Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# La Rabo de la Buklo

| The Rape of the Lock |
| --- |
|  |
| **literatura verko** |
| Aŭtoroj |
| Aŭtoro | Alexander Pope |
| Lingvoj |
| Lingvo | angla lingvo |
| Eldonado |
| Eldondato | 1712 |
| Ĝenro | poezio |
|

|  Roluloj |
| --- |
|  | Belinda vd |

 |
|  |

Arabella Fermor, 19-a-jarcenta presbildo laŭ portreto farita de Peter Lely
La Rabo de la Buklo (angle *The Rape of the Lock*) estas heroparodia (d) eposo verkita de Alexander Pope kaj unu el la plej ofte cititaj ekzemploj de altburlesko. Ĝi publikiĝis unuan fojon anonime en *Miksitaj Poemoj kaj Tradukoj* de Lintot (majo 1712) en du kantoj (334 versoj); reviziita eldono "verkita de s-ro Pope" sekvis en marto de 1714 en kvin kantoj (794 versoj) kun ses gravurbildoj. Fanfaronis Pope, ke pli ol tri mil ekzempleroj de tiu vendiĝis en ĝiaj unuaj kvar tagoj. La fina versio aperis en 1717 kun aldono de la parolado de Klariso pri bona humoro. La poemo estis multe tradukita kaj kontribuis al kresko de la populareco de heroparodio en Eŭropo.

*La Rabo de la Buklo* satirigas veran vivokazon, eksplice komparante ĝin kun la epopea mondo de antikvaj gedioj sed implice taksante ĝin bagatela, de Arabella Fermor kaj ŝia amindumanto Lordo Petre, kiuj ambaŭ estis katolikoj (kiel Pope) kaj tial diskriminataj de la leĝoj de Anglujo. Petre fortranĉis harbuklon de Fermor sen ŝia permeso, rezultigante kverelon inter la du familioj. Pope reprezentis Fermor per la ĉefrolanto de la poemo, Belindo, kaj enkondukis tutan sistemon de silfoj, spiritoj gardantaj virgulinojn, parodie al la gedioj de serioza epopeo. La titolo vortludas per la dusenceco de la vorto *rape* en frumoderna angla lingvo, kiu signifis "rabo", kio fakte okazas al la harbuklo en la poemo, sed ankaŭ "seksperforto", kiel en *La Perforto de Lukreco* de William Shakespeare, al kies titolo Pope ŝajnas aludi.

## Referencoj
# Minejo Argyle

| Minejo Argyle |
| --- |
|   |
| diamantminejo [+] |
|

---

 |
| Lando | Aŭstralio |
|

---

 |
| Supermara alteco | 182 m [+] |
|  - koordinatoj | 16° 42′ 44″ S, 128° 23′ 51″ O (mapo)-16.712222128.3975
  [+] |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Argyle Diamond Mine** [+] |
|  |

Aera vido de puto malfermita en 2007.
La **minejo Argyle** estas minejo de diamantoj en oriento de Kimberley en fora nordo de Okcidenta Aŭstralio. Argyle estas la plej granda produktanto de diamantoj en la mondo laŭ volumo, kvankam pro la malalta proporcio de juvel-kvalitaj diamantoj estas fermota por ĉirkaŭ 2020. Ĝi estas la nura konata grava fonto de rozkoloraj kaj ruĝaj diamantoj, kiu produktas ĉirkaŭ 90% el la tutmonda produkto. Ĝi aldone havigas grandan proporcion de aliaj naturkoloraj diamantoj, kiel ĉampan-, konjak- kaj raraj bluaj diamantoj. La 21an de Junio, 2015, post pli ol 11 jaroj kaj 42 kilometroj de tunelado, la subtera blokroka disvolvigo de Argyle estis oficiale kompletigita. En 2013, oni ĉirkaŭkalkulas ke Argyle produktas 10.2 milionoj da karatoj kun averaĝa porkarata prezo de 25 usonaj dolaroj por karato.

La minejo Argyle rimarkindas ankaŭ ĉar estas la unua sukcesa komerca diamanta minejo kiu ekspluatas vulkanan tubon de lamproito, pli ol la plej kutimaj tuboj de kimberlito; multe pli fruaj klopodoj de diamantaj minejoj el lamproita tubo en Arkansaso, Usono, estis komerce malsukcesa. La minejo Argyle estas posedaĵo de la entreprena grupo Rio Tinto.

## Notoj
# Poissy

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Poissy (stacidomo), Poissy (Tramtrajno en Francilio) kaj Poissy-Grande-Ceinture (stacidomo). |

| Poissy |
| --- |
|  |
| komunumo en Francio   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Pirmasens  Kaluga   vd |

 |
| **INSEE kodo** | 78498 [+] |
| **Poŝtkodo** | 78300 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Sandrine Dos Santos |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 40 983  (2023) [+] |
| **Loĝdenso** | 3 086 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 48° 56′ N, 2° 3′ O (mapo)48.9288888888892.0447222222222
  [+] |
| **Alto** | 27 m [+] |
| **Areo** | 13,28 km² (1 328 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Poissy (Francio)DEC |
| Situo de Poissy |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Poissy [+] |
|  |

**Poissy** [pŭasi] estas urbo en la franca departemento Yvelines. Ĝi situas 20 km okcidente de Parizo kaj havas ĉirkaŭ 36000 loĝantojn (1999). Grava firmao estas aŭtofabriko Peugeot. Ĝemela urbo en Germanio estas Pirmasens.

En aprilo 1937 aperis la jena anonco en la gazeto *La Juna Vivo:*

*ESPERANTA SOMERA LERNEJO estos organizata de la "grupo de Esperantistoj geedukistoj" dum Aŭgusto '37. Ĝi okazos en POISSY, urbeto proksime al Parizo. Oni vizitos la internacian ekspozicion: frataj, ĝojaj, instruaj libertempoj. Eksterlandaj geinstruistoj, vizitu la "Esperantan someran lernejon". Petu sciigon al: Micard, instruisto, Épineux-le-Seguin (Mayenne), Francujo.*
## Vidindaĵoj

* Vilao Savoye

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Poissy (stacidomo)
* Poissy-Grande-Ceinture (stacidomo)
* Poissy (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* Hospitalo de Poissy Arkivigite je 2021-05-07 per la retarkivo Wayback Machine
# Miklós Schöffer

| **Miklós Schöffer** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Schöffer Miklós**  |
| **Naskiĝo** | 6-an de septembro 1912 (1912-09-06) en Kalocsa |
| **Morto** | 8-an de januaro 1992 (1992-01-08) (79-jaraĝa) en 18-a arondismento de Parizo |
| **Lingvoj** | franca vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Profesio |
| **Alia nomo** | Schoffer, Nicolas vd |
| **Okupo** | skulptisto  pentristo  vidartisto  arkitekto   vd |
| **Aktiva en** | Parizo vd |
| **Aktiva dum** | 1932–1992 vd |
| Verkado |
| **Verkoj** | Chronos 15 ❦ Chronos 10 vd |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (1990)  Komandoro de la Nacia Ordeno de Merito
* (1990)  Ordeno de la Flago de Respubliko Hungario
* (1986)  Frank J. Malina Leonardo Award for Lifetime Achievement (en)
* (1985)  Oficiro de la Artoj kaj de la Leteroj
* (1983)  Oficiro de la Honora Legio
* (1968)  Grand prize for sculpture of the Venice Biennale (en)

vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Akademio de Belartoj de Francio   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Miklós Schöffer** [miklOŝ ŝofer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schöffer Miklós,** en Francio **Nicolas Schöffer** [nikola] estis hungardevena franca skulptisto. Li estas patro de la cibernetiko skulptado, sed li agadis ankaŭ en pentraĵoj, arkitekturoj, filmoj kaj muzikoj.

Skulptaĵo de Miklós Schöffer en Munkeno (1980)
Miklós Schöffer naskiĝis la 6-an de septembro 1912 en Kalocsa, li mortis la 8-an de januaro 1992 en Parizo.

## Biografio

Miklós Schöffer abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Universitato Péter Pázmány. Li plulernis en Hungara Belarta Altlernejo (1932 - 1935), sed en 1936 li ŝanĝis lernejon al Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo. Pli frue li debutis en ekspozicio en Budapeŝto en 1932. Dum la nazia okupado en Francio li kaŝiĝis en Auvergne. Inter 1941 kaj 1951 li estis simpla laboristo. Li iĝis franca civitano en 1948, poste li interesiĝis pri cibernetiko. Liaj skulptaĵoj havas 3 periodojn: spaca (1949-1953), luma (1957-1960), fine sona. Ekde 1976 li revizitis Hungarion. Li ricevis premion en 1968 en Venecia Bienalo.

## Elektitaj solaj ekspozicioj

* Parizo (1947, 1952, 1958, 1963, 1970, 1982, 1989, 1993, 1998)
* Londono (1960)
* Amsterdamo (1964)
* Novjorko (1965, 1968)
* Karakaso (1974)
* Arthalo Budapeŝto (1976, 1982)
* Munkeno (1994)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj

* Budapeŝto (1932)
* Parizo (1946, 1954, 1962, 1966, 1979, 1984, 1989, 1993, 1998)
* Zagrebo (1957)
* Londono (1964)
* Karakaso (1970)
* Arthalo Budapeŝto (1970, 1982)
* Munkeno (1976)
* Novjorko (1988)
* Tokio (1996)

## Elektitaj skulptaĵoj

* CYSP 1 (1956) estas konsiderita la unua cibernetika skulptaĵo en la arthistorio

## Elektitaj disĉiploj

* Lajos Dargay

## Memorigiloj

* memormuzeo en Kalocsa ekde 1980

## Fontoj

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-11-18 per la retarkivo Wayback Machine
* WikiTrans

## Referencoj
# Jasper Johns

| **Jasper Johns** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **Jasper Johns**  |
| **Naskiĝo** | 15-an de majo 1930 (1930-05-15) (96-jaraĝa) en Augusta |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Suda Karolino   Sumter High School (en)    vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Profesio |
| **Okupo** | pentristo  grafikartisto  presgravuristo  ilustristo  vidartisto  fotisto  kostumdezajnisto  dezajnisto  skulptisto  artisto   vd |
| **Aktiva en** | Nov-Jorko vd |
| Verkado |
| **Verkoj** | Target with Four Faces ❦ Three Flags ❦ Map vd |
|

|  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj | * (2011)  Prezidenta medalo de libereco Premiata de Barack Obama (mul)
* (1993)  Praemium Imperiale
* Nacia Medalo de Artoj
* Membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj

vd |

 |
|

|  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj | Usona Akademio de Artoj kaj Beletro  Reĝa Akademio de Artoj (honora membro)  Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj  Reĝa Svedia Akademio de Liberaj Artoj   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo vd |
|

|  Ekspoziciejoj |
| --- |
|  | Muzeo Reĝino Sofia, Arta Instituto de Ĉikago, Arta Galerio Auckland, Nacia Galerio de Finnlando, Muzeo de Moderna Arto de Novjorko, Tate, Nacia Galerio de Arto, Muzeo Whitney de Usona Arto, Muzeo Smithsonian de Usona Arto, San-Franciska Muzeo de Moderna Arto, Filadelfia Muzeo de Arto, Metropolita Muzeo de Arto, Genta Urba Muzeo por Aktuala Arto, Muzeo Viktoria kaj Alberto, Muzeo de Arto “Nelson-Atkins”, Nacia Galerio de Viktorio, Muzeo Stedelijk, Muzeo de Israelo, Muzeo de Arto de Dallas, Teherana Muzeo de Nuntempa Arto, Muzeo Ludwig, Muzeo de Belarto Houston, Bavaria Ŝtata Pentraĵaro, Virginia Muzeo de Belartoj, Arta Galerio de Universitato Yale, Nacia Muzeo de Moderna Arto, Klevlanda Muzeo de Arto, Arta Galerio Albright-Knox, Arta Muzeo de Seattle, Crystal Bridges Museum of American Art (mul) , CODA Museum (en) , Arta Muzeo de Universitato Princeton, Van Abbemuseum (en) , Picker Art Gallery (en) , Hessel Museum of Art (en) , Presaĵa kolekto de la Publika Biblioteko de Novjorko, Wallraf-Richartz Museum kaj Michael C. Carlos Museum (mul)   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Jasper JOHNS** (naskiĝis la 15-an de majo 1930 en Augusta, Georgio) estas usona artisto, pentristo kaj gravuristo. Li ĝenerale perceptiĝas kiel ano de koncepta arto kaj ankaŭ forte asociiĝas kun Novdadaismo, abstrakta ekspresionismo kaj poparto.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Metaetiko

**Metaetiko** estas la parto de etiko kiu strebas kompreni kaj ekspliki la esencon de etikaj ecoj, sintenoj, prijuĝoj, kaj paroloj. Metaetiko malsamiĝas de normiga etiko per tio, ke ĝi ne penas decidi pri la etikeco aŭ maletikeco de apartaj agoj aŭ situacioj (kio sekvigus aprobon de kelkaj etikaj juĝojn kaj malaprobo de aliaj), sed anstataŭe penas malkovri la trajtojn de etikaj ecoj mem.

Kelkaj el la plej bazaj demandoj estigitaj de metaetiko estas la jenaj:

* Kion signifas "moraleco" kaj "morala ago" aŭ male, "malmoraleco" kaj "malmorala ago"?
* Kio estas la esenco de etikaj prijuĝoj?
* Kiel oni povas defendi moralajn prijuĝojn?

Kelkaj el la plej oftaj metaetikaj skoloj:

* Morala realismo, kiu asertas ke vere ekzistas moralaj normoj sendepende je la kredoj aŭ opinio de iu menso - la normoj estas objektivaj trajtoj de la vera mondo.
* Morala kontraŭrealismo, kiu iel neas la ekziston de objektivajn moralajn normojn.
* Morala neniismo, kiu tute neas, ke io ajn povas esti pli morale preferinda ol io alia.

## Vidu ankaŭ

* Priskriba etiko
* Metafilozofio
* Normiga etiko
* Aplikata etiko
* Adiaphora
# Sussex

Tiu ĉi artikolo temas pri la graflando de Anglio. Pri aliaj uzoj de la vorto vidu la apartigan liston Sussex (apartigilo).

| Sussex |
| --- |
| eksa Graflando |
|  |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| historia kantono de Anglio [+] |
|

---

 |
| Lando | Anglio |
|

---

 |
| Ĉefurbo | Chichester aŭ Lewes |
|  - koordinatoj | 50° 56′ 50″ N, 0° 8′ 29″ U (mapo)50.9471026998-0.141372694746
  |
| Akvokolektejo | 3 783 km² (378 300 ha) [+] |
| Areo | 3 783 km² (378 300 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 1 613 316 [+] (2011) |
| Denseco | 426,46 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Sussex (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|  |
| Sussex |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Sussex** [+] |
|  |

**Sussex** [Saseks] esperante Susekso, la nomo origine signifas "suda parto de la anglosaksoj", kun la okcidenta parto Wessex kaj la orienta parto Essex - estas graflando (regiono) en suda Anglio, ĉirkaŭ la urbo Brighton. Sussex estas unu el la 39 tradiciaj graflandoj de Anglio. Hodiaŭ ĝi estas dividita administre je subregionoj West Sussex (1989 km², ĉefurbo Chichester), East Sussex (1759 km², ĉefurbo Lewes) kaj la areo de urbo Brighton and Hove, kiu estas ekde 1997 memstara urbodistrikto. Sussex limas norde al Surrey, nordoriente al Kent, okcidente al Hampshire kaj sude al manika markolo. Ĝis 1974, Sussex estis ceremonia graflando, post tiam la funkcion transprenis West Sussex kaj East Sussex.

La nomo signifas *Suda areo de la saksoj* kaj estas ekde 477 dokumentita. La reĝlando Sussex estis malgranda reĝlando de la anglosaksoj, sed venis en la 8-a jc. sub regadon de la najbara reĝlando Wessex, en kiu ĝi disvolviĝis en 823. La kontraŭsituanta Normandio havis kun Sussex jam antaŭ la invado de 1066 intensajn kontaktojn. Hastings, la loko de la decida batalo situas en tiu areo.

La hodiaŭa Sussex estas grandparte ebena, kun montetaj ĉenoj kiel *South Downs* kaj *Weald* kiel plej granda altaĵoj. La riveroj estas mallongaj kaj ne gravaj. Ĝi situas apud la marbordo, kiu donas gravan ekonomian faktoron por la graflando. Krom Brighton, ankaŭ Bognor Regis kaj Eastbourne estas gravaj maraj banlokoj. En la landinterno regas ĉefa fruktokultivado kaj bovobredado.

La plej grandaj urboj de Sussex estas Burgess Hill, Brighton, Chichester, Crawley, Eastbourne, Hastings, Haywards Heath, Lewes kaj Worthing.
# Robin Hood

| Robin Hood |
| --- |
|  |
| **legenda heroo filma rolulo fikcia homo rolulo de japana movbildo**  |
| Kreita de | anonima aŭtoro |
| Verko | Robin Hood |
| Rolita de | William Russell, Robert Frazer, Douglas Fairbanks, Errol Flynn, Russell Hicks, Jon Hall, John Derek, Richard Todd, Don Taylor, Richard Greene, Giuliano Gemma, Sean Connery, Patrick Bergin, Kevin Costner, Russell Crowe, Taron Egerton, Cary Elwes, John Cleese, Lex Barker, Patrick Troughton, David Watson, Martin Potter, Michael Praed, Matthew Porretta, Jason Connery, John Bradley, David Robb, Jonas Armstrong, Boris Khmelnitsky, Tom Riley, Patrick Stewart, Harry Agar Lyons, Robert Clarke, Sean Maguire, Tom Ellis |
| Informoj |
| Eble sama | Robin Hood • Robin Wood |
| Sekso | vira |
| Nacieco | Reĝlando Anglio |
| Okupo | ŝtelisto • arkpafisto • glavobatalanto • privatmilicano • justa ŝtelisto |
| Edzo/Edzino | Maid Marian |
| Kunulo | Maid Marian |
| Malamikoj | Sheriff of Nottingham • Guy of Gisbourne |
|  |
| Memorigilo  |
|  |

**Robin Hood** [ˈrɒbɪn hʊd] ("Kapuĉa Robĉjo") estas legenda angla heroo, de multaj baladoj kaj versaĵoj ekde la 14-a jarcento. Laŭ la lastaj versioj, li estis bonega arkpafisto, kaj vivis en la Arbaro Sherwood kun sia grupo de Ĝojuloj, la bela Marianna, la monaĥo Tuck, la muzikisto Alan a Dale, kaj aliaj, prirabante la riĉulojn por doni al malriĉuloj. Li defendis saksojn kaj batalis kontraŭ fiaj anstataŭreĝo Sentera Johano kaj ties servisto ŝerifo de *Nottingham*, normandaj nobeloj kiuj perfidis la legitiman reĝon Rikardo la 1-a (Rikardo la Leono-Koro).

## Bildaro

* Statuo omaĝante Robin Hood en Nottingham
* Douglas Fairbanks rolante Robin Hood (1922)

## Vidu ankaŭ

* North Yorkshire
* Will Scarlet
# Psikopatio

| Psikopatio |
| --- |
| personeca trajto • personeca malsano • personeca tipo |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Portalo pri Medicino |

 |
|  |

**Psikopatio** estas Psika malordo, karakterizata precipe de neregataj impulsoj, humora nestabileco kaj nekapablo adapti sin al la medio, kio ĝenerale kondukas al kontraŭsocia konduto.

Empatio, kunsento, konscienco aŭ socia respondeco
ofte mankas al la psikopatiaj malsantrafitaj.
Tamen psikopatioj ofte scipovas ŝajnigi sin kaj ĉarmaj kaj amikemaj.
Tio gravas ĉar la psikopatioj ne estas perfortemaj sed
trompas iliajn kunhomojn kaj ŝanĝigas ties sintenojn
laŭ siaj celoj.

## Referencoj
# Fluoreska lampo

| Fluoreska lampo |
| --- |
|  |
| **gastubo • gas-ŝargiga lampo** |
|  |

Fluoreskaj lampoj en diversaj variantoj
Lampingo por T12 kaj T8 G13 dupinglaj fluoreskaj lampoj
Antaŭbalasto por 36-vata fluoreska lampo
**Fluoreska lampo** estas tubforma malŝarga lampo, kiu produktas lumon per elektra kurento tra gas-ŝargita tubo. La interna surfaco de la tubo estas kovrita per fluoreskaj mineralaj substancoj, kiuj transformas la ultraviolajn (UV) radiojn produktitajn ene de la tubo en blankan lumon videblan al la homa okulo.

## Konstruo kaj funkciado

Fluoreska lampo estas formata de longforma, kutime vitra tubo, kiu enhavas miksaĵon de argono kaj malgrandaj kvantoj da hidrargo. La ekscito de la hidrargaj atomoj per elektra kurento rezultigas emisiojn de UV-radioj. Tiuj radioj estas nevideblaj, sed kiam ili trafas la fluoreskan kovraĵon interne de la tubo, ili estas transformitaj en videblan lumon. Tiel, la lampo kreas lumon per konverto de nevidebla energio en videblan luman emision.

## Specoj kaj grandecoj

Fluoreskaj lampoj venas en diversaj grandecoj kaj tipoj, identigitaj per la diametro de la tubo. La plej oftaj estas la tipoj **T4**, **T5**, **T8**, kaj **T12**, kie la nombro indikas la diametron de la tubo en okonoj de colo. Ekzemple, T8-lampo havas diametron de unu colo (8/8 coloj). Ĉiu tipo havas diversajn aplikojn kaj efikecajn trajtojn, kaj la elekto de tipo dependas de la bezonoj de la lumigado, kiel luma produktado kaj kolortemperaturo.

## Avantaĝoj kaj malavantaĝoj

Fluoreskaj lampoj estas pli efikaj ol tradiciaj inkandeskaj lampoj, ĉar ili produktas pli da lumo per malpli da energio. Tamen, ili enhavas malgrandajn kvantojn da hidrargo, kiu povas esti malutila por la medio kaj bezonas specialajn recikligajn procedurojn. Pro tio, multaj fluoresekaj lampoj nuntempe estas anstataŭigitaj per LED-lumfontoj, kiuj estas pli ekologiaj kaj havas pli longan vivdaŭron.

## Aplikoj

Fluoreskaj lampoj estas vaste uzataj en hejmoj, lernejoj, oficejoj, kaj industriaj lokoj pro ilia alta efikeco kaj ekonomia konsumo. Ili estas popularaj en lokoj kie konstanta kaj hela lumigado estas necesa, kvankam ili nuntempe estas iom post iom anstataŭigitaj per LED-lampoj en multaj aplikoj pro ilia media efiko kaj la recikligaj problemoj.

## Vidu ankaŭ

* Kompakta fluoreska lampo
* Gas-ŝargiga lampo
* Inkandeska lampo

## Referencoj
# Turo Telstra

| Turo Telstra |
| --- |
|  |
| **telekomunika turo**  |
| Estiĝo | 1980 |
| Malfermo | 15-a de majo 1980 |
| Lando | Aŭstralio   vd |
| Situo | Aŭstralia Ĉefurba Teritorio |
| Situo |
| **Geografia situo** | 35° 16′ 32″ S, 149° 5′ 52″ O (mapo)-35.275555555556149.09777777778
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Turo Telstra (Nova Suda Kimrio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Turo Telstra |

 |
|
Turo Telstra |
|  |

**Turo Telstra** (ankaŭ konata kiel **Nigramonta Turo**; angle *Black Mountain Tower*) estas telekomunikada turo sur la montopinto de Nigra Monto en la ĉefurbo de Aŭstralio, Kanbero. Ĝi estas 195,2 metrojn alta kaj estis malfermita je la 15-a de majo 1980. La turo provizas Kanberon per tre gravaj komunikadrimedoj kaj eĉ estas la gvidmarko de Kanbero. La turo ankaŭ havas turniĝantan restoracion, unu vidaĵplaceton ene kaj du ekstere. De la vidaĵplacetoj estas belega vido al la urbego kaj la ĉirkaŭa kamparo.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de la turo Arkivigite je 2021-03-06 per la retarkivo Wayback Machine

﻿ / ﻿ (mapo)
# Radioterapio

| Radioterapio |
| --- |
| **medicina fako type of medical treatment (en)**  |
| **terapio • terapio kontraŭ kancero** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | high-energy radiotherapy (en)   vd |

 |
|  |

Radioterapio (Akrao, Ganao)
La **radioterapio** estas proceduro por la kuracado de malsanoj (ĉefe kancero) per la uzo de joniga radiado.

## Bazo de la radioterapio

Unu el la efikoj de la joniga radiado sur la vivan materion estas la damaĝo de la ĉeloj, kiam la radiado superas difinitan kvanton. La efiko estas des pli akuta kiam la ĉelo dividiĝas ofte, kaj tial la kanceraj ĉeloj suferas pli grandan damaĝon ol la normalaj. Tiun efikon oni malkovris baldaŭ post la ekuzado de la ikso-radioj, tiel ke jam Marie Curie proponis la uzon de tiu radiado por la kuracado de la kancero.

La Radioterapio aŭ Radioterapia Onkologio estas klinika specialaĵo, kombinanta la teĥnikojn de la Medicino kaj la Fiziko. Ĝi bezonas tre kontrolitajn procedurojn, kaj jam delonge pruvis sian efikon por la kuracado de granda varieco da onkologiaj malsanoj.

## Tipoj de radioterapio

Oni povas klasigi la Radioterapion en diversaj tipoj, laŭ jenaj kriterioj:

### Laŭ la distanco al la radioaktiva fonto

Kiam la fonto troviĝas en kontakto kun la homa korpo oni parolas pri **Brakiterapio**.

La plej konata formo de Radioterapio estas la **Teleterapio aŭ ekstera radioterapio**. En ĝi la fonto de radiado estas je ioma distanco de la homa korpo. La fonto povas esti:

* Tubo de ikso-radioj, uzata nuntempe malofte, kaj nur por tre surfacaj kanceroj.
* Lineara Akcelilo, en kiu elektronoj estas akcelataj pere de elektra kurento. Oni povas lanĉi la elektronojn mem aŭ oni povas, per koliziigo de la elektronoj sur difinitan celon, krei gama-radiadon.
* Radioaktiva fonto lokita ene de ŝildo, kiu elsendas gama-radiadon en difinitan direkton. La plej kutima izotopo estas la kobalto-60, kaj tial la nomo *kobaltobombo* kiun ĝi foje ricevas.

Novaj proceduroj estas uzataj en la lastaj tempoj, kiel la radiokirurgio, la stereotaktika radioterapio, la Radioterapio kun Modulita Intenseco (IMRT), la Tutkorpa Radioterapio (TBI, *Total Body Irradiation*).

Oni povas konsideri Radioterapio la uzadon de izotopoj kiujn oni enmetas en la internon de la korpo por kuraci la kanceron. Tiu proceduro estas tamen ĝenerale konsiderata kiel parto de la Nuklea Medicino.

### Laŭ la sinsekvo de uzo

La radioterapio povas esti

* **Ekskluziva Radioterapio**, kiam ĝi estas la nura traktado de la malsano.
* **Komplementa Radioterapio**, kiam ĝi uziĝas kun alia metodo, ĉu antaŭ aŭ pli ofte, post la kirurgio.
* **Samptempa Radioterapio**, kiam ĝi uziĝas samtempe kun la Kemioterapio, por potencigi la efikon de ambaŭ.

## Flankaj efikoj de la Radioterapio

La radioterapio efikas ankaŭ sur la sanajn histojn, kaj tial ĝi posedas kromefikojn.

## Vidu ankaŭ

* la artikolon pri la medicina fako radiologio, kiu diagnozoserĉe uzas radiadon, ĉefe rentgenajn radiojn, por bildigo de korpaj strukturoj
* Onkologia kirurgio