Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fulmomilito

**Fulmomilito** aŭ **fulm-milito** (el la germana *Blitzkrieg* [blickri:k]) estas taktiko kiu baziĝas je la momento de surprizo, moviĝemo, armilteĥnika kaj armilforta supereco.

## Premisoj

Kreinto de la fulmomilito estis Alfred von Schlieffen. Komence de la unua mondmilito t.n. plano Schlieffen antaŭvidis konkeron de Francio dum 6 semajnoj, danke al tio estus ebla transporto de ĉiuj militfortoj al Orienta Fronto, kontraŭ Rusio. Teoriaj fundamentoj de la fulmomilito kun uzo de tankoj estis prilaboritaj kaj unuafoje prezentitaj de Heinz Guderian en lia libro *Achtung – Panzer!*, eldonita en 1937.

Tion uzis germanoj unuafoje en 1938 dum la hispana enlanda milito kaj en 1939 kontraŭ Pollando.

La esenco de la taktiko estas la paralizo de la malamika armeo per rapida atako. Ĝin enkondukas la malfortigo de la defendaj fortoj, malebligo de komunikado, postliverado de materialoj. Tio okazas per aviadila bombardado kaj ofte forta kanona pafado.

En la dua etapo granda nombro de kirasitaj tankoj atakas en relative mallonga fronta linio kaj trarompas ĝin. Tion helpas same aviadila, kanona bombardado, arta kaŝiga fumo, eble kun paraŝutistoj.

Post tiuj du etapoj okazas la izoligo, ĉirkaŭbrakumo de la malamikaj fortoj.

Tiuj manovroj damaĝas la homan kaj armilan materialojn.

La germana armeo Wehrmacht uzis tiun taktikon en 1940 kontraŭ Belgio, Nederlando kaj Francio kun sukcesoj. La plej bona ekzemplo estas batalo de Francio, kiu estis konkerita apenaŭ dum kelkaj semajnoj.

En 1941 post komenco de Operaco Barbaroso la fulmomilito unuafoje renkontis seriozan reziston, kiam germanoj ne sukcesis konkeri Moskvon kaj konkeri Stalingradon, kaj Sieĝo de Leningrado daŭris tre longe.

En Nord-Afriko aplikis tiujn spertojn Erwin Rommel, dum en 1944 uzis la taktikon en Eŭropo la usona George Patton.

Oni rigardas fulmomilito la manovrojn de Israelo en 1967 kontraŭ Egiptio kaj Sirio, dum la Sestaga milito, kaj la Iran-Israela milito en 2025.

## Fulmomilito en popola kulturo

La vorto *blitzkrieg* aperis en la intermilita periodo, kaj estis disvastigita komence de la Dua Mondmilito.

## Bibliografio

* *PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń* (Leksikono de PWN, Armeo, milito, armiloj), Scienca Eldonejo PWN, Varsovio 2001, ​ISBN 83-01-13506-9​.

## Eksteraj ligiloj

* Raymond Limbach: Blitzkrieg, military tactic, Encyclopaedia Britannica
# Ekonomia sankcio

**Ekonomia sankcio** estas komerca kaj financa puno aplikita fare de unu aŭ pliaj landoj kontraŭ ŝtato, grupo aŭ persono.​ La ekonomiaj sankcioj povas inkludi variajn formojn de komercaj barieroj, doganoj kaj restriktoj al la financaj operacioj.​ Embargo estas io simila, sed ĝenerale tio inkludas pli akran sankcion. La ekonomiaj sankcioj ne estas truditaj necese pro ekonomiaj cirkonstancoj; ili povas esti truditaj ankaŭ pro vario de politikaj, militaj kaj sociaj kialoj. Ili povas esti uzataj por atingi kaj naciajn kaj internaciajn celojn.​

## Notoj
# Imperijapana Ŝiparmeo

| Imperijapana Ŝiparmeo |
| --- |
|  |
|  |
| **mararmeo**  |
| Komenco | 1869 vd |
| Fino | 1945 vd |
| Poste | Mara Sindefenda Truparo de Japanio vd |
| Lando*j* | Japana Imperio vd |
|

|  Partoj |
| --- |
|  | Marine Corps of the Imperial Fleet of Japan (en)  3rd Fleet (en)  5th Fleet (en)  4th Fleet (en)  1st Fleet (en)   vd |

 |
| **Posedatoj** | Hiro Naval Arsenal (en)  Bucholz Army Airfield (en)  I-168 (mul)  Wotje Airport (en)   vd |
|  |

Marbatalo de Dan-no-ura en 1185.
Kopio de japana galiono de 1613 nome *San Juan Bautista*, en Iŝinomaki, Japanio.
La **Imperijapana Ŝiparmeo** (malnovkaraktre: japane 大日本帝國海軍 kaj novkaraktre: 大日本帝国海軍 *Dai-Nippon Teikoku Kaigun* "Ŝiparo de la Granda Japana Imperio", aŭ 日本海軍 *Nippon Kaigun*, "Japana Ŝiparo") estis la ŝiparo de la Imperio de Japanio el 1868 al 1945, kiam ĝi estis dissolvita dum la Okupacio de Japanio post la Kapitulaco de Japanio fine de la Dua Mondmilito. La Japana Memdefenda Marforto (JMDMF) estis formita post la dissolvo de la IJŜ.

La Imperijapana Ŝiparmeo estis la tria plej granda ŝiparmeo en la mondo ĉirkaŭ 1920, malantaŭ la brita Reĝa mararmeo kaj la Usona Mararmeo (USN). Ĝi estis helpita de la Imperijapana Ŝiparmea Aerservo por aviadilaj operacoj el la ŝiparo. Ĝi estis la ĉefa rivalo de la Aliancanoj en la Pacifika Fronto de la Dua Mondmilito.

La originoj de la Imperijapana Ŝiparmeo estis el frua interagado kun landoj de Azio, el frua mezepoka periodo kaj atingis pinton de aktiveco dum la 16a kaj 17a jarcentoj en la erao de kultura interŝanĝo kun eŭropaj potencoj dum la Epoko de Malkovroj. Post du jarcentoj de stagnado dum la epoko de apartiga politigo sub la *Ŝogunoj* de Edoa periodo, la ŝiparo de Japanio estis kompare malprogresa kiam la lando estis devigita malfermiĝi al komerco pro la usona interveno en 1854. Tio eventuale kondukis al la Mejĝi-reformo. Akompanate de la re-ascendo de la Imperiestro venis periodo de agititaj modernigo kaj industriigo. La ŝiparo havis kelkajn sukcesojn, foje kontraŭ multe pli povaj malamikoj kiel en la ĉin-japana milito kaj la Rus-japana milito, antaŭ esti ege detruita en la Dua Mondmilito.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Nippon Kaigi

## Eksteraj ligiloj

* Axis History Factbook — Imperial Japanese Navy (IJN)
* Nobunaga's ironclad navy
* Hiroshi Nishida's IJN site
* Imperial Japanese Navy page
* Imperial Japanese Navy Awards of the Golden Kite in World War 2, a Note
* Imperial Japanese Navy in World War 1, 1914–18 including warship losses Arkivigite je 2019-11-16 per la retarkivo Wayback Machine
# Teherana Konferenco

la Tri Granduloj, nome Josif Stalin, Franklin D. Roosevelt, kaj Winston Churchill.
La **Teherana Konferenco** (laŭ kodonomo **Eureka**) estis strategia kunsido de Josif Stalin, Franklin D. Roosevelt, kaj Winston Churchill el la 28a de novembro al la 1a de decembro 1943, post la anglo-soveta invado de Irano. Ĝi okazis en la ambasadejo de Sovetunio en Teherano, Irano. Ĝi estis la unua el la konferencoj de la Dua Mondmilito de la "Tri Grandaj" estroj de la Aliancanoj (nome Sovetunio, Usono, kaj Unuiĝinta Reĝlando). Ĝi okazis tuj post la Konferenco de Kairo kiu estis okazinta en la 22a–26a de novembro 1943, kaj antaŭ la Jalta kaj la Pocdama konferencoj de 1945. Kvankam la tri estroj alvenis kun diferencaj celoj, la ĉefa rezulto de la Teherana Konferenco estas la engaĝiĝo de la Okcidentaj Aliancanoj malfermi novajn operacojn en duan fronton kontraŭ Nazia Germanio. La konferenco ankaŭ pritraktis la rilatojn de la 'Tri Grandaj' Aliancanoj kun Turkio kaj Irano, operacojn en Jugoslavio kaj kontraŭ Japanio, kaj la antaŭviditan postmilitan establadon. Aparta protokolo subskribita en la konferenco engaĝis la Tri Grandulojn rekoni la Iranan sendependecon.

## Referencoj
# Kampanjo de Marianoj kaj Palaŭo

Elŝipiĝo de usonanoj en Tiniano.
La **Kampanjo de Marianoj kaj Palaŭo**, konata ankaŭ kiel *Operaco Forager*, estis ofensivo lanĉita de usonaj fortoj kontraŭ la trupoj de la Japana Imperio en Marianoj kaj Palaŭo en la Pacifika Oceano inter junio kaj novembro 1944 dum la Pacifika Milito. La usona ofensivo, sub la ĝenerala komando de Chester Nimitz, post la Kampanjo de Gilbertoj kaj Marŝaloj celis nuligi la japanajn bazojn en centra Pacifiko, helpi la Aliancanoj por rekonkero de Filipinoj, kaj havigi bazojn por strategia bombadkampanjo kontraŭ Japanio.

Dekomence la usonanoj elŝipiĝis sur Saipano en junio 1944. Reage, la Imperijapana Ŝiparo atakis kontraŭ la Usona Ŝiparmeo kiu apogis la elŝipiĝon. En la rezulta aviadilŝipa Batalo de la Filipina Maro de 19a–20a de junio, la japana ŝiparmeo definitive estis venkita en la areo pro pezaj kaj neanstataŭeblaj perdoj de siaj aviadilŝipa kaj terbazita aviadilaroj.

Usonaj fortoj faris elŝipiĝojn en Gvamo kaj Tiniano en julio 1944. Post forta batalado, Saipano estis sekurigita en julio kaj Gvamo kaj Tiniano en aŭgusto 1944. Poste usonanoj konstruis aerodromojn en Saipano kaj Tiniano kiuj estis bazoj por la bombaviadiloj B-29 kiuj faros strategiajn bombardmisiojn kontraŭ la japana ĉeftero ĝis la fino de la Dua Mondmilito, kiel la atombombaj atakoj kontraŭ Hiroŝimo kaj Nagasako.

## Notoj