Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ningbo

| Ningbo |
| --- |
|

Fotomuntaĵo |
| subprovincnivela dividaĵo de Ĉinio  setlejo  departemento-ranga urbo  havenurbo  urbego  urbo  city specifically designated in the state plan (en)    vd |
| Administrado |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Kallao (2015–) Victoria de Durango (2014–) Kluĵo (2014–) Mariboro (2014–) Alytus (2014–) Teguo (2013–) Odeso (2008–) Bydgoszcz (2005–) Nottingham (2005–) Aŭklando (1998–) Aachen (1986–) Verono  San-Paŭlo  Masuda (en)   Rueno  Florenco   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 315000 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 7 639 000  (2012) [+] |
| **Loĝdenso** | 816 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 29° 53′ N, 121° 33′ O (mapo)29.875121.54916666667
  [+] |
| **Alto** | 150 m [+] |
| **Areo** | 9365,58 km² ( 936 558 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ningbo (Ĉinio)DEC |
| Situo de Ningbo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Ningbo [+] |
|  |

**Ningbo** (ĉine 寧波市/宁波市, pinjine *Níngbō* aŭ plene *Níngbō shì*) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo, havenurbo, ĉefsidejo de mararmeo kaj universitata urbo en Ĉinio. La municipo administras ankaŭ la proksimajn urbojn kaj distriktojn.

Katedralo de Ningbo
## Geografio

Ningbo etendiĝas laŭ Orientĉina maro ĉe enfluejo de rivero.

## Historio

Ningbo havas proksimume 7 miljarajn historiojn. Ĝi estis grava komerca loko de la silka vojo. Portugaloj komercadis tie ekde 1522. La britoj pro Traktato de Nankingo akiris la komercadon en 1842. Poste okazis ribelo kaj ĉina-franca mara batalo. En 1940 la japanoj bombardis la urbon.

## Ekonomio

Motoro de la ekonomio estas la haveno, kie komercadis jam en la 7-a jarcento.

## Klimato

Ningbo havas subtropikan klimaton kun influo de musono. La tutjara averaĝa temperaturo estas 17 °C. En junio kaj aŭgusto tio estas proksimume 30 °C. Foje dum vintro iomete frostas. Jare pluvas po 1450 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter marto-septembro.

## Trafiko

Ponto en Ningbo
Ningbo havas internacian flughavenon, havenon, gravajn pontojn, 2 fervojajn liniojn kaj 5 ĉefvojojn. En la urbo metroo konstruiĝas.

## Vidindaĵoj

* muzeo kun biblioteko fondita en 1516
* templo Baoguo, la plej malnova sendifekta ligna templo en suda Ĉinio (ekster la urbo)
* pagodo Tianfeng
* templo Tiantong
* katedralo

## Kulturo

La legendo de Liang Shanbo kaj Zhu Yingtai estas tragika amhistorio inter Liang Shanbo kaj Zhu Yingtai. La legendo naskiĝis en la urbo Ningbo kaj estas unu el la kvar plej famaj legendoj en Ĉinio. La malfeliĉa paro estas konata ankaŭ kiel Romeo kaj Julieta de Oriento.

## Famuloj

* ZHOU Wei Hui ĉina verkistino tie naskiĝis
* Chou Io tie naskiĝis en 1912

## Ĝemelurboj

* Nagaokakio, Japanio 1983
* Aachen, Germanio 1986
* Wilmington, Usono 1988
* Rouen, Francio 1990
* Waitakere, Nov-Zelando 1998
* Santos, Brazilo 2002
* Veszprém, Hungario 2003
* Varna, Bulgario 2004
* Stavanger, Norvegio 2004
* Nottingham, Britio 2005
* Bydgoszcz, Pollando 2005

## Famaj nomportantoj

* **3543 Ningbo**, asteroido

## Vidu ankaŭ

* Ponto de golfo Hangzhou

## Referencoj

Riverbordo ĉe Ningbo
Templo de Ningbo
# Usona enmigra akto de 1924

Prezidento Coolidge subskribas la leĝon antaŭ la Blanka Domo; John J. Pershing staras maldekstre de la prezidento.
La Usona enmiga leĝo de 1924 (angle **Immigration Act of 1924**, ankaŭ uzata en la angla **National Origins Act**, **Asian Exclusion Act** aŭ **Johnson-Reed Act**) estis federacia leĝo de Usono, kiu limigis la nombron de la enmigrantoj je 2% en proporcio de la usona loĝantaro laŭ devenlandoj. Tio celis rezervi la blankulan kaj protestantan superecon en la Usono.

## Enhavo kaj signifo

La bazo de la proporcio, enmigraj kvotoj estis la popolnombrado de 1890. La leĝo ekskludis enmigradon de azianoj, precipe ĉinoj, ĉinaj prostituitoj. Tio plifortigis la efikon de *Alien Land Acts* en kelkaj okcidentaj usonaj federaciaj ŝtatoj, kiuj malebligis akiri agroposedaĵon fare de la usonaj japanoj.

La leĝo ŝanĝis la akton de 1921 (Emergency Quota Act). La leĝo celis malfaciligi nedeziritan enmigradon de sud-eŭropanoj kaj orient-eŭropanoj, kiuj amase enmigris ekde la 1890-aj jaroj. Por enmigrado el Latina Ameriko, la leĝo ne entenis limigon.

La leĝon kontraŭis 6 senatanoj kaj samgrando en domo de reprezentantoj. La plej forta kontraŭulo de la leĝo estis freŝelektita reprezentanto de
Brooklyn, Emanuel Celler. Li ofertis sian vivon dum kvar jardekoj por kontraŭbatali la leĝon.

Plej grava porparolanto de la leĝo estis Madison Grant, kiu preferis la nord-eŭropanojn pro rasismo.

## Sekvo

En la unuaj dek jaroj post 1900 migris ĉiujare ĉ. 200.000 italoj en Usonon, post akcepto de la leĝo en 1921 nur 4.000 povis eniri la landon ĉiujare. La kvoto samtempe estis 57.000 por Germanio. La 86% de la 165.000 eblaj enmigrontoj povis alveni el Britaj Insuloj, Francio, Germanio kaj aliaj nord-eŭropaj landoj.

La kvotoj validis kun etaj modifoj ĝis usona enmigra akto de 1965.
# Noe Itō

| **Noe Itō** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo |
| **伊藤 野枝**  |
| **Naskiĝo** | 21-an de januaro 1895 (1895-01-21) en Fukuoka |
| **Morto** | 16-an de septembro 1923 (1923-09-16) (28-jaraĝa) en Tokio |
| **Mortis pro** | hommortigo  vd |
| **Lingvoj** | japana vd |
| **Ŝtataneco** | Japanio   vd |
| Familio |
| **Edz(in)o** | Jun Tsuji (en)    vd |
| **Amkunulo** | Ōsugi Sakae   vd |
| **Parencoj** | Colombian artist of Japanese descent (mul)  (pranepino)  vd |
| Profesio |
| **Okupo** | verkisto  feministo  anarĥiisto  socia kritikisto  redaktoro   vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Noe Itō** (伊藤野枝, *Itō Noe*?, naskiĝinta la 21an de januaro de 1895 en Fukuoka, Japanio; mortinta la 16an de septembro de 1923) estis anarĥiisto, socia kritikisto, verkisto kaj inismano.

Ŝi finigis siajn studojn ĉe la Ueno Lernejo por Knabinoj en Ueno, Tokio, kaj aniĝis la Bluŝtrumpet-Societon (Seitō-sha; 青鞜社), produktanto de la inisma arta kaj kultura ĵurnalo *Seitō* (青鞜) en 1912. Itō verkis sociajn kritikojn kaj romanojn, kaj tradukis verkojn de Emma Goldman (Emma Goldman, *The Tragedy of Woman's Emancipation*, Nov-Jorko, Mother Earth Publishing Association, 1906, ktp.).

Dum la somero de sia kvina jaro ĉe la Ueno Lernejo por Knabinoj, sub la administrado de sia onklo, ŝi edziĝis kun homo nomita Fukutarō. Itō konsentis la edziĝon, ĉar Fukutarō ĵus revenis el Usono, kien ŝi esperis iri. Ŝi sekrete diris al sia fratino, ke kiam ili alvenus Usono, ŝi forirus kaj forlasus lin. Tio neniam okazis, kaj ili restis en Japanio. La malplezuro de Itō pro la edziĝa aranĝo kreskis kiam sia edzo ne povis surteni ŝiajn edukajn interesojn, kiu estis parto de la edzaranĝo.

Kiam ŝi komencis ĉeesti Ueno, ŝi amikiĝis kun sia instruisto pri la angla, Jun Tsuji. Li eĉ estis ŝia konfidulo dum ŝia edziĝo. Tsuji permesis, ke Itō restu en lia domo kiam ŝi devis reveni al la domo de sia edzo, afero kiu interumpigus ŝian edukadon. Per la helpo de Tsuji, ŝi daŭris sian edukadon kaj eventuale finigis sian edziĝon kun Fukutarō. Itō kaj Tsuji komencis amrilaton kaj rapide edziĝis. Ili eventuale havis du filojn: Makoto kaj Ryuji. Ilia amrilato daŭris preskaŭ kvar jarojn antaŭ ŝi estis kaptivita de Sakae Ōsugi.

Eke de 1916, ŝi loĝis kaj laboris kun Ōsugi, kie ŝi daŭris kreskante en la inismaro kaj montris kreskantan gvidistpovon. La 16an de septembro de 1923, dum la ĵusa ĥaoso post la Ega Tertremo de Kantoo, Itō, Ōsugi, kaj lia 6-jara nepo estis arestitaj, mortbatitaj kaj forĵetitaj en puton, de armea policanaro gvidita de leŭtenanto Masahiko Amakasu. Noe Itō estis 28-jara.

La mortigado de tiaj renomaj anarĥiistoj kaj de juna infano, konatiĝis kiel la Incidento Amakasu kaj instigis surprizon kaj koleron tra Japanio.

La kinisto Kiju Yoshida filmis je „Eroso Plus Amasmurdo“ (エロス＋虐殺) en 1969, filmon pri Sakae Ōsugi, en kiu Itō havas gravan rolon.
# Takamagahara

**Takama-ga-hara** (japane 高天原; laŭvorte: *Ebeno de Alta Ĉielo*), ankaŭ **Ama-no-hara**, **Ama-cu-kuni**, **Takahama-hara**, **Takama-no-hara** aŭ **Takama-hara**), estas en ŝintoismo la naskiĝa kaj la rezida ejo de la ĉiela kami, de kiu ankaŭ originas ankaŭ la estiĝo de la mondo kaj kiu dividis la ĉielon kaj la Teron.

Takama-no-hara estas interligita per „ŝvebantaj pontoj de la ĉielo“ al Aŝihara-no-naka-cu-kuni, la vera mondo de la mortemuloj, kie ankaŭ vivas la teraj kami-oj. Kiel malo al Takama-no-hara, submondo (yomi) estas lando de la mortintoj, el kiu venas la malbono (kolero), malbonŝanco kaj la detruoj.

Kiel reprezentantino de la Takama-no-hara estas Amaterasu.

Multaj japanaj mitologiaj rakontoj aŭ popolaj konscioj fabelas pri mortemuloj, kiuj iuvoje veturas al Takama-no-hara kaj restas tie.

## vidu ankaŭ

* Monto Takamagahara
# Markizo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun markezo. |

**Markizo** (france: *Marquis*; svede: *Markis; nederlande:* Markies*; germane:* Marquess*; angle:* Marquess*; hispane:* Marqués*; portugale:* Marquês*; itale:* Marchese*)* estas nobelo de rango inter grafo kaj duko. Temis pri nobelo kiu havis feŭdan bienon je la limoj de la imperio. Tiu bieno nomiĝis en la germana *Grenzmark* (limbieno) aŭ simple *Mark*.

Karolo la Granda enkondukis la oficon de markizo/margrafo ĉirkaŭ la jaro 800 kaj liaj posteuloj longe konservis ĝin. La celo de Karolo estis protekto de la limoj de la imperio kontraŭ eksteraj atakoj. Eĉ post disfalo de la okcidenta imperio tiun titolon oni daŭre uzis en multaj eŭropaj landoj, kaj alportis ĝin al aliaj landoj kiel ekzemple Britio.

## Vidu ankaŭ

* Margrafo
# Cenzuro en Orienta Germanio

**Cenzuro en Orienta Germanujo** estis la tuto de cenzuraj agadoj, kies celo estis malhelpi liberan informadon de la popolo en orienta Germanujo, malebligi laboron de la opozicio kaj libera publika diskutado.
La fino de orienta Germanujo finis ankaŭ la cenzuron.

## Bibliografio

* Simone Barck, Martina Langermann, Siegfried Lokatis: *„Jedes Buch ein Abenteuer!“ Zensursystem und literarische Öffentlichkeiten in der DDR bis Ende der sechziger Jahre (Ĉiu libro estas aventuro! Cenzurosistemo kaj literaturaj publikaĵoj en orienta Germanujo ĝis la fino de la sesdekaj jaroj)*; Berlino: Akademie-Verlag, 1997; ISBN 3-05-003118-2
* Falco Werkentin: *Politische Strafjustiz in der Ära Ulbricht (Politika punjustico en la erao de Ulbricht)*; Berlino: Links, 1995; ISBN 3-86153-069-4
* Siegfried Bräuer, Clemens Vollnhals (eld.): *In der DDR gibt es keine Zensur. Die Evangelische Verlagsanstalt und die Praxis der Druckgenehmigung. 1954–1989 (En orienta Germanujo ne ekzistas cenzuro. La protestanta eldoninstuto kaj la praktiko de printpermesoj)* Enhavo, Leipzig 1995, ISBN 3-374-01583-2.

## Referencoj
# Milito de sendependiĝo

La Greka milito de sendependigo (1821–1829) kontraŭ la Otomana Imperio.
Hungara sendependecmilito de 1848–1849
Roto Seán Hogan de IRA dum la Irlanda milito de Sendependeco (1919–1921).
**Milito de sendependiĝo**, **Milito de sendependigo**, **Milito de sendependeco**, aŭ rekte **sendependecmilito** estas konflikto okazanta sur teritorio kiu deklaris sendependecon. Siatempe la ŝtato kiu antaŭe tenis tiun teritorion sendas militfortojn por sekurigi sian suverenecon kaj la indiĝenaj loĝantaroj suferas konfliktojn kun la antaŭa posedanto, nome separatista ribelo komenciĝis. Se nova ŝtato estas sukcese establita, la konflikto estas kutime konata kiel ¨Milito de sendependeco¨.

Uzo de la esprimo plejparte originas de la Usona Milito de Sendependeco sed antaŭaj konfliktoj igis la nomon retroaktive - kiel ekzemple pri la Nederlanda Sendependecmilito, originale konata kiel la "Sepjara Milito" kaj daŭre ofte nomita sub tiu nomo en Nederlando mem.

## Ekzemploj de sendependecmilitoj

* Alĝeria Milito de Sendependeco
* Argentina Milito por Sendependiĝo
* Bangladeŝa Liberigo-Milito
* Barata sendependecmilito
* Biafra Liberigo-Milito
* Bosnia Milito por Sendependiĝo
* Etiopa sendependecmilito
* Greka milito de sendependigo
* Haitia sendependecmilito
* Milito de Hispana Sendependiĝo
* Sendependigo de Hispanameriko
* Hungara sendependecmilito
* Kolombia sendependecmilito
* Kosova Milito por Sendependiĝo
* Latva milito de sendependeco
* Nederlanda Milito por Sendependiĝo
* Milito por Turka Sendependiĝo
* Usona Milito de Sendependeco

## Vidu ankaŭ

* Sendependiga milito
* Militoj de nacia liberigo
# Aŭgusta Revolucio

Aŭgusta Revolucio en ĉefurbo Hanojo la 19an de Aŭgusto, 1945.
La **Aŭgusta Revolucio** (vjetname: Cách mạng tháng Tám), konata ankaŭ kiel **Aŭgusta Ĝenerala Ribelo** (vjetname: Tổng Khởi nghĩa tháng Tám), estis revolucio lanĉita de la partio Việt Minh (Ligo por la Sendependeco de Vjetnamo) de Ho Ĉi Minh kontraŭ la franca kaj la japana imperiaj koloniaj regado en Vjetnamio, la 14an de Aŭgusto, 1945.

Post du semajnoj, fortoj de Việt Minh estis kaptintaj kontrolon de plej ruraj vilaĝoj kaj urboj tra Norda, Centra kaj Suda Vjetnamio, inter kiuj Hanojo, kie la Prezidento Hồ Chí Minh anoncis la formadon de la Provizora Demokratia Respubliko, Huế, Sajgono, escepto en la urboj Móng Cái, Vĩnh Yên, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu. Tamen, laŭ Vjetnama dokumento, Việt Minh, fakte, kaptis kontrolon de tuta Vjetnamo. La 2an de Septembro, 1945, Ho Ĉi Minh deklaris Vjetnaman sendependecon. La Aŭgusta Revolucio klopodis krei unuigitan reĝimon Việt Minh por la tuta lando.

## Vidu ankaŭ

* Franca Hindoĉinio

## Notoj

## Bibliografio

* Duiker, William J. (1983). Vietnam： Nation in Revolution. Westview Press: Frederick A. Praeger. ISBN 978-0-86531-336-1.
# Organizata krima agado

| Organizata krima agado |
| --- |
|  |
| **homa aktiveco speco de krimo**  |
| **krimeco • socia temo • krimo** |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | drogkartelo  vd |

 |
|  |

**Organizata krima agado** aŭ **organizata krimo** aŭ **organizata deliktado** estas sumo de krima aktiveco efektivigita ne far unuopaj krimuloj aŭ limigitaj bandoj, sed larĝskale kaj kvazaŭprofesie far bone organizitaj grupoj, ofte dum longa tempo. **Krima organizaĵo** aŭ **krimorganizaĵo** aŭ **organizita krima grupo** estas socia strukturo konsistanta el unuopulo kiuj organiziĝas por fari krimaĵojn aŭ deliktaĵojn. Inter agoj ofte fifaritaj organize troviĝas trafikado de drogoj kaj armiloj, replikaĵoj de artaj verkoj aŭ arkeologiaj trezoroj, ŝtelado de veturiloj, terorismo, forkapto, trafikado de sendokumentuloj, genocido ktp.

La plejmulto el la krimaj organizaĵoj havas hierarkian ordon, kies plej oftaj formoj estas la bandoj kaj mafio. Ili funkcias sub sia propra morala aŭ honora etikkodo, kiun la membroj devas gardi sekrete.

Foje bandoj unuiĝas por kunordigi sian agadon. En Haitio bandoj ofte rekte kontraŭstaras la registaron kaj en marto 2024 eĉ deklaris militon kontraŭ ĝi, sturmokupinte la plej grandajn prizonojn kaj liberiginte kelkmil krimulojn.

## Vidu ankaŭ

* Korupto
* Mafio
* Monlavado
* Gangstero
* Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ transnacia organizita krimagado

## Eksteraj ligiloj

* Belov. S. Foje en Siberio: la historio de timo esperante *(historio de la bandita grupo, kiu agis en Tjumeno, Rusio en 1993)*
# Boeing B-52 Stratofortress

| Boeing B-52 Stratofortress |
| --- |
|  |
| Tipo: | Strategia Bombaviadilo |
| Fabrikanto: | Boeing |
| Unua flugo: | 15-an de aprilo 1952 |
| Enkonduko: | 29-an de junio 1955 |
| Produktokvanto: | 744 |
|  |

La **B-52 Stratofortress** estas Usona jetmotora strategia bombaviadilo.

Ekde ĝia unua servo en 1955, la B-52 estas la plej longservanta bombaviadilo en Usona aerarmeo, servante ekde la malvarma milito ĝis nun, danke al malalta kosto por operado. Je decembro 2015, 58 B-52-oj servis en Usona aerarmeo, dum 18 aviadiloj estas en rezervejo. Nuntempe la Usona aerarmeo planas operadon de B-52 ĝis 2040 aŭ 2045.

## Historio

En novembro 1945, post la dua mondmilito, Aera Materiala Komando (angle Air Material Command AMC) petis novan bombaviadilon al Boeing, "kiu kapablas fari strategiajn misiojn sen aviadbazoj, kiuj kontrolita de alia lando". La projekto de nova bombaviadilo, nomita Modelo 462, poste rezultis je la turbopropmotora bombaviadilo B-36.

En 1947, la Usona aerarmeo denove petis bombaviadilon kun kapablo de transportado de nukleaj bomboj. La modeloj 464-16 (por nukleaj bomboj) kaj 464-17 (por ordinaraj bomboj) estis dezajnitaj en 1947, tamen tiuj modeloj montris malpli rendimenton ol B-36. Pro la malbona efikeco de la modeloj, la Usona aerarmeo konsideris la nuligon de la projektoj, tamen danke al peto de Boeing al la sekretario de la Usona Aerarmeo, la projekto daŭriĝis kun novaj teknikaĵoj. En 1948, AMC denove petis novan bombaviadilon kun jetmotoro. En bazo de B-47 Stratojet, la fina modelo de B-52, XB-52 flugis la 15-an de aprilo 1952.

La unua B-52, B-52A komencis operadon en Castle Aerarmea bazo en Kalifornio, la 29-an de junio 1955. En la Vjetnama milito, B-52oj bombis multajn Vjetnamajn urbojn kiel Hanojo. Sed pro la politika limigo de bombado, la strategiaj bombadoj en Vjetnamio fakte ne influis en la milito.

Inter la 1950oj ĝis la 1970oj, la ĉefa misio de la B-52 estis bombado de Sovetunio kun nukleaj bomboj dum ebla milito kun Sovetunio. Kune kun Interkontinentaj balistikaj misiloj de la terarmeo, Submarŝip-lanĉitaj balistikaj misiloj de mararmeo, la B-52 funkciis kiel ĉefa nuklea arsenalo de la Usona aerarmeo. La B-52 ofte montriĝis en filmoj pri nuklea milito, kiel *Dr. Strangelove* (1964).

## Notoj

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Usona Aerarmeo
# Milita ĵurnalisto

Helen Kirpatrick, tre malofta militĵurnalistino, 1944
**Armea korespondanto** (kaj specife **milita korespondanto**) estas ĵurnalisto (kampa raportisto), kiu raportas pri milito kaj konflikto. Temas pri korespondanto, kiu akompanas la gvardion, armeon, aerarmeon kaj mararmeon dum militaj (batalaj) operacioj kaj raportas pri la eventoj de la milito en la gazetaro kaj estas akreditita de la ŝtato, en kies teritorio li eldonigas.

Ĉi tiu difino ankaŭ inkluzivas fotoĵurnalistojn, kiuj dokumentas kaj raportas de militaj scenoj per milita fotado. Ĉar la celo de la milita korespondanto estas alporti la plej bonajn kaj plej interesajn novaĵojn aŭ bildojn, li ofte prenas nejustajn riskojn. Milita korespondanto povas akompani unu flankon de la militanta partio kaj raporti pri la konflikto unupartie aŭ esti neŭtrala kaj provi raporti pri la konflikto tiel, ke ĝi ampleksas ĉiujn militantajn partiojn.

Batalantaj fortoj kelkfoje uzas armeajn korespondantojn akompanantajn ilin por psikologiaj militaj celoj, por transdoni mesaĝojn al la malamiko (timigado kaj malinstigo) aŭ al la homoj en la malantaŭo (fortigante la laboretoson, teksante mitojn pri venko kaj heroeco). La informoj raportataj de la armea korespondanto povas enhavi sekretojn aŭ esti malfavoraj al la batalanto, kaj tial ili estas submetitaj al armea cenzuro, kies apliko kaj la respondoj al ĝi varias laŭ la naturo de la rilato inter la fortoj sur la kampo kaj la ĵurnalistoj kaj la gazetaro aŭ dissendaj organizoj, kiuj sendis ilin.

Moderna milita korespondado aperis de la sciiga raportado de militistaj konfliktoj dum la Franca Revolucio kaj Napoleonaj Militoj. Ties ĉeesto kreskis en la mezo de la 19-a jarcento, kun usonaj ĵurnalistoj raportantaj pri la Meksika-usona milito (1846-1848) kaj la eŭropa ĵurnalistoj raportantaj pri la Krimea milito (1853-1856).

Laŭ la traktatoj de milito, estas kutime ne intence vundi armean korespondanton farantan sian laboron, kaj armeaj korespondantoj moviĝas senarmigitaj, sed multaj armeaj korespondantoj estas vunditaj kaj mortigitaj aŭ kaptitaj dum plenumado de siaj devoj kaj kelkfoje estas kidnapitaj de gerilaj fortoj aŭ neregulaj milicoj por elaĉeto. Dum la Vjetnama milito (inter 1955 ĝis 1975), 66 ĵurnalistoj estis mortigitaj, kaj nur en 2007, 65 ĵurnalistoj estis mortigitaj en konfliktaj zonoj (ĉefe Afganio (Milito en Afganio (2001-2021)) kaj Irako).

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Militaj Korespondantoj: Libra Bibliografio
* Biografia vortaro de 24,000+ eniroj de britaj kaj irlandaj ĵurnalistoj kiuj mortis inter 1800 ĝis 1960
# Pulma kancero

| Pulma kancero |
| --- |
| malsano |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Portalo pri Medicino |

 |
|  |

| Kodo laŭ la Klasifiko Internacia de Malsanoj (versio 10) |
| --- |
| C34 | bronka kaj pulma kancero |
| C34.0 | en la ĉefa bronko |
| C34.1 | en la supra pulma lobo |
| C34.2 | en la meza pulma lobo |
| C34.3 | en la suba pulma lobo |
| C34.8 | en pluraj bronkaj kaj pulmaj partoj |
| C34.9 | sen loka specifigo |
|  |

 bildigo de pulmo, kunmetita el pluraj bildoj de komputila tomografio, kun pulma kancero (sago)
**Pulma kancero** aŭ **bronka kancero** estas kancero de la pulmaj bronkoj kaj bronketoj. Temas pri unu el la plej oftaj homaj kanceraj malsanoj. Ĉefa kaŭzo estas la inhala fumado de tabako. Krome ekzistas iuj pliaj kemiaj substancoj, kiu povas kaŭzi la specon de kancero, ekzemple asbesto aŭ kromo - kun ili homoj povas kontaktiĝi proprofesie. Ĉiuj aliaj eblaj kaŭzoj, ekzemple influoj de naturaj substancoj en la medio, kiel la gaso radono, estas statistike nesignifaj rilate al la ekesto de kancero.

La ŝancoj kuraci pulman kanceron daŭre estas malbonaj: kvin jarojn, post kiam oni eltrovis la diagnozon de pulma kancero, ankoraŭ vivas malpli ol 10 procentaĵoj de la pacientoj, malgraŭ ĉiaj terapioj. Pli da homoj mortas pro pulma kancero ol pro mama, prostata kaj kojla kancero kune. Kialo pro tio aparte estas, ke la kancera kresko komence ne kaŭzas senteblajn simptomojn. Kiam fine ja eksenteblas simptomoj kiel kronike raŭka voĉo aŭ tusado de sango, plejparte tro malfruas ankoraŭ komenci sanigan terapion. Tamen en la kazo de ĝustatempa trovo de pulma kancero, kutime hazarda ekzemple per komputila tomografio, la ŝanco sanige terapii ĝin laŭ la Usona Societo pri Kancero (*American Cancer Society*) estas je 47 procentaĵoj.

## Notoj
# MI5

| MI5 |
| --- |
|  |
|  |
| **sekureca servo**  |
| Komenco | 1909 vd |
| Geografia situo | 51° 29′ 38″ N, 0° 7′ 32″ U (mapo)51.493888888889-0.12555555555556 |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo | Thames House |
| **Situo** | Civito de Vestminstro |
|

|  |
| --- |
| MI5 (Centra Londono)DEC |

 |
|
MI5 |
| **Agareo** |
kontraŭspionado |
| **Moto** | Regnum Defende |
| Estro | Andrew Parker |
| Retejo | Oficiala retejo |
|  |

La nuna ĝenerala kvartalo de la MI-5 je la Tamiza Kribrilo.
Tamiza Domo nokte.
Blazono de MI5.
MI5 estas la enlanda brita sekureca servo.

## Vidu ankaŭ

* National Security Agency

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo