Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Binhai

| Binhai |
| --- |
|  |
| subprovinca distrikto de la Popola Respubliko Ĉinio  ŝtata nova areo de la Popola Respubliko Ĉinio  distrikto de Ĉinio   vd |
| Administrado |
| **Statuso** | Distrikto |
| **Lando** | Ĉinio |
| **Provinco** | Tjanĝino |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Ĉiĉiharo (2008–)  vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 300000–301900 |
| **Telefonkodo** | 022 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Politiko |
| **Urbestro** | Zong Guoying (宗国英) |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 1 973 752  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 826 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 39° 0′ N, 117° 43′ O (mapo)39.003333333333117.71083333333
 |
| **Alto** | 5 m [+] |
| **Areo** | 2 270 km² (227 000 ha) |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Binhai (Ĉinio)DEC |
| Situo de Binhai |

 |
|

|  |
| --- |
| Binhai (Tjanĝino)DEC |
| Situo de Binhai |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Binhai New Area, Tianjin [+] |
|  |

**Binhai Nova Loko** (ĉine 滨海新区; siatempe **Tanggu**, **Hangu**, kaj **Dagang**) estas distrikto en municipo Tjanĝino, en nordorienta Ĉina Popola Respubliko. Ĝi situas ĉe rivero Hai kie tiu alfluas la Bohaj-golfon. Ĝi estas haveno por Tjanĝino, kiu situas 48 km pli supre.

Laŭ la stato de 2020 en la urbo Binhai vivis 1 973 752 loĝantoj sur areo de 2 389,2 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 826 loĝantoj/km².

La aktuala distrikto estis formita de la firmigo de Tanggu, Hangu kaj Dagang distriktoj, por establi Speciala Ekonomia Zono (SEZ) rivali kun Pudong, Ŝanhajo kaj Ŝenĵeno.

## Ekonomio

Kun sia loko sur la Bohaj-golfo kaj la kreo de la SEZ por inistigi investon, Binhai estas en bonega pozicio por ekonomia kresko. Multaj internaciaj kompanioj estas establita tie ĉi rezulte de la plej malaltaj impostoprocentoj en Ĉinio kaj la plej alta indico de ekonomia kresko, inter kiuj estanta Airbus, kiu lastatempe malfermis fabriko en Binhai. Aldone, Tjanĝino-Haveno situas tie ĉi, la kvina plej granda haveno en la mondo de tunaro.

## Vidu ankaŭ

* Tanggu-armistico
* Tjanĝino
* Speciala Ekonomia Zono
# Turnponto

Animacio de turnponto
Turnponto
**Turnponto** estas movebla ponto kiu (mal)fermiĝas per rotacio ĉirkaŭ vertikala akso.

## Priskribo

La supraĵo de la ponto laŭiras, dum la (mal)fermado, arkon. Tio ankaŭ havas sekvojn por la kuniĝo inter la abutmentoj kaj la finaĵoj de la pontkovrilo: neniu parto de la pontkovrilo rajtas tuŝi la abutmenton. Se la ponto en ambaŭ direktoj devas estis malfermebla, tio signifas ke ankaŭ la finaĵoj de la pontkovrilo estu arkformaj.

Antaŭ ol la ponto povas esti malfermata, ĝi estas malligata per malsuprenigo de la krikoj sur kiuj kuŝas la pontkovrilo, la tielnomata *surmetmekanismo*. En fermita stato la ponto estas riglita per la krikoj.

Turnponto povas konsisti el du samlongaj brakoj, Tiel ekestas du traveturejoj ĉe kio la turnpunkto de la ponto situas sur insulo. Se unu traveturejo sufiĉas, oni konstruas malsamlongbrakan turnponton. En tiu kazo oni devas, por akiri egalan ŝarĝon sur la mekanismo, aldoni kontraŭpezilon al la plej mallonga brako de la ponto.

La avantaĝo de turnponto estas ke estas traveturejo se limigoj en alto por la trafiko, dum tamen eblas rapide (mal)fermi la ponton. La larĝo de la ŝipveturejo tamen povas esti limigita.
# Varto

| Varto |
| --- |
|  |
| **rivero** |
| Bazaj informoj |
| **Longeco** | 808 km |
| Fluo |
| Geografio |
| **Landoj** | Pollando |
| **Regionoj** | Warta Water Region |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |

la rivero Varto ĉe la pola urbeto Wronki
La **Varto** - pole *Warta*, germane *Warthe* - estas rivero en la nuna okcidenta Pollando. Ĝi longas 808 kilometrojn kaj de oriento alfluas la riveron Odro.

Proksimume la duono de la riverovojo estas ŝipe pasebla. Inter de alfluoj de la rivero estas la rivereto Noteć (germane *Netze*). Ĉe la alfluo de la Varto en la riveron Odro dum la jaro 2001 instaliĝis nacia natura parko.

## Rivera vojo

La rivero fontas en la nuna pola vojevodio Silezio, oriente de la urbo Zawiercie kaj sude de Częstochowa. Ĝi trafluas la ebenaĵon de Grandpollando kaj apud Kostrzyn nad Odrą (germane *Küstrin*) enfluas la Odron. La rivero estas la plej granda alfluo de la Odro kaj en la loko de la alfluo eĉ pli longa ol ĝi. Sed ĉe la enfluejo la Odro havas signife pli da akvo ol la Varto, kaj tial la posta komuna rivero, kiu de tie fluas norden al la Balta Maro, nomiĝas "Odro" kaj ne Varto.

## Pli grandaj loĝlokoj survoje

Grandurboj:

la rivero Varto en Poznano
* Częstochowa
* Poznań (Poznano)
* Gorzów Wielkopolski

Mezgrandaj urboj:

* Zawiercie
* Myszków
* Sieradz
* Koło
* Konin
* Śrem
* Luboń

la rivero en la pole samnoma urbeto Warta
* Oborniki

Urbetoj:

* Działoszyn
* Warta
* Uniejów
* Pyzdry
* Mosina
* Obrzycko
* Wronki
* Sieraków
* Międzychód
* Skwierzyna
* Kostrzyn nad Odrą
# Kvartrokeo

En metriko de Eŭropa poezio, la **kvartrokeo** estas metro konsistanta el po kvar trokeoj en ĉiu verso.

## Priskribo

Laŭ la kvartrokeo, ĉiu verso konsistas el kvar trokeoj (—◡):

—◡ —◡ —◡ —(◡)
La lasta piedo povas esti trokeo (—◡), tiel farante inan rimon, aŭ povas esti akcenta silabo (—), por vira rimo.

La trokeoj estas malofte anstataŭigataj per aliaj dusilabaj piedoj (jambo, piriko, spondeo) por reliefigo aŭ alia poezia efiko.

## Ekzemplo

### Esperanta kvartrokeo

La kvartrokeo okazas ofte en Esperanto. La plej fama kaj plej frua Esperanta kvartrokeo estas la poemo “Mia penso” de L. L. Zamenhof, origine verkita en Pra-Esperanto:

Sur la / kampo / for de l’ / mondo,
◡◡ —◡ —◡ —◡
antaŭ / nokto / de so- / mero,
—◡ —◡ ◡◡ —◡
ami- / kino / en la / rondo
◡◡ —◡ ◡◡ —◡
kantas / kanton / pri l’ es- / pero.
—◡ —◡ ◡◡ —◡
### Germanlingva kvartrokeo

Kvartrokeoj troviĝas ofte en germanlingva poezio. Fama ekzemplo estas la *Odo al Ĝojo* far Friedrich Schiller (poste uzita kiel la teksto de la kvara movimento de la *Naŭa Simfonio* de Betoveno):

Freude, / schöner / Götter- / funken,
—◡ —◡ —◡ —◡
“Ĝoj’! Fajrero belradia!”
Tochter / aus El- / isium,
—◡ ◡◡ —◡◡
“Elizea di-filin'!
(La traduko estas far Kálmán Kalocsay, kaj sekvas la saman metron.)

Alia ekzemplo estas *La rozeto* de Goeto, en kiu la fina silabo mankas (t.e. kun vira rimo).

Sah ein / Knab' ein / Röslein / stehn,
—◡ —◡ —◡ —
“Knabo vidis — jen rozeto”
Röslein / auf der / Heiden,
—◡ ◡◡ —◡
“Sur la kampo staras;”
La traduko estas far L. L. Zamenhof, trovebla en la *Fundamenta Krestomatio*; la Zamenhofa traduko estas ankaŭ kvartrokeo, sed kun la fina silabo (t.e. kun ina rimo).

### Anglalingva kvartrokeo

La plej bone konata anglalingva kvartrokeo estas la epopeo *La Kanto de Hiavata* (angle *The Song of Hiawatha*) far Henry Wadsworth Longfellow:

By the / shores of / Gitche / Gumee,
◡◡ —◡ —◡ —◡
“Apud la bordoj de Giĉe-Gumi,”
By the / shining / Big-Sea- / Water,
◡◡ —◡ —— —◡
“Apud la brila Grand-Mar-Akvo,”
Stood the / wigwam / of No- / komis,
—◡ —◡ ◡◡ —◡
“Staris la vigvamo de Nokimis,”
Daughter / of the / Moon, No- / komis.
—◡ ◡◡ —◡ —◡
“Filino de la Luno, Nokimis.”
### Kvartrokeo en la finna lingvo

La finna nacia epopeo *Kalevala* estas verkita plejparte en kvartrokeoj:

Veli / kulta, // veikko- / seni
—◡ —◡ —◡ —◡
“Kara amiko, amata frato”
En la metro de *Kalevala*, ekzistas cezuro inter la du dutrokeaj hemistikoj.

## Referencoj

## Bibliografio

* Kalocsay, Kálmán; Waringhien, Gaston; Bernard, Roger 1984 : *Parnasa Gvidlibro*, reviziita kaj kompletigita de G. Waringhien, kun skizo de Esperanta metriko; la arto poetika, esperanta rimaro, 3-a eld., Edistudio, Pizo, 207 p. ISBN 88-7036-018-0
* Clark, Brendon 1957 : *Kien la Poezio?*, Rickmansworth, Esperanto Publ. Co., 156 p.
# Ionia Maro

| Ionia Maro |
| --- |
|  |
| bordomaro, akvokolekta areo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Adriatiko, Mediteraneo |
| Koordinatoj | 38° 0′ 0″ N, 19° 0′ 0″ O (mapo)3819
  |
|  |
| Ionia Maro |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Ionian Sea** [+] |
|  |

Mapo anglalingva
Tradiciaj limoj de la Ionia Maro (flavaj) kaj limoj laŭ la Internacia Hidrografia Organizaĵo (ruĝaj)
Bordo de la Ionia Maro en Albanio
La **Ionia Maro** (greke *Ιόνιο Πέλαγος*; itale *Mar Ionio*, elparolu: *Mar Jonjo*; albane *Deti Jon*) estas parto de Mediteraneo sude de Adriatiko, havas kiel limojn norde kaj okcidente Italion (Sicilion, Kalabrion, Basilikaton kaj Apulion) kaj oriente sudan Albanion kaj Grekion (kun la Ioniaj insuloj kaj la firma Grekio).

La Ionia Maro estas la plej profunda maro en Mediteraneo, kun 5270 m (Abismo Kalipso).

## Havenoj

Gravaj havenoj de la Ionia maro estas:

* en Albanio: Saranda
* en Grekio: Parga, Astakos, Fiskardo kaj Methoni; aldone, en la golfo de Korinto, Patraso kaj Korinto
* en Italio: Sirakuzo, Katanio, Reggio di Calabria, Krotono kaj Taranto.

## Insuloj

La Ioniaj insuloj estas grupo da insuloj ĉe la okcidenta bordo de Grekio, en la Ionia Maro. La plej grandaj estas la jenaj:

* Korfuo (Κέρκυρα = *Kerkyra*)
* Lefkado (Λευκάδα = *Lefkada*)
* Itako (Ιθάκη = *Ithaki*)
* Kefalonio (Κεφαλλονιά = *Kefalonia*)
* Pakso (Παξοί = *Paxi*)
* Zakinto (Ζάκυνθος = *Zakynthos*)
* Kitero (Κύθηρα = *Kythira*)

## Aliaj geografiaj elementoj

* Patrasa golfo

## Maraj parkoj kaj rezervejoj

Sude de la insulo Zakinto estas greka "Mara Nacia Parko de Zakinto", celanta precipe la protektado de maraj testudoj *Caretta caretta* (kareto).

## Vidu ankaŭ

* Listo de maraj ekoregionoj
# Loĝantarkresko

La ĉirkaŭkalkulita grando de homa loĝantaro el 10,000 a.K. al 2000 nia erao.
Tutmonda homa **loĝantarkresko** estas de ĉirkaŭ 75 milionoj da personoj ĉiujare, aŭ 1.1% por jaro . La tutmonda loĝantaro kreskis el 1 miliardo en 1800 al 7 miliardoj en 2012 . Oni supozas, ke la kresko atingos 10 miliardojn fine de la jarcento .

## Vidu ankaŭ

* Demografio
* Loĝantarkontrolo
* Loĝantarpiramido

## Eksteraj ligiloj

* World Population Prospects, the 2010 Revision, Website of the United Nations Population Division
* Probabilistic Population Projections, 2nd Revision Arkivigite je 2013-10-04 per la retarkivo Wayback Machine, Website of the United Nations Population Division
* 2008 Essays on Population Growth Arkivigite je 2007-10-09 per Archive.today Blue Planet United — Population Press
* World population growth and trends 1950-2050 US Census
* UN University annual "State of the Future" report, including updates on Millennium Project goals including balancing global population growth & resources Arkivigite je 2006-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
* BBC News - Birth rate 'harms poverty goals' - 08/12/06
* Tsirel, S. V. 2004. On the Possible Reasons for the Hyperexponential Growth of the Earth Population. *Mathematical Modeling of Social and Economic Dynamics* / Ed. by M. G. Dmitriev and A. P. Petrov, pp. 367–9. Moscow: Russian State Social University, 2004.
* .  What stops population growth?. *Gapminder* (25 January 2009). Arkivita el la originalo je 2018-12-24. Alirita 2009-07-06 .