# Bazelo

*Por aliaj signifoj, vidu la paĝon Bazelo (apartigilo).*

| Bazelo |
| --- |
| Blazono bazela (urba) |
| Bazelo kun Rejno Grupo da bazelaj karnavalantoj kun la tipaj "piccolo"-flutoj |
| **komunumo en Svislando • ĉefurbo de kantono de Svislando • universitata urbo • urbo en Svislando • limurbo • urbego** |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Ŝanhajo • Miami Beach • Van vd |

 |
| Kantono  | Bazelo Urba |
| Distrikto | ne estas distriktoj en la kantono |
| Geografia situo | CH1903: 611479 / 266660 (mapo)47.5505555555567.5911111111111
 |
|  |
| Nombro de loĝantoj | 165529 |
| Areo | 22,75 km² |
| Alteco | 260 m super marnivelo |
| Poŝtkodo | 4000 |
| Komunumkodo | 2701 |
| Mapo de Bazelo |
| Administrado |
|

| [Montri]  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 4000 • 4001 • 4002 • 4005 • 4009 • 4010 • 4018 • 4019 • 4020 • 4030 • 4031 • 4040 • 4051 • 4052 • 4053 • 4054 • 4055 • 4056 • 4057 • 4058 • 4059 • 4070 • 4075 • 4091 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Beat Jans |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 176 329  (2024) [+] |
| **Loĝdenso** | 7 393 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | CH1903: 611435 / 267771 (mapo)47.5605555555567.5905555555556
  [+] |
| **Alto** | 260 m [+] |
| **Areo** | 23,85 km² (2 385 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+01:00 [+] |
|

|  |
| --- |
| Bazelo (Bazelo)DEC |
| Situa mapo de Bazelo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Basel [+] |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • Eŭropa Urbo de Reformacio vd |

 |
|  |

**Bazelo** (germane *Basel*, france *Bâle*, hispane/itale/romanĉe *Basilea*) estas la tria plej granda urbo de Svislando, post Zuriko kaj Ĝenevo. Ĝi havis 165 529 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 kaj formas kun la komunumoj Riehen kaj Bettingen BS la duon-kantonon Bazelo Urba, kies ĉefurbo ĝi estas. La urba emblemo estas la bazilisko.

## Etimologio

La esperanta nomo kompreneble estas laŭ la germana nomo *Basel*, kiu mem evoluis el la latina nomo de romia setlejo *Basileus*, rilata al la koncepto "reĝo". Tiu vortumo paralelas al pli frua greka nomo *Basileos*, kiu en nuntempa greka estas la nomo *Βασιλεύς*, Vasilevs, kiu interalie estas populara knaba persona nomo en Grekio kaj Kipro.

## Geografio

Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero Rejno, proksime de la landa triangulo kun Francio kaj Germanio, kaj dividas sian flughavenon kun la franca urbo Mulhaŭzo. La maldekstra rejnflanko laŭ fludirekto de la rivero nomiĝas **Grand-Bazelo** kaj la dekstra rejnflanko **Et-Bazelo** aŭ Kleinbasel.

## Historio

En 1349 oni bruligis ĉ. 700 judojn kiel supozitajn kaŭzantojn de la epidemio de pesto. En 1356 okazis tie grava tertremo. En 1431 kunvenis kardinaloj ĉe la Bazela Koncilio por disputi pri la husitoj kaj necesaj pligonigoj de ekleziaj strukturoj.

La Paco de Bazelo en 1795 provizore finis la militon inter la Unua Respubliko de Francujo kaj Prusujo.

## Vidindaĵoj

* Katedralo de Bazelo
* Bestoĝardeno de Bazelo
* Nudpiedulo-Preĝejo

### Muzeoj

* *Kunstmuseum Basel*
* Juda Muzeo de Svislando

## Bazela karnavalo

Bazelo famas pro sia Karnavalo, kiu komenciĝas je la lundo post Cindra Merkredo, post kiam en cetera Svislando karnavalo jam finiĝis kaj la kristana fastado jam komenciĝis. La bazela karnavalo ekas per la tiel nomita "Morgestreich" (matensignalo), kiam je la 4-a mateno lunde la flutistoj kaj tamburistoj ekmarŝas por la matensignalo. La bazela karnavalo nun daŭras 72 horojn, dum kiuj la karnavalaj klikoj (alemane **Cliquen**) kun flutado kaj tamburado marŝas tra la urbo kaj en la diversaj lokaloj de la urbo donas siajn famajn satirajn prezentaĵojn (alemane *Schnitzelbangg*), kie ili mokas pri politikistoj kaj precipe pri la zurikaj (la karnavalaj *malamikoj* de la bazelanoj). Svisa politikisto, kiu kaŭzis skandalon dum la jaro, ne bezonas timi, ke la bazelaj klikoj lin forgesos dum karnavalo.

## Ĥemia industrio

Bazelo vivas ĉefe de sia ĥemia industrio. En Bazelo estas la ĉefa sidejo de la ĥemigigantoj Novartis (kiu estigis el la kunfandiĝo de *Ciba-Geigy* kaj *Sandoz*) kaj Hoffmann-La Roche.

## Urbo de scienco kaj esplorado

En Bazelo situas la plej malnova Universitato de Svislando, kie studis inter aliaj personecoj Théophile Cart kaj C. G. Jung.

## Famuloj de la urbo

* Bonifacius Amerbach
* Gaspard Bauhin
* Familio Bernoulli, famaj matematikistoj:
	+ Daniel Bernoulli – Germanio, 1700–1782
	+ Jakob Bernoulli – Germanio, 1654–1705
	+ Johann Bernoulli– Germanio, 1667–1748
	+ Nicolaus la 2-a Bernoulli
* Guillaume Cop
* Hieronymus Frobenius
* Adam Fumée
* Nicolas Fuss
* Helène Giroud
* Xavier Mertz, esploristo en Antarkto
* Johano Oporino
* Judit Rohonczy
* Erasmo de Roterdamo
* Jacob Strauß, reformisto
* Leonhard Thurneysser
* Heinrich Eduard Weber, instruisto ankaŭ en Hungario
* Richard Adolf Zutt, skulptisto

## Esperanto-Movado en Bazelo

Laŭ la enciklopedio Universalaj Lingvoj en Svislando la unua esperantisto en Bazelo estis Hans Breuner-Eglinger. Post prelego de la tiama prezidanto de Svisa Esperanto-Societo, Friedrich Schneeberger, fondiĝis en 1905 kun Alfred Bader kaj Eduard Wenk la Bazela Esperanto-Grupo, al kiu aliĝis 28 personoj. Post krizo de la unua grupo je iniciato de Hans Rusterholz kaj Charlotte Pulver la Esperanto-movado estis revivigita en 1909 kaj la antaŭa grupo transformita al Esperanto-Societo Bazelo.

De 1925 ĝis 1939 en Bazelo ankaŭ ekzistis Laborista Esperanto-Societo.

Unu el la plej elstaraj membroj de Esperanto-Societo Bazelo kaj multjara prezidantino de Esperanto-Societo Bazelo estis Erna Döring, honora membro de Svisa Esperanto-Societo, kiu mortis en 2007.

En somero 1981 danke al la aktiveco de Erna Dörig en Bazelo estis organizita la 54-a SAT-kongreso.

(Fonto: Andreas E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando* p 210-214, 251)

En 2003 Bazelo gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo.

* Panorama vidaĵo de Bazelo (urbo)
* Urbodomo
* Basel-Badena stacidomo
* Foirejo Bazelo – Halo 2

## Vidu ankaŭ

* Basel Bad Bf (stacidomo)
* Basel Dreispitz (stacidomo)
* Basel SBB (stacidomo)
* Basel SBB Gleise 30-35 (stacidomo)
* Basel SBB GB (stacidomo)
* Basel St. Jakob (stacidomo)
* Basel St. Johann (stacidomo)
* Tramtransporto en Bazelo
* Trolebusa transporto en Bazelo

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de la urbo, germanlingva
* Retejo anglalingva de la urbo
* Retejo de la urbaj muzeoj, german- kaj anglalingvaj
* **muzeoj**