Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Majo de 2019

|  |
| --- |
| **majo** |
| lu | ma | me | ĵa | ve | sa | di |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
|  |  |  |  |  |  |  |
| aranĝo de 2026 tagoj |

Jen **listo de okazaĵoj en majo 2019**:

5-a de majo
* 41 homoj mortis en la incendio de pasaĝera aviadilo Sukhoi Superjet 100, kiu kraŝis ĉe flughaveno Ŝeremetjevo. *Pli detale ĉe Vikinovaĵoj*.

6-a de majo
* Naskiĝis Archie Mountbatten-Windsor, la unua filo de Princo Harry, Duko de Sussex, kaj Meghan, Dukino de Sussex; la knabo havas la sepan lokon en la reĝa sukcedo.

18-a de majo
* Pro la venonta 30-a datreveno de la Protestoj sur placo Tian An Men, la ĉina registaro decidis cenzuri Vikipedion en ĉiuj lingvoj, iganta la retejojn neatingeblaj.

20-a de majo
* Nove inaŭgurita prezidento de Ukrainio Volodimir Zelenskij dissolvis la parlamenton. Dum du monatoj li planas ŝanĝi ankaŭ kelkajn registaranojn.

27-a de majo
* La Eŭropa baloto de 2019 vidigas kreskon de verduloj, de la ELDP kaj de ekstremdekstraj partioj, malprofite al la tradiciaj partioj EPP kaj PES.

28-a de majo
* Liviu Dragnea, prezidanto de la rumania ĉambro de deputitoj kaj de la nune reganta partio PSD, kiu estis provinta akomodiĝi la kontraŭkoruptajn leĝojn kaj malkreskigi la sendependecon de la justico, finfine estis malliberigata post proceso kaj kondamno al tri kaj duono jaroj da prizontempo pro defraŭdo de publikaj fondusoj.

31-a de majo
* Ekde la 17-a de majo 14:12 UTC la brita elektroenergia sistemo dum 2 semajnoj ne uzis elektron el karbaj elektrejoj. Temas pri la plej longa tia periodo ekde fino de la 19-a jarcento.
# Sciencfikcia filmo

*Metropolis* estas unu el la plej influaj sciencfikciaj filmoj.
**Sciencfikcia filmo** estas filma ĝenro, kiu uzas konjektajn, fikciajn scienc-bazitajn bildigojn de fenomenoj, kiuj ne estas plene akceptitaj de scienco, kiel ekzemple eksterteraj vivoformoj, fremdaj mondoj, ekstersensa percepto kaj tempovojaĝado, kune kun futurecaj elementoj kiel ekzemple kosmoŝipoj, robotoj, interstela vojaĝado aŭ aliaj teknologioj. Sciencfikciaj filmoj ofte estis uzitaj por esplori filozofiajn temojn kiel la homa kondiĉo.

La ĝenro ekzistis ekde la fruaj jaroj de mutaj filmoj, kiam *Le Voyage dans la lune* ("La Vojaĝo al la luno") de Georges Méliès (1902) uzis trukan fotarton; ankaŭ fama estas lia *Le Voyage à travers l'impossible* ("La Vojaĝo trans la neebla") de 1904. La venonta grava ekzemplo en la ĝenro estis la filmoj *Metropolis* (1927) kaj *Kosma vojaĝo* (1935). De la 1930-aj jaroj ĝis la 1950-aj jaroj, la ĝenro konsistis plejparte el malaltbuĝetaj filmoj. *Post 2001: A Space Odyssey* (1968) de Stanley Kubrick la sciencfikcia filma ĝenro estis prenita pli serioze. En la malfruaj 1970-aj jaroj grandbuĝetaj sciencfikciaj filmoj kun specialaj efektoj iĝis popularaj ĉe spektantoj post la sukceso de Star Wars kaj kontribuis al la supersukcesoj de postaj jardekoj.

## Katastrofoj

Katastrofoj estas oftaj temoj en sciencfikciaj filmoj:

* Eksterterana invado
* Naturmedia katastrofo
* Teknologia atako
* Nuklea milito
* Pandemioj

## Monstro

Monstroj ankaŭ estas oftaj temoj de sciencfikciaj filmoj. Gravaj filmoj pri la temo estas: *The Beast from 20,000 Fathoms* (1953), *Jurassic Park*, *Cloverfield*, *Pacific Rim* kaj la filmoj King Kong.

## Robotoj

Robotoj ankaŭ estas oftaj temoj de sciencfikciaj filmoj. Gravaj filmoj pri la temo estas: *The Day the Earth Stood Still*, *Bicentennial Man*, *A.I. Artificial Intelligence*, *Chappie* kaj *Ex Machina*. Eĉ se ili ne estas la kerno de la filmo aperas en gravaj roloj kiel la robotoj *C-3PO* kaj *R2-D2* en Star Wars, *JARVIS* en *Iron Man* ktp.
Ĉe animaciaj filmoj estas ekzemploj kiel *WALL-E* (2008), *Astro Boy* (2009), *Big Hero 6* (2014) kaj *Ghost in the Shell* (2017).

## Aliaj filmoj

* Barbarella

## Vidu ankaŭ

* Sciencfantasto
* Kosma opero
# Jesse Owens

| **Jesse Owens** |
| --- |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 12-an de septembro 1913 (1913-09-12) en Oakville |
| **Morto** | 31-an de marto 1980 (1980-03-31) (66-jaraĝa) en Tucson |
| **Mortokialo** | pulma kancero  |
| **Tombo** | Oak Woods Cemetery  ﻿ / ﻿ (mapo)  |
| **Lingvoj** | angla |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| **Alma mater** | Ohia Ŝtata Universitato   East Technical High School (en)    North Platte High School (en)    |
| Familio |
| **Edz(in)o** | M. Ruth Solomon (mul)    |
| Okupo |
| **Okupo** | mallongdistanca kuristo  entreprenisto  sportisto  longsaltisto  atleto  Olimpika ĉampiono   |
| TTT |
| **Retejo** |  |
|  |

Jesse Owens faras longsaltadon
Jesse Evans salutas la usonan flagon post gajni la oran medalon en la longsalto ĉe la berlinaj olimpikoj la 4-an de aŭgusto 1936.
**James Cleveland "Jesse" OWENS** (Cleveland, 12-an de septembro 1913 – 31-an de marto 1980) estis usona atleto kaj olimpia ĉampiono (Somera Olimpiko 1936 en Berlino), kie li gajnis 4 orajn medalojn pro la jeno:

* 100-m-a kuro: 10,3 s
* 200-m-a kuro : 20,7 s
* 4×100-m-a stafeta kuro (Ralph Metcalfe, Foy Draper, Frank Wykoff, Jesse Owens) : 39,8 s
* longsalto : 813 cm

Li estas la unua atleto en la historio, kiu gajnis 4 orajn medalojn en unu olimpiko. Kaj la unua longsaltisto, kiu saltis al distanco de pli ol 8 metroj. Tiu monda rekordo eltenis dum 25 jaroj.

## Biografio

Li naskiĝis en malriĉa nigra familio, kiel dua infano. Liaj gepatroj havis entute 10 infanojn. Oni jam frue rimarkis lian enorman atletikan kapablecon. Li ne sukcesis en 1932 membriĝis en la usona olimpia teamo. En majo de 1935, je daŭro de unu tago, li atingis kvin mondajn rekordojn.

Dum la Somera Olimpiko 1936 en Berlino, li atingis per dorsa vento novan mondan rekordon sur 100 m (10,2 s). Li same atingis rekordon en la finalo, la 200-m-an kuron, la longsalton.

La usona teamo venkis la stafetan kuron 4×100 m – Metcalfe, Draper, Wykoff, kaj Owens – je 39,8 s.

Post la konkurso - je peto de la fotografistoj - li saltis unu pluan. Tiam li atingis 8 m kaj 20 centimetrojn, kiu estis pli bona ol la tiama monda rekordo.

Tiam ĝis nuntempe li estas memorata kiel nigrula heroo kaj de la sporto kaj de egalrajteco kontraŭ la rasista ideologio de nazia Germanio.

Post la olimpio, li aperis en cirkoj kaj saltis, kuris. Li mortis pro pulma kancero, li fumis forte dum 35 jaroj.

## Eksteraj ligiloj

* Official website
* Jesse Owens Museum
# 1297

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1260-aj jaroj |
1270-aj jaroj |
1280-aj jaroj |
**1290-aj jaroj**
| 1300-aj jaroj
| 1310-aj jaroj
| 1320-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1293 |
1294 |
1295 |
1296 |
**1297**
| 1298
| 1299
| 1300
| 1301
| ►
| ►►

| **1297 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 1297 *MCCXCVII* |
| Ab urbe condita | 2050 |
| Armena kalendaro | 746 ԹՎ ՉԽԶ |
| Bahaa kalendaro | -547 – -546 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1352 – 1353 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | 1219 – 1220 |
|  - *Kalijugo* | 4398 – 4399 |
| Budhisma kalendaro | 1841 |
| Ĉina kalendaro | 3933 / 3993 – 3934 / 3994 丙申 – 丁酉 |
| Etiopa kalendaro | 1289 – 1290 |
| Franca respublika kalendaro | -495 - -494 |
| Hebrea kalendaro | 5057 – 5058 |
| Holocena kalendaro | 11297 |
| Irana kalendaro | 675 – 676 |
| Islama kalendaro | 696 – 697 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1957 (皇紀1957年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 11297 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 3630 |
| Tajlanda suna kalendaro | 1840 |

En la jaro **1297** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* La skotoj ekribelis kontraŭ la angla subpremado sub la gvidado de Vilhelmo Wallace.
* Petr Žitavský eniris monaĥejon.

## Unuaj deokumentaj mencioj

* Corsier kiel *Corsiacum* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĝenevo en Svislando).
* Kelebia (hodiaŭ vilaĝo en Hungario).
* Morges kiel *Morgia* (hodiaŭ urbo en Kantono Vaŭdo en Svislando).
* Sălicea (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj

* 25-a de marto: Arnošt z Pardubic, ĉeĥa ĉefepiskopo (m. 1364)
* Androniko la 3-a, orient-romia imperiestro
* Hanazono, imperiestro de Japanio

## Mortoj
# Lulilo de Civilizacio

**Lulilo de Civilizacio** estas termino referencante al lokoj kie, laŭ la nuna arkeologia informo, civilizacio ŝajne estis aperinta. Nuna pensaro estas ke ne estis ununura "lulilo", sed male kelkaj civilizacioj disvolviĝis sendepende, el kiuj estus la unuaj la Proksimorienta Neolitiko, Mezopotamio kaj Egipto. Aliaj civilizacioj aperis en Azio inter kulturoj situantaj apud grandaj rivervaloj, ĉefe la Indus-rivero en la Hindia Subkontinento kaj la Flava Rivero en Ĉinio. La etendo laŭ kiu estis grava influo inter la komencaj civilizoj de la Fekunda Duonluno kaj tiuj de Orienta Azio estas pridisputata. Tamen fakuloj akceptas ke civilizacioj de Norte Chico [ĈIko] en nuntempa Peruo kaj tiuj de Mezameriko aperis sendepende el tiuj de Eŭrazio.

Fakuloj difinis civilizacion uzante variajn kriteriojn kiaj la uzado de skribado, ekzisto de urboj, klas-bazita socio, agrikulturo, animalbredado, publikaj konstruaĵoj, metalurgio, kaj monumenta arkitekturo. La termino *lulilo de civilizacio* estis ofte aplikita al vario de kulturoj kaj areoj, partikulare de Proksimorienta Ĥalkolitiko (Ubaida periodo) kaj Fekunda Duonluno, antikva Suda Azio kaj Antikva Ĉinio (nome antaŭaĵo de orientazia civilizacio). Ĝi estis ankaŭ aplikita al antikva Anatolio, al Levantenio kaj Irano, kaj uzita por referenci al kulturaj antaŭuloj — kiaj Antikva Grekio kiel antaŭaĵo de Okcidenta Civilizacio— eĉ kiam tiaj lokoj ne estas komprenataj kiel sendependa disvolvigo de civilizacio, same kiel ene de nacia retoriko.

## Notoj

### Fontoj

* Samuel Noah Kramer.  (1959) *Anchor Paperback*. Doubleday Anchor Books.
* Samuel Noah Kramer.  (1969) *Cradle of Civilization*. Little Brown & Co.

* Georg Feuerstein.  (2001) *In Search of the Cradle of Civilization*. Quest Books.

* Ethel Hofflund.  (2001) *The Cradle of Civilization (Lifepac History & Geography Grade 6)*. Alpha Omega Publications.
# Meksikŝtato

| Meksikŝtato |
| --- |
| Federacia subŝtato |
|   |
| Blazono |
| subŝtato de Meksiko [+] |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
| gubernio Sajtama [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Meksiko |
|

---

 |
| Supermara alteco | 2 605 m [+] |
| Koordinatoj | 19° N, 100° U (mapo)19.354166666667-99.630833333333
  |
| Ĉefurbo | Toluca - Toluca de Lerdo |
|  - koordinatoj | 19° N, 100° U (mapo)19.354166666667-99.630833333333
  [+] |
| Plej alta punkto | Popocatépetl [+] |
| Akvokolektejo | 22 351 km² (2 235 100 ha) [+] |
| Areo | 22 351 km² (2 235 100 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 16 187 608 [+] (2015) |
| Denseco | 724,25 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Subŝtatestro | Alfredo del Mazo Maza
(ekde ) |
|

---

 |
| Horzono | UTC−06:00 [+] |
| Poŝtkodo | 50-57 [+] |
| ISO 3166-2 | MX-MEX |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Meksikŝtato (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| situo de Estado de México en Meksiko |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Meksikŝtato (México)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Meksikŝtato |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Mexico (state)** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Estado de Méxiko** [esTAdo de MEĥiko] (hispane (sub)ŝtato Meksiko; Esperantigite : **Meksikŝtato**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi situas centre de la lando, proksime al Meksikurbo, kiun ĝi ĉirkaŭas de okcidento, nordo kaj oriento.

Kun (laŭ la censo 2005 de la nacia instituto INEGI) 14 160 736 loĝantoj kaj areo de 21 000 km² ĝi estas dense loĝata (ĉirkaŭ 600/km²). Ĝia ĉefurbo estas Toluca de Lerdo. La provinco dividiĝas en 16 Regionoj kaj 125 (komunumoj de Meksiko-Ŝtato) komunumojn (municipojn). La komunumoj plej gravaj estas Atizapán de Zaragoza, Coacalco de Berriozabal, Cuautitlán Izcalli, Ecatepec de Morelos, Ixtlahuaca, Huixquilucan, Metepec, Naucalpan de Juárez, Nezahualcóyotl,´Teotihuacan, Texcoco, Tultitlán, Tlalnepantla de Baz, Tecamac, Valle de Bravo y Zumpango de Ocampo inter aliaj. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-MEX".

Ĝi estas ene de la Baseno de Meksiko, nome arigo de kvar valoj en la centra parto de la teritorio de Meksiko.

Konata antaŭkonkera vidindaĵo estas la ruinoj de Teotihuacán.

## Vidu ankaŭ

* Meksikaj loknomoj
* Valo de Meksiko
* Balsasaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo

Federaciaj subŝtatoj de Meksiko

Aguascalientes |
Baja California |
Baja California Sur |
Campeche |
Chiapas |
Chihuahua |
Coahuila |
Colima |
Durango |
Guanajuato |
Guerrero |
Hidalgo |
Jalisco |
Jukatanio |
Estado de México |
Michoacán |
Morelos |
Nayarit |
Nuevo León |
Oaxaca |
Puebla |
Querétaro |
Quintana Roo |
San Luis Potosí |
Sinaloa |
Sonora |
Tabasco |
Tamaulipas |
Tlaxcala |
Veracruz |
Zacatecas

Federacia Distrikto (Distrito Federal)
# Uragano Fay (2014)

| Uragano Fay |
| --- |
|  |
| Fay la 12-an de oktobro 2014 |
| Aperis | la 10-an de oktobro 2014 |
| Malaperis | la 13-an de oktobro 2014 |
| Plej rapidaj ventoj | 130 km/h (80 mejloj/h) |
| Damaĝoj | ekvivalento de 10 milionoj da usonaj dolaroj |
| Trafitaj landoj |  Bermudo |
|  |

**Uragano Fay** estis la sesa nomita ŝtormo kaj kvina uragano de la uragana sezono en 2014. Ĝi frapis ĉefe Bermudon, kie fermiĝis la lernejoj. La ventoj atingis 160 km/h kaj tio okazigis ĉesigon de elektra disponeblo. Post nur kelkaj tagoj venis ankaŭ la Uragano Gonzalo.

## Eksteraj ligiloj
# Ŝorto

Virino portas ĝinzan ŝorton
**Ŝorto** estas pantalono tiel mallonga, ke ĝi malkaŝas la genuojn ofte ankaŭ la plejparton de la femuroj kaj kelkfoje eĉ parton de la sidvangoj.

Oni portas ŝorton interalie kiel someran vestaĵon, kaj por sporta agado.

Ĝisgenuan ŝorton oni nomas ankaŭ kuloto.

Pri kalsonaj ŝortoj, vidu ĉe subŝorto.

## Fotaro

*
*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Banŝorto
* Catherine Bach
* Short, kiel familia nomo
# Adelilando

| Adelilando |
| --- |
| Regiono |
|  |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| dua-nivela administra teritoria unuo, district of the French Southern and Antarctic Lands, dependanta teritorio [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Antarkto |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 66° 39′ 47″ S, 140° 0′ 10″ O (mapo)-66.663055555556140.00269444444
  |
| Akvokolektejo | 432 000 km² (43 200 000 ha) [+] |
| Areo | 432 000 km² (43 200 000 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 33 [+] (12-a de januaro 1956) |
| Denseco | 0 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Adelilando (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Adelilando (Antarkto)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Adelilando |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Adélie Land** [+] |
|  |

**Adelilando** PIV (france *Terre Adélie*, t.e. Tero Adelio) apartenas al Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj. Ĝi situas 2 500 km sude de Tasmanio (140°E, 68°S). Ĝia areo ampleksas ĉirkaŭ 432 000 km². Ĝi estas bazo de francaj esplorekspedicioj. Ĝi estis malkovrita de Dumont d'Urville en 1840.

## Bildgalerio

* Situo de Adelilando
* Flago de TAAF
* Blazono de TAAF
* Adelia pingveno

## Vidu ankaŭ

* Esploraj stacioj en Antarkto
* Adelia pingveno
* Happy Feet

## Eksteraj ligiloj

*

## Referencoj
# Parolado

**Parolado** estas longedaŭra parolo antaŭ publiko, ĝenerale pri specifa temo, farata de spertulo aŭ grava homo en formala okazaĵo.

## Tipoj de parolado

Parolado povas esti:

* Diskurso: ordigita, iom longa parolado celanta konvinki;
* Lekcio: leciono en formo de scienc-instrua parolado en universitato aŭ alia samranga instituto;
* Oracio: literatura verko, destinita por esti dirata antaŭ publiko, ofte dum funebro;
* Oratoraĵo: literatura verko, destinita por esti dirata antaŭ publiko, ofte antaŭ asembleo;
* Prelego: parolado forme simila al lekcio, kiu tamen povas esti adresita al pli vasta aŭ malpli konstanta publiko;

## Proverbo

Ekzistas proverboj pri parol(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Granda parolisto estas duba faristo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Parolanto semas, aŭdanto rikoltas.* **”** |

 |

## Referencoj
# Literumado

**Literumado** estas elparolado de unuopaj literoj de vorto por pli klare indiki la skribmanieron (ekz. dum interparolo per telefono).

En Esperanto la literoj havas nomojn: a bo co ĉo do e fo go ĝo ho ĥo i jo ĵo ko lo mo no o po ro so ŝo to u ŭo vo zo. En la matematiko estas uzataj ankaŭ la literoj q (kuo), w (duobla vo), x (ikso), y (ipsilono) kaj la grekaj literoj (alfa, beta, gama, delta, epsilon, dzeta, eta, teta, jota, kapa, lambda, mu, nu, ksi, omikron, pi, ro, sigma, taŭ, upsilon, fi, ĥi, psi, omega). Aperis ankaŭ aliaj provoj pri la nomoj de literoj - vidu la artikolon Esperanta alfabeto.

## Vidu ankaŭ

* Literuma alfabeto
* Konkurso pri literumado
# Homofonio (lingvoscienco)

**Homofonio** (greke *ὁμός* — sama + greke *φωνή* — sono) - fenomeno, kiam du vortoj sonas same, sed skriboj estas aliaj kaj havas malsamajn signifojn.

En Esperanto tiu fenomeno montriĝas pro koincido de diversaj radikoj kaj afiksoj en vortoj: *sen-egala* kaj *senegal-a*, *ekskuzo* kaj *eks-kuzo*, *teamo* kaj *te-amo*, ktp.

En la franca montriĝas grandaj kolumnoj de homofonoj pro ofta nelegado de finaj konsonantoj: ver — verre — vers — vert.

## Vidu ankaŭ

* Homofonio en muziko
* Homonimo
# Regiono Suda Danio

| Regiono Suda Danio |
| --- |
| Administra regiono |
|  |
| Flago |
| Teritoria organizado de Danio [+] |
|

---

 |
| Lando | Danio |
|

---

 |
| Supermara alteco | 20 m [+] |
| Ĉefurbo | Vejle |
|  - koordinatoj | 55° N, 10° O (mapo)55.3333333333339.6666666666667
  [+] |
| Akvokolektejo | 12 260,4 km² (1 226 040 ha) [+] |
| Areo | 12 260,4 km² (1 226 040 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 1 223 894 [+] (1-a de oktobro 2019) |
| Denseco | 99,82 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Ĉefulo | Bo Libergren (Venstre)
 (ekde 2023) |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | DK-83 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regiono Suda Danio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Regiono Suda Danio (Suda Danio)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Regiono Suda Danio (Danio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Regiono Suda Danio |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Region Syddanmark** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

administra divido de la regiono Suda Danio
La **Regiono Suda Danio** (dane *Region Syddanmark*) estas unu el kvin administraj regionoj de la eŭropa ŝtato Danio kaj ampleksas la sudon de la geografia nordo de la duoninsulo Jutlando, la nordon de ties geografia sudo (la sudo de suda Jutlando estas parto de la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio de Germanio), la insulon Fyn kaj iujn pliajn insuletojn. Ĉefurbo de la regiono estas Vejle. La regionoj kreiĝis komence de la jaro 2007 kaj anstataŭigas la antaŭajn administrajn distriktojn, kiuj dane nomiĝis *amtskommuner*.

La regiono Suda Danio ampleksas la antaŭajn distriktojn Fyn, Ribe kaj Sønderjylland (suda Jutlando), kaj la antaŭajn komunumojn *Børkop, Egtved, Fredericia, Give, Jelling, Kolding, Lunderskov, Vamdrup* kaj la urbon *Vejle*, kiu situis en propra distrikto nomita laŭ la urbo.

## Komunumoj

La nuna regiono Suda Danio konsistas el la sekvaj unuopaj komunumoj (nombro de loĝantoj laŭ la 1-a de januaro 2008):

* Sur la insulo Fyn (kun ĉirkaŭaj insuletoj):
	+ Assens (42.054)
	+ Faaborg-Midtfyn (51.950)
	+ Kerteminde (23.630)
	+ Langeland (13.741)
	+ Middelfart (37.274)
	+ Nordfyn (29.470)
	+ Nyborg (31.607)
	+ Odense (186.932)
	+ Svendborg (59.040)
	+ Ærø (6.712)

* En la geografia sudo de Jutlando:
	+ Aabenraa (60.189)
	+ Billund (26.181)
	+ Esbjerg (114.244)
	+ Fanø (3.192)
	+ Fredericia (49.463)
	+ Haderslev (56.414)
	+ Kolding (87.781)
	+ Sønderborg (76.913)
	+ Tønder (40.367)
	+ Varde (50.125)
	+ Vejen (42.447)
	+ Vejle (104.933)

## Eksteraj ligiloj

* retejo de la regiono Suda Danio
* mapo pri la 98 novaj komunumoj (dane)

Regionoj de Danio[Kaŝi]

Hovedstaden (regiono ĉefurba) |
Meza Jutlando *(Midtjylland)* |
Norda Jutlando *(Nordjylland)* |
Sjælland |
Suda Danio *(Syddanmark)*

Krome ligitaj al Danio estas
la insularo Ferooj kaj Gronlando
# Mikrobiologio

| Mikrobiologio |
| --- |
|  |
| **studfako de biologio studfako**  |
| **biologio • ekzaktaj sciencoj** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | bakteriologio virusoscienco protistologio  vd |

 |
|  |

La mikrobiologio estas la scienco de mikroboj (protozooj, bakterioj, fungoj, virusoj), iliaj efikoj sur homa sano, iliaj interrilatoj kun naturo kaj kun aliaj mikroboj. La mikrobiologio estas ankaŭ la scienco, kiu esploras eblajn aplikojn de mikroboj por produktado.

Oni distingas kelkajn temojn en la mikrobiologio:

**La bakteriologio:** Kelkfoje la nomo "bakteriologio" estas aplikata por la esprimo "mikrobiologio". En ĉiutaga apliko, "bakteriologio" signifas la esploradon de bakterioj en rilato kun medicino aŭ agrikulturo.

**La bioteknologio kaj la aplikata mikrobiologio:** Bioteknologio estas la apliko de bakterio aŭ fungo por produktado de nutraĵoj (jogurto, pano, vino, fromaĝo), medikamentoj (kun helpo de gentekniko), industriokemio (alkoholo, acido), kaj enzimoj. Oni utiligas ankaŭ bakteriojn en metalominejoj por izoli kupron kaj oron. Tiuj bakterioj estas kapablaj desolvi kaj forigi la ŝtonaĵon.

**La ekologio de mikrobo:** Tiu sektoro esploras la interrilaton de bakterio kun aliaj mikroboj, animalo, planto kaj la naturo.

**La medicina mikrobiologio:** Tiu sektoro esploras la efekton de bakterioj sur homa sano.

**La virusologio:** Kvankam virusoj ne vivas (ili ne havas metabolon), konsideratas la virusologio parto de mikrobiologio, ĉar virusoj estas kapablaj de infekti ĉelon. La virusologio esploras la strukturon kaj reproduktociklon de virusoj.

Mikrobiologia kultivado estas metodo por atingi multobligon de mikroorganismoj, tiaj kiaj bakterioj en kiu oni preparas optimuman medion en laboratorio por helpi la deziratan procezon. Tia kultivado estas uzata kiel fundamenta metodo por la studo de la bakterioj kaj de aliaj mikroorganismoj kiuj okazigas malsanojn kaj por homoj kaj por aliaj animaloj; tiel ĝi iĝas grava fako kaj por medicino kaj por bestokuracado.

## Vidu ankaŭ

Zono de sterileco de Bunsen-ujo.
* Biokemio
* Biotekniko
* Genetiko
* Mikologio
* Arĥeoj
* Eŭkariotoj
* Prokarioto
* antibiotiko

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-04-19 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-04-08 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2021-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
# Madhuri Dixit

| **Madhuri Dixit** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **माधुरी दीक्षित**  |
| **Naskonomo** | Mádhuri Sankar Díkszit |
| **Naskiĝo** | 15-an de majo 1967 (1967-05-15) (59-jaraĝa) en Mumbajo |
| **Religio** | hinduismo vd |
| **Lingvoj** | hindia vd |
| **Ŝtataneco** | Barato   vd |
| **Alma mater** | Sathaye College (en)    vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Shriram Madhav Nene (en)  (1999–)  vd |
| **Infanoj** | 2 |
| Profesio |
| **Okupo** | filmaktoro  dancisto  aktoro   vd |
| **Laborkampo** | aktorado  vd |
| **Aktiva dum** | 1984– vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (2008)  Padma Shri in arts (en)

vd |

 |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Madhuri DIXIT NENE** (hindie माधुरी दीक्षित, *Mādhurī Dīkṣit*, naskiĝis la 15-an de majo 1967 en Mumbajo, Maharaŝtro) estas maharaŝtra aktorino, kiu aperas en hindaj filmoj .

Ŝia kariero ne komenciĝis tre bone, sed kelkajn jarojn poste Madhuri iĝis unu de la plej famaj hindaj aktorinoj kaj estis inkludita en la Guinness-libro de rekordoj en 2001 kiel la plej alte pagita inter ili. La artisto M. F. Hussein nomis ŝin sia muzo. Ricevanto de la plej multaj nomumoj *al Filmfare* Award por Plej bona Aktorino (13), gajnante kvar fojojn . En 2008, al ŝi estis premiita la Padma Shri, la kvara plej alta civila premio de Barato, pro ŝia kontribuo al kino.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Madhuri Dixit ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Madhuri Dixit ĉe Rotten Tomatoes