Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# I Ching

| 易經 |
| --- |
|  |
| **literatura verko • aŭgurado** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Fu Xi |
| Lingvoj |
| Lingvo | malnova ĉina lingvo |
| Eldonado |
| Ĝenro | aŭgurado • kosmologio |
|  |

La 64 heksagramoj de I Tsjing (易经)
La **Libro de ŝanĝiĝoj**, ankaŭ alilingve Yi King aŭ Yi-King (simpligita ĉina: 易经; tradicia ĉina: 易經; pinjine: *yì jīng*; *Wade*: *i4ching1* aŭ transliterumite: I Tsjing, prononco en Esperanto kiel *i ĉing* kaj foje ankaŭ skribata **I Ĉing**) estas dosiero de ĉinaj tekstoj, kies estiĝo estas datata ĝis la 2-a jarmilo a.K. En ties ĉefa parto temas pri vico de 64 heksagramoj, bildoj kunmetitaj el ses linioj prezentantaj 64 diversajn arketipajn situaciojn. La *libro de ŝanĝiĝoj* estis uzata (kaj ĝis hodiaŭ ĝi estas uzata) ne nur kiel orakola libro, sed ankaŭ kiel filozofia kaj kosmologia sistemo, kiu ludas gravan rolon en la taoismo, el kiu grandmezure eliris la ĉina kulturo.

La libro aperis en Esperanta versio (tradukita de Sugin) ĉe la ĉina eldonejo *Zhongguo Guoji Wenhua* en 2019.

## Literaturo

*La libro de la ŝanĝiĝoj*, Paralelaĵoj de klasika-vulgara ĉinaj lingvoj kaj ĉina lingvo-Esperanto, Honkongo, 2019, 742 paĝoj, dulingva ĉina-esperanto, eldonejo Zhongguo Guoji Wenhua, (ISBN 9789888500789). La libro estas kolekto de tekstoj religiaj, filozofiaj kaj kosmologiaj.
# Vortŝerco

**Vortŝerco** (ankaŭ **kalemburo**) estas uzado unukuntetste kelkajn similsonajn vortojn ĉefe por vortludo. Ofta metodo krei vortŝercon estas mistranĉi vorton. Ekzemple oni mistranĉas la vortojn *"amuzo"* aŭ *"masturbo"* kvazaŭ temus resp. pri *"am-uzo"* aŭ *"mast-urbo"*.

En la Esperanto-kulturo, Raymond Schwartz estas certe la plej konata aŭtoro de kalemburoj. Aliaj aŭtoroj uzis kalemburojn eĉ por librotitoloj, kiel Johán Balano por sia romano Ĉu ŝi mortu tra-fike?.

## Ekzemploj

## Vidu ankaŭ

* Anagramo
* Insulto
* Neologismo
* Palindromo
* Paronomazio

## Eksteraj ligiloj

* Esperantaj vortŝercoj en Ridejo (de E@I)
# Guinness-libro de rekordoj

| Guinness World Records |
| --- |
|  |
| **periodaĵo • literatura verko • skribita verko** |
| Aŭtoroj |
| Lingvoj |
| Lingvo | angla lingvo |
| Eldonado |
| Eldondato | 1955 |
| Eldonejo | Guinness World Records Limited |
| Ĝenro | referencverko |
|  |

La **Guinness-libro de Rekordoj** [gines] estas kolektaĵo de rekordoj. En la listo aperas ekzemple la plej alta homo, plej maljuna homo, plej granda piedo, plej longa kolbaso, ktp. En ĝi troviĝas ankaŭ kuriozaj atingoj. Multaj rekordoj estas starigitaj nur kun la celo listiĝi en la libro.

Kovrilo de la rusa eldono de *La Guiness-libro de Rekordoj*, 2005.La unua libro aperis en 1955 en Anglio, komisie de la Guinness-bierfarejo. La ideo pri la libro naskiĝis ĉe la gvidanto de la bierfarejo. Post mispafo dum ĉasado je orpluvio okazis debato pri la plej rapida birdo de la mondo.

La unuan eldonon verkis la ĝemeloj Ross kaj Norris McWhirter. Intertempe ĝi aperas ĉiujare en multaj lingvoj.

Dumtempe la *Guinness-libro* estis la plej ofte vendata kopirajto-protektita libro en la mondo, kaj tiel ĝi mem aperis en la libro. Nur la Biblio (kaj eble la Korano) estas pli grandkvante vendata.

Por aperi en la libro, oni devas plenumi diversajn kondiĉojn kaj anonci sin al la londona oficejo.

Ĉar ĉiujare estiĝas ĝis 2000 novaj rekordoj, eĉ ne ĉiu daŭre valida rekordo povas esti ĉiujare publikigata en la papera eldono (kiu havas nur ĉirkaŭ 290 paĝojn).

## Listigitaj rekordoj pri Esperanto

La rekordlibro listigas Esperanton kiel solan lingvon, kiu ne havas neregulajn verbojn

Almenaŭ en la germanlingva eldono 1997 (aŭ 1998) de la rekordlibro troviĝas la esperantlingva poeto Jan Stanisław Skorupski kiel aŭtoro de plej multaj sonetoj (2928 poemoj ene de du jaroj kaj duono).

Ankaŭ la esperantlingva muzikisto JoMo eniris la rekordlibron. En la eldono 2000 li registriĝis pri kantado en plej multaj lingvoj - li prezentis 22 kantojn en 22 lingvoj.

Papera eldono de la libro (ĉ. 2005/2010) mencias, ke Esperanto estas unu el la tri plej facilaj lingvoj de la mondo.

Esperanto enestas en pluraj rekordoj rilate al lingvoj. Ekzemple la kanto kantata en plej multe da lingvoj (fakte: 125 lingvoj) estas kantata ankaŭ en Esperanto. (Ankaŭ la stenografo kapabla stenografi en plej multaj lingvoj, prof. d-ro Neubauer, faras tion ankaŭ en Esperanto.)

## Registritaj personoj

* Marilyn vos Savant

## Notoj kaj fontoj

## Vidu ankaŭ

* Rekordoj de mamuloj

## Eksteraj ligiloj

* Guinness-libro de rekordoj. Oficiala multlingva paĝaro.

---
# Ĉiang Mai

| Ĉiang Mai |
| --- |
|

Fotomuntaĵo |
| urba komunumo de Tajlando  urbego   vd |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Ĉengduo (2013–) Harbino (2008–) Kunmingo (1999–) gubernio Sajtama (1992–) Uozu (en)  (1989–) Pjongjango  Manamo   vd |

 |
|

|  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 50000 • 50200 • 50100 • 50300 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 1 198 000  (2022) [+] |
| **Loĝdenso** | 2 958 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 18° 47′ N, 98° 59′ O (mapo)18.78888888888998.983333333333
  [+] |
| **Alto** | 310 m [+] |
| **Areo** | 405 km² (40 500 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+07:00 [+] |
|

|  |
| --- |
| Ĉiang Mai (Tajlando)DEC |
| Situo de Ĉiang Mai |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Chiang Mai [+] |
|  |

vidaĵo al Ĉiang Mai el Doi Suthep
La Rivero Ping en Ĉiang Mai
Vidaĵo al Doi Pui kaj Doi Suthep
Tradicia ligna domo en Ĉiang Mai
Ĉiang Mai (ankaŭ *Ĉiengmai*, *Xiang Mai* aŭ *Kiangmai*, tajlanda lingvo: เชียงใหม่,  aŭdi) estas la plej granda kaj grava urbo en Norda Tajlando, Tajlando. La urbo havas 148.000 loĝantojn. Oni parolas ankaŭ pri "roso de nordo".

*Ĉiang Mai* estas ankaŭ la ĉefa urbo de provinco Ĉiang Mai kaj la ĉefa urbo de landa frakcio / cirklo (Amfoe) Mueang Ĉiang Mai.

## Vidu ankaŭ en Vikipedio

* Chiang-Mai-Universitato *Ĉiang-Mai*-Universitato

* *Wat Phra That Doi Suthep*

## Eksteraj ligiloj

* Mapo de provinco Arkivigite je 2010-08-04 per la retarkivo Wayback Machine
* urba mapo de *Ĉiang Mai* kun belaj objektoj, plej grandaj sekcioj pri la turisturbaj partoj Arkivigite je 2011-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
* *Ĉiang Mai* ĉe la Projekto por Malferma Katalogo
# Novtajpeo

| Novtajpeo |
| --- |
|

Fotomuntaĵo |
| speciala municipo de Respubliko Ĉinio  plej granda urbo  urbo  sateliturbo   vd |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Administrado |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Cincinnati (1994–)  vd |

 |
|

| [Montri]  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 207 • 208 • 220–224 • 226–228 • 231–239 • 241–244 • 247–249 • 251–253 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Hou Yu-ih |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 4 046 037  (2025) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 971 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 25° 1′ N, 121° 28′ O (mapo)25.0125121.465
  [+] |
| **Areo** | 2052,57 km² ( 205 257 ha) [+] |
| **Horzono** | norma horzono en Tajvano [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Novtajpeo (Tajvano)DEC |
| Situo de Novtajpeo |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** New Taipei [+] |
|  |

**Novtajpeo** (**新北市**, laŭvorte "Nova norda urbo", angle *New Taipei City*) estas milionurbo en Tajvano, iam nomita "Tajpea distrikto", estas nun la plej granda urbo de Tajvano. Ĝi tute ĉirkaŭas la ĉefurbon Tajpeon kaj administras 29 distriktojn.

Duration: 2 minutes and 34 seconds.2:34Voĉlegita versio de la artikolo Novtajpeo
## Bazaj informoj

Administra domego de Novtajpeo
* Loĝantaro: 3 972 204 (en 2016)
* Poŝtkodo: 207, 208, 220 – 224, 226 – 228, 231 – 239, 241 – 244, 247 – 249, 251 – 253
* Telefonkodo: 02

## Geografio

Novtajpeo etendiĝas en la norda parto de la insulo parte laŭ la maro.

## Historio

La nova urbo fondiĝis en 2010. Pli frue urbo **Ŝjinbei** kaj ankaŭ aliaj komunumoj etendiĝis en tiu loko. Ili ĉiuj unuiĝis, tiel kreiĝis la urbego. Komence la loknomo estus estinta Ŝjinbei, sed pro la latinlingva transskribo-problemoj oni elektis Novtajpeon.

## Vidindaĵoj

* templo Zuŝi
* ceramika muzeo
* muzeo de religioj
* arkeologia muzeo
* muzeo pri teo
* akvofalo
* termala fonto
* plaĝo

## Partneraj administraj unuoj

* Cincinnati, Usono
* distrikto Starnberg, Germanio

## Internaciaj eventoj

De la 11-a ĝis 16-a de julio 2016 en la urbo okazas la Internaciaj Infanaj Ludoj.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo ekzistas kiel **voĉlegita versio**, registrita je 04.08.2021 kiun vi povas elŝuti aŭ aŭskulti:
Duration: 2 minutes and 34 seconds.2:34

---

*Projekto:Aŭdioartikoloj* |

 |

## Vidu ankaŭ

* Tajpeo
* Metroo de Tajpeo
* Metroo de Taojuano

## Fontoj

* Angla Vikipedio
# Provinco Đồng Nai

| Provinco Đồng Nai |
| --- |
| Provinco |
|  |
|

|  Estas |
| --- |
| provinco de Vjetnamio, setlejo, centrally-controlled city of Vietnam [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Vjetnamio |
|

---

 |
| Supermara alteco | 140 m [+] |
| Ĉefurbo | Biên Hòa |
|  - koordinatoj | 11° N, 107° O (mapo)11.110278107.181111
  |
| Akvokolektejo | 12 737 km² (1 273 700 ha) [+] |
| Areo | 12 737 km² (1 273 700 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 3 255 810 [+] (2022) |
| Denseco | 255,62 loĝ./km² [+] [+] |
| Poŝtkodo | 76000–76999 [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Provinco Đồng Nai (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Provinco Đồng Nai (Vjetnamio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Provinco Đồng Nai |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Dong Nai** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Provinco Đồng Nai** estas provinco en la sudorienta regiono de Vjetnamio. Ĝi situas oriente kaj nordoriente de Ho-Ĉi-Min-urbo. Ĝia plej granda urbo estas Biên Hòa.
# WJSN

| WJSN |
| --- |
| 우주소녀 |
|  |
| **knabina muzikgrupo muzika grupo**  |
| Komenco | 2016 vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Yeoreum (en)  Yoo Yeon-jung (en)  Bona (mul)  Exy (mul)  Seola (mul)  Dayoung (mul)  Dawon (mul)  Eunseo (en)  Luda (mul)  Soobin (en)  Cheng Xiao (en)  Meng Mei Qi (en)  Wu Xuan Yi (en)   vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

WJSN
**WJSN** (hangule: 우주소녀; ĉine: 宇宙少女), ankaŭ konata kiel **Cosmic Girls**, estas sudkorea knabingrupo formita fare de Starship Entertainment kaj Yuehua Entertainment. La nuna vicigo de la grupo estas kunmetita de dek membroj: Seola, Bona, Exy, Soobin, Luda, Dawon, Eunseo, Yeoreum, Dayoung kaj Yeonjung. La grupo debutis la 25-an de februaro 2016, kun la muzikalbumeto *Would You Like?* kun la dekdu-membra vicigo. Dektria membro, Yeonjung, aliĝis en julio 2016. Post paŭzo ekde 2018, Xuanyi, Cheng Xiao kaj Meiqi de Yuehua foriris de la grupo la 3-an de marto 2023.

La 4-an de decembro 2015, Starship Entertainment kaj Yuehua Entertainment lanĉis 12-membran knabingrupon nomitan WJSN, kie la koreaj kaj ĉinaj membroj estis dividitaj en malsamajn subunitojn.

La 10-an de decembro, la unua unuo, **Wonder Unit**, estis anoncita (Cheng Xiao, Bona kaj Dayoung). La 17-an de decembro, la dua trimembra unuo (Xuanyi, Eunseo kaj Yeoreum) estis prezentita: **Joy Unit**. La 21-an de decembro, Wonder kaj Joy Units de WJSN publikigis kristnaskan kovron de "All I Want For Christmas Is You" de Mariah Carey. La 24-an de decembro, la tria unuo, **Sweet Unit**, estis sciigita (Seola, Exy kaj Soobin). La 31-an de decembro, la fina unuo estis sciigita: **Natural Unit** (Meiqi, Luda kaj Dawon).
# Dreamcatcher (muzikgrupo)

| Dreamcatcher |
| --- |
|  |
| **muzika grupo**  |
| Komenco | 29-a de novembro 2016 vd |
| Antaŭe | Minx vd |
| **Lingvoj** |
korea lingvovd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | JiU (en)  SuA (en)  Siyeon (en)  Handong (en)  Yoohyeon (en)  Dami (en)  Gahyun (en)   vd |

 |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

Dreamcatcher (hangule: 드림캐쳐; antaŭe konata kiel **MINX**; ankaŭ stiligita kiel **Dream Catcher**) estas sudkorea knabingrupo formita fare de Happyface Entertainment (nun Dreamcatcher Company). La grupo konsistas el sep membroj: JiU, SuA, Siyeon, Handong, Yoohyeon, Dami kaj Gahyeon. Ili faris sian oficialan debuton la 13-an de januaro 2017, kun la ununura albumo *Nightmare*.

Dreamcatcher origine debutis sub la nomo MINX kun kvin-membra grupigo de JiU, SuA, Siyeon, Yoohyeon, kaj Dami. En novembro 2016, la grupo sciigis ke ili re-debutus en 2017 sub la nova nomo Dreamcatcher, kun du novaj membroj Handong kaj Gahyeon, same kiel pli malhela koncepto kun ne-ĉefa muzikstilo por elstari de alia K-popo knabinaj grupoj.

Dreamcatcher estis konata kiel "The Face of Rock in K-pop" kaj ilia muziko estis laŭdita pro sia karakteriza sono kun elementoj de roko kaj metalo. La grupo evoluigis pli fortan internacian prefere ol hejman popularecon kaj reputacion por travojaĝado eksterlande ofte.
# Lu Han

| **Lu Han** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Naskiĝo** | 20-an de aprilo 1990 (1990-04-20) (36-jaraĝa) en Haidian District |
| **Lingvoj** | ĉina vd |
| **Ŝtataneco** | Ĉinio   vd |
| **Alma mater** | Universitato Yonsei   Seula Instituto de la Artoj   Beijing Haidian Foreign Language Shi Yan School (en)    vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio |
| **Amkunulo** | Guan Xiaotong (mul)  (2017–)  vd |
| Profesio |
| **Okupo** | kantisto  modelo  aktoro  dancisto   vd |
| **Aktiva dum** | 2012– vd |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * QQ Music Awards (en)

vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | EXO (2012–2014)  vd |

 |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Lu Han** (ĉine 鹿晗, naskiĝis la 20-an de aprilo 1990), ankaŭ konata kiel **Luhan**, estas ĉina kantisto, dancisto kaj aktoro. Li estis ano de la Sudkorea-Ĉinia knaba bando Exo kaj ties sub-bando Exo-M, antaŭ ol forlasi la bandon en oktobro 2014.

Lu Han lanĉis sian debutan albumon *Reloaded* en 2015 kaj ĉefrolis en pluraj filmoj kiel *20 Once Again* (2015), *The Witness* (2015) kaj *Time Raiders* (2016). En 2017, li ĉefrolis en sia unua televida dramo, *Fighter of the Destiny*.

## Frua vivo

Lu Han naskiĝis la 20-an de aprilo 1990 en Haidian, Pekino. Li studis ĉe la Universitato Yonsei en Suda Koreio kiel interŝanĝa studento. Li studis aplikatan muzikon ĉe la Seula Instituto de Artoj.

En 2010, Lu Han estis observita en Myeong-dong de agento, kiu rekomendis al li provprezenti por SM Entertainment; poste li estis trejnita en la kompanio.

## Muzika kariero

### 2011–2014: Exo

Luhan ĉe la EXO Lost Planet en Singapuro, 23-an de aŭgusto 2014
Kune kun Tao, Chen kaj Kai, Luhan faris sian debutan televidan prezenton ĉe la *SBS Gayo Daejeon* la 29-an de decembro 2011.

La 10-an de oktobro 2014, Luhan starigis proceson kontraŭ SM por nuligi sian kontrakton kaj forlasis EXO.

### 2015–2016: Solluda debuto kaj unua travojaĝo

Luhan unuafoje lanĉis sian solludan albumon en julio 2015, kiam li kunlaboris kun fama produktisto nome Djemba Djemba. En la sama monato, li kunlaboris kun David Tao por la Vintra Olimpiko de 2022.

Lia unua cifera albumo *Reloaded* *I* estis lanĉita la 10-an de septembro 2015 de QQ Muziko.

### Ekde 2016: *XXVII* (27)

Luhan prezentanta en Hangzhou, 2018
Ekde 2016, Luhan anoncis, ke li lanĉos serion da albumoj sub la temo "XXVII", kiu signifas "Xperience", "Xplore", "Entrepreno", "Imagpovo" kaj "I". La albumoj celas registri kreskan historion de Luhan en la aĝo de 27 jaroj.

## Televida kaj filma kariero

Luhan faris sian filman debuton en la 2015 filmo *20 Once Again.* Li ankaǔ ĉefrolis en la krima filmo *The Witness*.

En 2016, li ĉefrolis en la fantazia filmo *Time Raiders*. Sekve li rolis en *The Great Wall*, historia epopeo reĝisorita de Zhang Yimou.

En 2017, Luhan ĉefrolis en sia unua televida dramo *Fighter of the Destiny*. En septembro, oni anoncis, ke Luhan sin prezentos en la scienc-fikcia filmo *Shanghai Fortress* kune kun Shu Qi.

## Persona vivo

### Rilato

La 8-an de oktobro 2017, Luhan kaj ĉina aktorino Guan Xiaotong konfesis, ke ili enamiĝas.
# JR Okcidenta

| JR Okcidenta |
| --- |
| 西日本旅客鉄道株式会社 |
|  |
|  |
| **rail company (Japan) (en)  publika kompanio**  |
| **Dum** | 1-a de aprilo 1987 - nekonata/nuntempe |
| **Antaŭulo** | Japana Nacia Fervojo |
| **Jura formo** | japania akciofirmao |
| **Ĉefestro(j)** | Tsutomu Murai • Tatsuo Tsunoda • Masataka Ide • Shōjirō Nan'ya • Noritaka Kurauchi • Takayuki Sasaki • Seiji Manabe vd |
| **Sidejo** | JR West Japan Headquarters Building |
| Lando | Japanio |
| **Estr(ar)o** | Kazuaki Hasegawa • Tatsuo Tsunoda • Masataka Ide • Shōjirō Nan'ya • Takeshi Kakiuchi • Masao Yamazaki • Takayuki Sasaki • Seiji Manabe • Tatsuo Kijima |
| **Agokampo** | ICOCA |
| **ISIN-kodo** | JP3659000008 |
| **Posedata de** | Japan Trustee Services Bank vd |
| **filiaj kompanioj** | Nippon Travel Agency • JR-West Hotels vd |
| **Posedataj kompanioj** | Nara Hotel • Linio Sagano Turisma • Chugoku JR Bus • North Gate Building • Osaka Station City • South Gate Building • West Japan JR Bus Company • JR Miyajima Ferry • Umekōji Steam Locomotive Museum • Funaoka Station • Takatsu Station • Stacio Takatsuki • Stacio Ashiya • Takamatsu Station • Stacio Fukui • Kōchi Station • Urban Network • Mitani Station • Fujinami Station vd |
| **TTT** | Oficiala retejo |
|  |

regionoj de la pasaĝeraj kompanioj de la JR, tiu de la JR Okcidenta markita blue
**Kompanio JR Okcidenta** (japane: 西日本旅客鉄道株式会社 [niŝi-nihon rjokaku tecudo kabuŝiki-gaiŝa], laŭvorte: *Okcident-Japania Pasaĝera fervoja Akci-kompanio*) estas japana pasaĝera fervoja kompanio. Ĝi estas membro de grupo "JR" (aŭ "Japana Fervoja Reto"), do la linioj de la kompanio formas subreton de la tut-japania reto "JR". Ĝi heredis fervojajn liniojn de estinta ŝtata kompanio Japana Nacia Fervojo. Ĝia areo de servo estas la okcidenta parto de Honŝuo, kiu konsistas el regionoj Hokuriku, Kansajo kaj Ĉugoku. Centra oficejo de la kompanio estas en Osako.
# Orta triangulo

La sumo de la du malgrandaj kvadratoj havas la saman areon ol la granda, do a2 + b2 = c2
**Orta triangulo** estas triangulo, unu el kies anguloj estas orta.

La plej longa latero - do tiu kontraŭa al la orto - nomiĝas hipotenuzo, la aliaj du katetoj.

La fama teoremo de Pitagoro diras: La sumo de la kvadratoj de la katetoj (*a* kaj *b*) egalas al la kvadrato de la hipotenuzo (*c*). Tion montras la apuda bildo.

## Areo

* La areo de triangulo estas egala al la duon-produto inter la longo de unu bazo kaj la alto relativa al tiu:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

kie *b* estas la bazo de la triangulo kaj *h* estas la alto koresponda al tiu bazo (oni povas konsideri ajnan lateron kiel bazo).
* Se la triangulo estas orta, la alto koincidas kun unu el la katetoj, pro kio la areo estas egala al la duonproduto de la katetoj:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
kie *a* kaj *b* estas la katetoj.
* Se oni scias la longojn de ĝiaj lateroj, oni povas apliki la formulon de Heron.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
kie *a*, *b*, *c* estas la valoroj de la longoj de ties lateroj, *s* = ½ (*a* + *b* + *c*) estas la duonperimetro de la triangulo.
## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Specialaj ortaj trianguloj
* Trigonometria funkcio
* Inversa trigonometria funkcio