Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Apostolo

| Apostolo |
| --- |
|  |
| **titolo de ortodoksa sanktulo pozicio dekduopo**  |
| **pastro • homa biblia persono • follower** |
|  |

Monumento al Jesuo kaj la dek du apostoloj en Israelo.
La vorto **apostolo** indikas personon taskigitan rekte de Jesuo Kristo disvastigi la Evangelion. Laŭ la greka deveno *απόστολος/apóstolos*, ĝi signifas "mesaĝanto". Konkrete oni aplikas la vorton al la kernaj 12 disĉiploj kaj al Paŭlo, kiu ricevis la ordonon en vizio. El ili Judaso defalis kaj mortigis sin, kaj tiel ankaŭ perdis la titolon de apostolo.

## Nomoj de la 12 apostoloj

* Simono Petro;
* Andreo, frato de Simono Petro;
* Jakobo, filo de Zebedeo ankaŭ nomita Jakobo la pli maljuna;
* Johano, frato de Jakobo (filo de Zebedeo);
* Filipo;
* Bartolomeo;
* Tomaso;
* Mateo;
* Jakobo, filo de Alfeo, ankaŭ nomita Jakobo la pli juna;
* Judaso Tadeo, frato de Jakobo (filo de Alfeo);
* Simono Zeloto;
* Judaso Iskarioto.

Krome oni aplikas la vorton al Matiaso, kiun oni alelektis anstataŭ Judaso, post ties suicido.

## Citaĵoj

La **dek du apostoloj** troviĝas kvar fojojn en la Nova Testamento:

Evangelio laŭ Marko, ĉapitro 3:

>
> *14 Kaj li elektis dek du, kiujn ankaŭ li nomis apostoloj, por ke ili estu kun li, kaj por ke li dissendu ilin por prediki, 15 kaj por havi aŭtoritaton elpeli demonojn: 16 kaj Simonon li alnomis Petro; 17 kaj Jakobon, filon de Zebedeo, kaj Johanon, fraton de Jakobo, kaj tiujn li alnomis Boanerges, tio estas, Filoj de tondro; 18 kaj Andreon kaj Filipon kaj Bartolomeon kaj Mateon kaj Tomason, kaj Jakobon, filon de Alfeo, kaj Tadeon, kaj Simonon, la Fervorulon, 19 kaj Judason Iskariotan, kiu ankaŭ perfidis lin.*
>
>
>

Evangelio laŭ Mateo, ĉapitro 10:

>
> *2 Kaj la nomoj de la dek du apostoloj estas jenaj: la unua, Simon, kiu estis nomata Petro, kaj lia frato Andreo, Jakobo, filo de Zebedeo, kaj lia frato Johano, 3 Filipo kaj Bartolomeo, Tomaso, kaj Mateo, impostisto, Jakobo, filo de Alfeo, kaj Tadeo, 4 Simon, la Fervorulo, kaj Judas Iskariota, kiu ankaŭ perfidis lin.*
>
>
>

Evangelio laŭ Luko, ĉapitro 6:

>
> *13 Kaj kiam tagiĝis, li alvokis siajn disĉiplojn, kaj elektis el ili dek du, kiujn li ankaŭ nomis apostoloj: 14 Simonon, kiun li ankaŭ nomis Petro, kaj Andreon, lian fraton, kaj Jakobon kaj Johanon kaj Filipon kaj Bartolomeon 15 kaj Mateon kaj Tomason, kaj Jakobon, filon de Alfeo, kaj Simonon, nomatan Fervorulo, 16 kaj Judason de Jakobo, kaj Judason Iskariotan, kiu fariĝis perfidulo.*
>
>
>

Agoj de la Apostoloj, ĉapitro 1:

>
> *13 Kaj kiam ili envenis, ili supreniris en la supran ĉambron, kie loĝis Petro kaj Johano kaj Jakobo kaj Andreo, Filipo kaj Tomaso, Bartolomeo kaj Mateo, Jakobo, filo de Alfeo, kaj Simon, la Fervorulo, kaj Judas, filo de Jakobo. … 26 … kaj la loto falis por Mattias; kaj li estis alkalkulita al la dek unu apostoloj.*
>
>
>

## Vidu ankaŭ

* Ankaŭ la Maniĥeoj havis la rangon "apostolo".

## Nuntempaj apostoloj

La Novapostola Eklezio uzas la terminon pli vaste kaj havas ankaŭ nuntempe oficon de apostolo.
# Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo

| King James Version |
| --- |
|  |
| **anglalingva traduko de Biblio** |
| Aŭtoroj |
| Lingvoj |
| Lingvo | frua moderna angla lingvo |
| Eldonado |
| Eldondato | 1611 |
| Loko | Londono |
| Ĝenro | sankta libro |
|  |

La **Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo** (anglalingve: *Authorized Version* (Unuiĝinta Reĝlando), *King James Version* (Usono)) estas la plej fama traduko de la Biblio en la anglan lingvon. La traduko estas laŭvorta kaj tre fidinda, sed nun la lingvo estas arkaika kaj ofte malklara. La traduko estis tre populara de 1700 ĝis 1900 kaj ankoraŭ estas rigardata kiel la tradicia traduko de la Biblio inter anglalingvanoj.

## Fono

En 1604, reĝo Jakobo la 1-a (en Skotlando li estas konsiderata Jakobo la 6-a) iniciatis la kreadon de oficiala traduko de la Malnova kaj la Nova Testamento en la anglan. Lia iniciato venis sur la fono de la amara lukto inter protestantoj kaj katolikoj en Anglio kaj Skotlando. Reĝo Jakobo proponis verki novan anglan tradukon, kiu akceptus same por protestantoj kaj katolikoj. Tiu traduko, farita el la hebrea kaj la greka de kvardek sep kleraj eklezianoj, estis publikigita en 1611. Ĝi estas ankoraŭ konsiderata la plej aŭtoritata (kaj plej bone) traduko de la Biblio en la anglan. Kiel tia, ĝi profunde influis literaturon en la lingvo.

La unua paĝo de la unua eldono de "La Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo", eldonita dum la jaro 1611.
## Vidu ankaŭ

* Kolegio Corpus Christi (Oksfordo)

## Eksteraj ligiloj

* La Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo Anglalingva teksto de eldono de la Universitato de Oksfordo je 1769.
# Franca Biblia kaj Arkeologia Lernejo de Jerusalemo

| Franca Biblia kaj Arkeologia Lernejo de Jerusalemo |
| --- |
| Priorio Sankta-Étienne, vido de la klostro de la École Biblique, 1950 |
| **akademio**  |
| Informoj |
| fondodato | 1890 |
| fondinto(j) | Marie-Joseph Lagrange vd |
| Situo |
| Geografia situo | 31° 47′ 6″ N, 35° 13′ 49″ O (mapo)31.78535.2303
 |
| lando | Israelo |
| retejo | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj |
| membro de |
| * Franca Katolika Akademio

vd |
|

|  Premioj |
| --- |
|  | * (1987)  Percia Schimmel Prize (en)

vd |

 |
|

|  |
| --- |
| Franca Biblia kaj Arkeologia Lernejo de Jerusalemo (Jerusalemo)DEC |

 |
|
Franca Biblia kaj Arkeologia Lernejo de Jerusalemo |
|  |

Alia vido de la konstruaĵo
La **Franca Biblia kaj Arkeologia Lernejo de Jerusalemo** (**FBAL**, france *École biblique et archéologique française de Jérusalem*, akronime **EBAF**, mallonge konata kiel **École biblique**) estis fondita en 1890 sub la nomo **Praktika Lernejo por Bibliaj Studoj** (france *École Pratique d'Études Bibliques*) fare de la dominikana Patro Marie-Joseph Lagrange en la monaĥejo Sankta Étienne en Jerusalemo . Ĝi situas proksime de la Damaska ​​Pordego de la Malnova Urbo de Jerusalemo, sed ĵus ekstere de ĝi.

## Agado

Establita kun la aprobo de papo Leono la 13-a, la FBAL estas dediĉita al scienca esplorado pri la Sankta Lando kaj la bibliaj tekstoj. Ĝi iĝis ŝia specialaĵo prilumi la raportojn de la Biblio uzante arkeologiajn, etnologiajn, historiajn kaj ekzegetikajn metodojn en la specifa kunteksto de la bibliaj lokoj. Esploristoj ĉe la FBAL estis instrumentaj en la eldono de la Volvlibroj de la Morta Maro.

Ekde ties establo, la lernejo estis okupita en la ekzegezo de biblia teksto kaj efektivigis arkeologian esploron, en kompletiga maniero kaj sen sekreteco, en Palestino kaj la apudaj teritorioj. Ties ĉefaj disciplinoj estas Epigrafio, la Ŝemida lingvaro, Asiriologio, Egiptologio, aliaj studkampoj de antikva historio, geografio kaj etnografio. Ĝi havas la potencon aljuĝi oficialajn kanonajn doktoriĝojn en *Sankta Skripturo*.

La plej fama eldonaĵo de la esplorinstitucio, kiu ankaŭ estis agnoskita de la franca ŝtato en 1920, estas la Jerusalema Biblio, eldonita en la franca en 1956, Biblia traduko kiu daŭre ricevas grandan internacian atenton hodiaŭ pro sia literatura kvalito kaj teksto- kritika rigoro. La FBAL eldonas ekde 1892 la fakan revuon *Revue Biblique*. Aliaj publikaĵoj inkluzivas la revuojn "Jerusalemaj Novaĵoj" (Nouvelles de Jérusalem) kaj "Bibliaj Studoj" ( Les ​​Études Bibliques).

La FBAL ankaŭ konservas ampleksan foto-arkivon. Ĝi ciferecigas historiajn registraĵojn, kiel ekzemple la verkoj de Khalil Raad.

## Famaj eks-studentoj

Unu el la diplomiĝintoj de la lernejo estas Giuseppe Girotti.

## Literaturo

* P. Benoit, Activités archéologiques de l'École Biblique et Archéologique Française à Jérusalem depuis 1890, *Revue biblique* 94/3 (1987), pp. 397–424.
* Bendict T. Viviano, Profiles of Archaeological Institutes: École Biblique et Archéologique Française de Jérusalem, *The Biblical Archaeologist* 54, The American schools of Oriental Research, 1991

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# 1-a epistolo de Johano

| Α΄ Επιστολή Ἰωάννου |
| --- |
|  |
| **epistolo • libro de la Biblio** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Johano la Presbitero |
| Lingvoj |
| Lingvo | Biblia greka lingvo |
| Eldonado |
| Ĝenro | epistolo |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | • Unua Johano 1  • Unua Johano 2  • Unua Johano 3  • Unua Johano 4  • Unua Johano 5 vd |

 |
|  |

La **1-a epistolo de Johano** estas la 23-a libro de la nova testamento en la Biblio, la kvara el la sep epistoloj ĝeneralaj.

## Enhavo kaj strukturo

Per arte strukturita teksto la aŭtoro klarigas la du plej gravajn punktojn de la kristana vivo: ke oni havu la veran kredon pri Jesuo Kristo, la Filo de Dio, kaj ke oni amu unu la alian, ĉar Dio estas amo.

Jen ebla dispozicio:

* Prologo: La vorto de la vivo (1 Joh 1,1-4)
* Vivo en la komuneco de Dio (1 Joh 1,5 - 2,17)
* Persisto en fido kaj amo (1 Joh 2,18 - 3,24)
* La vojo al la vivo (1 Joh 4,1 - 5,12)
* Fina admono: Peko kaj vivo eterna (1 Joh 5,13-21)

## Teksto en Esperanto

La traduko de la brita komitato (John Cyprian Rust, *B. John Beveridge* kaj *C. G. Wilkinson*) estas trovebla

* paperforme:
	+ en la esperanta Biblio:
	IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
* diversloke surrete:
	+  Arkivigite je 2006-06-23 per la retarkivo Wayback Machine (unikode, disigitaj laŭ ĉapitroj, kun versiklonombroj)
	+  (x-forme, kun versiklonombroj)

Nova traduko de Gerrit Berveling el la originalo estas trovebla en *Flanke je Jesuo* (3a volumo de la Nova Testamento), eld. VoKo, Zwolle 2010.

## Eksteraj ligiloj

* Teksto en la angla (versio King James):
* Teksto en la franca:
* Teksto en la germana:
* Teksto en la itala:
# Konsuma milito

| **Konsuma milito** |
| --- |
|  Israelaj soldatoj staras sur la Fredana Ponto, en la Sueza Kanalo |
| **milito • eluziĝa milito** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Daŭro: | 8-a de marto 1969 – 7-a de aŭgusto 1970 |
| Loko: | Ĉirkaŭ la Sueza Kanalo, la aera milito okazis ankaŭ sur Sinajo kaj Nildelto |
| Rezulto: | Batalhalto inter Israelo kaj Egiptio |
| *Casus belli*: | La Egipta malgajno en la Sestaga Milito kontraŭ Israelo |

 |
| Flankoj |
|  **Israelo** |  **Egiptio  Sovetunio** |
|  |

La **Konsuma milito** estis milito inter Israelo kaj Egiptio, kiu komenciĝis la 8-an de marto 1969, kaj finiĝis la 7-an de aŭgusto 1970, kiam la du landoj decidis havi batalhalton inter ili.

## Antaŭa historio

Post kiam la arabaj landoj avertis, ke ili detruis Israelon, okazis la Sestaga Milito; Dum tiu milito, Israelo okupis kelkajn arabajn teritoriojn: Cisjordanion, Golanajn Altaĵojn, Sinajon kaj Gazan Sektoron. Multaj araboj deziris regi denove la teritoriojn, kiujn ili malgajnis. Tiam, la plej forta araba lando estis Egiptio. Egiptio, kaj ĝia gvidanto Naser, volis venĝi kontraŭ Israelo, por denove regi la okupitajn teritoriojn.

## Milita daŭro

Laŭ kelkaj Israelanoj, la milito komenciĝis la 8-an de marto 1969, kiam la egipta armeo komencis kanonadi senĉese la Israelan bordon, en la Sinaja flanko de la Sueza Kanalo. Kvankam aliaj personoj pensas, ke la milito komenciĝis jam, kiam finiĝis la Sestaga Milito. Laŭ ili, la Konsuma Milito ne estis pli ol rekta daŭrigo de la Sestaga Milito; Aliaj pensas, ke la milito okazis ankaŭ inter Israelo kaj la aliaj perdintoj en la Sestaga Milito. Ĉi tiu artikolo pritemos la limigitan signifon de la milito, kiel en la israela kutimo.
# Amtorg Trading Corporation

| Amtorg Trading Corporation |
| --- |
|  |
|  |
| **buroo de komerco kompanio**  |
| **Dum** | 1924 - 1998 |
| **Jura formo** | akcia kompanio |
| **Sidejo** | 261 Fifth Avenue |
| Lando | Usono |
| **Posedata de** | Soveta Unio vd |
|  |

**Amtorg Trading Corporation**, ankaŭ konata kiel **Amtorg**, estis organizaĵo fondita en 1924 fare de Armand Hammer en Usono per konsolidigo de usonaj firmaoj *Products Exchange Corporation* (1919) kaj *Arcos-America Inc (1923)*. La posta estis usona ofico de All-Russian Co-operative Society (ARCOS). Amtorg celis reprezenti tie interesojn de la soveta eksterkomerca monopolo.

Pro la deziro akiri avangardajn teknologiojn de Usono, la Sovetunio klopodis fortigi la komercadon kun Usono, spite al la forta kontraŭkomunisma pozicio de la Usono. Ĝi ankaŭ servis por kaŝejo de sekretservoj GRU kaj OGPU. Tio estis tre grava en la komencaj jaroj, antaŭ kiam Franklin D. Roosevelt agnoskis la Sovetunion, ebligante establon de konstanta ambasadejo en Vaŝingtono.

Amtorg sidis en Novjorko, la plej granda posedanto estis la Moskva *Eksterkomerca Banko*, pluaj posedantoj estis Centrosojuz (centra asocio de la konsumaj kooperativoj) kaj du sovetaj ŝtatanoj, dungitaj tie.
# Neobiĉajnije prikljuĉenija mistera Vesta v strane bolŝevikov

| *Neobiĉajnije prikljuĉenija mistera Vesta v strane bolŝevikov* |
| --- |
| **filmo** |
| Originala titolo | *Необычайные приключения мистера Веста в стране большевиков* |
| Originala lingvo | rusa lingvo • sen valoro |
| Kina aperdato | 1924 |
| Ĝenro | muta filmo, komedia filmo, fantasta filmo, propaganda filmo |
| Kameraado | Aleksandr Levitsky |
| Reĝisoro(j) | Lev Kuleŝov |
| Scenaro | Nikolaj Asseev |
| Loko de rakonto | Moskvo |
| Muziko de | Benedict Mason |
| Rolantoj | Boris Barnet • Vsevolod Pudovkin • Aleksandra Ĥoĥlova • Andrey Gorchilin • Sergei Komarov • Vladimir Fogel |
| Produktinta firmao | State Committee for Cinematography |
| IMDb |
|  |

Neobiĉajnije prikljuĉenija mistera Vesta v strane bolŝevikov (ruse *Необычайные приключения мистера Веста в стране Большевиков*) filmita en la jaro 1924 estas filmo de reĝisoro Lev Kuleŝov.

Larĝa satiro de amerika nescio pri Sovet-Unio, la filmo centras sur la misaventuroj de la naiva Harold Lloyd-esq amerikano, John West. West estas YMCA-prezidanto de la Klevlanda antaŭurbo de Brecksville, Ohio kiu planas ekskurseton al la lastatempe fondita Sovetunio por disvastigi la ideon de la YMCA. Lia edzino, Madge, estas maltrankvila ke Rusio estas plena de sovaĝaj bolŝevikoj kiuj portas primitivajn ĉifonojn kaj felon por vestaĵo, kiel prezentite en amerikaj revuoj. Li kunprenas sian vakeramikon Jeddie por protekto kaj kiel kunulo.

## Referencoj
# 604

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
6-a jarcento |
**7-a jarcento**
| 8-a jarcento
| ►

◄ |
570-aj jaroj |
580-aj jaroj |
590-aj jaroj |
**600-aj jaroj**
| 610-aj jaroj
| 620-aj jaroj
| 630-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
600 |
601 |
602 |
603 |
**604**
| 605
| 606
| 607
| 608
| ►
| ►►

| **604 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 604 *DCIV* |
| Ab urbe condita | 1357 |
| Armena kalendaro | 53 ԹՎ ԾԳ |
| Bahaa kalendaro | -1240 – -1239 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | 659 – 660 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | 526 – 527 |
|  - *Kalijugo* | 3705 – 3706 |
| Budhisma kalendaro | 1148 |
| Ĉina kalendaro | 3240 / 3300 – 3241 / 3301 癸亥 – 甲子 |
| Etiopa kalendaro | 596 – 597 |
| Franca respublika kalendaro | -1188 - -1187 |
| Hebrea kalendaro | 4364 – 4365 |
| Holocena kalendaro | 10604 |
| Irana kalendaro | 18 BP – 17 BP |
| Islama kalendaro | 19 BH – 18 BH |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1264 (皇紀1264年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 10604 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 2937 |
| Tajlanda suna kalendaro | 1147 |

En la jaro **604** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Sabiniano iĝis papo

## Naskiĝoj

## Mortoj

* 12-a de marto: Papo Gregorio la 1-a (naskiĝis ĉirkaŭ 540)
* 26-a de majo: Aŭgusteno de Canterbury, apostolo al la anglosaksoj
# Teologio de liberigo

La **teologio de liberigo** estas teologia kurento de la katolikismo kiu diferencigas disde pli ortodoksaj movadoj pro sia fokuso en la sociaj kondiĉoj de la medio en kiu ĝi agas, kaj kiu konsideras ke baza trajto de la pastorala agado devas esti la klopodo por la plibonigo de la materialaj bezonoj de la malpli riĉaj tavoloj kaj se necese la subteno de lokaj liberigaj movadoj.

Ĝi estas ĉefe etendita en Latinameriko ekde la 1950-aj jaroj, sed de tiam liberigaj teologioj disvolviĝis en kazoj en Azio, la afro-amerikana loĝantaro kaj ankaŭ en palestino.

Kvankam liberiga teologio kreskis kaj fariĝis internacia kaj ekumena movado, ĝi komenciĝis kiel movado ene de la katolika eklezio en Latin-Ameriko en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. La teologio de liberigo aperis ŝajne kiel morala respondo al malriĉeco kaj zorgantoj pri socia maljusto en la regiono. La esprimo estis kreita en 1971 de perua pastro Gustavo Gutierrez, kiu verkis unu el la difinaj libroj de la movado, "Liberiga Teologio". Ankaŭ brazila teologo Leonardo Buff ŝajne influis la fluon.

La movado oficiale komenciĝis post la Dua Vatikana Koncilio kaj la Episkopa Konferenco en Medellín (Kolombio) en 1968. Teologio de liberigo en Latin-Ameriko renkontis reziston en Usono, kiu estis akuzita pri marksismo, kaj rezulte de tio estis kondamnita kaj malakceptita de Vatikano en la 1980-aj jaroj, kondamnita de la papo Johano Paŭlo la 2-a. Ankaŭ la papo Benedikto la 16-a sin oponis al ĝi, kaj favoras pli konservativan aliron.

Liberiga teologio povas esti priskribita kiel interpreto de la kristana kredo tra la sperto de malriĉeco kaj provo legi la Biblion kaj sekvi la kristanan teologion per la okuloj de la malriĉuloj.

Ion Mihai Pacepa KGB-Agento kiu difektis al la Okcidento asertis, ke la movado naskiĝis kaj formiĝis en la KGB. Li diris, ke ŝi komencis "sekretegan malinforman programon" aprobitan de la ĉefo de KGB Aleksandr Shelfin en 1960. Kune kun politburoano Alexei Kirichenko, kiu respondecis pri kunordigado de la internacia politiko de la komunista partio. La plano postulis "sekretan transprenon de KGB de la Monda Konsilio de Eklezioj" kun sidejo en Ĝenevo, kaj ĝian uzon kiel "kovrilo por igi liberigan teologion revolucia ilo en Sudameriko."

## Ĉefaj teologoj de liberigo

* Leonardo Boff
* Hélder Câmara
* Ernesto Cardenal
* Pedro Casaldáliga
* Gustavo Gutiérrez
* Franz Hinkelammert
* Leonidas Proaño

## Vidu ankaŭ

* Adolfo Pérez Esquivel
* *Communio*
* Liberala kristanismo
* Kristana socialismo

## Literaturo

* Gutiérrez Gustavo: *Teología de la liberación* (1972)
# Svisa Gvardio

| Svisa Gvardio |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **militista unuo svisa gvardio armitaj fortoj gvardio**  |
| Komenco | 22-a de januaro 1506 vd |
| Lando*j* | Vatikano vd |
| **Moto** | Acriter et Fideliter |
| **Fondinto*j | Julio la 2-a vd |
| **Lingvoj** |
germana lingvovd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | halebardisto  vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La flago
La **Svisa Gvardio** (itale *Guardia svizzera*) estas papa gvardio (gardistaro) konsistante el volontuloj el Svisio. Por povi esti volontulo oni devas esti minimume 174cm alta, aĝi inter 19 kaj 30, vivi fraŭle kaj esti katolika svisa ŝtatano. Gvardianoj servas por minimume du jaroj kaj dum tiu periodo loĝas en kazerno kaj ekhavas la ŝtatanecon de Vatikano. La salajro ne estas tre alta (en 2004 averaĝe € 1100-1300+plushoroj), sed loĝado estas senpaga kaj ili ne devas pagi impostojn. La gvardio konsistas el 120 oficiroj kaj soldatoj.

Tiu ĉi palaca kaj persona gvardio de la Papo ekestis en 1505 kiam Papo Julio II petis al 200 svisaj helebardoj servi la eklezian ŝtaton. La gvardio oficiale fondiĝis en la jaro 1506. Ili defendis la papon Klemento la 7-a dum la prirabado de Romo fare de ribelantaj trupoj de la katolika imperiestro Karolo la 5-a, la 6-an de majo 1526. Mortis 142 gvardianoj; la 42 kiuj travivis sukcesis sekurigi la papon.

Ekzistas miskompreno pri la uniformo kiun ili portas. Ĝi malgraŭ la renesancecaj desegnaĵoj ne estas dezajnitaj de Michelangelo, sed de komandanto, kiu tie servis inter 1910 kaj 1921.

La svisa gvardio portas kaŝe modernajn armilojn, sed ĉiu gvardiano ankaŭ ekzercas la uzadon de la tradiciaj armiloj. Krom ili, cetere ankaŭ sekuraj funkciuloj kaj la itala polico zorgas en Vatikano pri la sekureco.

En la jaro 2006 okazas la 500-jara datreveno de alveno de la svisaj gvardianoj (la 22-an de januaro) al la Vatikano.

Ili ĵuras ĉiujare la 6-an de majo.

## Eksteraj ligiloj

* Retpaĝo de la Svisa Gvardio, en lingvoj franca, germana, angla kaj itala Arkivigite je 2007-08-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Svisa Gvardio, anglalingva
# Montanismo

**Montan/ism/o** estis apokalipsa konfesio, kiu estis fondita de pastro Montano el Mizio (Mysia) en ĉ. 160. La anoj de la konfesio kredis je proksima mondofino kaj je baldaŭa veno de la regno de Dio. Ĝis alveno de l' Regno de Dio, ili devis vivi en rigora askezo, tial ili manĝis nur sekigitajn manĝaĵojn, daŭre fastis kaj ĵuris je virgeco, kaj admonis al, kaj laŭdis la martirecon.

La montan/ist/oj dismigris en la 2-a — 6-a jarcento el Malgranda Azio dise tra la Romia Imperio. La administra centro kaj la plej sankta loko estis Pepuza, kie oni atendis la alvenon de la „Nova Jerusalemo" , kiel aŭguris la libro de la Fenomenoj(?).

La tiamaj gvidantoj de la frukristanaj eklezioj deklaris la montanismon herezo, ĉar ne plaĉis al ili iliaj ekstazaj deklaroj, la pastriĝo de virinoj, kaj ili suspektis influon de la friga, pagana diino Cibela (Kybele).

La konfesio eltenis preskaŭ 400 jarojn kaj malaperis nur en 550, kiam la soldatoj de la Orient-Romia Imperio ruinigis la sanktejon en Pepuza kun aliaj konstruaĵoj kaj neniigis la keston, kiu konservis la ostojn de la fondinto kaj de liaj du pastrinoj Prisca kaj Maximilla.

La fama frukristana teologo Tertuliano en 207 fariĝis montanisto, sed pli poste fondis sian propran ankoraŭ pli rigoran sekton.

## Vidu ankaŭ

* Alogoj
# Teatromuziko

La nocioj **teatromuziko** aŭ **scenejomuziko** estas interligo de muziko kaj teatroscenejo. Ili havas malsamajn signifojn.

## Scenejomuziko

Scenejomuziko estas muziko, kiu okazas dum teatroprezentado sur la scenejo kiel parto de la scena agado – diference al muziko, kiu venas el la orkestrofosaĵo. Ĝi estas muziko, kiun ne nur aŭdas la aktoroj kaj kantistoj, sed ankaŭ la roluloj.

En la opero *Don Giovanni* (1787) de Mozart en la finalo de la unua akto rolas-ludas tri orkestroj malsamajn dancmuzikojn sur la scenejo. Samtempe ludas, kiel kutime, la orkestro en la orkestrofosaĵo, kiu ne apartenas al la scenejomuziko. En la italaj operoj de la 19-a jarcento ofte ludis bando la scenejomuzikon, kiu ne estas notita en la orkestropartituro voĉo sub voĉo, ĉar ĝia partio estis aranĝata je ĉiu prezentejo por la loka blovmuzikobando, kies anoj staris en siaj uniformoj sur la scenejo.

## Teatromuziko

*Teatromuziko* estas ĉiu muziko en dramo (pro tio ankaŭ *dramomuziko*). Tio povas esti enigitaj kantoj kaj ĥoraĵoj por la roluloj, dancmuziko, melodramoj, fonmuziko, interludoj por konstrupaŭzo samkiel en pli fruaj epokoj ankaŭ ampleksaj uverturo. Do scenejomuziko enestas la pli ampleksan nocion *teatromuziko*. Malsame al opero teatro- kaj scenejomuziko en dramo estas ĉiam novkomponata resp. -aranĝata por ĉiu enstudado.

Komponado kaj aranĝado de scenejo- kaj teatromuziko apartenis al la tradiciaj taskoj de teatrokapelestro. Nuntempe *scenejomuzikisto*, subigitaj al la reĝisoro de la enscenigo, transprenis la funkcion de teatrokapelestroj. Pro la kostoj oni ankaŭ nur malofte rekte ludas scenejomuzikon. Tiu ofte nur egalas etossonaro. Kantoenmetaĵoj en dramoj maloftiĝis.

En la 19-a jarcento la teatromuziko en dramo estis tre ampleksa kaj estis rekte ludata de iom granda orkestro, ekzemple en la farsoj de Johann Nestroy. Multaj muzikaĵoj, kiujn oni nuntempe ludas en koncertejo, estas prilaboraĵoj aŭ partoj el teatromuziko, ekz. la orkestraĵo *Die Ruinen von Athen* de Ludwig van Beethoven (pri la samtitola dramo de August von Kotzebue, 1812), la uverturo *Dichter und Bauer* de Franz von Suppé (pri popolteatraĵo de Karl Elmar, 1846) aŭ la Peer-Gynt-Suitoj de Edvard Grieg (pri dramo de Henrik Ibsen, 1867).

Plivastasence teatromuziko povas inkludi la operon, ekz. se oni diferencas inter koncerta kaj teatra muziko de certa komponisto.

## Vidu ankaŭ

* filma muziko