Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Muzikalbumo

| Muzikalbumo |
| --- |
|  |
| **music release type (en)**  |
| **release group** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | album release (en)   vd |

 |
|  |

Muzikalbumo
**Muzikalbumo** estas disko aŭ kompaktdisko prezentita en ujo kaj enhavante plurajn erojn de kantisto aŭ muzikisto. Muzikalbumo entenas muzikon kaj foje skribitajn tekstojn por kunkanti aŭskultante la muzikon.

## Difinoj de albumo kaj unuopaĵo

Difino de albumo kaj unuopaĵo temas pri longeco kaj nombro de sontrakoj.

* La Brita UK Singles Chart difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas ne malpli ol 4 sontrakojn aŭ 20 minutojn de tuta longeco.
* La Japana Oricon Chart difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas pli ol 4 muzikaĵojn (ne sontrakojn), tute egale por la longeco. Ĝi konsideras ke KD de Hamasaki Ayumi, A estas unuopaĵo, kvankam ĝi enhavas 14 sontrakojn kaj longecon de 70 minutoj. Oni kalkulis 14 sontrakojn kiel 4 muzikaĵojn ĉar plejmulto de ili estas Remix el samaj muzikaĵoj. Alie Oricon kalkulas unuopaĵo-kolektaĵon kiel albumon.

## Vidu ankaŭ

* Duobla albumo
* Ora disko
* Esperanto-muzikalbumoj
# Marako

**Marako** estas perkutinstrumento de Ameriko, origine konsistanta el seka ŝelo de kukurbo, enhavanta kelkajn ŝtonetojn, kiu ankaŭ havas stangeton – gluitan aŭ enmetitan tra boraĵo – kio funkcias kiel tenilo por ĝin preni mane kaj sonigi per svingo. Kompreneble, nuntempe oni fabrikas marakojn el diversaj materialoj kiel ligno, plasto, ktp.

Marako estas uzata kiel ritma muzikinstrumento, plejofte kiel duopo, unu marako por ĉiu mano de marakisto.

La vorto "Marako" devenas el vortoj *"m**aj**ra ak**a**"*, de la Gvarania lingvo, kiu signifas "kapo de supernatura estaĵo".

Marakoj estas uzataj en multaj formoj da mezamerika muziko, kaj ankaŭ estas aŭdataj en popmuziko kaj klasika muziko.
# Lernejo

| Lernejo |
| --- |
|  |
| **ambiguous Wikidata item (en)  geografia objekto**  |
| **eduka institucio • organizaĵo pri edukado • konstruaĵo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | lernanto lerneja instruisto lernataĵaro lerneja biblioteko lernejkonstruaĵo  vd |

 |
|  |

Klasĉambro en Germanio, kiel aspektis dum la jaro 1930
"Madrasa" en Gambio
Albert Anker (1896)
**Lernejo** estas loko por lernado. En multaj landoj estas deviga lernejo. Oni distingas laŭ aĝo de la lernantoj, la lerna celo diversajn lernejajn tipojn. Oni povas grupigi la diversajn tipojn al tri ĉefaj grupoj:

* bazlernejo (elementa lernejo), eventuale kompleta aŭ ne
* mezlernejo (mezgrada lernejo) aŭ duagrada lernejo: baza mezlernejo kaj metilernejo, teknikumo, gimnazio respektive kompleta mezlernejo
* altlernejo (supera lernejo, studejo): universitato, altlernejo, politekniko, faka altlernejo

Oni povas viziti ankaŭ teĥnikan, komercan, politeĥnikan kursojn en mez- aŭ altlernejoj. Tiam ili povas esti specifaj lernejoj kiaj la komercaj lernejoj. Oni povas studi en dumtaga, vespera, aŭ perkoresponda kurso.

Specialaj lernejoj estas la religiaj lernejoj, kie oni instruas ankaŭ la sanktajn tekstojn, religiajn morojn, instruojn (vidu koranlernejo). Laŭ moderna kompreno la ŝtataj lernejoj estu religie kaj politike neŭtralaj.

Iuj lernejoj baziĝas je specialaj pedagogiaj principoj kaj lernometodoj. Aparte konataj inter tiuj estas la lernejoj laŭ Valdorfa pedagogio.

Personon, kiu lernas sen lernejo kaj instruisto, oni nomas aŭtodidakto.

Lernojaro aŭ lerneja jaro estas la periodo de la jaro en kiu lernantoj ĉeestas en lernejoj. Ĝenerale ĝi daŭras 8, 9 al 10 monatojn kaj tio divideblas ĉu en duonjaroj, trimonatoj aŭ kvarmonatoj depende de la lando aŭ institucio. Depende de la lando, la lernojaro aŭ akademia jaro ekas kaj finas en malsamaj datoj. En la plej parto de la landoj de Sudameriko, por ekzemplo, la jaro ekas en marto kaj finas en decembro. En Eŭropo, kontraste, ĝi ekas en septembro kaj finas en junio.

## Diversaj tipoj

Paroĥa lernejo estas privata baz- aŭ mezlernejo filiigita kun religia organizo kaj kies instruplano inkluzivas ĝeneralan religian edukadon krom laikaj temoj, kiel scienco, matematiko kaj lingvaj artoj. La vorto "paroĥa" venas de la sama radiko kiel "paroĥo" kaj paroĥaj lernejoj estis originale la eduka alo de la loka paroĥa preĝejo. Kristanaj paroĥaj lernejoj estas ofte nomitaj "preĝejaj lernejoj" aŭ "kristanaj lernejoj". Krom lernejoj administrataj de kristanaj organizoj, estas ankaŭ religiaj lernejoj filiigitaj kun judaj, islamaj kaj aliaj grupoj. Ĉi tiuj, tamen, ne estas tiom ofte nomitaj "paroĥaj" pro historia asocio de la termino kun kristanaj paroĥoj.

## Vidu ankaŭ

* Eduko
* Infanĝardeno
* Instruado
* Lerno
* Lingvolernejo
* Palaca lernejo
* Pedagogio
* lernejestro
* lernejmajstro (Q1459149)

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
# Jurio

Ekzempla juria bildo.
**Jurio** (百合 [juri]; hepburne: *yuri*, laŭvorte: lilio) estas ĝenro de mangao kaj animeo, kie estas prezentata amo inter virinoj. Jurio povas enfokusiĝi aŭ sur la seksa, aŭ la spirita, aŭ la emocia flanko de la amo. Tiu ĉi du lastaj ofte estas nomataj "ŝoĝo-aj" (krom en Japanio, Ĉinio kaj Koreo).

## Vidu ankaŭ

* Ŝoĝo-aj
* Jaojo
* Hentajo
* Animeo
* Mangao

## Eksteraj ligiloj

* Arkivo de ŝoĝo-aj
* Yuricon
* Small Call Listo de ĉiuj doĝinŝi-rondoj rilataj al jurio, prezentataj en Comiket ĝis 2001.
* Yuribu Arkivigite je 2012-07-17 per la retarkivo Wayback Machine Grupo de 100 juriaj doĝinŝi-rondoj, kiuj estos prezentataj en "Comitia 84".
# Retforumo

**Retforumo** estas diskutforumo kiu funkcias per (inter)retejo.
Ĝi estas alternativo al la jam pli malnovaj medioj de interreto, kiel ekzemple Usenet kaj dissendolisto. Disde retaj babilejoj la retforumoj diferencas kutime per pli alta nivelo de komunikado: eble pro tio, ke en la forumoj partoprenantoj havas pli da tempo por pripensi sian respondon kaj pli da spaco por tajpi ĝin.

Kutime oni diskutas en retforumo pri pli-malpli strikte difinita temo. La forumo povas esti dividita laŭ subtemoj je subforumoj. Parto de la subforumoj aŭ eĉ la tuta forumo povas esti fermita (videbla nur por certaj registritaj personoj), aliaj subforumoj estas malfermitaj por ĉiu kaj i. a. estas prilaborataj de serĉiloj kiel Guglo. Pro la spamaj robotoj lastatempe preskaŭ malaperis retforumoj, kie oni rajtas partopreni sen anticipa registriĝo.

Inter la gravaj problemoj de retforumoj estas spamo, trolado kaj uzo de gantopupoj.

## Forumaj skriptoj

Ekzistas diversaj skriptaroj por fondi retforumon surbaze de ili. Kelkaj estas senpagaj kaj liberaj, aliaj iom kostas. Jen la deko de la plej popularaj skriptaroj laŭ Big-boards.com Arkivigite je 2006-10-30 per la retarkivo Wayback Machine (statistiko je 23-a de oktobro 2006).

|   | Skriptaro | Instaloj | Parto |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | vBulletin | 1091 | 58,5% |
| 2 | Invision Power Board | 238 | 12,8% |
| 3 | phpBB | 210 | 11,3% |
| 4 | UBB | 41 | 2,2% |
| 5 | ezboard | 37 | 2,0% |
| 6 | Simple Machines Forum | 33 | 1,8% |
| 7 | ASP Playground | 15 | 0,8% |
| 8 | MesDiscussions.net | 15 | 0,8% |
| 9 | Burning Board | 11 | 0,6% |
|   | Aliaj projektoj (Fusetalk, proboards, XMB, ASP.net, Ikonboard, zeroforum, Web Wiz Forums, Lithium, Jive, wwwthreads, Ideal BB, discuz, Aceboard, IGNBoards, Snitz, YaBB, CrazyWeb, WebCrossing, React, Novogate, PunBB, Opentopic, WowBB) | 73 | 3,9% |
|   | Propraj ellaboritaĵoj | 101 | 5,4% |
|   | Totalo | 1865 | 100% |

## Eksteraj ligiloj

* Dulingva retforumo ĉe e-novosti.info (ru, eo)
# Durgo

| Durgo |
| --- |
|  |
| **hindua diino milita dio form of Parvati (en)**  |
| Informoj |
| Sekso | ina |
| Infanoj | Ashokasundari |
|  |

Durgo: diino de la venko de bono sur malbono.
**Durgo** (sanskrite दुर्गा, *Durgā*, kiu signifas "la nealirebla" aŭ "la nevenkebla"; bengale দুর্গা, *durgā* aŭ মা দুর্গা, *mā durgā*, kiu signifas "Patrino Durgo") estas la ĉefa formo de la patrina diino en hinduismo. Ekzistas multaj reenkarniĝoj de la diino Durgo kaj ŝi havas naŭ titolojn. Listo de 108 nomoj, "Ashtottara Shatanamavali de diino Durgo", uzita por priskribi ŝin, estas tre populara inter hinduoj.

## Notoj

## Referencoj
# Ŝivo

| **Ŝivo**
 |
| --- |
|  |
| **virdio • hindua dio • legenda figuro** |
| Patro |  |
| Patrino |  |
| Vâhana | Nandio |
| Atributoj |
la ĵatamukutao Kundalinio felo de tigro tridento konko |
| Nuptopartnero | Parvatio Durgo Kalio Satio |
| Idaro | Ganeŝo Skandao |
| Aliaj nomoj | Ĉandrasekaro Ganĝadaro ktp. *vidu la artikolon* |
|  |

| Ŝivo |
| --- |
|  |
| **virdio hindua dio legenda figuro**  |
| Informoj |
| Originala nomo | शिव |
| Eble sama | Ŝivo en budhismo |
| Sekso | vira |
| Religio | Ŝivaismo |
| Loĝloko | Kailasha |
| Edzo/Edzino | Parvatio • Sati |
| Infanoj | Ganeŝo • Kartikeya • Ayyappan • Ashokasundari |
|  |

**Ŝivo** (sanskrite शिव, *Śiva*) —fojfoje ankaŭ transskribata kiel *Ŝivao* aŭ *Sivao*, "la bona, la afabla, kiu feliĉecon alportas"— estas laŭ Hinduismo formo de Dio.

En la dia triopo Trimurtio (kun Brahmao kaj Viŝnuo), li estas la Detruanto. Kvankam li reprezentas detruon, oni rigardas lin favore (kiel Detruanto de Malbono) ĉar post detrui ebliĝas la konstruo.

Laŭ la Ŝivanoj, Ŝivo estas personiĝo el absoluteco, la detruanta kaj samtempe rekreanta deveno de la tutmondo, disdonante mortiĝon kaj renaskiĝon.

Estas origine dravida Dio, kies unuaj fontoj la arjajn invadojn antaŭas.

## Funkciaĵoj

Estas Dio kiu laŭ la Hinduisma mitologio dancas; lia danco simbolas la energion kiu trairas la mondon kaj kaŭzas la ritmojn de tago kaj nokto, de la sezonoj, de naskiĝo kaj morto.

Li bildigatas kun tria okulo, simbolo por saĝeco, meze de lia frunto kaj kun kobro ĉirkaŭ lia kolo. Li portas tridenton (triŝulao) kaj tenas perkutileton (damaruo). Li sidas sur felo de tigro, simbolo por potenca energio. Ŝivo efektive reprezentas dormantan kreeman fonton.

El lia hararo, en kiu troviĝas kreskanta luno, simbolo por tempa ciklo, droniĝas Gango, sankta rivero laŭ hinduismanoj. Lia rajdbesto estas la taŭro Nandi.

## Atributoj

* Tridento Triŝulo, kiu reprezentas la tri gunojn.
* Serpento, kiu montras, ke li estas preter la povo de morto kaj veneno, kaj ankaŭ reprezentas la Kundalinian energion.
* Damaruo, eta tamburo.
* Lia veturilo, la blanka okso Nandio.
* Felo de tigro, kiu reprezentas la menson, sur kiu li sidas.
* Monto Kajlaŝo, kie li loĝas ĉe la Himalajoj.

## Simboloj

La lingamo (ankaŭ *lingam*, *lingo*, *Shiva linga*, *Shiv ling*, en sanskrito लिङ्गं, liṅgaṃ, kun signifo "marko", "signo", aŭ "intermeto") estas cilindra reprezentaĵo de la Hindua dio Ŝivo uzita por adorado en temploj.

## Sanktejoj

* My Son, en centra Vjetnamio
* Ŝiva preĝejo Ŝivoham, en Bengaluro

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* 1170 Sivao
# Vivekananda

| **Vivekananda** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **স্বামী বিবেকানন্দ**  |
| **Naskonomo** | নরেন্দ্রনাথ দত্ত |
| **Naskiĝo** | 12-an de januaro 1863 (1863-01-12) en Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre,  Brita Hindio |
| **Morto** | 4-an de julio 1902 (1902-07-04) (39-jaraĝa) en Belur |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | apopleksio  vd |
| **Religio** | hinduismo vd |
| **Etno** | Kayastha vd |
| **Lingvoj** | angla • bengala vd |
| **Ŝtataneco** | Brita Hindio   vd |
| **Alma mater** | Precidency University, Kolkato   Scottish Church College (en)    Universitato de Kolkato   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio |
| **Patro** | Vishwanath Datta (en)   vd |
| **Gefratoj** | Bhupendranath Dutta (en)  kaj Mahendranath Datta (en)   vd |
| **Edz(in)o** | – |
| Profesio |
| **Okupo** | monaĥo  oratoro  kantisto  eseisto  verkisto de vojaĝa literaturo  spirita gvidanto  poeto  instruisto  filozofo  verkisto  biografo   vd |
| **Laborkampo** | filozofio, Social Reform or Revolution (en) , religio, hinduismo kaj jogo  vd |
| Verkado |
| **Verkoj** | Bartaman Bharat ❦ Raja Yoga ❦ Jnana Yoga ❦ My India: The India Eternal vd |
| **Filozofo**  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Vivekananda** (hindia: विवेकानंद, bengala: বিবেকানন্দ, naskiĝis la 12-an de januaro 1863, mortis la 4-an de julio 1902) - barata hinduisma svami kaj guruo. Disĉiplo de Ramakriŝna el Kolkato.

VivekanandaLia plej granda atingo estis popularigado de la hinda filozofio (jogo kaj vedanto) en Okcidenta civilizo. Li fondis du gravajn hinduismajn spiritajn organizaĵojn: Ramakrishna Math kaj Misio Ramakriŝna.

Svami Vivekananda estis unu el ĉefaj personoj de la bengala renaskiĝo.

## Verkoj

* *Letters of Swami Vivekananda*
* *Lectures from Colombo to Almora*
* *Bhakti-Yoga – Der Pfad der Liebe*, Phänomen Verlag, ISBN 3-933321-59-X
* *Jnana-Yoga – Der Pfad der Erkenntnis*, Phänomen Verlag, ISBN 3-933321-71-9
* *Raja-Yoga – Der Pfad der Konzentration*, Phänomen Verlag, ISBN 3-933321-56-5
* *Karma-Yoga – Der Pfad der Arbeit*, Phänomen Verlag, ISBN 3-933321-55-7
* *Mein Meister Ramakrishna*, Phänomen Verlag, ISBN 3-933321-90-5
* *Vedanta – Der Ozean der Weisheit*, O.W. Barth Verlag, ISBN 978-3-502-62603-9

## Eksteraj ligiloj

* The Complete Works of Swami Vivekananda (kun lia foto kaj de lia guruo)
* Vivekananda Foundation Arkivigite je 2009-07-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Ramakrishna-Vivekananda Center
# Ŝudro

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Ŝutro. |

Ŝudro bananta viron.
**Ŝudro** (Sanskrite: शुद्र, *Śudra*) estas membro de tradicia servista varno de malnovhinda socio. Ĝi estas la plej baza el la kvar varnoj.

Ĝi koincidas pli malpli kun la laborista klaso.

## Referencoj
# Kaŝmiraj Panditoj

| Kaŝmiraj Panditoj |
| --- |
| **popolo** |
| **Dards** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
|  |

La **Kaŝmiraj Panditoj** (konataj ankaŭ kiel Kaŝmiraj Brahminoj) estas brahma komunumo el la Kaŝmira Valo, nome montara regiono en la ŝtato de Barato nome Ĝamuo kaj Kaŝmiro. Nuntempe, ili estas la nura hindua komunumo indiĝena de Kaŝmiro.

## Vidu ankaŭ

* Pandito

## Notoj

## Referencoj

* Bose, Sumantra (1997), *The challenge in Kashmir: democracy, self-determination, and a just peace*, New Delhi: Sage Publications, in association with The Book Review Literary Trust, (ISBN 978-0-8039-9350-1),
* Madan, T. N. (2008), "Kashmir, Kashmiris, Kashmiriyat: An Introductory Essay", in Rao, Aparna, *The Valley of Kashmir: The Making and Unmaking of a Composite Culture?*, Delhi: Manohar. Pp. xviii, 758, pp. 1–36, (ISBN 978-81-7304-751-0)
* Malik, Iffat (2005), *Kashmir: Ethnic Conflict, International Dispute*, Karachi and Oxford: Oxford University Press. Pp. xxvi, 392, (ISBN 0-19-579622-5)
* Metcalf, Barbara; Metcalf, Thomas R. (2006), *A Concise History of Modern India (Cambridge Concise Histories)*, Cambridge and New York: Cambridge University Press. Pp. xxxiii, 372, (ISBN 0-521-68225-8) .
* Rai, Mridu (2004), *Hindu Rulers, Muslim Subjects: Islam, Rights, and the History of Kashmir*, Princeton University Press/Permanent Black. Pp. xii, 335., (ISBN 81-7824-202-8)
* Zutshi, Chitralekha (2003), *Language of belonging: Islam, regional identity, and the making of Kashmir*, Oxford University Press/Permanent Black. Pp. 359, (ISBN 978-0-19-521939-5)

## Plia legado

* Bose, Sumantra.  (2005) *Kashmir: roots of conflict, paths to peace*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01817-4.
* Zutshi, Chitraleka.  (2008) “Shrines, Political Authority, and Religious Identities in Late-Nineteenth and Early-Twentieth-century Kashmir”, *The Valley of Kashmir: The Making and Unmaking of a Composite Culture?*. Delhi: Manohar, p. 235–258. ISBN 978-81-7304-751-0.

## Eksteraj ligiloj

* Shehjar News Magazine
* Kashmiri Overseas Association, Inc. (KOA), USA
* Kashmir Hindu Foundation (KHF)
* Kashmir-information.com
* Indo-American Kashmir Forum – a U.S. based political advocacy group for the Kashmiri Pandits Arkivigite je 2015-09-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Panun Kashmir: A Homeland for Kashmiri Pandits
* Video Documentary 'Lost Paradise' on RefugeeCamps of Kashmiri Hindus by Deepak Ganju
* 'God of Small Things,' Travelogue in The Indian Express, 5a Marto 2006, de Arjun Razdan
* Kashmiri Pandit association of Europe Arkivigite je 2014-10-06 per la retarkivo Wayback Machine
# Telegramo (telegrafio)

Krisnaska telegramo el londono al japanio (1951)
**Telegramo** (el la greka *tele*: fora kaj ...*gramma*: litero) estas telegrafa mesaĝo, kiun oni transdonas per akustikaj, optikaj aŭ elektraj aparatoj.

La esprimo *telegramo* ekestis en la jaro 1852 de la usonano E. P. SMITH el Rochester, sed daŭris iom da tempo ĝis ĝi anstataŭis la antaŭan esprimon "telegrafa depeŝo".

La letersekreto validas ankaŭ por telegramoj, tio signifas: la persono, kiu transdonas la mesaĝon ne rajtas sciigi la enhavon al aliaj aŭ ŝanĝi la enhavon de la mesaĝo.

Ĉar en la fruaj jaroj de telegrafado oni pagu laŭ la kvanto de la vortoj, ekestis *telegramstilo*: anstataŭ "Mi venos vendrede je 17.00h" oni skribis "Mi vendredalvenos 17.00" por ŝpari kelkajn vortojn.

Telegramoj povas esti sur dekorita salutkarto (aldone pagenda servo).

Ekzemploj por la transdonado :

* speco de akustika transdonado morsado per Morsa kodo
* speco de optika transdonado estas signali per flagoj laŭ flagra alfabeto
* speco de elektra transdonado estas teleskribilo aŭ faksilo

Ekde la jaro 2003 la germana poŝtentrepreno *Deutsche Post AG* ne plu sendas telegramojn eksterlanden. La argumento estas: telegramoj estas eksmodaj. Ekde la fino de 2022 ankaŭ enlande ne plu sendiĝas telegramoj. Laŭ informo de la entrepreno ĝi estis inter la lastaj naciaj poŝtentreprenoj kiuj ankoraŭ ofertis la delonge eksmodan kaj kun inter 12,50 kaj 22 Eŭroj kompare al mesaĝetoj kiel SMS, retpoŝto kaj tujmesaĝiloj kiel Signal aŭ WhatsApp kostegan servon. Ekzemple en Tajlando la lasta telegramo jam estis sendita en aprilo 2008.

## La plej longaj telegramoj

En la tempoj de oftaj vizitoj de la angla reĝo Eduardo la 7-a en urbo Mariánské Lázně (ĝis 1945 germane *Marienbad*) ofte restadis angla politikisto siro Henry Campbell-Bannerman. En septembro de 1899 li vive korespondis kun Londono en aferoj antaŭantaj al estiĝo de bura milito en suda Afriko. Fine de septembro li ricevis de brita Transvala komisiono telegramon, kiu enhavis 16.000 vortojn! Tio estis evidente la plej longa telegramo, kiu en Marienbad estis akceptita.

## Referencoj
# Neolitiko

| Neolitiko |
| --- |
|  |
| **arkeologia periodo**  |
| **prahistorio** |
| Komenco | 55-a jarcento a.K.E. vd |
| Fino | -3000 vd |
| Antaŭe | Mezolitiko vd |
| Poste | bronzepoko • ĥalkolitiko vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | frua neolitiko meza neolitiko malfrua neolitiko fina neolitiko ceramika neolitiko antaŭceramika neolitiko  vd |

 |
|  |

|  |
| --- |
| **Prahistoriaj epokoj** |
| **H** |   Latena Ferepoko |   | Protohistorio |
|   Halŝtata Ferepoko |
| **Ferepoko** |
|   Malfrua Bronzepoko |   |
|   Meza Bronzepoko |
|   Frua Bronzepoko |
| **Bronzepoko** |
|     Ĥalkolitiko |   |   |
|   Neolitiko | Prahistorio |
| Mezolitiko / Epipaleolitiko. |
| **P** |     Malfrua Paleolitiko |   |
|     Meza Paleolitiko |
|     Frua Paleolitiko |
|   Paleolitiko |
| **Ŝtonepoko** |

**Neolitiko** (el la greka: νεο, nova, juna kaj λιθος, ŝtono) estas prahistoria epoko (de la 8-a ĝis meze de la 5-a jarmilo antaŭ nia erao en Azio, ĝis fine de la 3-a jarmilo antaŭ nia erao en okcidenta kaj norda Eŭropo), dum kiu oni uzadis ilojn el poluritaj ŝtonoj.

Ekzistas du malsamaj difinoj:

* Laŭ la kvalito de la iloj kaj armiloj, ĝi estas la kulturo de la poluritaj ŝtonoj, karakterizita de altvaloraj iloj, kiuj konsistas el zorge prilaborita ŝtona klingo aŭ pinto kaj ligna aŭ osta tenilo. Laŭ tia difino ne ekzistas mezolitiko.
* Laŭ ekonomia formo, ĝi estas produkta ekonomia formo kun ŝtoniloj, kiu pro agrikulturo kaj/aŭ bredado distingiĝas de la mezolitiko de kolektantoj kaj ĉasantoj, kiuj jam havis altvalorajn ilojn.

La neolitiko: Hakilo el polurita ŝtono.
 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Neolitika arkitekturo.
## Kulturoj

* Liniceramika kulturo
* Ŝnurceramika kulturo

## Vidu ankaŭ

* *Homo sapiens*
* Stonehenge
* Silbury Hill
* Unuaj agrokulturistoj
* Antaŭceramika neolitiko
* Funelpokalkulturo
* Historio de la mondo
* Mehrgarh

## Eksteraj ligiloj

* www.jungsteinsite.de Fakliteraturo pri neolitiko
* Kulturoj de la ŝtonepoko Arkivigite je 2012-01-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri neolitiko en Oberfranken
* Bildoj de ŝtontombejoj kaj menhiroj en Germanio
# 17-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
15-a jarcento |
16-a jarcento |
**17-a jarcento**
| 18-a jarcento
| 19-a jarcento
| ►
1600-aj jaroj |
1610-aj jaroj |
1620-aj jaroj |
1630-aj jaroj |
1640-aj jaroj |
1650-aj jaroj |
1660-aj jaroj |
1670-aj jaroj |
1680-aj jaroj |
1690-aj jaroj

Mapo de Eŭropo en 1648 fine de la Tridekjara Milito
La **17-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1601 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1700.

## Eventoj kaj evoluoj

La krizo de la 17-a jarcento estis termino por ĝenerala unujarcenta krizo kiun la historiografio aplikas, diversgrade, al la interpretado de la historia disvolvigo dum tiu jarcento en tuta Eŭropo kaj la mondoregiono de Mediteraneo.

| Unuopaj jaroj |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 |
| 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 |
| 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 |
| 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 |
| 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 |
| 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 |
| 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 |
| 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 |
| 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 |
| 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento