# Israel-hamasa milito de 2023

|  |
| --- |
| **Arabaj-israelaj militoj Palestina milito
* Sinaja milito
* Sestaga milito
* Konsuma milito
* Jomkipura milito
* Israel-hamasa milito de 2023
 |

mapo La **Israel-hamasa Milito**, **Israel-gazaa Milito**, aŭ **Gazaa Milito** estas aktuale daŭranta perforta konflikto inter Israelo kaj palestinaj armitaj grupoj gvidataj de Hamaso. Ĝi komenciĝis la 7-an de oktobro 2023, dum la israela festo Simĥat Tora, kiam palestinaj armitaj grupoj, ĉefe apartenantaj al Hamaso kaj Palestina Islama Ĝihado, lanĉis terorisman surprizatakon. La atako komenciĝis per amasa lanĉo de almenaŭ 3000 raketoj senditaj en Israelon de la Gazaa Sektoro regata de Hamaso. Samtempe, proksimume 2500 palestinaj militantoj rompis la barilon inter Gazaa Sektoro kaj Israelo kaj invadis per kamionoj, motorcikloj, kaj motoraj glisparaŝutoj. Militantoj filtriĝis en kelkajn kibucojn ĉirkaŭ la Gazaa Sektoro kaj en la israelan urbon Sderoton. La atako, nomata de Hamaso *«Operaco Inundo Al-Aqsa»,* ne estis antaŭvidata de Israelo, kvankam ĝi okazis la tagon post la 50-a datreveno de la Milito de Jom Kippur. Israelo deklaris staton de milito por la unua fojo post la Milito de Jom Kippur en 1973. Post mallonga tempo ĝi komencis reprezalion, kiun ĝi nomas *«Operaco Feraj Glavoj»*, bombante kaj armee invadante la Gazaan Sektoron.. Ekde la 28-a de oktobro, la Israelaj Defendaj Fortoj plifortigis sian teran atakon, ensendante tankojn kaj infanterion apogatajn de grandegaj aeraj kaj maraj atakoj kontraŭ la Sektoro.

En pluraj razioj en suda Israelo dum la surprizatako de la 7-a de oktobro, la hamasaj taĉmentoj kaptis pli ol 200 israelajn civilulojn (inkluzive virinojn, maljunegulojn, ĉ. 30 infanojn, almenaŭ unu el ili bebo) kaj soldatojn kiel ostaĝojn kaj forportis ilin en la Gazaan Sektoron. En proksimaj israelaj komunumoj kaj militbazoj mortis 695 israelaj civiluloj (inter ili 36 neplenkreskuloj), 71 eksterlandaj civiluloj, kaj 373 armeanoj kaj policanoj. Proksime al la kibuco Reim, kvindek militantoj mortigis 364 homojn en la muzikfestivalo Supernova. Human Rights Watch raportis, ke la atakoj intencaj al civiluloj aŭ sendiskriminaj kaj la ostaĝigo de civiluloj estas militkrimoj laŭ internacia militmildiga juro.

La israela reprezalio okazigas la plej grandan detruon de homaj vivoj el ĉiuj okazintaj konfliktoj inter Israelo kaj Gazao. Meze de majo 2024, la Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj por Kunordigo de Homaj Aferoj taksis la palestinajn pereintojn en la milito je 24 686 identigitaj, el kio 7 797 infanoj pereis, kaj 4 959 virinoj. (Antaŭaj raportoj uzis pli grandajn nombrojn.) Krome kalkuliĝas 79 205 vunditoj (8663 infanoj kaj 6327 virinoj) kaj pli ol 10 000 malaperintoj (inter ili 4400 virinoj kaj infanoj), kio supozigas, ke la efektiva nombro de mortoj estas pli granda ol la konstatita. Virinoj kaj infanoj kune konsistigas plimulton de la viktimoj de la israelaj atakoj. Save the Children kalkulis meze de aprilo 2024, ke 26000 gazaaj infanoj estas mortigitaj aŭ vunditaj. La konflikto kaŭzis pli ol mil infanajn amputojn, la plej grandan nombron en la historio.

Iuj militaj agadoj de Israelo en palestina teritorio estas kritikataj de la internacia komunumo kiel militkrimoj malrespektaj al internacia militmildiga juro. Inter la kondamnataj agoj estas la uzo kontraŭ la civila loĝantaro de armiloj malpermesitaj de internaciaj traktatoj, ekzemple ĵetaĵoj de blanka fosforo; murdoj de civilaj funkciuloj de internaciaj organizoj, kiuj faris civilulhelpan laboron; la «totala sieĝo» kaj ĉesigo de liveroj al la civilularo kiel kolektiva puno kaj la evakuordonojn al civiluloj kun minaco de tuja atako kaj sen sekuraj lokoj, kien ili iru, aŭ sekuraj manieroj atingi ilin. Ĉio ĉi kaŭzis perfortan translokigon de 1,9 milionoj da gazaanoj, pli ol 85 % de la loĝantaro (inter ili 893 000 infanoj), kiun la Unuiĝintaj Nacioj katalogis kiel militkrimon kaj krimon kontraŭ la homaro.

Gazaanoj intermite perdas haveblon de telefonaj kaj interretaj servoj kaj ofte trovas sin sen komunikaj rimedoj. Civilulhelpaj agentejoj avertas pri disvolviĝanta homrajta katastrofo. Post septaga paŭzo en novembro, dum kiu oni interŝanĝis israelajn ostaĝojn por malliberigitaj palestinanoj kaj Israelo permesis limigitan eniron en la Gazaan Sektoron de helpo por civiluloj, la batalado rekomencis la 1-an de decembro. Meze de marto, la Sektoro jam havis la plej grandan proporcion en la mondo da homoj vivantaj en nutromanko, kun ĉiu sesa infano en stato de severa subnutro. Spertuloj pri homrajtaj krizoj katalogis la Gazaan militon kiel "la plej mortigan en moderna historio por infanoj, ĵurnalistoj, sanservaj laboristoj, kaj UN-aj funkciuloj".

La bataloj rapide disvastiĝis en aliajn regionojn. En Cisjordanio pliiĝis perfortaj agoj de israelaj setlejanoj kontraŭ palestinaj civiluloj kaj armita batalado inter la israela armeo kaj palestinaj milicoj. Apud la israel-libana landlimo, la israela armeo interbataladis kun la ŝijaisma milico Hizbulaho ekde la unuaj tagoj de la konflikto. En Sirio kaj Irako okazadis atakoj de arabaj milicoj kontraŭ militbazoj de la usona armeo kaj israelaj bombadoj kontraŭ anoj de tiuj milicoj. En la Ruĝa Maro, la hutia movado komencis kampanjon de atakoj kontraŭ ŝipoj irantaj al Israelo, kaj la armeoj de Usono kaj Britio respondis per bombado de la hutioj komence de 2024.

## Komencaj semajnoj

Laŭ la informoj de Hamas (ne ekzistas precizaj informoj el fidindaj fontoj) pro la bombardado, per kiu Israel reagis ekde la komenco ĝis 23-a de oktobro, sur la Strio de Gazao mortis 4 385 personoj, inter kiuj estas almenaŭ 1 756 infanoj kaj 967 virinoj, kaj 13 561 estis vunditaj, plejparte civiluloj. Ĝis novembro 2023, laŭ Hamaso (fidindaj informoj ne haveblas), en Sektoro Gazao pereis ne malpli ol 8 525 homoj. Laŭ datumoj de la Unuiĝintaj Nacioj, pli ol 1,4 milionoj el 2,5 milionoj da lokanoj iĝis senhejmuloj pro israela bombado de militaj celoj, ĉar la milita infrastrukturo de Hamaso uzas la civilan loĝantaron kiel ŝildon. Komence de novembro 2023, ĉiun kvinan minuton en Gazao mortis po unu infano, jam pli ol 500 infanoj pereis dum tri semajnoj de la milito kio superas nombron de infanoj pereintaj jare en ĉiuj konfliktoj tra la mondo ekde 2019 - laŭ la koncepto de Hamaso, tio ŝajne estas enkalkulita (pri tio vidu interalie la artikolon pri la gazaa hospitalo Al-Ŝifa).

Ĝis la 14a de novembro ekde la atako fare de Hamas jam pereis proksimume 1400 israelanoj (laŭ oficialaj israelaj informoj) kaj 11 000 palestinanoj, inkluzive de miloj sub ruinoj (laŭ informoj de Hamaso), kompare kun la epoko inter la Dua Intifado de 2000 ĝis la 6-a de oktobro 2023, dum kiu pereis 1 330 israelanoj kaj 10 672 palestinanoj. Tio signifas, ke en iom pli ol unu monato pereis kompareblaj nombroj de israelanoj kaj palestinanoj kiel en antaŭaj 23 jaroj.

## Perdoj

La 15-an de aŭgusto 2024 oni informis, ke la israelaj armitaj fortoj jam estis okazigintaj pli ol 40 000 mortojn en sia atako al la Gaza-strio, dum oni supozas, ke ankoraŭ estas ĉirkaŭ 100 ostaĝoj en posedo de membroj de Hamaso. Tiuj 40 000 mortoj jam estus 2 % de la gazastria loĝantaro. Dume sekvas pacnegocado en Doha sen partopreno de Hamaso.

En 24-a de marto 2025 estis raportite ke jam estis pli ol 50 000 palestinanoj mortintaj pro atako de Israelo al la Gaza-strio.

## Internacia reago

Ekde la komenco de la milito okazadas tutmondaj protestoj, kiuj petas precipe batalĉeson. Usono vetois tri tiucelajn rezoluciojn en la Konsilio pri Sekureco de UN, sed la 15-an de novembro permesis aprobon de rezolucio, kiu petis humanitaran paŭzon. Usono milite kaj diplomate subtenadas Israelon. Tiun helpon kondamnis pluraj grupoj por homaj rajtoj, kaj iuj komentantoj priskribis ambaŭ landojn kiel internacie izolitajn. La administracio de la usona prezidanto Biden plurfoje havigis armilojn al Israelo ne petinte aprobon de la Usona Kongreso.

Sendependaj fakuloj de UN kun pluraj grupoj pri homaj rajtoj akuzis kaj Hamason kaj Israelon pri militkrimoj. La 29-an de decembro 2023, Sudafriko komencis proceson ĉe la Internacia Kortumo de Justeco, akuzante Israelon pri malrespekto de siaj devoj laŭ la Konvencio pri Genocido de 1948 en siaj atakoj al la Gazaa Sektoro. La 26-an de januaro 2024, la Internacia Kortumo juĝis provizore, ke estas argumenteblaj pruvoj de okazanta genocido​, kaj ordonis aron da antaŭgardaj rimedoj dum la definitiva enketo.

La 5-an de aprilo 2024, la Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj aprobis rezolucion, ke Israelo respondu pri eble faritaj militkrimoj kaj krimoj kontraŭ la homaro dum la invado al Gazao.

Almenaŭ kvardek kvar landoj denuncis Hamason kaj nomis ĝian konduton terorismo, dum diversaj landoj de Meza Oriento faris alvokon por maleskalado kaj atribuis la radikan kaŭzecon al la plurdekjara israela okupacio de la palestinaj teritorioj. La ministro pri eksteraj rilatoj de Irano minace postulis, ke Israelo tuj ĉesu sian operacon kontraŭ Hamaso en Gazao. La usona armeo deplojis du batalgrupojn da aviadilportaj ŝipoj en la Orientan Mediteraneon, la registaro de Britio deklaris ke ĝi sendos militajn ŝipojn kaj aviadilojn, kaj la registaro de Germanio komencis sendi milithelpon al Israelo.

La 31-an de oktobro Bolivio rompis diplomatiajn rilatojn kun Israelo, protestante kontraŭ "la agresa kaj misproporcia milita ofensivo" de Israelo kontraŭ Sektoro Gazao. Ĝi anoncis ankaŭ sendon de humanitara helpo al la sieĝita palestina teritorio. La registaroj de Kolombio kaj Ĉilio revokis siajn ambasadorojn el Israelo por konsultadoj kaj alvokis al pafĉesigo. Tiun ĉi alvokon subtenis ankaŭ Brazilo kaj Meksiko.

## Batalĉeso

Ĉirkaŭ la 11an de oktobro 2025, du jarojn post la ekatako de Israelo al Gazaa Sektoro kaj laŭ pactraktato gazaanoj ekrevenis al la detruita nordo de la lando, kie jam estis pli ol 67 000 mortoj de palestinanoj fare de la israela atako, pli ol 440 (inter kiuj 154 infanoj) pro malsatego, 2 500 kiam ili manĝopetis, kaj 1 000 en Cisjordanio; totale 71 000.

## Referencoj

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo Conflicto israelí-palestino de octubre de 2023 hispane.*

## Vidu ankaŭ

* Atako de Hamaso kontraŭ Israelo ekde la 7-a de oktobro 2023
* Masakro en la muzika festivalo de Re'im
* Standing Together (movado)
* Hospitalo Al-Ŝifa
* Tunelsistemo en la Gazaa Sektoro
* Filadelfi-koridoro inter Egiptio kaj la Gazaa Sektoro‎
* Araba-israela konflikto
* Duŝtata solvo
* Dunacia solvo
* Behzad Qasemi