# Z filmo

Primitiva sceneja desegno por la ultra malaltbuĝeta filmo de Ed Wood *Plan 9 from Outer Space* (1957), kun la ombro de voĉilo (boom mic) en la bildo. *Plano 9* fariĝis unu el la plej famaj Z filmoj.
Afiŝo por *Plan 9 from Outer Space* (1957)
**Z filmo**, **Z-nivela** aŭ **Rubfilmo** (angle *trash* aŭ *garbage*) estas malaltbuĝeta filmo de pli malalta kvalito ol B filmo. Temas pri neintencite malbonaj filmproduktaĵoj, kies negativa percepto ŝuldiĝas aŭ al tro malalta buĝeto, al manko de talento flanke de la partoprenantoj, aŭ al troaj postuloj.

Aldone al malkonvinkaj aktoradoj, kritikistoj (depende de la filmo) kritikas maldensajn kaj falsaspektajn scenojn, dubindajn specialefikojn, kaj nelogikajn aŭ absurdajn intrigojn kun senpripensaj dialogoj. Kontraste, ekzistas ankaŭ filmoj en kiuj ĉi tiuj trajtoj estas intence uzataj kiel stilaj rimedoj.

Dum iuj rubfilmoj estas desegnitaj kiel ĉefaj produktaĵoj kaj allogas larĝan publikon, alia parto de la ĉi tie listigitaj produktaĵoj estas en la areo de hororaj filmoj kaj/aŭ B-filmoj.

La plej frua uzo de la termino (Z-rangigita filmo kaj sen la plena pejorativa signifo, kiu kutime celas) estas en recenzo de januaro 1965 fare de kritikisto Kevin Thomas en *la Los Angeles Times* , kie li skribis pri la filmo *The Tomb of Ligeia* (1964) kaj American International Pictures .

Ofte cititaj ekzemploj de la ĝenro inkluzivas *Plan 9 from Outer Space* (1959), *Atomic Hero* (1985), kaj *Sharknado* (2013, inkluzive de daŭrigoj).

## Priskribo

Mikro-buĝetaj filmoj el la 1930-aj jaroj, same kiel filmoj produktitaj de kompanioj konataj en la slango kiel *Poverty Row*, povas esti konsiderataj Z-filmoj. Ofte, ĉi tiuj filmoj ankaŭ havas perfortan, sangan kaj/aŭ seksan enhavon kaj minimuman artan senton. Ili povas facile esti kategoriigitaj kiel ekspluataj filmoj kaj nomataj " *Grindhouse* " filmoj . Krome, la kresko de interretaj amaskomunikiloj vidis proliferadon de malalt-buĝetaj filmoj, kiel tiuj en YouTube. En 2014, la Filmfestivalo Raindance publikigis artikolon nomante YouTube kiel ĉefa celloko por malalt-buĝetaj filmistoj. Kvankam la kapabloj de kelkaj el ĉi tiuj filmistoj variis, la meza kvalito de multaj el ĉi tiuj filmoj restas Z-nivela. Unu el la plej bonaj ekzemploj de tio estas la filmo *The Melonheads* , kiu estis origine publikigita en YouTube kaj gajnis multan diskonigon post kiam ĝi estis menciita en artikolo en cracked.com.

La usona reĝisoro Ed Wood estas ĝenerale konsiderata frua pioniro de la rubfilmo. En la 1950-aj jaroj, li estis postmorte elektita kiel "la plej malbona reĝisoro de ĉiuj tempoj" en la libro *Golden Turkey Award*, parte pro siaj malbonaj filmoj*.*  Ed Wood estas tipa reprezentanto de pretervole malbonaj produktadoj, kiu tamen estis konvinkita pri la kvalito de siaj verkoj. Aliaj ekzemploj de pretervole malbonaj produktadoj estas *Piranha 2: The Flying Killers* de James Cameron, *The Room* de Tommy Wiseau, aŭ, el pli lastatempa pasinteco, *Daniel: The Sorcerer* de Ulli Lommel.

Eĉ komercaj filmoj kelkfoje uzas stilajn rimedojn el rubfilmoj. En la 1960-aj jaroj, ekzemple, la germana televidserio *Raumpatrouille Orion* uzis ĉiutagajn objektojn kiel ferojn kaj banĉambrajn armaturojn kiel kosmoŝipajn akcesoraĵojn. En la 1970-aj jaroj, la angla komedia grupo Monty Python uzis rubelementojn en siaj filmoj por plifortigi sian nekutimajn humurojn. En Usono, Bill Rebane estis konsiderata la "majstro de la rubfilmo" per siaj hororaj filmoj kiel *Return of the Giant Spiders*. En Germanio, Helge Schneider atingis grandegajn biletvendejajn sukcesojn en la 1990-aj jaroj per siaj produktadoj, kiuj ŝajnis esti rubfilmoj ( *Texas - Doc Snyder Holds the World in Suspense*, 1993, kaj *O0 Schneider - Hunt for Nihil Baxter*, 1994). La usona filmisto Quentin Tarantino ankaŭ regule uzas la stilajn elementojn de rubfilmoj, kiuj fariĝis lia difina trajto en siaj gravaj Holivudaj furoraĵoj (*Inglourious Basterds*, 2009, *Django Unchained*, 2012). Bildigoj de perforto en komika stilo fluas egale en lian verkaron, kiel ankaŭ elementoj de artkino.

Fine de la 1960-aj jaroj, usonaj aŭtoroj de B-filmoj estis la unuaj, kiuj uzis rubajn elementojn por peri socie kritikajn mesaĝojn. " *Pink Flamingos* " (1972) de John Waters ironie spitis preskaŭ ĉiujn tiamajn konvenciojn pri bona gusto, parte kun la deklarita celo de Waters igi deviantojn kaj forpelitojn pli socie akcepteblaj. La filmoj *"The German Chainsaw Massacre"* (1990) kaj " *United Trash - The Column" (1996) de* Christoph Schlingensief atingis vastan agnoskon per rubaj produktaĵoj, kiuj trafe parodiis gravajn politikajn temojn de sia tempo en impertinenta kaj sengusta maniero, tiel establante lian rolon kiel serioza politika provokisto en la germana filma kaj teatra mondo.

## Trajtoj

La rubfilmo kiel neintencite malbona produktaĵo esence baziĝas sur unu aŭ pluraj el la jenaj kondiĉoj  :

1. manko de financaj rimedoj (kun efiko sur specialefektoj, dublado, filmmuziko, ktp.)
2. manko de talento (en la kazo de la scenaristo, aktoroj, reĝisoro aŭ pluraj el la supre menciitaj partioj)
3. neprofesia, amatoreca efektivigo
4. la malsukcesa intenco fari "senchavan" filmon
5. Malintereso pri konvenciaj kvalitnormoj
6. "Maldececo", en la senco de malobservoj de kulturaj kaj moralaj atendoj

En la rubfilmo en ĝia kultivita formo, ĉi tiu neceso transformiĝas en virton:

La manko de financaj rimedoj estas levita al principo.
La manko de talento estas malavare ignorata.
La intenco de la kreintoj estas produkti rubon.
La regulo produkti filmojn je la plej malalta ebla kosto foje kondukis al mirigaj profitmarĝenoj. Precipe en la 1950-aj jaroj, kiam ekzistis dediĉita publiko por rubproduktadoj, rubfilmoj foje povis atingi profitmarĝenojn multe superantajn tiujn de komercaj filmoj.

## Konataj reĝisoroj de rubfilmoj

* Demofilo Fidani (1914–1994)
* Russ Meyer (1922–2004)
* Edward D. Wood Jr. (1924–1978)
* Andy Sidaris (1931–2007)
* Joe D'Amato (1936–1999)
* Luigi Cozzi (1947)
* Jim Wynorski (1950)
* Charles Band (1951)
* Fred Olen Ray (1954)
* Albert Pyun (1954)
* Uwe Boll (1965)

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* B filmo