Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Antikva Agoro de Ateno

| Antikva Agoro de Ateno |
| --- |
|  |
|

|  Estas |
| --- |
| arkeologia loko, vidindaĵo, Samian Ware Discovery Site [+] |

 |
| Koordinatoj | 37° 58′ 30″ N, 23° 43′ 21″ O (mapo)37.97523.7225
  |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Antikva Agoro de Ateno (Centra Ateno)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Antikva Agoro de Ateno |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Ancient Agora of Athens** [+] |
|  |

Vido de la antikva agoro. La templo de Hefesto estas maldekstre kaj la Stoo de Atalos dekstre.
La **Antikva Agoro** de la klasika Ateno estas la plej bone konata ekzemplo de antikva greka agoro, situa nordokcidente de la Akropolo kaj limigita sude de la monteto Areopago kaj okcidente de la monteto konata kiel Agoraios Kolonos, nomata ankaŭ Merkata Monteto.

Tiu areo estis elfosita de la Usona Lernejo de Klasikaj Studioj de Ateno ekde 1931 sub estrado de T. Leslie Shear, Sr. Tio pluas ĝis nun, lastatempe sub direktorado de John McK Camp.

## Vidu ankaŭ

* Romia Agoro

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Hellenic Ministry of Culture: The Ancient Agora of Athens – official site with a schedule of its opening hours, tickets and contact information.
* Agora Excavations Arkivigite je 2018-03-17 per la retarkivo Wayback Machine – American School of Classical Studies Agora excavation project.
* Map of the Agora of Athens in Socrates and Plato's time
* Agora of Athens in 421 BC
* The Athenian Agora: A Short Guide in Color Arkivigite je 2020-07-18 per la retarkivo Wayback Machine
* The Athenian Agora. A Guide to the Excavation and Museum Arkivigite je 2002-07-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Reconstruction of the Athenian Agora in Google Earth Arkivigite je 2009-08-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Ministry of Culture: The Museum Arkivigite je 2010-12-11 per la retarkivo Wayback Machine
* www.athensinfoguide.com The Museum Arkivigite je 2017-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Agora of Athens: photo album and description
* Agora of Athens photos
# Kipra reĝlando

|  |
| --- |
| **Kipra reĝlando** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1192 – 1489** |  → |

 |
|  |  |
| **Krucista ŝtato • historia lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Nikozio |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj: | franca, greka |
| Religio: | latina kristanismo, greka kristanismo |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: | monarĥio (reĝlando) |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Bizanca imperio |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Venecia respubliko |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

Fortikaĵo Pafos konstruita fare de krucistoj en la jaro 1391
**Kipra reĝlando** estis krucista ŝtato fondita post la tria krucmilito sur Kipro.

## Historio

La insulon konkeris de ĉi tiea greka reganto Izako Komnenos la angla reĝo Rikardo la Leonkora survoje al Sankta Lando dum la tria krucmilito.

## Listo de monarĥoj de Kipro

Dinastio Lusignan

* Guy de Lusignan (1192–1194)
* Amalriko (1194–1205) aŭ Amaŭriko
* Hugo la 1-a (1205–1218)
* Henriko la 1-a (1218–1253) (La Dika)
* Hugo la 2-a (1253–1267) (*Huguet*)
* Hugo la 3-a (1267–1284), estis ankaŭ Hugo la 1-a de Jerusalemo
* Johano la 1-a (1284–1285)
* Henriko la 2-a (1285–1324)
	+ Amalriko de Tiro (1306–1310), regento
* Hugo la 4-a (1324–1359)
* Petro la 1-a (1359–1369)
* Petro la 2-a (1369–1382) (Perrin)
* Jakobo la 1-a (1382–1398), ankaŭ titulara reĝo de Armenio
* Janus (1398–1432)
* Johano la 2-a (1432–1458)
* Ĉarloto (1458–1464) kaj 1459–1464 kun sia edzo Ludoviko de Savojo, grafo de Ĝenevo
* Jakobo la 2-a (1464–1473) (Jakobo la Bastardo)
* Jakobo la 3-a (1473–1474)
* Katerina Kornaro (1474–1489)
# Monto Penteliko

| Monto Penteliko |
| --- |
|  |
| **monto** |
| Alteco | 1 109 m |
| Geografia situo | 38° 5′ N, 23° 53′ O (mapo)38.0814423.8825
  f4 |
|

|  |
| --- |
| Monto Penteliko (Grekio)DEC |
| Situo de Monto Penteliko |

 |
|
Monto Penteliko |
|  |

Vido de la Monto Penteliko, nome la dua plej alta monto ĉirkaŭ Ateno.
**Monto Penteliko** (greke *Πεντέλη, Πεντελικόν* aŭ *Πεντελικό Όρος*, antikve-greke *Πεντελικὸν ὄρος*, Pentelikon oros) estas montaro ĉe Atiko, Grekio, situanta nordoriente de Ateno kaj sudokcidente de Maratono. Ties plej alta punkto estas la pinto *Pirgari*, alte 1,109 m. La monto estas kovrita grandparte per arbaro (ĉirkaŭ 60 aŭ 70%), kaj povas esti vidata el suda Ateno (Atiko), la ebenaĵo Pedia, Parnito, kaj la suda parto de la nordaj ĉeurboj de Ateno. Estas loĝejoj ĉirkaŭ la monto, ĉefe ĉe Vrilisio, Penteli, Ekali, Dionisos kaj norde de Gerakas.

En antikvaj tempoj ĝi estis nomita ankaŭ **Vrilissos** aŭ **Vrilittos** (en greka Βριλησσός, Βριληττός) kio estas la origino de la nomo de la najbara ĉeurbo Vrilisio.

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Oreivatein.com Arkivigite je 2013-10-16 per Archive.today
# Eŭbeo

| Eŭbeo |
| --- |
|  |
| insulo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Egea maro |
|

---

 |
| Supermara alteco | 1 743 m [+] |
| Koordinatoj | 38° 30′ N, 24° 0′ O (mapo)38.524
  [+] |
| Ĉefa loko | Ĥalkida |
|  - koordinatoj | 38° 30′ N, 24° 0′ O (mapo)38.524
  |
| Plej alta punkto | Dirfi [+] |
|

---

 |
| Longo | 175 km (109 mi) |
| Larĝo | 45 km (28 mi) |
| Akvokolektejo | 3 670 km² (367 000 ha) [+] |
| Areo | 3 670 km² (367 000 ha) [+] |
| Loĝantaro | 191 206 [+] (2011) |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Eŭbeo (Eŭbeo)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Eŭbeo (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Eŭbeo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Euboea** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

situo de Eŭbeo en Grekio
**Eŭbeo** (antikve-greke *Εὔβοια*, *Eúboia*, en la moderna greka Εύβοια - *Evia*, esperanta nomo en tiu formo laŭ PIV) post Kreto estas la dua plej granda insulo de Grekio. Ĝi havas areon de 3 660 km² kaj dum la jaro 2005 havis proksimume 220 000 loĝantojn. La insula centro estas la urbo Ĥalkida (*Chalkida*), krome ekzistas ankoraŭ vico da urbetoj, inter ili *Karistos, Kimi, Psaĥna, Aliveri, Aidipsos* kaj *Limni*. Lefkandi (greke *Λευκαντί*) estas marborda vilaĝo fama pro arkeologiaj restaĵoj.

La insulo pere du pontoj estas ligita al la kontinento, unu el la du superpontas la tutmonde plej mallarĝan markolon de nur 40-metra larĝo nome Eŭbea markolo. La insulo longas 175 kilometrojn kaj larĝas inter 6 ĝis 45 kilometrojn, do havas karakterize malrondan formon. Tra la tuta longo la insulo estas parto de montaro, kiu nordokcidente daŭriĝas en Tesalio kaj sude en la insuloj Andros, Tenos kaj Mikonos.

la preĝejo de *Aliveri*
kabo *Paksimadhi*
La insulo apartenas al la administra regiono Meza Grekio. Al la provinco Eŭbeo krom la ĉefa insulo apartenas ankaŭ la insulo Skiros, proksima parto de la kontinento kaj granda nombro da rokaj insuletoj. Oni supozas, ke Eŭbeo origine estis parto de la kontinenta parto de Grekio kaj pro tertremo dividiĝis de ĝi.

## Eksteraj ligiloj

* oficiala paĝaro de la administra regiono Eŭbeo
* germanlingva paĝaro pri la insulo Eŭbeo

38° 30' norde, 24° 0' oriente Mapo
# Evangelos Zappas

| **Evangelos Zappas** |
| --- |
|  Portreto de Evangelis Zappas en Zappeion. |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 23-an de aŭgusto 1800 (1800-08-23) en Labovë e Madhe, Pashalik of Yanina,  Otomana Imperio |
| **Morto** | 19-an de junio 1865 (1865-06-19) (64-jaraĝa) en Broșteni, Ialomița County,  Unuiĝintaj Princlandoj |
| **Tombo** | Broșteni (en)    |
| **Lingvoj** | moderna greka |
| **Ŝtataneco** | Grekio  Unuiĝintaj Princlandoj  Otomana Imperio  Princlando Valaĥio   |
| **Alma mater** | Zosimaia School (en)    |
|  |
| Memorigilo  |
| **Parencoj** | Konstantinos Zappas (kuzo aŭ kuzino)  |
| Okupo |
| **Okupo** | entreprenisto  mecenato  kuracisto  negocisto  komercisto   |
|  |

**Evangelis** aŭ **Evangelos Zappas** (en greka: Ευαγγέλης/Ευάγγελος Ζάππας; en rumana: Evanghelie Zappa, 1800–19a de Junio 1865) estis greka patrioto, filantropo kaj negocisto kiu pasis plej el sia vivo en Rumanio. Li estas agnoskita nuntempe kiel fondinto de la modernaj Olimpiaj ludoj, kiu sponsoris tiujn de 1859, 1870, 1875, kaj 1888 kaj antaŭis la Olimpiajn ludojn kiuj venis sub organizo de la Internacia Olimpika Komitato. Tiuj ludoj, konataj tiame simple kiel Olimpiko, venis antaŭ la fondo de la Internacia Olimpika Komitato. La heredo de Evangelis Zappas, same kiel la heredo de lia kuzo Konstantinos Zappas, estis uzata ankaŭ por financi la Olimpiajn Ludojn de 1896.

Dum sia junaĝo, Zappas aliĝis al la Greka milito de sendependiĝo (1821–1832), kaj atingis la rangon de Majoro kaj luktis en kelkaj gravaj bataloj. Post la greka sendependiĝo, li translokiĝis al Valaĥio kie li havis sukcesan karieron kiel negocisto, iĝante unu el la plej riĉaj homoj de tiu tempo en Orienta Eŭropo. Krom esti la nura ĉefa sponsoro de la Olimpika revivado tiame, la filantropio de Zappas inkludis ankaŭ kontribuojn al la fondo de kelkaj grekaj institucioj kaj lernejoj same kiel de sportaj kaj ekspoziciaj instalaĵoj.

## Referencoj

## Bibliografio

* Decker, Wolfgang (2005). Festschrift für Wolfgang Decker zum 65. Geburtstag: dargebracht von Schülern, Freunden und Fachkollegen. Berlin: Weidmann. ISBN 3-615-00326-8. Alirita la 5an de Junio 2017.
* Golden, Mark (2009). Greek Sport and Social Status. Austin, TX: University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71869-2. Alirita la 5an de Junio 2017.
* Landry, Fernand; Landry, Marc; Yerlès, Magdeleine (1991). Sport...le Troisieme Millenaire. Quebec City: Presses Université Laval. ISBN 2-7637-7267-6. Alirita la 5an de Junio 2017.
* Trager, James (1979). The People's Chronology: A Year-by-year Record of Human Events from Prehistory to the Present. New York, NY: Holt, Rinehart and Winston. Alirita la 5an de Junio 2017.
# Kerkira

| Kerkira / Κέρκυρα / Korfuo |
| --- |
|  |
| urbo   vd |
| Administrado |
| **Ŝtato** |  Grekio |
| **Regiono** | Ioniaj Insuloj |
| **regiona distrikto** | Kerkira |
| **insulo** | Korfuo |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Novi Sad (2018–) Meißen  Famagusta  Troisdorf  Verono  Sarandë  Pafoso  Carovigno  Kruševac  Zemun  Brindizio  Kapodistrio   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 49100 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Stefanos Poulimenos |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 23 541  (2021) [+] |
| **Loĝdenso** | 562 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 39° 37′ N, 19° 55′ O (mapo)39.62388888888919.921388888889
  [+] |
| **Alto** | 10 m [+] |
| **Areo** | 41,91Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | UTC+02:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Kerkira / Κέρκυρα / Korfuo (Grekio)DEC |
| Situo en Grekio |

 |
|

|  |
| --- |
| Kerkira / Κέρκυρα / Korfuo (Korfuo)DEC |
| Situa mapo de Kerkira |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Corfu town [+] |
|  |

**Kerkira** (greke *Κέρκυρα*, gramatike ina singularo), ankaŭ nomata **Korfuo** (itale *Corfù*, en aliaj okcidenteŭropaj lingvoj simile) laŭ la insulo kies ĉefa urbo ĝi estas, estas urbo de Grekio. Temas pri la ĉefurbo de la administra regiono Ioniaj Insuloj kaj la regiona distrikto Kerkira. Laŭ la censo de la jaro 2021 en la urbo vivis 23 541 loĝantoj sur areo de 41,91 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 562 loĝantoj/km².

detala esperantlingva mapo pri la insulo, la urbo oranĝkolore markita
Panorama vido
## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Poros

| Poros |
| --- |
|  |
| insulo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Egea maro |
| Insularo | Saronaj insuloj |
|

---

 |
| Supermara alteco | 358 m [+] |
| Koordinatoj | 37° 31′ N, 23° 28′ O (mapo)37.51666666666723.466666666667
  |
| Akvokolektejo | 22,84 km² (2 284 ha) [+] |
| Areo | 22,84 km² (2 284 ha) [+] |
| Horzono | UTC+02:00, UTC+03:00 [+] |
| Poŝtkodo | 180 20 [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Poros (Grekio)DEC |

 |
|  |
| Poros |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Poros** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Poros** (greke *Πόρος*) estas insularo, parto de la Saronaj insuloj, en Grekio. Ĝi situas 48 km de Pireo, dividas ĝin de Peloponeso kelkcent-metra mara kanalo. La loĝantaro estas ĉirkaŭ 4000.

## Geografio

Ĝia surfaco estas ĉirkaŭ 31 km², la du insuloj nomiĝas Sfajria kaj Kalaŭrio, kiujn interligas ponto. La surfaco estas montara.

## Historio

Poros estas loĝata ekde la bronza epoko. Dum la bizanza epoko, la insulon ofte atakis piratoj. Dum la turka okupado de Grekio, Poros restis sendependa kaj dum la greka batalo pri libereco grave helpis la aliajn insulojn.

## Vidindaĵoj

La haveno de Poros havas la vidindaĵon de horloĝa turo, konstruita dum 1927.
# Peltasto

Peltasto kun tipa armilaro.
**Peltasto** (πελταστής derivita de πέλτη ְ(pelta) kiu estas la nomo de ŝildo en formo de duona luno) estas la nomo de la mez-armita infanteria soldato en la armeoj de antikva Grekio. Ilia nomo venas de la rondoforma ŝildo, el ligno nomata *pelta*. Origine en la tempo de arkaika Grekio, sed nur dum la Peloponeza milito ĉi tiu korpuso ekfloris. La fama atena generalo Ifikrato sukcesis venki la faman spartan falangon per tiu ĉi militistaro.

## Armilaro kaj taktikoj

La peltastoj estis kutime armitaj per mezlongaj glavoj, ĵetlancoj kaj aliaj ĵetiloj. Por sia defendo ili havis ŝildon kaj kaskon. Kontraŭ solidaj strukturoj kiel la falangoj, la peltastoj batalis en disa aro, provante manovri ilin en formo de flugilo. Kontraŭ pli malpezaj fortoj ol ili, ili povus batali en pli solida formacio. Peltastoj estis tre fleksebla forto, taŭga por iu ajn grundo (male al la falango kiu disfalus sur monta grundo). Peltastoj homekipis la garnizonon en fortikaĵoj, servis sur batalŝipoj kaj sturmis militŝipojn de la malamiko kaj pli. La servo en tiu ĉi korpuso bezonis konsiderindan kuraĝon, ĉar kontraste al hoplito protektita per 30 funtoj da metalo, peltasto estis relative elmontrita kaj lia maniero de batalado sendispute estis pli danĝera. Tial, la plej granda parto de la peltastoj estis dungitoj aŭ malriĉaj civitanoj, kiuj ne povis financi la armilarojn de la hoplito.

## Origino

La plej multaj el la peltastoj estis solduloj kaj komence de la greka milithistorio, la plej granda parto de ili venis de Trakio. Oni scias, ke la bonegaj peltastoj de la agriana tribo faris decidan kontribuon al la venko de Aleksandro la Granda ĉe la Batalo de Gaŭgamelo kaj aliaj bataloj ligitaj kun la rompo de la klasikaj Polisoj.

## Vidu ankaŭ

* Greka militado en antikveco

## Eksteraj ligiloj

 **Peltasto** en Vikimedia Komunejo
# Antisteno

| Antisteno el Ateno (445 a. K. - 365 a. K.)  |
| --- |
|  Busto de Antisteno, romia kopiaĵo laŭ helena originalo, Muzeo Pio Klementino, Romo. |
|  |
| Persona informo |
| **Ἀντισθένης**  |
| **Naskiĝo** | ĉ. 445 a. K. en la havenurbo Pireo, Antikva Ateno, Grekio |
| **Morto** | ĉ. 365 a. K. en Ateno, Grekio |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Antikva Ateno   vd |
| Profesio |
| **Okupo** | filozofo   vd |
| **Laborkampo** | filozofio  vd |
|

|  Influita de |
| --- |
|  | Sokrato vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Antisteno** - n. en ĉ. 445 a. K. en la havenurbo Pireo, Antikva Ateno, Grekio, m. en ĉ. 365 a. K. en Ateno - estis unu el la minoraj sokratanoj, eble la plej eminenta el ili. Oni ne konas la daton de lia naskiĝo aŭ de lia morto. Li fariĝis disĉiplo de Sokrato je maljuna aĝo kaj fondis, post la morto de sia majstro, la cinikan skolon aŭ cinikismon, karakterizita de la sokrataj trajtoj de "memregado", "memsufiĉeco", "libereco" kaj "aŭtarkio". La termino "cinika" venis de la greka "κύων" "hundo", ĉar la filozofo emis prediki ĉe la gimnazio "κύνόσαργες" "Kinoargo" "Lerta Hundo", proksima de la pordoj de Ateno. Poste li estis alnomita "la pura hundo". Lia plej eminenta disĉiplo estis Diogeno la Cinika el Sinopo, alnomita "la hundo".

## Referencoj
# Greka templo

Paestum, *Baziliko kaj Templo de Neptuno* (Foto de Giorgio Sommer, 1834-1914).
La **greka templo** (en antikva greka ὁ ναός ho naós, «loĝejo»; diferenca semantike el latina templum,-i, «templo») estis arkitektura strukturo konstruita por esti hejmo de la kultobildo en la religio de la Antikva Grekio. La temploj mem ne utilis kutime kiel kultejo, ĉar la adorado al la dio, same kiel la oferoj al tiu dediĉitaj, estis faritaj ekster ili. La temploj ofte estis uzataj por stokejo de votaj proponoj. Temis pri la tipo de konstruaĵo plej grava kaj plej disvastigita de la Greka arkitekturo. En la helenismaj regnoj de sudokcidenta Azio kaj de Nordafriko, la edificoj starigitaj por plenumi la funkciojn de templo ofte sekvis la lokajn arkitekturajn kutimojn. Eĉ tie kie videblas greka influo, tiaj strukturoj ne estas konsiderataj ofte kiel grekaj temploj. Tio aplikiĝas, por ekzemplo, al grek-partiaj aŭ baktriaj edificoj aŭ al tiuj de egipta tradicio de la Ptolemea Imperio. La greka templo povas esti konsiderata la plej sukcesa verko de la Greka arkitekturo. La kodigo kiu, jam en la arkaika epoko, estis disvolvigita de la arkitekturo de temploj iĝos, pro la Helenismo, la universala lingvaĵo de la mediteranea mando.

## Vidu ankaŭ

* Greka arkitekturo
# Locri

|  |
| --- |
| Locri |
| komunumo de Italio   vd |
| Ŝtato |  Italio |
| Regiono |  Kalabrio (2005) |
| Provinco | RC Reggio Calabria (2005) |
| Geografia situo | 38° 14′ N, 16° 16′ O (mapo)38.23333333333316.266666666667
 |
| Supermara alteco | 7 m [+] |
| Areo | 25 (2005) km² |
| Loĝantaro | 11 834 (2023) |
| Loĝdenso | 460 loĝantoj/km² |
| Subdividaĵoj | Moschetta, San Fili, Baldari (2005) |
| Najbaraj komunumoj | Antonimina, Gerace, Portigliola, Siderno (2005) |
| Patrono | Katarina de Aleksandrio |
| Festa tago | 24-a de novembro (2005) |
| Nomo de loĝantoj | *locresi* |
| Poŝtkodo | 89044 |
| Imposta kodo | D976 |
| Kodo laŭ ISTAT | 080043 |
| Telefona prefikso | 0964 |
| Estro |  |
| Retpaĝo |  |
|  |
|  |
|  |

**Locri** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la administra regiono Kalabrio kaj al la provinco Reggio Calabria.

Najbaraj komunumoj estas Antonimina, Gerace, Portigliola, Siderno.

## Kulturo

* Radio Studio 54 Network

## Bildoj

*
*

## Eksteraj ligiloj

* Associazione Culturale Giovani per la Locride
# Ilirio

Vidu ankaŭ: Iliriko

| Ilirio |
| --- |
| Historia regiono |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| regiono, antikva civilizacio, historia regiono [+] |

 |
|

---

 |
| Landoj | Kroatio, Slovenio, Albanio |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ilirio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Illyria** [+] |
|  |

En klasika historio, **Ilirio** aŭ **Ilirujo** estis regiono de la nuntempa okcidenta Balkana duoninsulo, loĝata de triboj de iliroj, kiuj parolis formon de Hindeŭropa lingvo (la iliran lingvon). La ĉefaj urboj de Ilirio estis Lisuso kaj (eble) Epidamnuso.

Ilirio situis borde de la Adriatika Maro, je ĝia norda flanko, kaj ĝia kerna parto kovris la marbordajn regionojn de la nunaj ŝtatoj Slovenio, Kroatio (Dalmatio) kaj Albanio.

## Iliriaj Provincoj

*vidu pli ĉe:* Iliriaj Provincoj
La **Iliriaj Provincoj**, france *Provinces Illyriennes*, estis inter proks. 1807 kaj 1812 nomo por teritorioj kiujn Napoleono konkeris kaj aneksis por la Franca Imperio. Al tiuj provincoj apartenis Dalmatio, parto de Kroatio, Istrio, Triesto, Görz, Karniolo/Krajino, kaj parto de Karintio.

## Reĝlando Ilirio

Post la falo de Napoleono, la provincojn reakiris la Aŭstra imperio, kiu reorganizis ilin kiel **Reĝlando Ilirio** kun iom ŝanĝitaj limoj (Krajino, Karintio, Görz, Gradisca, Istrio). En 1849, post la revolucio kaj postaj ŝtataj reformoj, la reĝlando estis dissolvita. Ĝia teritorio fariĝis la kronlandoj Karintio, Krajino kaj Aŭstria Marbordo.

Malgraŭ la dissolvo de la reĝlando, la titolo "reĝo de Ilirio" plu estis parto de la titolaro de la imperiestro de Aŭstrio ĝis 1918.

### Historiaj regantoj

* Glaŭkias
* Klejto la Iliria

### Popoloj

* Taulantioj

## Vidu ankaŭ

* Historio de Albanio
* Mesapianoj
* Historio de Eŭropo
* 1160 Ilirio, asteroido

## Eksteraj ligiloj

*
*
# Sirio (romia provinco)

la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro Trajanus
**Syria** (latine por Sirio) estis provinco de la Romia Imperio.

Syria, jen malhelruĝe akcentita
Ĝi instaliĝis dum la jaro 64 antaŭ Kristo fare de la romia armeestro Gnaeus Pompeius Magnus (Pompeo) kaj ĝis la konkero fare de la araboj dum la 30-aj jaroj de la 7-a jarcento restis parto de la Romia Imperio respektive post la jaro 395 de la Bizanca Imperio. La hodiaŭa ŝtato Sirio, kiu ampleksas iom malpli da teritorio ol la tiama romia provinco, estas nomita laŭ ĝi.

Herodo Arĥelao, kiu regis la regionojn Judio, Samario kaj Idumeo, dum la jaro 6 post Kristo forbariĝis el Sirio. Dum la jaroj 34 kaj 37 la resto de la regoteritorio de Arĥelao ankaŭ iĝis fiksa parto de la Romia Imperio kaj iĝis la provinco Iudaea. Dum la regotempo de la romia imperiestro Hadriano post granda juda milito estis reorganizitaj kaj la provinco Judio ekhavis la nomon *Syria Palaestina*.

La potenca provincestro de Syria havis sian palacon en la urbo Antioĥio, kiu estis inter la plej grandaj kaj signifaj urboj de la Romia Imperio. Multe da romiaj soldatoj troviĝis en la provinco, por defendi la orientan limon de la imperio kontraŭ la Partoj - dum kelkaj generacioj kvar romiaj legioj konstante troviĝis en la regiono.

La provinco Syria eksportis interalie olivoleon, vinon, cedrolignon, ŝtofojn kolorigitajn per purpuro, vitraĵojn kaj meblojn ornamitajn per eburo. Krome la regiono estis la okcidenta fino de la komerca vojo por silko el Ĉinio kaj spicoj el Hindio.

Dum la jaroj 193 kaj 194 la regiono dividiĝis en la du provincojn *Syria Coele* kaj *Syria Phoenice*, kiuj dum la fino de la antikva epoko plue dividiĝis al pli etaj subunuoj. Laŭ la usona historiisto William Robert Shepherd (1871–1934), *Syria Coele* estis la parto oriente de la Lebanona montaro (sekve pli-malpli la nuna ŝtato Sirio) kaj *Syria Phoenice* okcidente de ĝi, do borde de la Mediteraneo (sekve pli-malpli la nuna ŝtato Libano), sed laŭ plej multaj historiistoj la divido de la eksa romia provinco Sirio en 194 pli estis divido en nordan parton *Syria Coele* kaj *Syria Phoenice* sude. La tuto de tiuj siriaj provincoj tamen ĝis la mezo de la 6-a jarcento ekonomie kaj kulture floris kaj krom Egiptio konsistigis unu el la plej gravaj regionoj de la Romia kaj poste Bizanca Imperioj, kvankam ekde la 3-a jarcento ripete la armeo de la persa Sasanida Imperio invadis ĝin, ĉiam por mallonga tempo.

Inter la jaroj 634 kaj 638 la tuta regiono Levantenio kun la nuntempaj teritorioj de Palestino, Sirio, Jordanio, Libano, Israelo kaj sudorienta Anatolio estis konkeritaj de la araba islamana armeo.

## Referencoj