# Lodzo

|  |
| --- |
| **Łódź** |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Devizo: *Ex navicula navis* (*Ŝipo el ŝipeto* ) |
|

Fotomuntaĵo |
| **urbego • eksterdistrikta urbo en Pollando • urbo** |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Vilno • Chemnitz • Stutgarto • Liono • Odeso • Tel-Avivo • Tjanĝino • Rustavi • Barreiro • Tampere • Heroica Puebla de Zaragoza • Murcio • Örebro • Lvivo • Szeged • Barreiro • Nuoro • Omsk • Ĉengduo • Kantono vd |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Lodzo (Pollando)DMS

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|  |
| Mapourbopartoj 1. Bałuty 2. Widzew 3. Śródmieście (urbocentro) 4. Polesie 5. Górna |
| **Genitivo de la nomo** | Łodzi |
| **Provinco** | Lodza Provinco |
| **Distrikto-rajta** | Jes |
| **Distrikto** | Łódź |
| **Komunumo** | komunumo Lodzo |
| **Speco de komunumo** | Urba |
| **Urba komunumo** | Jes |
| **Aglomeraĵo** | 1 050 000 (2016) |
| **Fondita en** | antaŭ 1332 |
| **Urborajtoj** | 1423 |
| **Koordinatoj** | 51° 47′ N, 19° 28′ O (mapo)51.78333333333319.466666666667
 |
| **Alto super la marnivelo** | 163 m |
| **Areo** | 293,3 km² |
| **Loĝantaro** | 698688  (en junio de 2016) |
| **Loĝdenso** | 2 601 loĝ./km² |
| **Poŝtkodo** | 90-001 do 94-413 |
| **Telefona antaŭkodo** | (+48) 42 |
| **Aŭtokodo** | EL |
| **Estro** | Hanna Zdanowska |
| **Titolo de estro** | Urbestro |
| **Nomo de estraro** | Rada miejska w Łodzi |
| **Adreso de estraro** | ul. Piotrkowska 104 |
| **Poŝtkodo de estraro** | 90-926 |
| **Ĝemelaj urboj** | vidu la kesteton "ĝemelurboj" supre |
| **Komunuma retejo** |  |
| **Vikinovaĵoj** | n:pl:Wikiportal:Łódzkie |
|  |

Blazono el 1577
Mapo de Lodzo 1853
**Lodzo** (pole *Łódź*  aŭskulti, IFA: wuʨ̑) estas la dua plej granda urbo en Pollando, situanta en la Lodza Provinco en la centro de la lando. En 2016 la urbo enhavis 698.688 loĝantojn.

## Historio

* 1332 - la unua mencio pri vilaĝo Łodzia
* 1423 - Lodzo ricevis urborajtojn
* 1820 - la urbo estis destinata por industrio
* 5.12.1914: Unua mondmilito: post malvenko en la batalo de Lodzo rusoj komencis evakuiĝi de la urbo - dum dekkelkaj tagoj ĉirkaŭ 110 mil rusaj soldatoj pereis kaj ĉirkaŭ 90 mil germanaj, krom ili ankaŭ aŭstroj, poloj, litovoj, ĉeĥoj, ukrainoj, latvoj kaj tataroj (sekvan tagon la urbon konkeris germana armeo)
* Lodza geto (germane: Litzmannstadt Ghetto, jide: לאדזשער געטא; Lodĵer geto; ליצמאנשטאטער געטא; Licmanŝtoter geto) estis juda geto ekzistanta en la okupata de germanoj Lodzo (de aprilo 1940 nomata Litzmannstadt). Formale la geto fondiĝis la 8-an de februaro 1940, finfine estis fermita kaj izolita de la urbo la 30-an de aprilo 1940. Unuavice oni enfermis judojn restantajn tiutempe lime de la urbo – ĉirkaŭ 140 mil personoj. Poste, en la jaroj 1941–1942, oni setligis tien judan popolon, unue de la Lodza Provinco, el likvidataj sinsekve getoj en aliaj urboj. Sekve, fine de 1941, ĉirkaŭ 5 mil ciganojn, en tio sintiojn de Burgenlando ĉe la aŭstra-hungara landlimo kaj fine, en la dua duono de la 1942, preskaŭ 20 mil judojn de Okcidenta Eŭropo (interalie de Germanio, la landoj de Benelukso kaj judojn de Prago). Rezulte, tra la geto trapasis pli ol 200 000 personoj.
* 1.12.1944: Gestapo en Lodzo notis ke poloj bone scias pri karaktero de eldonata de okupantaj regopovoj revuo "Nowy Czas" (Nova Tempo), maskita kiel periodaĵo de pola subtera movado

Liceo Ludoviko Zamenhof
## Vidindaĵoj

* Placo de Libereco (*Plac Wolności*) kun klasikisma urbodomo el 1827 – unika okagonforma placo
* Piotrkowska Strato kun eklektikismaj kaj secesiaj brikdomoj.
	+ Galerio de Grandaj Lodzanoj
		- Benketo de Tuwim
		- Fortepiano de Rubinstein
		- Kofro de Reymont
		- Tablo de Lodzaj Fabrikantoj
* Palaco de Poznański
* Hotelo Savoy

## Servoj

* Universitato de Lodzo

## Partneraj urboj

Inter la partneraj urboj de Lodzo estas

* Tjanĝino en Ĉinio (pli kompletan listigon vidu en la informkesto)

## Zamenhof/Esperanto-objektoj

* Zamenhofa Strato
	+ Zamenhofa Tabulo
	+ Zamenhofa Apoteko
* Murpentraĵo kun Zamenhof (en Piotrkowska Strato)
* Liceo je la nomo de Zamenhof kun tabulo
* Tombo de Kabe

## Esperanto-eventoj en Lodzo

La 14an de majo 2014 venis de Lębork / Lenborko al Lodzo dum sia turneo tra Pollando la Senata Esperanto-ekspozicio (), kiu unue estis oktobre 2012 en Varsovio en la Pola Senato kaj estis organizita okaze de la 125-jara Jubileo de Esperanto fare de Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando) kaj fare de polaj parlamentanoj i.a. senatano Edmund Wittbrodt kun financa helpo de mecenato de Esperanto el Japanio Etsuo Miyoshi. La E-ekspozicio post la Senato estis prezentata en ĉefe en norda Pollando, sed ankaŭ en urboj kiel Vroclavo kaj Sosnowiec. Al Lodzo la ekspozicion invitis la loka esperantistino de EDE-Pollando Daniela Gizela Matray, la sekretariino de la Asocio kaj la Biblioteko de la Lodza Universitato (kunorganizanto), multflanke helpis en la organizado la loka esperantisto Robert Kamiński - la prezidanto de Lodza Filio de PEA. La vernisaĝo okazis la 16-an de majo 2014 kaj raportis pri tiu E-evento du lokaj mediatoj. Post monato, la Senata E-ekspozicio la 16-an de junio 2014 veturis al urbo Loviĉo.

## Lodzanoj

Famaj personoj kiuj naskiĝis aŭ loĝis en Lodzo

* Grażyna Bacewicz, komponistino
* Kazimierz Bein, unua esperantisto kiu kabeis
* Marek Belka, ekonomikisto kaj ĉefministro
* Stanislaw Karolczyk, oficisto, poeto, esperantisto
* Jan Karski, oficiro kaj diplomato
* Dorota Kędzierzawska, kinisto
* Witold Leszczyński, kinisto
* Stanisław Mikulski, aktoro
* Arnold Mostowicz, verkisto, ĵurnalisto, tradukisto, kuracisto kaj scienca populariganto.
* Władysław Pasikowski, kinisto
* Jerzy Passendorfer, kinisto
* Wlodzimierz Pfeiffer, esperantisto
* Roman Polański, filmreĝisoro
* Władysław Reymont, nobelpremiita verkisto
* Józef Rotblat, nobelpremiita fizikisto
* Artur Rubinstein (1887-1982), komponisto kaj pianisto
* Andrzej Sapkowski (1948-), fantasta verkisto
* Edward Skórzewski (1930–1991), kinisto
* Piotr Trzaskalski (1964-), kinisto
* Julian Tuwim (1894-1953), poeto kaj esperantisto
* Tova Ben-Cvi (1928-2020), israela kantistino

## Edukado

En Lodzo estas multe pli ol 20 superaj lernejoj. La plej gravaj estas:

* Universitato de Lodzo
* Teknika Universitato de Lodzo
* Medicina Universitato de Lodzo
* Ŝtata Lernejo de Filmo, Televizio kaj Teatro en Lodzo

## Fotogalerio

*
*
* Blanka fabriko
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Tramtransporto en Lodzo

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (pole)
* malnova retejo de la Lodza Esperanto-grupo, arkivigita en novembro 2005 (esperante)
* nuna paĝo de la Lodza Esperanto-grupo en la retejo *Facebook* (esperante)
* Liceo Ludoviko Zamenhof (pole kaj ukraine)