erich Fromm.

La hodiaŭan kritikan teorion influis ankaŭ György Lukács kaj Antonio Gramsci, kune kun la duageneraciaj erudiciuloj de la Frankfurta Skolo, kiel ekzemple Jürgen Habermas. En la verkaro de Habermas, kritika teorio transiris siajn teoriajn radikojn en la germana idealismo kaj pli proksimiĝis al usona pragmatismo. Zorgema atento pri sociaj "bazo kaj superstrukturo" estas unu el la restantaj Marksismaj filozofiaj konceptoj en la hodiaŭa kritika teorio. Kvankam kritikaj teoriistoj estas ofte difinataj kiel marksismaj intelektuloj, ilia tendenco denunci iujn marksismajn konceptojn kaj kombini marksisman analizadon kun aliaj sociologiaj kaj filozofiaj tradicioj rezultis en akuzoj pri reviziismo fare de klasikaj, ortodoksaj, kaj analizaj marksistoj, kaj de marksismo-leninismaj filozofoj.

Martin Jay diris, ke la unua generacio de kritika teorio estas plej bone komprenita, ne kiel antaŭenigo de specifa filozofia agendo aŭ specifa ideologio, sed kiel ikonrompismo pri aliaj ideologioj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Kritika ras-teorio
* *Historio kaj klaskonscio*