Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maharaŝtro

| **Maharaŝtro** |
| --- |
| Origina nomo
  | **marate महाराष्ट्र (mahārāṣṭra)** |
|  |
| **subŝtato de Barato** |
| Administrado |
| Statuso
  | Federacia ŝtato de Barato |
| Estas parto de
  | Barato |
| Administra centro
  | Mumbajo |
| Politiko |
| Estro
  | Devendra Fadnavis
(ekde 5-a de decembro 2024) |
| Demografio |
| Oficiala lingvo
  | Maratha lingvo |
| Loĝantaro (laŭ la stato de 2011)
  | 112 372 972  |
| Loĝdenso
  | 365 loĝ./km² |
| Geografio |
| Areo
  | 307 713 km² (30 771 300 ha) |
|  Maharaŝtro sur la mapo de Barato |
| Geografia situo | 18° 58′ 12″ N, 72° 49′ 12″ O (mapo)18.9772.82
  [+] |
|

|  |
| --- |
| Maharaŝtro (Maharaŝtro)DEC |
| Situa mapo de Maharaŝtro |

 |
|  |
| Hor-zono
  | UTC +5:30 |
| Kodoj |
| ISO 3166-2
 | IN-MH |
| Eksteraj paĝoj |
| www.maharashtra.gov.in/1125/Home [+] |
| La kategorio en la Komunejo
  | Maharaŝtro [+] |
| Pliaj informoj |
| Analfabetismo
 | 23% |
|  |

**Maharaŝtro** (marate महाराष्ट्र [maharaŝtra]  aŭskulti) subŝtato de Barato.

Laŭ la stato de 2011 en la subŝtato vivis 112 372 972 loĝantoj sur areo de 307 713 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 365 loĝantoj/km². Ĝi estas la tria plej granda subŝtato de Barato, kaj la dua plej granda de la lando laŭ sia popolnombro . Ĝia ĉefurbo estas Mumbajo, kiu estas la plej granda urbo, la ĉefa financa centro kaj gravega kulturujo de Barato. Proksime estas Novmumbajo. Nagpuro estas la ĉefurbo dum la vintroj.

Aliaj grandaj urboj estas Aĉalpur, Ahmednagar, Akola, Barŝi, Bid, Busaval, Ĉandrapur, Dule, Gondija, Ĝalna, Hingangat, Icalkaranĝi, Javatmal, Latur, Malegaon, Nandurbar, Navghar-Manikpur, Parbani, Satara, Solapur, Udgir, Vardha... Krome Vasai-Virar, Ambernat, Panvel kaj Badlapur estas ĉe Mumbajo.

La subŝtata oficiala lingvo estas la maratha, kiu estas pli multe parolata; sed en Mumbajo la hindia estas pli ĝenerala.

Mohandas Karamchand Gandhi estis entombigata en Puneo. La aŝramo de Gandhi, Sevagramo, estas en orienta Maharaŝtro.

Maharaŝtro estas fame konata pro la ŝtonaj temploj subtere ĉizitaj, kiuj estas multaj tie: Ilorao, Aĝanto, Elefanta Insulo, kaj aliaj.

Pejzaĝo en Maharaŝtro
Ŝivao kaj Parvatio: skulptaĵo ĉe la 29-a templo, Ilorao
## Geografio

La rivero Godavari ekfluas ĉe Trjambakeŝŭar, Maharaŝtro.

La Nacia Parko Tadoba estas la plej malnova kaj plej granda nacia parko en Maharaŝtro. Fondita en 1955, ĝi situas ĉe la plej orienta parto de la ŝtato.

## Urboj

* Mumbajo
* Puneo
* Nagpur
* Nallasopara
* Naŝiko
* Navghar-Manikpur
* Thane
* Aŭrangabado (Maharaŝtro)
* Solapur
* Amravati
* Ĝalgaon
* Nanded
* Kolhapur
* Sangli

ktp

## Vidindaĵoj

* Grotoj de Elefanta

## Famuloj

* Reĝo Ŝivaĝi
* D-ro B.R. Ambedkar
* B.G. Tilak
* Bhalchandra Nemade
* Svami Kuvalayananda

## Esperantujo

* Esperanto-klubo de Puneo

## Vidu ankaŭ

* Portalo:Barato

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de la ŝtato
* Historio
* Historio de Maharaŝtro Arkivigite je 2006-08-25 per la retarkivo Wayback Machine
# Sudaj ŝtatoj de Usono

| Sudaj ŝtatoj de Usono |
| --- |
| Kultura regionego |
|  |
|

|  Estas |
| --- |
| kulturspaco, United States census region, regiono de Usono [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Usono |
|  - koordinatoj | 33° 54′ 0″ N, 89° 30′ 0″ U (mapo)33.9-89.5
  |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sudaj ŝtatoj de Usono (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| la sudaj ŝtatoj de Usono: malhelruĝe la ŝtatoj, kiuj ĉiurilate konsideratas per la vorto, pli hele tiuj kutime same inkluzivigitaj kaj striite tiuj ŝtatoj kiuj nur malofte estas konsiderataj per la nomo |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Sudaj ŝtatoj de Usono (Usono)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Sudaj ŝtatoj de Usono |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Southern United States** [+] |
|  |

La **sudaj ŝtatoj de Usono** en vasta senco estas kultura regionego en la sudoriento de Usono. Laŭ la Usona Censa Buroo (angle *United States Census Bureau*) temu pri sume dek ses usonaj ŝtatoj kun areo de 2 384 143 km² kaj entute preskaŭ cent milionoj da loĝantoj. En historia senco temas pri tiuj el la pli orientaj ŝtatoj de Usono, kiuj situas sude de la linio Mason-Dixon, la limo inter Pensilvanio kaj Marilando, kaj en kiuj ĝis la jaro 1865 estis permesata la sklaveco. La plej multajn loĝantojn el inter la sudaj ŝtatoj de Usono havas Teksaso.

En pli malvasta senco la nomo celas tiujn dek unu el la usonaj ŝtatoj meze de la 19-a jarcentoj permesantaj sklavecon, kiuj en 1860/1861 post la elektiĝo de Abraham Lincoln kiel prezidanto de Usono malmembriĝis el la unio de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko. Kvankam Abraham Lincoln ne postulis la malpermeson de sklaveco, ĉar decidi pri tio estis la tasko de ĉiu usona ŝtato individue, sed lia prezidantiĝo montris ke politikisto povas iĝi prezidanto de Usono ankaŭ sen subteno de la sudaj ŝtatoj. La dek unu ŝtatoj kreis la union Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko, sed malvenkis en la sekva Usona Enlanda Milito (1861-1865). La reunuigita usona respubliko oficialigis leĝojn favore al pli da rajtoj por afrikdevenaj usonanoj kaj dum iom da tempo centre regis la sudajn ŝtatojn.

Profunda Sudo (aŭ en angla *Deep South*) estas kultura kaj geografia subregiono en Suda Usono. Historie, ĝi estis diferencita kiel tiuj ŝtatoj plej dependaj el plantejoj kaj sklavohavaj socioj dum la epoko antaŭ la Usona Enlanda Milito.

## Vidu ankaŭ

* Golfa Marbordo de Usono
* Profunda Sudo
* Segregacio en rekonstruo
* Sudorienta Usono
* Sudokcidenta Usono
* Sudusona rokmuziko
* *Song of the South*
# Kalikuto

| Kalikuto |
| --- |
|  |
| urbo  urbego   vd |
| Administrado |
| **Poŝtkodo** | 673001 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 431 560  () [+] |
| **Loĝdenso** | 2 438 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 11° 15′ N, 75° 47′ O (mapo)11.24777777777875.780277777778
  [+] |
| **Alto** | 1 m [+] |
| **Areo** | 177 km² (17 700 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Kalikuto (Keralo)DEC |
| Situo de Kalikuto |

 |
|

|  |
| --- |
| Kalikuto (Barato)DEC |
| Situo de Kalikuto |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Kozhikode [+] |
|  |

**Kozhikode** aŭ **Koĵikode**, prononce [koːɻikːoːɖ], konata ankaŭ kiel **Calicut** aŭ **Kalikuto**, estas urbo en la ŝtato de Keralo en suda Barato ĉe la Malabara Marbordo. Kalikuto estas la dua plej granda urbo en Keralo kaj estas parto de la dua plej granda urba aglomeraĵo en Keralo kun metropola loĝantaro de 2,030,519 por la censo de 2011. La urbo kuŝas ĉirkaŭ 380 km norde de la ŝtata ĉefurbo Thiruvananthapuram.

## Historio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Zamorino.
La **Zamorino de Kalikuto** (en Malajala lingvo: *Samoothiri*, en portugala lingvo: *Samorim*, en nederlanda lingvo: *Samorijn*, en ĉina lingvo: *Shamitihsi*) estis la hereda monarko de la Regno Koĵikode (Kalikuto) ĉe la Malabara Marbordo de Barato. Koĵikode estis unu el la plej gravaj komercaj havenoj de la sudokcidenta marbordo de Barato. En la pinto de sia regado, la Samutirioj regis super regiono el Kollam (Kolamo) ĝis Pantalajini Kollam (Kojilandi). Iam la urbego apartenis al Majsura reĝlando.

## Servoj

* Nacia Instituto de Teknologio Calicut

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Kalikuta Distrikto, oficiala retejo
# Radio Nacional de España

| Radio Nacional de España |
| --- |
|  |
| **publika elsendanto teledissendado**  |
| Komenco | 19-a de januaro 1937 |
| Lando*j* | Hispanio vd |
| Sidejo | studioj *Prado del Rey*, Pozuelo de Alarcón (Madrido), Hispanio |
| **Lingvoj** |
hispana lingvovd |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * (1995)  Premios Ondas (en) , kialo de la premio Clarín (fr)
* (1954)  Premios Ondas (en)

vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
| **Jura formo** | ŝtata entrepreno |
|  |

**Radio Nacional de España** (**RNE**, Nacia Radio de Hispanio) estas ŝtata komerca socientrepreno, financata totale el la Ĝenerala Buĝeto de la Ŝtato, kiu respondecas pri la rekta administrado de la publika servo de radioelsendado en Hispanio. Ekde 1973 ĝi estas integrata en la publika unuo Radiotelevisión Española (RTVE). Ekde 2007 ĝi apartenas al la sama unuo jam nomata *Corporación RTVE*, regulata per Leĝo 17/2006, de 5-a de junio, de la radio kaj la televido de ŝtataj posedo kaj titoleco.

## Ĉenoj

En la nuntempo, Radio Nacional de España estas integrata de ses radioĉenoj:

* *Radio Nacional* (ĝeneralista)
* *Radio Clásica* (klasika kaj populara muzikoj)
* *Radio 3* (alternativaj kulturo kaj muziko)
* *Ràdio 4* (ĝeneralista en kataluna)
* *Radio 5 Todo Noticias* (konstanta informado)
* *Radio Exterior de España* (ekstera publika servo)

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (hispane)
# World Wrestling Entertainment

| World Wrestling Entertainment |
| --- |
|  |
|  |
| **federacio de profesia lukto entrepreno publika kompanio**  |
| Komenco | 1952 vd |
| Antaŭe | World Wrestling Federation vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Stamford |
| Adreso | 1241 East Main Street |
| **Moto** | Then, Now, Forever, Together |
| **Fondinto*j | Jess McMahon vd |
| **Posedata de** | WME Group vd |
| **Posedatoj** | WWE Studios (mul)  WWE Network (en)  WWE Performance Center (en)  WWE Books (en)  WWE Music Group (mul)   vd |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * Diamond Play Button (en)

vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
| **Jura formo** | limited liability company |
|  |

**World Wrestling Entertainment** (**WWE**), estas fama usona federacio de spektakla luktado. Ĝia prezidento estas Vince McMahon.

## Vidu ankaŭ

* Spektakla luktado

## Aktualaj ĉampionoj

| Ĉampioneco | Aktualaj ĉampiono | Dato gajnis | Evento | Antaŭa ĉampiono |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Raw |
| Universal Championship | Brock Lesnar | 3. April 2017 | Wrestlemania | Goldberg |
| Intercontinental Championship | The Miz | 19. Majo 2017 | Extreme Rules | Dean Ambrose |
| Raw Women’s Championship | Alexa Bliss | 16. April 2017 | Payback | Bayley |
| SmackDown |
| WWE Championship | Jinder Mahal | 16. July 2017 | Battleground | Randy Orton |
| United States Championship | AJ Styles | 18. Junio 2017 | SmackDown Live | Kevin Owens |
| SmackDown Women’s Championship | Carmella | 18. Junio 2018 | SmackDown Live | Natalya |
| Ambaŭ markoj |
| Raw Tag Team Championship | The B-Team (Bo Dallas, Curtis Axel) | 19. Majo 2018 | Extreme Rules | The Deleters of Worlds (Matt Hardy, Bray Wyatt) |
| SmackDown Tag Team Championship | The Usos (Jimmy Uso, Jay Uso) | 18. Junio 2017 | SmackDown Live | The New Day (Xavier Woods, Kofi Kingston, Big E) |
# Bermudo

| Bermudo |
| --- |
|  |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Britaj transmaraj teritorioj, administra teritoria unuo [+] |
|

---

 |
| Supermara alteco | 25 m [+] |
| Ĉefurbo | Hamiltono |
|  - koordinatoj | 32° N, 65° U (mapo)32.32-64.74
  [+] |
| Akvokolektejo | 53 km² (5 300 ha) [+] |
| Areo | 53 km² (5 300 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 65 024 [+] (2013) |
| Denseco | 1 226,87 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Fondo | 1612 |
| Ĉefulo | E. David Burt |
|

---

 |
| Horzono | UTC−04:00 [+] |
| Telefona antaŭkodo | 1 441 |
| ISO 3166 | BM |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Bermudo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Bermudo (Bermudo)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Bermudo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bermuda** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|

---

 |
|  |
|

---

 |
| Akvejo | Atlantiko |
|

---

 |
| Supermara alteco | 25 m [+] |
| Koordinatoj | 32° 19′ 12″ N, 64° 44′ 24″ U (mapo)32.32-64.74
  |
| Akvokolektejo | 53 km² (5 300 ha) [+] |
| Areo | 53 km² (5 300 ha) [+] |
| Loĝantaro | 65 024 [+] (2013) |
| Horzono | UTC−04:00 [+] |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Bermudo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bermuda** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Bermudo** estas grupo de atlantikaj insuloj kaj dependa teritorio de Britio en Nordameriko.

Biogeografie la insuloj situas en la nearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). La teritorio kongruas kun tersupraĵa ekoregiono el la biomo "tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj" : la bermudaj subtropikaj koniferaroj.

Bermudo estas la pralando de la Bermuda pantaloneto.

## Geografio

* Castle Harbor (Bermudo)

## En kulturo

Karolo Piĉ: La Bermuda triangulo. 186 p. Iltis, Saarbrücken 1989.
# Sivakasi

| Sivakasi |
| --- |
|  |
| urbeto   vd |
| Administrado |
| **Poŝtkodo** | 626123 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 9° 27′ N, 77° 48′ O (mapo)9.4577.8
  [+] |
| **Alto** | 101 m [+] |
| **Areo** | 6,8 km² ( 680 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+05:30 [+] |
|

|  |
| --- |
| Sivakasi (Tamilnado)DEC |
| Situo de Sivakasi |

 |
|

|  |
| --- |
| Sivakasi (Barato)DEC |
| Situo de Sivakasi |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Sivakasi [+] |
|  |

**Sivakasi** (tamile சிவகாசி) estas urbego en Distrikto Virudhunagar, en subŝtato Tamilnado, en suda Barato.

Panoramo en Sivakasi
## Geografio

Sivakasi situas sur ebenaĵo en averaĝa alteco de 101 metrojn. Raĝapalajam troviĝas 26, Maduraj 63, Tirunelveli 81, Thoothukudi 83, subŝtata ĉefurbo Ĉenajo 481, Mumbajo 1186, Kolkato 1842, tutlanda ĉefurbo Delhio 2134 kilometrojn (aere) .

Butika strato en Sivakasi
## Demografio

En 2011 Sivakasi havis 71 040, laŭ 234 688 da loĝantoj. La meza legopovo de la urbo estis 79.62%.

## Historio

Sivakasi estis establita dum la frua 15-a jarcento. La urbo estis parto de imperio de Maduraj dum la 16-a jarcento. En 1801 Maduraj venis sub la rektan kontrolon de la Brita Orienthinda Kompanio. Grava tumulto okazis en 1899 en Sivakasi, 22 homoj mortis, 800 domoj estis bruligitaj. La municipo estis establita en 1920, estis levita al plia altaj niveloj en 1978, unuaklasa en 1978, 1998 kaj 2013. Pro eksplodo en 1991 en uzino 39 homoj mortis kaj 65 vundiĝis. En 2009 pli ol 40 homoj mortis en fajroakcidento same en uzino, sed ofte okazis ankaŭ malpli grandaj fajroakcidentoj.

## Ekonomio

La agrikultura produktado de la urbego estas limigita pro manko de favoraj geografiaj kaj klimataj cirkonstancoj. Estas kultivataj kotono, kapsikoj, kaj milio. La ekonomio evoluis depost la sendependiĝo ekde 1947. Tri industriaj branĉoj estas sparte gravaj: knalfajraĵoj, alumetproduktado kaj presado. Sivakasi estas la noda centro por knalfajraĵoproduktado sur nacia nivelo.

## Religio kaj lingvoj

Sivakasi havis 85.42% hinduojn, 9.21% islamanojn, 5.2% kristanojn. La ĉefa lingvo estas la tamila.

## Eduko

En Sivakasi kelkaj altlernejoj funkcias.

Aŭtobusa stacidomo
## Trafiko

Sivakasi havas fervojan kontakton al la tutlanda reto. 4 gravaj vojoj kuras al la urbego. En la urbo aŭtobusoj kaj busetoj liveras la pasaĝerojn.

## Klimato

Sivakasi situas en tropika klimato (Aw) laŭ klimata klasifiko de Köppen kun influo de musonoj. Jare pluvas averaĝe po 812 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen en la dua jarparto pli ofte.

Templo en Sivakasi
## Vidindaĵoj

* temploj, moskeoj, kirkoj

## Referencoj

* WikiTrans
# Henrik Pontoppidan

| **Henrik Pontoppidan** |
| --- |
| **Nobel-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Henrik Pontoppidan**  |
| **Naskiĝo** | 24-an de julio 1857 (1857-07-24) en Fredericia |
| **Morto** | 21-an de aŭgusto 1943 (1943-08-21) (86-jaraĝa) en Ordrup |
| **Etno** | Danes vd |
| **Lingvoj** | dana vd |
| **Loĝloko** | Fredericia • Randers vd |
| **Ŝtataneco** | Reĝlando Danio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio |
| **Dinastio** | Q121301188 vd |
| **Patro** | Dines Pontoppidan (en)   vd |
| **Gefratoj** | Knud Pontoppidan (en) , Erik Pontoppidan (en)  kaj Morten Pontoppidan (mul)   vd |
| **Edz(in)o** | Antoinette Kofoed (mul)  (1892–) Mette Marie Hansen (en)  (1881–1892)  vd |
| Profesio |
| **Okupo** | verkisto  poeto  aŭtobiografo  romanisto  prozisto   vd |
| **Aktiva en** | Kopenhago vd |
| **Aktiva dum** | 1881–1943 vd |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (1917)  Nobel-premio pri literaturo

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Henrik PONTOPPIDAN** (naskiĝis la 24-an de julio, 1857, mortis la 21-an de aŭgusto, 1943) estis dana verkisto.

## Vivo

Henrik Pontoppidan naskiĝis en Fredericia, kiel filo de pietisma pastro. Li deziris fariĝis inĝeniero, sed ĉesigis la studadon kaj eklaboris kiel instruisto. Ekde 1881 li plene dediĉis al la verkado. Li multe vojaĝis ene de Eŭropo.

Henrik Pontoppidan estas grava reprezentanto de la dana naturalismo. En sia verkaro li priskribis la kontrastojn inter urboj kaj vilaĝoj, inter riĉuloj kaj malriĉuloj, naturo kaj kulturo. En la jaro 1917 li kune kun Karl Gjellerup gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Henrik Pontoppidan mortis en Kopenhago.

## Listo de verkoj

* *Sandinge Meninghed* (romano, 1883)
* *Fra Hytterne* (novelo, 1887)
* *Isbjørnen* (romano, 1887)
* *Det forjættede Land* (romano, 3 vol., 1891-1895)
* *Lykke-Per* (romano, 8 vol., 1898-1904)
* *De Dødes Rige* (romano, 5 vol., 1912-1916)

## En Esperanto aperis

* *Fiŝista nesto* ; *Agloflugo*. En: *Dana antologio*. 1961. p.184 - 191

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2006-04-24 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2008-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* "La vaganto" kaj pli da informoj pri la verkisto Arkivigite je 2004-09-08 per la retarkivo Wayback Machine
# Batalo de Buksaro

La **Batalo de Buksaro** okazis la 23‑an de oktobro 1764 inter trupoj sub estreco de la Brita Orienthinda Kompanio estre de Hector Munro kaj la kombinita armeo de Mir Kasim, nome Naŭabo de Bengalo: la Naŭabo de Udho kaj la Mogola Ŝah Alam la 2-a. La batalo luktiĝis ĉe Buksaro, tiam ene de la teritorio de Bengalio, urbo situanta borde de la rivero Gango ĉ. 130 km okcidente de Patnao, kaj estis definitiva venko por la Brita Orienthinda Kompanio. El la baratanoj perdiĝis aŭ estis vunditaj 10 000 luktintoj kaj 6 000 estis kaptitaj, dum ĉe la britoj nur 1 847 estis mortigitaj aŭ vunditaj.

## Referencoj
# Trilero

**Trilero** (angle *thriller* [ˈθɹɪlə] de la anglalingva verbo *thrill*, „nerve eksciti“) estas ĝenro de literaturo, komputilaj ludoj, kinaj kaj televidaj filmoj, kiu uzas suspenson, tension kaj psikan eksciton kiel ĉefaj stilaj elementoj. Ĉefa kategorio ene de la ĝenro nomiĝas "psikologia trilero". Post la atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy, filmoj kaj romanoj de la subĝenro "politika trilero" kaj "paranoida trilero" populariĝis. Elstaraj ekzemploj de filmoj ĉi-ĝenraj estas la filmoj de Alfred Hitchcock.

## Priskribo

Filmoj kaj romanoj de la ĝenro forte stimulas la emocion de la spektanto respektive leganto, per granda kvanto da anticipo de en la filmo/romano baldaŭ okazonta horora evento, necerteco, angoro, suspenso, ekscitiĝo, psikologia tensio kaj sento kvazaŭ en koŝmaro. Krome ene de la fikcia rakonto ofte miksiĝas scenoj, kiuj estu realaj, kaj scenoj, kiun rolulo sonĝas aŭ (en aŭ timo aŭ psika malsano) imagas, kaj ofte miksiĝas tre mallongaj filmeroj, parte ripetitaj aŭ iom variigitaj, kiel en maltrankvila sonĝo, tiel ke al la spektanto aŭ leganto malfacilas ne iritiĝi kaj konfuziĝi. Komuna elemento en ĉiuj verkaĵoj de la ĝenro estas, ke de la spektanto/leganto longan tempon estas kaŝataj iuj informoj gravaj por kompreno de la rakonto, kvankam ĉiu subĝenro havas siajn proprajn karakterizaĵojn kaj metodojn fari tiel.

Komunaj agoj en krimaj trileroj estas murdoj, preno de ostaĝoj, venĝaj krimaj agoj kaj rabaj atakoj. Komunaj elementoj en psikologiaj trileroj estas hororiga "ludo" per rolulo, persekuto de persono kaj parte pelo en mortigajn kaptilojn kaj la psike malsana motivigo de iuj roluloj, ofte obsedataj de sia tasko.

## Filmoj

Ekzemplaj filmoj de la ĝenro estas

* Le Cri du hibou (filmo)
* Les Diaboliques (filmo)
* Les Fantômes du chapelier (filmo)
* Que la bête meure (filmo)
* Psycho (1960-a filmo)
* Wild at Heart

## Aŭtoroj

* John Grisham
* Ken Follett
# Raciismo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun rasismo. |

**Raciismo** estas filozofia metodo kaj mondbildo, kiu kontraŭas la empiriismon. La raciistoj bazas sian klarigon de la mondo ĉefe sur raciajn deduktojn, dum empiriisto akceptas nur tiajn hipotezojn, kiuj baziĝas sur la sentuma percepto.

Renato Kartezio estas konsiderata kreinto de raciismo.

## La Tezoj de Raciismo

Estas tri tezoj, kiuj klarigas la manieron kiel raciisto funkcias:

1. **La Intuicia-Dedukta Tezo** - Laŭ ĉi tiu vidpunkto, en certa kampo de iu X, ni akiras sciojn per intuicio. Ĝi signifas, ke intelekta pensado en la sama kampo, kun la helpo de nia komuna racio kaj intelekto, igas nin amasigi intuiciajn sciojn en la kampo de X. Ĉi tiu scio ŝajnas al ni reala kaj ni ankaŭ kredas kun kompleta kredo je ĝia vereco. De ĉi tiuj intuiciaj veroj, per dedukto, ni alvenas al konkludoj, kiuj derivas el la veroj laŭ logika maniero, alivorte - ekkonas. Dedukta maniero signifas - eltiri konkludojn, laŭ logika maniero, de realaj supozoj, kiujn ni faris komence (ĉi tiuj estas la intuiciaj veroj). Se la supozoj estas veraj kaj la logika vojo validas, tiam neeviteble ke ankaŭ la konkludoj (t.e. la fina scio) estos veraj. La scioj, kiujn ni tiamaniere akiras, nomiĝas **apriora scio**, tio estas scio akirita sendepende de la sperto de la sensoj. Estas diversaj gradoj de "raciisma ekstremismo" - de tiuj, kiuj asertas, ke ĉi tiu apriora scio ĉiam veras kaj estas absoluta, ĝis tiuj, kiuj kredas, ke tiel ekzistas ankaŭ eblo erari kaj atingi veron, kiu ne estas absoluta sed verŝajna kaj racia.
2. **Tezo pri denaska scio** - laŭ ĉi tiu vidpunkto la homo estas racia estaĵo kaj tial li naskiĝas kun apriora scio. Ĉi tiu denaska scio ne estas kreita per intuicio-dedukto nek per la sperto de la sensoj, sed ĝi estas simple parto de homa naturo (humanisma opinio) aŭ scio heredita de homo de Dio (religia opinio) aŭ akirita laŭ evolua maniero de natura selektado (scienca opinio).
3. **Tezo pri Denaskaj Konceptoj** - Laŭ ĉi tiu vidpunkto ni ne naskiĝas kun a-priora scio sed kun denaskaj konceptoj (KONCEPTOJ), do ne akiritaj de sperto. Ĉi tiuj denaskaj konceptoj povas, per intelekta pensado, konduki al akiro de informoj kaj scioj.

Raciistoj uzas almenaŭ unu el ĉi tiuj tezoj krom la jenaj principoj:

1. La racian neceson - dirante, ke ĉiujn sciojn, kiujn ni akiris per la helpo de ĉi tiuj tezoj, ni ne povus akiri alimaniere, ekzemple la sperton de la sensoj.
2. Racia supereco - la scioj akiritaj laŭ raciisma maniero ĉiam superas ĉiajn sciojn akiritajn per sperto. Ekzemple, Descartes argumentas, ke apriora scio ĉiam superas ajnan suspekton pri eraro dum eksperimenta scio povas esti erariga, ĉar niaj sencoj ankaŭ povas esti malĝustaj. Platono diras, ke apriora scio superas metafizike (ĝi estas eterna, perfekta, senŝanĝa, ktp) al la sperton de la sensoj.

## Vidu ankaŭ

* Humanismo
* Libera penso
* Neraciismo
* La Casa sul Lago di Como (V Trienalo de Milano)