Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gregorio la 16-a

Papo

| **Gregorio la 16-a** |
| --- |
| 254-a papo de la katolika eklezio |
|  |
| **Naskonomo** | Bartolomeo Alberto Mauro Cappellari |
| **Pontifiko** | de 2-a de februaro 1831 |
|  | ĝis 1-a de junio 1846 |
| **Antaŭulo** | Pio la 8-a |
| **Sekvanto** | Pio la 9-a |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 18-a de septembro 1765 en Belluno, Italio |
| **Morto** | 1-a de junio 1846 en Romo, Italio |
| **Tombo** | Baziliko de Sankta Petro en Romo [#] |
| **Lingvoj** | latina lingvo • itala lingvo [#] |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| Memorigilo  |
| [#] | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Gregorio la 16-a**, naskita la 16-an de septembro 1765 en Belluno kun la nomo *Bartolommeo Alberto Cappellari*, estis papo de la 5-a de februaro 1831 ĝis la 1-a de junio 1846, kiam li mortis en Romo. Li estis romualdano.

La konklavo por lia elekto daŭris sufiĉe longe; laŭ iuj 54 aŭ 64 tagojn; ĝi finiĝis la 2-an de februaro 1831. Antaŭ sia elekto Gregorio estis ne episkopo, sed monaĥeja abato (eklezie samranga al episkopo, sed ne al kardinalo). Li estis la lasta ne-episkopo, kiu estis elektita kiel papo.

## Vivo

Cappellari aliĝis al la monakejo romualdana de Murano kaj iĝis ties abato. Li gajnis bonajn sciojn pri orientaj lingvoj. Lia verko »Trionfo della Santa Sede«, kiu tradukitis en multajn lingvojn, kaŭzis lian ordenestrigon. Papo Leono la 12-a nomumis lin en 1826 kardinalo kaj igis lin ĉefon de la Papa Kongregacio por la evangelizado de la popoloj.

Post la finfaro de la konkordato kun Nederlando (ankoraŭ dum la regado de Leono la 12-a) la papo Pio la 8-a nomumis Cappellari la ĉefintertraktanto kun la prusoj. Temis pri reguligo de geedzecoj inter katolikoj kaj protestantoj.

## Atingoj kaj karaktero

Kvankam Cappellari persone estis modesta kaj bonhumora li enkondukis, post la papiĝo, tre malmodernajn tendencojn en la Papan Ŝtaton favorante la jezuitojn. Ribeloj baldaŭ finigitis kun helpo de aŭstraj trupoj. La de aliaj eŭropaj registaroj rekomendita plimodernigo de la Papa Ŝtato ne okazis. En 1832 sekvis nova ribelo; pro denova aŭstra helpo trupoj el Franclando sekve okupis Ancona. La sekvajn jarojn alternis ribeletoj, amnestietoj, plirigidigoj. Ĉirkaŭ 2000 politikaj arestitoj salajritis je la fino de la regado de Gregorio la 16-a.

Gregorio ankaŭ havis multkostajn elspezojn ekz. por akvokondukilo ĉe Tivoli, por la finkonstruo de la Paŭlo-kirko. Inverse li meritis pri la ordigo de la artkolektoj papaj kaj la malfermigo de la Vatikana biblioteko por esploristoj. Ultramontanismo kreskis dum lia regado.

## Interesaĵoj

* La papo kondamnis sklavecon, sed ankaŭ la polan Novembran ribelon kontraŭ la Rusia Imperio.

## Fonto

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 269, kio legeblas tie ĉi interrete.

*
*

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2005-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2005-12-12 per la retarkivo Wayback Machine
# Madauros

| Madauros |
| --- |
|  |
| arkeologia loko, Romia urbo [+] |
| Koordinatoj | 36° 4′ 40″ N, 7° 54′ 8″ O (mapo)36.077837.902356
  |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Madauros (Alĝerio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Madauros |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Madaure** [+] |
|  |

**Madauros** (*Madaurus*, *Madaura*) estis romi-berbera urbo kaj iama diocezo de la Katolika Eklezio en la malnova Romia provinco nome Numidio.

*Madaurus* iĝis Romia kolonio fine de la unua jarcento kaj estis fama pro sia "skola" lernejo. Kolonio de veteranoj estis establita tie; ĝi estis nomita *Colonia Flavia Augusta Veteranorum Madaurensium* sub la imperiestro Nerva. Ĝi estis la indiĝena urbo de Apuleo, konata kiel aŭtoro de la fama romano *La ora azeno*, kiu naskiĝis tie en 123 a.K. Sankta Aŭgusteno de Hipono estis studento tie.

﻿ / ﻿ (mapo)

## Notoj

## Bibliografio

* Gurney, Hudson *The works of Apuleius* Publisher Bell (University of California Libraries). London, 1878
* Gsell, Stephane. *Histoire ancienne de l'Afrique du Nord en 8 tomes, Inscriptions de Madaure*, ibid., p. CLXX-CLXXIV. Paris, 1922. Arkivigite je 2011-06-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Mommsen, Theodore. *The Provinces of the Roman Empire*. Barnes & Noble Ed. New York, 2005
# Legoland' Billund

| Legoland' Billund |
| --- |
| **Legoland • entrepreno • tema parko** |
| **loko** | Billund,  Danio |
| **malfermiĝo** | 1968 |
| **adreso** | LEGOLAND ApS DK-7190 Billund tel. +45-7533 1333 |
| **retejo** | /  |
| Geografia situo | 55° 44′ N, 9° 8′ O (mapo)55.7355555555569.1261111111111
 |
|

|  |
| --- |
| Legoland' Billund (Danio)DEC |
| Situo de Legoland' Billund |

 |
|
Legoland' Billund |
|  |

**Legoland' Billund** estas porinfana amuzparko en Billund, Danio, kiu dediĉiĝas al la infanludila konstrusistemo Lego: al la miniatura rekonstruo de multaj elektitaj britiaj kaj aliaj eŭropaj vidindaĵoj, sed ankaŭ al grandaj amuzparkaj amuzaĵoj en la stilo de la konstrusistemo, ekzemple infanaj veturejoj plejparte je radaj aŭ boataj veturiloj de ne-timiga rapideco, sed ankaŭ tri Lego-stilaj ondaj fervojoj. Kiel multaj aliaj amuzparkoj, la teritorio dispartiĝas laŭ diversaj temoj, interalie "kavalira reĝlando", "lando de aventuroj", "urbo Legoredo" (lando de vakeroj) kaj "lando de piratoj". Krome interalie ekzistas demonstrejo pri la produktado de la ludiloj, ludejo kie infanoj (kaj laŭvole ankaŭ plenkreskuloj) povas konstrui ludilojn el granda elekto de konstrueroj, kaj vendejo de imprese grandega elekto da konstrueroj.

La parko estas la unua en serio de similspecaj amuzparkoj, kiuj ĉiuj havas la nomon Legoland': Post la malfermo de la "originalo" dum la jaro 1968 en Billund, Danio, tutproksime de la produktejo de la Lego-brikoj, dum 1996 sekvis la brita variaĵo Legoland' Windsor en Anglio, kiel tria dum 199 parko en Carlsbad, Kalifornio kaj kiel kvara dum 2002 la parko Legoland' Germanio en Mezeŭropo. Dum la jaro 2005 la firmao *Merlin Entertainments* aĉetis 70 procentaĵojn de ĉiuj parkoj; la restaj 30 procentaĵoj restis ĉe la firmao *Lego*. Kiel la aliaj parkoj, ankaŭ tiu en Danio estas sezona kaj ne funkcias dum la vintro: ĝi akceptas gastojn inter marto kaj oktobro.

La parko estas unu el la plej konataj lokoj de Danio kaj multaj, aparte junaj, turistoj nur pro ĝi konsciiĝas ke la internacie konata infanludila konstrusistemo Lego fakte venas el Danio.

## Iom da fotaj impresoj

 * pirata karuselo
* la observa turo
* vidaĵo el la observa turo
* miniatura trafiklernejo

## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo de la parko (en la dana, angla, germana kaj sveda)
# 1757

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
17-a jarcento |
**18-a jarcento**
| 19-a jarcento
| ►

◄ |
1720-aj jaroj |
1730-aj jaroj |
1740-aj jaroj |
**1750-aj jaroj**
| 1760-aj jaroj
| 1770-aj jaroj
| 1780-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1753 |
1754 |
1755 |
1756 |
**1757**
| 1758
| 1759
| 1760
| 1761
| ►
| ►►

| **1757 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro | 1757 *MDCCLVII* |
| Ab urbe condita | 2510 |
| Armena kalendaro | 1206 ԹՎ ՌՄԶ |
| Bahaa kalendaro | -87 – -86 |
| Barataj kalendaroj |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1812 – 1813 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat) | 1679 – 1680 |
|  - *Kalijugo* | 4858 – 4859 |
| Budhisma kalendaro | 2301 |
| Ĉina kalendaro | 4393 / 4453 – 4394 / 4454 丙子 – 丁丑 |
| Etiopa kalendaro | 1749 – 1750 |
| Franca respublika kalendaro | -35 - -34 |
| Hebrea kalendaro | 5517 – 5518 |
| Holocena kalendaro | 11757 |
| Irana kalendaro | 1135 – 1136 |
| Islama kalendaro | 1170 – 1171 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2417 (皇紀2417年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon) | 11757 |
| Juliana kalendaro | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo |
| Korea kalendaro | 4090 |
| Tajlanda suna kalendaro | 2300 |

**1757** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1757 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Mustafa la 3-a iĝis estro de Osmanida imperio;
* Bajmak fondita.

## Naskiĝoj

* 6-a de septembro: Markizo de la Fayette, franca nobelo kaj revoluciulo dum Franca kaj Usona Revolucioj (m. 1834)
* 9-a de oktobro: Karlo la 10-a, reĝo de Francio (m. 1836)
* 10-a de oktobro: Erik Acharius, itala humanisto, poeto, naturalisto, erudiciulo, kuracisto, filozofo kaj botanikisto (m. 1558)
* 12-a de novembro: Jacobus Bellamy, nederlanda poeto (m. 1786)
* 15-a de novembro: Jacques René Hébert, franca ĵurnalisto kaj politikisto (m. 1794)
* 28-a de novembro: William Blake, angla poeto (m. 1827)

## Mortoj

* 23-a de julio: Domenico Scarlatti, itala komponisto (n. 1685)
* 17-a de oktobro: René Antoine Ferchault de Réaumur, franca plurfaka sciencisto (n. 1683)
* 11-a de decembro: Fortunato Chelleri, itala-germana komponisto (n. 1690)
# Poluo

Elverŝado de poluita akvo.
Solidaj poluaĵoj.
Karbfabriko en Aŭstralio. La bruligado de karbo produktas karbonan dioksidon, kune kun ŝanĝiĝantaj kvantoj da sulfura dioksido.
**Poluo** aŭ **poluado** (sinonime *medimalpurigo*) estas danĝera malpurigo de vivesenca elemento de la naturo, kiel aero, akvo kaj grundo, en tiu kvanto, kiu kapablas modifi la originalan staton de tiu elemento, daŭre aŭ ne.

Ne konfuzu **poluon** kun **kontamino**, kiu estas infekto per substanco venena, iel danĝera por la sano, la medion (akvon, grundon, legomojn, brutaron…)

## Specoj de poluo

Estas multaj specoj de poluo, kiu estas dividata laŭ kialo aŭ loko kie ĝi okazas.

### Laŭ kialo

La kialoj estas ofte interligitaj kun industria progreso: la elmeto de gasoj, kiuj norme estas malmulte difuzaj en la atmosfero.

### Laŭ loko

#### Tutmonda poluo

Estas ankaŭ specoj de poluo, kiuj nun havas efikojn tutmonde. Fama ekzemplo estas la pliiĝo de CO2, kiu akcentas la forcejan efikon, tiel ke la temperaturo nun estas entute pliiĝanta.

#### Akvopoluado

Forĵetakvoj en akvopurigejo.
  Vidu ankaŭ: Akvopoluado
Kiam la industrioj enmetas siajn kemiajn forĵetaĵojn en la akvofluaĵojn la ekosistemoj povas esti damaĝataj, kun damaĝoj ĉe la homoj. Ankaŭ kiam cisternoŝipo sinkigas la nafto, disperdiĝante, mortigas multajn bestojn.

Forĵetakvo estas ajna tipo de akvo kies kvalito estis tuŝata negative pro influo antropogena, tio estas de homoj. La forĵetendaj akvoj estas akvoj uzataj en hejmoj kaj en urboj, kaj la likvaj industriaj aŭ minaj rubaĵoj forĵetitaj, aŭ la akvoj kiuj estis miksitaj kun la antaŭaj (pluvaj aŭ naturaj akvoj). Ties gravo estas tia ke ĝi postulas sistemojn de kanaligo, traktado kaj eligo. Ties nula aŭ maltaŭga traktado generas gravajn problemojn de poluado.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Ekstera efiko
* Love Canal
* Malsano de Minamata
* Marpoluado
* Plasta poluo
* Politika ekologio
* Rachel Carson
* Torrey Canyon
* Kentia palmo
# Tour de France Femmes 2022

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tour de France Femmes 2022 |  |

 |
|  |
| Ĝeneralaĵo |
| Bicikla konkurso | 1-a Tour de France Femmes |
| Konkuro | 2022 UCI Women's World Tour 2.WWT |
| Etapoj | 8 |
| Datoj | 24-a – 31-a de julio 2022 |
| Longo | 1 033,6 km |
| Lando |  Francio |
| Komencloko | Parizo |
| Alvenloko | Planche des Belles Filles |
| Teamoj | 24 |
| Startantoj | 144 |
| Alvenantoj | 109 |
| Averaĝa rapido | 38,382 km/h |
| Official site | Official site |
| Rezultoj |
| Venkinto |  Annemiek van Vleuten (Movistar Team) |
| Dua pozicio |  Demi Vollering (Team SD Worx) |
| Tria pozicio |  Katarzyna Niewiadoma (Canyon-SRAM Racing) |
| Klasifiko laŭ poentoj |  Marianne Vos (Team Jumbo-Visma) |
| Plej bona grimpanto |  Demi Vollering (Team SD Worx) |
| Plej bona juna |  Shirin van Anrooij (Trek-Segafredo) |
| Superbatalema |  Marianne Vos (Team Jumbo-Visma) |
| Plej bona teamo |  Canyon-SRAM Racing |
|  |
|  | 2023▶ |
|  | Dokumentado  |

La Tour de France Femmes 2022 estas la 1-a *Tour de France Femmes* ("Rondiro de Francio por Virinoj").

| Etapo | Dato | Etapa urbo | type | Longo (km) | Alto (m) | Venkinto de la etapo | Estro de la ĝenerala klasado |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1  | 24-a de jul | Eiffel-Turo – Avenuo de la Elizeaj Kampoj | ebena etapo | 81,6 | 310 m |  Lorena Wiebes |  Lorena Wiebes |
| 2  | 25-a de jul | Meaux – Provins | ebena etapo | 136,4 | 813 m |  Marianne Vos |  Marianne Vos |
| 3  | 26-a de jul | Reims – Épernay | malebena etapo | 133,6 | 1 418 m |  Cecilie Uttrup Ludwig |  Marianne Vos |
| 4  | 27-a de jul | Troyes – Bar-sur-Aube | malebena etapo | 126,8 | 1 415 m |  Marlen Reusser |  Marianne Vos |
| 5  | 28-a de jul | Bar-le-Duc – Saint-Dié-des-Vosges | ebena etapo | 175,6 | 1 572 m |  Lorena Wiebes |  Marianne Vos |
| 6  | 29-a de jul | Saint-Dié-des-Vosges – Rosheim | malebena etapo | 129,2 | 1 673 m |  Marianne Vos |  Marianne Vos |
| 7  | 30-a de jul | Sélestat – Le Markstein | montara etapo | 127,1 | 2 881 m |  Annemiek van Vleuten |  Annemiek van Vleuten |
| 8  | 31-a de jul | Lure – Planche des Belles Filles | montara etapo | 123,3 | 2 464 m |  Annemiek van Vleuten |  Annemiek van Vleuten |

## Vidu ankaŭ

* Tour de France
* Tour de France 2022
# Holando

| Holando |
| --- |
| Historia regiono |
|  |
| Blazono |
| regiono, historia regiono [+] |
|

---

 |
| Lando | Nederlando |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 52° 15′ 0″ N, 4° 40′ 1″ O (mapo)52.254.667
  |
| Akvokolektejo | 5 488 km² (548 800 ha) [+] |
| Areo | 5 488 km² (548 800 ha) [+] |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Holando (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| La origina Holando ene de la nuna Nederlando |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Holando (Nederlando)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Holando |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Holland** [+] |
|  |

**Holando** estas historia regiono (graflando) de Nederlando. Nuntempe ĝi konsistas el du provincoj, Zuid-Holland (Sud-Holando) kaj Noord-Holland (Nord-Holando).

Danke al la Franca imperiestro Napoleono en 1806-1810 Nederlando unuafoje estis reĝlando, kun la nomo **Reĝlando Holando** kaj kun lia pli juna frato Ludoviko Napoleono kiel reĝo. Poste la "granda" Napoleono aneksis Nederlandon al Francio.

En multaj lingvoj oni uzas tradukon de Holando por indiki la tutan Nederlandon, kvankam tio estas neĝusta; en Esperanto tiu kutimo apenaŭ ekzistas.

La Esperanta nomo "Holando" estas unu radiko, do "land" en ĝi ne estas aparta radiko. La loĝantoj do nomiĝas "holandanoj".
La nomo devenas de "Holtland" tio signifas Lignolando en la nederlanda lingvo.
# Sud-Holando

| **Provinco Sud-Holando** |
| --- |
|  |  |
| flago de Sud-Holando | blazono de Sud-Holando |
|  |
|  |
| **provinco de Nederlando** |
| **Ĉefurbo** | Hago |
| **Areo  - Tero  - Akvo** | 3 418,50 km² 2 814,69 km² 603,81 km² |
| **Loĝantaro  - Loĝdenso** | 3 577 032 (2013) 1 046 loĝ./km² |
| **Kvanto da komunumoj** | 60 |
| **Himno** | himno de Suda Holando |
| **NUTS** | NL36 |
| **ISO 3166-2** | NL-ZH |
| **Oficiala retejo** |  |
|  |

Provinco Suda Holando
**Suda Holando** (nederlande **Zuid-Holland** [prononco: ZOJThollant]) estas provinco en okcidenta Nederlando ĉe la bordo de la Norda Maro. Ĝi estas unu el la plej dense loĝataj kaj plej industriigitaj areoj de Nederlando. La provinco havas areon de 3403 km². La loĝantaro estas 3,8 milionoj (2022), per kiu Suda Holando estas la plej popolriĉa provinco de Nederlando.
Najbaraj provincoj estas Zelando je la sudo, Norda Brabanto je la sudoriento, Gelderlando kaj Utreĥto je la oriento kaj Norda Holando je la nordo. La okcidenta limo estas la Norda Maro.

## Aliaj setlejoj

* Krimpenerwaard
* Nissewaard
* Zoeterwoude

## Komunikiloj

La Groene Kruisweg - nederlande: "verda transversa vojo", prononco pli-malpli [ĤU:ne KROJSve:ĥ] - estas aŭtovojo 34 kilometrojn longa en la provinco Suda Holando, situanta iom sude de la rivero Mozo (nederlande Maas). Ĝi kondukas trafikon inter la urboj Brielle okcidente kaj Roterdamo oriente. Dumvoje la vojo de okcidento orienten pasas tra la loĝlokoj Vierpolders, Zwartewaal, la komunumopartoj Heenvliet, Geervliet kaj Spijkenisse de la en 2015 kreita komunumo Nissewaard, la ponto Spijkenisserbrug super la rivero Oude Maas ("malnova Mozo"), la komunumoparto Hoogvliet de Roterdamo kaj la komunumopartoj Poortugaal kaj Rhoon de Albrandswaard.

## Vidu ankaŭ

* Flago de Suda Holando

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (nederlande)

**Provinco Sud-Holando**[Kaŝi]

Alblasserdam  •  Albrandswaard  •  Alphen aan den Rijn  •  Barendrecht  •  Bodegraven-Reeuwijk  •  Brielle  •  Capelle aan den IJssel  •  Delft  •  Dordrecht  •  Giessenlanden  •  Goeree-Overflakkee  •  Gorinchem  •  Gouda  •  Hago  •  Hardinxveld-Giessendam  •  Hellevoetsluis  •  Hendrik-Ido-Ambacht  •  Hillegom  •  Hoeksche Waard (Binnenmaas · Cromstrijen · Korendijk · Oud-Beijerland · Strijen)  •  Kaag en Braassem  •  Katwijk  •  Krimpen aan den IJssel  •  Krimpenerwaard  •  Lansingerland  •  Leerdam  •  Leiden  •  Leiderdorp  •  Leidschendam-Voorburg  •  Lisse  •  Maassluis  •  Midden-Delfland  •  Molenwaard  •  Nieuwkoop  •  Nissewaard  •  Noordwijk  •  Noordwijkerhout  •  Oegstgeest  •  Papendrecht  •  Pijnacker-Nootdorp  •  Ridderkerk  •  Rijswijk  •  Roterdamo  •  Schiedam  •  Sliedrecht  •  Teylingen  •  Vlaardingen  •  Voorschoten  •  Waddinxveen  •  Wassenaar  •  Westland  •  Westvoorne  •  Zederik  •  Zoetermeer  •  Zoeterwoude  •  Zuidplas  •  Zwijndrecht

Nederlando  •  Provincoj  •  Municipoj
# Glaciepoko

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri malvarmaj epokoj dum la tuta terhistorio. Por longa malvarmiĝo dum la lastaj ca 34'000'000 jaroj, "Late Cenozoic Ice Age", "Antarctic Glaciation" rigardu la paĝon Malfrukenozoika glaciepoko.* |

| Glaciepoko |
| --- |
|  |
| **climate era** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Glacialo interglacia epoko  vd |

 |
|  |

**Glaciepoko** estas ĉiu periodo de la terhistorio, kiun karakterizas la glaciiĝo de ambaŭ polusoj. Laŭ tiu ĉi difino, ni vivas ekde ĉirkaŭ 2,6 ĝis 2,7 milionoj da jaroj en glaciepoko. Ekde tiu tempo, antaŭ ĉio ekde 1 milionoj da jaroj, la klimato de la Tero montras relative abruptajn ŝanĝiĝojn, tio estas *malvarm-epokon* (glaciiĝon) kaj *varmepokon* (interglaciiĝon). Science oni nomas glaciepoko nur la malvarm-epokojn (glaciiĝan epokon (glaciepokon)).

Pli ĝenerale, se oni parolas pri glaciepoko, oni pensas pri tiu periodo, kiam glacio kovris nordan Amerikon kaj Eŭropon. Tiusence, la glaciepoko finiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10.000 jaroj.

glaciepokoj ekde estiĝo de la Tero, inkluzive la plej brutalaj nomitaj "Neĝbula Tero"

## Kaŭzoj de malvarm- kaj varmepokoj

La plej granda disvastiĝo de glacio ĉirkaŭ la norda poluso dum la "plejstoceno"-epoko
"Kiel la lasta glaciepoko komenciĝis" - video de la jutuba kanalo La esploro pri la kaŭzoj estas ankoraŭ hodiaŭ granda defio por klimatologio pri praepokoj. James Croll kaj Milutin Milaković plulaboris la ideojn de la franco Joseph Alphonse Adhémar, laŭ kiu modifoj de la geometrio de la terrotacio respondecis pri revenintaj malvarmepokoj.

### Geometrio de terrotacio

La modifon de la geometrio de la terrotacio kaŭzas gravitofortoj de la sistemoj suno, tero kaj luno; ili modifas la elipsan formon de la rotacivojo de la tero ĉirkaŭ la suno dum periodo de ĉirkaŭ 100 mil jaroj, la inklinon de la terakso je la ĉirkaŭvojo dum periodo de ĉirkaŭ 40 000 jaroj, dum tio la ekvinokso sur la elipsa ĉirkaŭvojo retroviĝas post ĉirkaŭ 20 000 jaroj en la sama loko de la elipso. Tiuj "Milanković-cikloj" modifas la dividon de la sunenergio sur la teron.

Milanković klarigis en 1941 la hipotezon, ke malvarmepoko okazas ĉiam, kiam la someraj sunradiadoj minimumiĝas en la norda hemisfero. Laŭ la germana meteorologo Wladimir Peter Köppen malvarmaj someroj pli gravas ol malvarmegaj vintroj por glacikreskado.

Nuntempe oni kritikas pli kaj pli la teorion de Milanković. Ekde la fino de la 1990aj jaroj oni konsideras la rolon de la ekvatoraj regionoj kaj de la suda hemisfero pli grava. Ankaŭ la kombino de la atmosfero konsiderendas.

### Bildaro

*
*
*
* Temperaturo de la Tero dum la lastaj 500 milionoj da jaroj.

## Vidu ankaŭ

* Geologio
* Glaciologio
* Glaĉero
* Klimata klasifiko de Köppen
* Kvaternaro
* Malgranda glacia epoko
* Tutmonda varmiĝo
* Milankoviĉ-cikloj
# Nederlanda Nov-Gvineo

|  |
| --- |
| Nederlanda Nov-Guineo |
| *Nederlands-Nieuw-Guinea* |
| Nederlanda kolonio |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flago | Blazono |

 |
| Lando | Nederlanda Hindio |
| Regiono | Okcidenta Papuo kaj Papuo |
|  |
| Ĉefurbo | Hollandia |
|  |
| Areo | 420 540 km² (42 054 000 ha) |
|  |
|  Mapo de la Nederlanda Nov-Gvineo
Mapo de la Nederlanda Nov-Gvineo |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Netherlands New Guinea |
|  |
|  |

**Nederlanda Nov-Gvineo** (nederlande *Nederlands-Nieuw-Guinea*) rilatas al la okcidenta parto de la insulo Nov-Gvineo dum ĝi estis transoceana teritorio de la Reĝlando de Nederlando de 1949 ĝis 1962. Ĝis 1949 ĝi estis parto de la Nederlandaj Orienthindiaj Insuloj. Ĝi kovras la areon de la nuntempaj plej orientaj provincoj de Indonezio, Papuo kaj Papuo-Barato.

Dum la Indonezia milito de sendependeco, kiu okazis en la jaroj 1945 ĝis 1949, la nederlanda registaro per tiel nomataj *Policaj Agadoj* milite okupis grandajn areojn de la indoneziaj insuloj. Sed la severaj metodoj de la nederlandanoj estis internacie malaprobitaj kaj la internacia opinio subtenis la indonezian respublikon. Pro tio, en la jaro 1949 Nederlando akceptis suverenecon de la Indonezia Respubliko kaj la apartigon de Nederlanda Nov-Gvineo.

Ŝipaj kunligoj ĉirkaŭ Nederlanda Nov-Gvineo en 1915
Dum la sekvantaj jaroj la nederlanda registaro klopodis prepari la regionon al sendependeco. La celo estis krei amikan sendependan ŝtaton kaj tiamaniere konservi propran ekonomian influon en la regiono. La 1-an de decembro 1961 estis aprobita nova nacia himno kaj flago.

Siaflanke Indonezio ekde 18-an de decembro 1961 klopodis milite konkeri la areon kaj dum la jaro 1962 okazis malalt-nivela konflikto inter indoneziaj kaj nederlandaj trupoj.

En oktobro 1962 la areo estis submetita al regado de Unuiĝintaj Nacioj kaj en 1963 transdonita al Indonezio, kiu oficiale aneksis ĝin en 1969.
# Liberiga Tago (Nederlando)

Muzikfestivalo de la Liberiga Tago 2008 en Zwolle.
En Nederlando, **Liberiga Tago** (nederlande *Bevrijdingsdag*) estas celebrata ĉiujare la 5an de Majo por marki la finon de la okupado fare de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.

La lando estis liberigita ĉefe fare de la Unua Kanada Armeo, kiu inkludis aldone al kanadaj fortoj la 1an Britan Korpuson, kaj la 1an Polan Divizion, same kiel, je diversaj momentoj, trupojn el Usono, Belgio, Nederlando kaj Ĉeĥoslovakio. Partoj de la lando, aparte la sudoriento, estis liberigita de la Brita Dua Armeo, kiu inkludis usonajn kaj polajn aerfortojn, (por la Operaco Market Garden) kaj francajn aerfortojn (por la Operaco Amherst). La 5an de Majo 1945, la kanada generalo Charles Foulkes kaj la germana Ĉef-komandanto Johannes Blaskowitz atingis interkonsenton pri la kapitulaco de la germanaj fortoj en Nederlando en la Hotelo Wereld en Wageningen. Unu tagon poste, la kapitulaca dokumento estis subskribita en la aŭditorio de la Universitato de Wageningen, tute apude.

Post la liberigo en 1945, oni rememoris la Liberigan Tagon ĉiun kvinan jaron. Fine, en 1990, tiu tago estis deklarita nacia festo, kaj la liberigo estas de tiam rememorata kaj celebrata ĉiun jaron.

La 4an de Majo, la nederlandanoj havas la "Dodenherdenking," Rememoro de la mortintoj en Nederlando pri la personoj kiuj estis mortigitaj dum agado dum la Dua Mondmilito kaj en militoj ĝenerale. Estas ankaŭ rememoraj kunvenoj en urboj de la tuta lando, el kiuj la plej bone konata okazas ĉe la Nacia Monumento en la Placo Dam en Amsterdamo kaj en la Waalsdorpervlakte en la dunoj ĉe Hago, unu el la fifamaj Naziaj ekzekutejoj. Tra la tuta lando, oni celebras du silentominutojn je la 8a matene. La 5an de Majo, la liberigo estas celebrata kaj okazas festivaloj ĉe multaj lokoj en Nederlando, kun paradoj de veteranoj kaj 14 muzikfestivaloj tra la tuta lando.

## Vidu ankaŭ

* Batalo de Nederlando
* Historio de Nederlando
* Liberiga Tago
* Dua Mondmilito

## Eksteraj ligiloj

* Nationaal Comité 4 en 5 mei
* WWII: Liberation of the Netherlands - Canada at War
* 1st Polish armoured division liberating Netherlands Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 4th Canadian armoured division liberating Netherlands Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine