Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# The Register

| The Register |
| --- |
| **retejo**  |
| Komenco | 1994 vd |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**The Register** (nomita ankaŭ "El Reg" aŭ "The Reg" fare de ĝia laboristaro kaj legantoj) estas retejo pri priteknologiaj novaĵoj en Britio kaj opiniretejo. Ĝi estis fondita de John Lettice, Mike Magee kaj Ross Alderson en 1994 kiel novaĵletero titolita "Chip Connection", unue kiel e-poŝta servo. Mike Magee forlasis *The Register* en 2001 por komenci The Inquirer, kaj poste la IT Examiner kaj pliposte TechEye.
# Truth Social

| Truth Social |
| --- |
|  |
| **interkona retejo retaplikaĵo interreta komunumo**  |
| Komenco | 2021 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo | Sarasota |
| **Moto** | Follow the Truth |
| **Fondinto*j | Donald Trump vd |
| **Posedata de** | Trump Media & Technology Group vd |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

**Truth Social** (ankaŭ stiligita kiel **TRUTH Social** ) estas socia amaskomunikila platformo lanĉita de Trump Media & Technology Group, posedata de la antaŭa Prezidanto de Usono, Donald Trump . La platformo lanĉis kun plena publika lanĉo la 21-an de februaro 2022 .

## Fono

La iama usona prezidento Donald Trump antaŭe proponis konstrui novan socian amaskomunikilan platformon post esti blokita de Twitter, Facebook, Instagram kaj Snapchat en 2021, post onidiroj pri ŝtormo de Kapitolo en 2021. En majo 2021, Trump lanĉis "De la Skribotablo de Donald J. Trump", paĝon en sia retejo, kie li afiŝis mallongajn tweet - similajn mesaĝojn. USA Today raportis komence de junio 2021, ke la paĝo estis fermita post malpli ol monato. Tamen la retejo ankoraŭ estas aktiva.

## Statuso

Laŭ diversaj raportoj, ekde aprilo 2022 la reto suferas multajn cimojn kaj teknikajn misfunkciojn. La aplikaĵo haveblas en la Android- sistemo kaj en TTT-legiloj, sed ne eblas registriĝi por ĝi en la plej multaj landoj ekster Usono. Pro la nombro de novaj uzantoj, vi devas atendi antaŭ ricevi la konton.

La IPO-planoj de la firmao renkontis problemojn, post kiam federacia reguliga enketo estis malfermita kontraŭ la IPO. Pluraj ĉefmanaĝeroj forlasis la firmaon.

Laŭ datumoj publikigitaj en la *Daily Beast* en aprilo 2022, la reto estas en la 28-a loko e\n la listo de popularaj sociaj retoj en la app-vendejo de Apple.

En April 2022, la aplikaĵo spertis ĝisdatigon post kunlaboro kaj moviĝado al la serviloj de la Rumble -retejo. Post kiam Elon Musk aĉetis Twitter kaj Trump diris, ke li ne revenos al Twitter, sed komencos esti aktiva en sia aplikaĵo ene de semajno, la reto revenis al la unua loko en la listo de popularaj sociaj retoj, antaŭ Twitter .

La 29-an de aprilo 2022, Trump revenis al ĉirpeti en la socia reto . Ekde majo 2022, vi povas konektiĝi al "Truth Social" per la retejo de la reto. La 13-an de oktobro 2022, Guglo aprobis la aldonon de la aplikaĵo "Truth Social" al la aplikaĵbutiko "Play Store" .

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Tuenti

| Tuenti |
| --- |
|  |
| **entrepreno virtuala telekomunikreta firmao**  |
| **Dum** | 22-a de februaro 2006 - nekonata/nuntempe |
| **Fondintoj** | Zaryn Dentzel • Félix Ruiz Hernández • Joaquín Ayuso de Pául vd |
| **Sidejo** | Madrido |
| Lando | Hispanio |
| **Agokampo** | portebla telefonio |
| **TTT** | Oficiala retejo |
|  |

**Tuenti** iam estis la plej populara socia retejo en Hispanio ĝis ĝia malfunkciigo en 2016. Ekde 2010 ĝi ĉefe estas provizanto de poŝtelefona servo per la ekipaĵaro de Telefónica.

## Unua etapo

La firmao estis fondita en 2006 de la usonano Zaryn Dentzel kaj aliaj entreprenistoj en Madrido. Celanta la hispanan merkaton, ĝi havis komence grandan sukceson, ĉefe inter la juna publiko kun pli da populareco ol Facebook ĝis ĉirkaŭ 2010, kun kiu Tuenti estis ofte komparata. La servo ebligas krei profilon, alŝuti fotojn kaj videojn, kontakti kun amikoj (kiuj serĉeblas pere de sia nomo aŭ de sia ret-poŝtadreso) kaj krei eventojn.

## Aĉeto de Telefónica

En 2010 la multnacia firmao Telefónica, post malsukcesa provo krei sian propran socian retejon, aĉetis 90 % de la akcioj kontraŭ 70 milionoj da eŭroj kaj la ceteran 10 % en 2013. Tuenti fariĝis ankaŭ re-vendanto de la poŝtelefonaj servoj de Telefónica en Hispanio kaj poste en aliaj hispanlingvaj landoj, kiel alternativo al "Movistar", sed atingis malbonajn financajn rezultojn. Oni ankaŭ lanĉis la socian retejon por pli da landoj, en pli da lingvoj kaj kreis novan aplikaĵon por poŝtelefonoj, kiu similas al Telegram kaj WhatsApp. Tamen, ĉirkaŭ 2012 kaj 2013 la uzado de la retejo draste falis kaj ĝi rapide eksmodiĝis.

## Vidu ankaŭ

* Anobii

* LibraryThing
* Goodreads
* Babelio
* Little Free Library (lit. senpaga biblioteketo)
* DAISY (sonlibra formato)
* Biblioteko
* Retkomunumo

## Ekstera ligilo

Oficiala retejo

## Referencoj
# Kennedy Space Center

| Kennedy Space Center |
| --- |
|  |
|  |
| **instalaĵo de NASA esplora instituto kosmodromo Moonport (en)**  |
| Komenco | 7-a de marto 1962 vd |
| Geografia situo | 28° 31′ 29″ N, 80° 38′ 55″ U (mapo)28.524722222222-80.648611111111
 |
| Lando*j* | Usono vd |
| **Situo** | instalaĵo *Cape Canaveral*, kantono Brevard, Florido |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kennedy Space Center (Florido)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|
Kennedy Space Center |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | Kennedy Space Center Launch Complex 39 (en)  Kennedy Space Center Launch Complex 48 (en)  Launch and Landing Facility (en)   vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La **Kosmocentro Kennedy** (angle *Kennedy Space Center* [ˈkʰɛnɪɾɪj spɛɪ̯s ˈsɛnɝ], ofte mallongigita al **KSC**) estas la lanĉejo de NASA ĉe Cape Canaveral sur la insulo *Merritt* en Florido, ĉe la orienta marbordo de la florida duoninsulo. En la kosmodroma parto de la lanĉejo la lun-esploraj misioj ekis en la epoko de Projekto Apollo. Post tiu periodo ĝi fariĝis la lanĉejo de la Kosmopramo (Space Shuttle). Krom la kosmodromo, kosmoesplorejoj kaj giganta kosmoveturila konstruejo kompletigas la centron.

La regiono ekricevis novan destinon kiel testlanĉejon de raketoj in 1949 pro decido de la Usona prezidento Harry S. Truman. Ĝia situo estas ideala pro tio ke ĝi estas proksima al la ekvatoro kaj estas ebleco lanĉi la rakedojn en la direkton al la Atlantika Oceano. Tio estas la sama direkto kiel la rotacio de la tero.

Mallonge post la mortiga atenco al prezidento John F. Kennedy estis oficiala nomŝanĝo al *John F. Kennedy Space Center*.

Ĉiuj lanĉoj nuntempe (2015) okazas de la lanĉejo 39-a. Estas du platformoj de kiuj la kosmopramoj startas: platformo 39-A kaj 39-B. Proksimume ses kilometrojn for de la lanĉejoj staras la granda konstruaĵo *Vehicle Assembly Building*. En tiu ĉi enorma konstruejo (en kiu eĉ *Empire State Building* kvarfoje enirus) oni muntas la kosmopramon kaj transportas ĝin poste sur grandega veturilo al la lanĉplatformo.

*
*
*
# Universitato de Aligarh

| Universitato de Aligarh |
| --- |
|  |
|  |
| **centra universitato de Barato**  |
| moto | عَلَّمَ الاِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَم‎ |
| Informoj |
| fondodato | 1875 |
| fondinto(j) | Syed Ahmad Khan vd |
| Antaŭe | Muhammedan Anglo-Oriental College vd |
| speco | publika |
| Situo |
| Geografia situo | 27° 54′ 49″ N, 78° 4′ 41″ O (mapo)27.9134978.07803
 |
| lando | Barato |
| urbo | Aligarh, Utar-Pradeŝo, Barato |
| Estraro |
| gvidanto | A. M. Ahmadi |
| Nombroj |
| nombro de studentoj | 30 000 |
| retejo | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj |
| membro de |
| * e-ShodhSindhu (mul)  (2023–)

vd |
| filiita al |
| * Komisiono pri Subvencioj al Universitatoj

vd |
| filioj |
| * Department of Chemistry, Aligarh Muslim University (en)
* Jawaharlal Nehru Medical College, Aligarh (en)

vd |
|

|  |
| --- |
| Universitato de Aligarh (Barato)DEC |

 |
|

|  |
| --- |
| [[Dosiero:Ŝablono:Situo sur mapo IN-UP|class=noviewer notpageimage|280x280px|center|Universitato de Aligarh (Ŝablono:Situo sur mapo IN-UP)]]DEC |

 |
|
Universitato de Aligarh |
|  |

La **islama universitato en urbo Aligarh** (Utar-Pradeŝo), fondita jare 1875, estis la unua moderna islama universitato en Barato, kaj plu estas inter la plej prestiĝaj.

* ties oficiala ret-ejo
* ret-forumo de ties studentoj
# Sivalikoj

| Sivalikoj |
| --- |
| Geografia regiono |
|  |
| montara sistemo [+] |
|

---

 |
| Lando | Barato |
|  - koordinatoj | 27° 46′ 0″ N, 82° 24′ 0″ O (mapo)27.76666666666782.4
  |
|

---

 |
| Materialo | grejso [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Sivalikoj (Barato)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Sivalikoj |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Shivalik Hills** [+] |
|  |

La Sivalikoj kaj la rivero Gango.
Mapo de la Sivalikaj Montoj.
**Sivalikoj**, **Ŝivalikoj** aŭ **Ĉurja**, estas montaro de ekstera Himalajo kiu etendas el la Indusa rivero ĉirkaŭ 2400 km orienten proksime al la Bramaputra rivero, etende tra la nordaj partoj de la Hindia subkontinento. Ĝi estas 10–50 km larĝa kun averaĝa alto de 1500–2000 m. Inter la riveroj Tista kaj Raidāk en Asamo estas valo de ĉirkaŭ 90 km. En kelkaj sanskritaj tekstoj, la regiono estas nomita Manak Parbat. Sivalik laŭvorte signifas 'haroj el Ŝivo’. La regiono Sivaliko estas hejmo de la Soania arkeologia kulturo.

## Notoj

﻿ / ﻿ (mapo)
# Bungaro

Bungarus distribution
**Bungaroj** aŭ kraitoj estas sudorient-aziaj serpentoj, el familio de *venenaj vipuroj*. Ili formas la genron *Bungarus*.

Ĉiuj el la ĉ. 12 specioj produktas danĝeran venenon, kiu atakas la nervan sistemon. La serpentoj mem ne estas agresemaj kaj dumtage malagadas.

La bungaroj atingas la kreskolongon de 1,2 ĝis 2,1 m kaj estas okulfrape dukolore rubanditaj sur la tuta longo. Ili nutras sin per aliaj serpentoj. La ina bungaro demetas 5-12 ovojn kaj gardas poste la neston. Plej larĝe disvastiĝis la nigre-flave rubandita flava bungaro (*Bungarus fasciatus*).
# Moradabad

|  |
| --- |
| Moradabad |
| hindie: मुरादाबाद, urdue: مراداباد |
| Metropolo kaj universitata urbo |
|  Moskeo de Moradabad |
| **Oficiala nomo:** Moradabad |
|  |
| Lando |  Barato |
| Subŝtato | Utar-Pradeŝo |
|  |
| Situo | Moradabad |
|  - alteco | 286 m s. m. |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Loĝantaro | 806 714 (*2009*) |
|  |
| Horzono | UTC + 5:30 |
| Poŝtkodo | 244 001 |
| Telefona antaŭkodo | 591 |
|  |
|  Situo enkadre de Barato

Situo enkadre de Barato |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Moradabad |
|  |
|  **Portalo pri Barato** |

**Moradabad** (hinde: **मुरादाबाद**, urdue: **مراداباد**) estas metropolo kaj universitata urbo en Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo. En la loknomo "abad" signifas: urbo.

En la urbo vivas 887 871 loĝantoj sur areo de 349 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 2 544 loĝantoj/km².

Vojo en Moradabad
## Geografio

Moradabad etendiĝas en norda parto de la lando laŭ rivero enfluanta Gangon. Rampur (Utar-Pradeŝo) troviĝas 25, Amroha 29, Sambal 35, Ĉandausi 42, Rudrapur (Utarakando) 64, Barejli 83, Haldvani 85, Mirat 105, tutlanda ĉefurbo Delhio 152, Agra 199, Kanpur 299, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 308, Kolkata 1187, Mumbajo 1252 kilometrojn (aere) .

## Historio

En 1600 princo *Murad* establis Moradabad-on, tial komence Murad, nuntempe Morad aperis en la loknomo. Laŭ alia informo la urbo fondiĝis en 1625, kiel *Chaupla*. Tiam oni konstruis fortikaĵon. La britoj havis la urbon inter 1801-1947.

## Ekonomio

Moradabad famas pri prilaborado de latuno, kiun oni eksportas al multe da landoj. Ankaŭ prilaborado de kotono gravas. Oni kultivas en la ĉirkaŭaĵo tritikojn, rizojn, sukerkanojn.

## Trafiko

Al Moradabad kuras po 5 fervojaj linioj kaj vojoj.

## Vidindaĵoj

* moskeo de 1631 kaj aliaj pluraj preĝejoj

## Fontoj

* WikiTrans
# Triaranga sektoro

**Triaranga sektoro**, **terciara sektoro** aŭ **servosektoro** estas la ekonomia sektoro, kiu inkludas ĉiujn el tiuj ekonomiaj aktivecojn kiuj ne produktas materiajn varojn de rekta formo, sed servojn kiujn oni proponas por kontentigi la necesojn de la loĝantaro.
Ĝi inkludas subsektorojn kiaj komerco, transportoj, komunikado, financoj, turismo, gastigado, distro, kulturo, spektakloj, la publika administrado kaj la nomitaj publikaj servoj, ĉu fare de la ŝtato ĉu de la privata iniciato (sano, eduko, atento al la dependeco), ktp.

Al tiu ĉi apartenas interalie jenaj ekonomibranĉoj:

* komerco
* trafiko, loĝistiko
* turismo, hotela kaj gasta ekonomioj
* informtrafiko
* kreditinstitutoj
* asekuroj
* ludonado de loĝejoj
* aliaj entreprenoj aŭ liberaj profesioj, kiuj produktas servojn.

Al tiu sektoro apartenas ankaŭ nevendaj organizaĵoj:

* gastigaj servoj
* teritoriaj korporacioj
* sociala sekurecoj
* bankoj
* privataj buĝetoj
* publikaj buĝetoj, ekz. ŝtato, komunumoj, armeo ktp.

En la klasika terciarsektoro troviĝas servoj kiel purigado, riparado aŭ transportado.
En la moderna ekonomio oni mencias ofte la informekonomion kiel nova sfero, kiu sekurigu la prizorgadon de organizaĵoj kaj homoj per la ĝustaj informoj je la dezirata tempo. Lastatempe krom tio la sfero de la kulturekonomio estas objekto de ekonomiscienca esploro kaj de ekonomipolitikaj iniciativoj
Karakteriza por tiu ĉi sektoro estas la produktado per investo de laborforto, pro tio la sektoro estas personintensiva.
Ĝi direktas, organizas kaj havigas la produktan aktivecon de la aliaj sektoroj (unuaranga sektoro kaj duaranga sektoro). Kvankam oni ĝin konsideras produktada sektoro, propre ties ĉefa rolo troviĝas en la du sekvaj paŝoj de la ekonomia aktiveco: nome la dissendo (liverado) kaj la konsumado.
La hegemonio de la sektoro triaranga fronte al la aliaj du en la plej evoluintaj ekonomioj permesas paroli pri la procezo de triarangigo.
Pro sia naciekonomie grava agado kelkaj branĉoj de la terciarsektoro ofte estas aparte nomataj. Tio koncernas kutime la sferoj komerco, trafiko kaj publikaj buĝetoj. Senchavaj estas tiu ĉi subdivido precipe por servintensivaj starejoj: urboj kiel Frankfurto ĉe Majno, Bonno, Londono aŭ Parizo mastrumas ĉ. 90% de sia malneta valorkreado en la servosektoro.

## Vidu ankaŭ

* Unuaranga sektoro
* Duaranga sektoro
* Hipotezo de la tri sektoroj
* Kvararanga sektoro
* Postindustria socio
# Milito de Kurukŝetro

Kriŝno kaj Arĵuno en la militĉaro, 18-19 a jarcentoj.
La **milito de Kurukŝetro** (nagarie: कुरुक्षेत्र युद्ध) estas esenca parto de la hinda eposa verko *Mahabarato* kaj sekve de *Bagavadgito* (kiu estas parto de ĝi).

Laŭ la *Mahabarato*, la batalo inter du frataj klanoj (la kaŭravoj kaj la pandavoj pro la trono de Hastinapuro (proksime al la nuna Nov-Delhio), estis solvita per milito, en kiu granda parto de la antikvaj regnoj partoprenis kiel aliancitoj de la rivalaj klanoj. La lokigo de la batalo estis Kurukŝetro (en la nuna barata subŝtato Harjano, en la nordo de la lando.

La *Mahabarato* rakontas ke la batalo daŭris 18 tagojn, dum kiuj grandaj armeoj venintaj el tuta Barato militis en ambaŭ flankoj. La graveco de ĉi milito en la verko estas tre evidenta ĉar la tuta verko rakontas pri historio de pluraj generacioj dum jarcentoj sed la batalo kiu daŭris malpli ol unu monato okupas preskaŭ la duonon de la tuta libro.

La plejparto de la rakonto priskribas tre detale la unuopajn batalojn de la malsamaj herooj el ambaŭ flankoj, la militistaj formacioj uzataj ĉiutage el ambaŭ flankoj, la diplomitio de la milito, kunvenoj, paroladoj inter herooj kaj komandantoj ĉiutage antaŭ la ekmilitado, la uzataj armiloj, ktp.

La ĉapitroj *(parvoj)* kun rilato al la batalo, de la sesa al la deka ĉapitro, estas konsiderataj inter la plej antikvaj de la *Mahabarato*. La *Bagavadgito*, sankta teksto de la hinua filozofio, inkluzivita en ĝi, estas konsiderata kiel posta aldono al la *Mahabarato* kiu ree rakontas la konversacion inter la pandavo Arĝuno kaj Kriŝno, diskonigante la dubon de Arĵuno batali kontraŭ sia familio mem.

La hindologoj kredas ke la Batalo aŭ Milito de Kurukŝetro estis historia okazintaĵo, eble el la 4a jarmilo a.K kaj la jaro 800 p.K, baziĝante sur kalkuloj astronomiaj kaj sur la informo de la *Mahabarato*.

Laŭ la libro, la armeo de la pandavoj, gvidata de Dristadĝumno, dividiĝis en 7 diviziojn, entute 1.530.900 homoj, dum la kaŭravoj, sub la gvido de Biŝmo, kalkulis je 11 divizioj aŭ 2.405.700 homoj. La batalo estis tre multekosta por ambaŭ klankoj el kiu nur 8 pandavoj kaj 4 kaŭravoj pluvivis.

Grandega basreliefo el 94 m alte priskribas la batalon sur la muroj de la templo de Angkor Wat (Kamboĝo), el la 12a jarcento p.K.

## Vidu ankaŭ

* Armagedono
* Ragnarök
# Provinco Gandaki

| provinco Gandaki |
| --- |
| nepale प्गण्डकी प्रदेश |
| Provinco |
| provincoj de Nepalo [+] |
|

---

 |
| Lando | Nepalo |
|

---

 |
| Ĉefurbo | Pokhara |
|  - koordinatoj | 28° N, 84° O (mapo)28.2094444483.99138889
  |
| Akvokolektejo | 21 733 km² (2 173 300 ha) [+] |
| Areo | 21 733 km² (2 173 300 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 2 466 427 [+] (novembro 2021) |
| Denseco | 113,49 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | NP-P4 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Provinco Gandaki (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| provinco Gandaki (Gandaki)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| provinco Gandaki |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Gandaki Pradesh** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

La administra unuo simple nomata **provinco Gandaki** aŭ *Gandaki pradeŝ* (nepale गण्डकी प्रदेश) estas unu el sep provincoj de Nepalo, formitaj la 20-an de septembro 2015 konforme al la agendo 4 de la konstitucio de Nepalo. Laŭ la censo de 2011 la teritorio de la nuna provinco havis 2 403 757 loĝantojn. La provinca areo ampleksas 21 504 kvadratajn kilometrojn, kio rezultas en loĝdenso de po 180 homoj laŭ kvadrata kilometro. Administra centro estas la urbo Pokhara. La nomo de la provinco rilatas al la rivero Gandaki, alfluanto de Gango.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (nepale)

Provincoj de Nepalo

provinco 1   •
provinco 2   •
provinco 3   •
provinco Gandaki   •
provinco 5   •
provinco Karnali   •
plej okcidenta provinco
# Saharanpur

|  |
| --- |
| Saharanpur |
| Metropolo |
|  |
| Lando |  Barato |
| subŝtato | Utar-Pradeŝo |
|  |
| Situo | Saharanpur |
|  - alteco | 269 m s. m. |
|  - koordinatoj | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Loĝantaro | 521 018 (*2009*) |
|  |
| Horzono | UTC + 5:30 |
| Poŝtkodo | 247 001 |
| Telefona antaŭkodo | 132 |
| Aŭtokodoj | UP-11 |
|  |
|  Situo enkadre de Barato

Situo enkadre de Barato |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Saharanpur |
| **Retpaĝo:**  saharanpur.nic.in |
|  |
|  Portalo pri Barato |

**Saharanpur** (hindie: **सहारनपुर**, urdue: **سهارنپور**) estas metropolo en Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo.

En la urbo vivas 705 478 loĝantoj sur areo de 46,74 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 15 094 loĝantoj/km².

## Geografio

Saharanpur etendiĝas en norda parto de la lando. Ĉandigaro troviĝas 140, Delhio 170 km-ojn.

## Historio

En tiu loko oni loĝis jam antaŭ 4000 jarojn. Turklingvaj invadoj okazis inter 1018-1033. En la 13-a jarcento la loko apartenis al Sultanlando de Delhio, poste imperiestro Timur akiris la teritorion. Dum regado de mogoloj Saharanpur havis defendan muron kun 4 pordegoj ksaj fortikaĵon. La brita kolonia periodo daŭris inter 1803-1947, dume ofte ribeloj okazis. Pro fondo de Pakistano rifuĝintoj amase alvenis.

## Trafiko

En Saharanpur rikiŝoj liveras la pasaĝerojn. La urbo havas stacidomon kaj aŭtovojon.

## Klimato

Saharanpur havas subtropikan klimaton, kie regas varmegaj someroj, ne malvarmaj vintroj kaj musono, (la lasta daŭaras inter junio-septembro). La temperaturo varias inter −1 °C kaj 41 °C). Jare pluvas 1000 mm.

## Vidindaĵoj

* botanika ĝardeno
* 195 da temploj
# Urdua poezio

**Urdua poezio** (urdue: اردو شاعری, *Urdu Shayari*) estas urdulingva poezio. Ĝi disvolviĝis sub influo de la persa kaj la araba poezioj kaj, siavice, multe influis literaturojn de sia regiono.

Ekzemplo de urdua poezio

Du versoj el urdua poezio pri la trudata foriro de la lasta naŭab de Laknaŭ:

जब छोङ चले लखनऊ नगरी

कहो हाल आदम पर कया गुजरी

t.e.:
kiam forlasante nian amatan urbon Laknaŭ

diru do kion ni devas travivi

Vidu ankaŭ:

* muŝairo

## Listo de urduaj poetoj

* Baqir Ali Chirkeen
* Faiz Ahmed Faiz
* Muhammad Ikbal
* Noon Meem Rashid
* Mirza Ghalib

## Eksteraj ligiloj

* bonega kaj riĉa TTT-ejo pri urdua poezio (angle kaj urdue)
* rete aŭdeblaj urdu-poetoj Arkivigite je 2004-09-12 per la retarkivo Wayback Machine
* alia ret-aŭdebla muŝajra TTT-ejo Arkivigite je 2009-02-27 per la retarkivo Wayback Machine
* urdu-poetoj Arkivigite je 2020-02-19 per la retarkivo Wayback Machine
# Urdua ortografio

La **ortografio de la lingvo urduo** estas bazita sur tiu de la persa lingvo, kun pluraj aldonoj kaj modifoj pro la lingva diferenco inter la persa lingvo kaj urduo. Ĝi estas arab-baza skribsistemo, skribita dedekstre maldekstren (escepte de ciferoj). Mallongaj vokaloj ne estas markitaj (krom la uzo de vokalpunktoj, kiuj estas malofte uzataj), kaj la prononco estas ĝenerale ambigua. Arab- kaj persdevenaj vortoj estas skribataj laŭ la origina literumado.

## Alfabeto

| Litero | Nomo | Latinigo | Sono (IFA) |
| --- | --- | --- | --- |
| ا | alif | ā, – | /ɑː, ʔ, ∅/ |
| ب | bē | b | /b/ |
| پ | pē | p | /p/ |
| ت | tē | t | /t/ |
| ٹ | ṭē | ṭ | /ʈ/ |
| ث | s̱ē | s̱ | /s/ |
| ج | jīm | j | /d͡ʒ/ |
| چ | cē | c | /t͡ʃ/ |
| ح | baṛī ḥē | ḥ | /ɦ/ |
| خ | k͟hē | k͟h | /x/ |
| د | dāl | d | /d/ |
| ڈ | ḍāl | ḍ | /ɖ/ |
| ذ | ẕāl | ẕ | /z/ |
| ر | rē | r | /r/ |
| ڑ | ṛē | ṛ | /ɽ/ |
| ز | zē | z | /z/ |
| ژ | zhē | zh | /ʒ/ |
| س | sīn | s | /s/ |
| ش | shīn | sh | /ʃ/ |
| ص | ṣwād | ṣ | /s/ |
| ض | ẓwād | ẓ | /z/ |
| ط | t̤oʼē | t̤ | /t/ |
| ظ | z̤oʼē | z̤ | /z/ |
| ع | ʻain | ʻ | /ɑː, oː, eː, ʔ, ʕ, ∅/ |
| غ | g͟hain | g͟h | /ɣ/ |
| ف | fē | f | /f/ |
| ق | qāf | q | /q/ |
| ک | kāf | k | /k/ |
| گ | gāf | g | /ɡ/ |
| ل | lām | l | /l/ |
| م | mīm | m | /m/ |
| ن | nūn | n | /n, ɲ, ɳ, ŋ/ |
| ں | nūn g͟hunnah | ṉ | /◌̃/ |
| و | wāʼo | v, ū, u, o, au | /ʋ, uː, ʊ, oː, ɔː/ |
| ہ | choṭī/gol hē | h, ā, e | /ɦ, ɑː, e:/ |
| ھ | do-cashmī hē | h | /ʰ/ or /ʱ/ |
| ء | hamzah | ʼ | /ʔ/, /∅/ |
| ی | choṭī yē | y, ī, á | /j, iː, ɑː/ |
| ے | baṛī yē | ai, e | /ɛː, eː/ |

### Duliteraĵoj

Duliteraĵoj estas uzata por aspiraciaj konsonantoj.

| Duliteraĵo | Latinigo | Sono (IFA) | Ekzemplo |
| --- | --- | --- | --- |
| بھ | bh | [bʱ] | بھاری |
| پھ | ph | [pʰ] | پھول |
| تھ | th | [tʰ] | تھم |
| ٹھ | ṭh | [ʈʰ] | ٹھیس |
| جھ | jh | [d͡ʒʱ] | جھاڑی |
| چھ | ch | [t͡ʃʰ] | چھوکرا |
| دھ | dh | [dʱ] | دھوبی |
| ڈھ | ḍh | [ɖʱ] | ڈھول |
| ڑھ | ṛh | [ɽʱ] | کڑھنا |
| کھ | kh | [kʰ] | کھولنا |
| گھ | gh | [ɡʱ] | گھبراہٹ |

## Ciferoj

Urduo uzas ciferojn pruntitajn el la persa; urduaj ciferoj iom diferencas de la persaj, speciale la 4, 6, kaj 7. (La persaj ciferoj diferencas de, sed estis pruntitaj de, la arabaj, kiuj estis pruntitaj de tiuj de hindaj skribsistemoj.)

La ciferoj skribiĝas demaldekstre dekstren, malsimile al la ordinaraj literoj.

| Cifero | Valoro |
| --- | --- |
| ۰ | 0 |
| ۱ | 1 |
| ۲ | 2 |
| ۳ | 3 |
| ۴ | 4 |
| ۵ | 5 |
| ۶ | 6 |
| ۷ | 7 |
| ۸ | 8 |
| ۹ | 9 |

## Interpunkcio

La interpunkcio de urduo diferencas de tiuj de Esperanto.

| Interpunkcio | uzo |
| --- | --- |
| ، | komo |
| ؛ | punktokomo |
| : | dupunkto |
| ۔ | punkto (markilo de frazfino) |
| ؟ | demandosigno |

## Historio

La urdua alfabeto estas bazita sur la persa alfabeto, kaj originis en la 13-a jarcento. Urduo estis vaste uzata en la Mogola Imperio. Post la koloniigo de Hindio far la Brita Imperio, la urdua alfabeto daŭris. La skribmaŝino por urduo estis inventita en 1911.

## Eksteraj ligiloj

* Ishida, Richard.  Urdu (draft) (angle). *r12a.io* (2020-01-14). Arkivita el la originalo je 2020-02-12. Alirita 2020-02-12 .