Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ĥazaroj

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Hazaroj. |

| Ĥazaroj |
| --- |
| **historia etno** |
| **Tjurkaj popoloj** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j) |
| ĥazara lingvo |
| Religio |
| tengrismo |
|  |

|  |
| --- |
| **Ĥazaroj** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **618 – 1048** |  |

 |
| **historia etno** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  la ĥazaroj kaj la slavaj kaj finnugraj kulturoj norde kaj okcidente najbaraj fine de la 10-a jarcento |

 |
| Ĉefurbo: | Balanjar |
| **Loĝantaro** |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: |  |
| Monunuo: | yarmaq |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

La **Ĥazaroj** aŭ *kazaroj* (tatare *Xäzärlär*, *Хәзәрләр*; turke *Hazarlar*; hebree *Kuzarim* כוזרים; arabe خزر; greke *Χαζαροι*; latine *Gazari* aŭ *Cosri*; perse خزر; ruse *Хазары*) estis origine nomada, poste duonnomada, tjurka popolo en Centra Azio. Dum la 7-a jarcento ili fondis sendependan regnon en la regiono de la norda Kaŭkazio inter la Kaspia Maro oriente kaj la Nigra Maro okcidente. Dum la 8-a aŭ komence de la 9-a jarcento la popolo konvertiĝis al judismo - ne plu konatas, ĉu nur la socia tavolo de regantoj aŭ ĉu la tuta popolo alprenis la religion.

Je la pinto de sia potenco, la popolo regis grandajn partojn de la hodiaŭa Rusio, la okcidenton de la posta Kazaĥio, la orientan Ukrainion, parton de Kaŭkazio kaj la preskaŭinsulon Krimeo.

La Ĥazaroj estis gravaj armeaj aliancanoj de la Bizanca Regno kaj pinte de sia regopovo estis signifa regiona potenco . Ili sukcesis plurfoje venki la milite atakantajn arabajn kalifajn regnojn kaj malebligis tiutempan araban invadon de Orienta Eŭropo. Fine de la 10-a jarcento la kreskanta slava regno Kieva Rus venkis la ĥazarojn kaj ili malaperis el la plua historio.

Pri Ĥazaroj skribis la serba verkisto Milorad Paviĉ en sia fama romano Ĥazara vortaro.

## Vidu ankaŭ

* Ĥazario
* Ĥazara lingvo
# Cireno (romia urbo)

| Cireno |
| --- |
|     |
|

|  Estas |
| --- |
| helena kolonio, arkeologia loko, municipality of Libya, emporium, poliso [+] |

 |
|

---

 |
| Koordinatoj | 32° 49′ 0″ N, 21° 51′ 0″ O (mapo)32.81666666666721.85
  |
| Akvokolektejo | 1,32 km² (132 ha) [+] |
| Areo | 1,32 km² (132 ha) [+] |
|

---

 |
| Estiĝo | -630 |
| Horzono | UTC+02:00 [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Cireno (Libio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

---

 |
|  |
| Cireno |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Cyrene** [+] |
|  |

La Templo de Zeuso, Cyrene
La Cyrene bronza kapo en la Brita Muzeo (300 BC).
Monero de Magas, Reĝo de Cyrene, ĉirkaŭ 282/75 al 261 BC.
Gimnastikejo de Cyrene.
Marmora busto de Imperiestro Antonino Pia ( 138–161 AD), de la domo de Jason Magnus ĉe Cyrene, nun en La brita Muzeo, Londono
Apollo Kitharoidos de Cyrene. Romia statuo de la dua jarcenta AD nun en la Brita Muzeo.
La rekonstruita templo de Zeuso, vidita de la sudokcidento.
Rokelĉizaj tomboj en la nekropolo de Cyrene.
**Cireno** (greke *Κυρήνη*, *Kyrēnē*) estis malnovgreka kaj tiam romia urboŝtato , situanta proksime de aktuala Ŝahhat en Libio . Ĝi estis la plej malnova kaj plej grava el la kvin grekaj grandurboj en la regiono, kaj donis al orienta Libio sian klasikan nomon Cyrenaica , kiel ĝi daŭre estas nomita hodiaŭ.

La grandurbo situas en abunda valo en la Jebel Akhdar, kaj nomita laŭ fonto, Kyre, kiun la grekoj dediĉis al la dio Apolono . La grandurbo estis supoze fondita en 630 a.K., kiel greka kolonio de la insulo Santorino . La grandurbo iĝis grava komerccentro, evoluis en respublikon , kaj tiam libervole submetiĝis al Aleksandro la Granda . Poste ĝi venis sub la regadon de la egipta Ptolemea dinastio . De 276 a.K al 30 a.K la urbo alternis inter sendependeco, romia supereco kaj regado de Ptolemeoj. Ĝi tiam estis romia urbo, ĝis ĝi kadukiĝis post la tertremo en 365 .

## Galerio

* La Templo de Zeuso
* La tombo de Batto
*
* La Templo de Zeuso
* La Templo de Apolono
*
*
* La Templo de Apolono
* Agora Venkantaa Monumento

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Cirenaiko (Cyrenaica)
* Cirenismo

## Eksteraj ligiloj

* Cyrene projekta resumo ĉe Tutmonda Heredaĵa fondaĵo
* Esploru Cyrene kun Google Tero sur Tutmonda Heredaĵa Reto
* Cyrene kaj la Cyrenaica de Jona Lendering
* Universitato de Pensilvania muzeaj elfosaĵoj ĉe Cyrene
# Auby

| Auby |
| --- |
| komunumo |
|  |
| komunumo en Francio   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
| **Regiono** |  Hauts-de-France |
| **Departemento** |  Nord |
| **Arondismento** | Douai |
| **Kantono** | *Orchies / Oorschie* |
| **Historie en** |  Nordo-Kaleza Markolo |
|

|  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Czeladź (1976–)  vd |

 |
| **INSEE kodo** | 59028 [+] |
| **Poŝtkodo** | 59950 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Freddy Kaczmarek |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 7 083  (2023) [+] |
| **Loĝdenso** | 995 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 50° 25′ N, 3° 3′ O (mapo)50.4152777777783.0544444444444
  [+] |
| **Alto** | 18 m [+] |
| **Areo** | 7,12 km² ( 712 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Auby (Nord)DEC |
| Situo de Auby |

 |
|

|  |
| --- |
| Auby (Francio)DEC |
| Situo de Auby |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Auby [+] |
|  |

**Auby** - jen france, prononco [ɔːbˈi] - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord [nɔʁ], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [o d(ə) fʁãs]  aŭskulti, pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia, historia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale']). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Douai kaj al la kantono *Orchies / Oorschie*.

Laŭ la stato de 2023 en la komunumo vivis 7 083 loĝantoj sur areo de 7,12 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 995 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj Leforest, Flers-en-Escrebieux, Courcelles-lès-Lens, Raimbeaucourt kaj Roost-Warendin.

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ

* Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (france)
# Damousies

| Damousies |
| --- |
|  |
| komunumo en Francio   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
| **Statuso** | Komunumo |
| **Lando** | Francio |
| **Regiono** | Hauts-de-France |
| **Departemento** |  Nord |
| **Arondismento** | Avesnes-sur-Helpe |
| **Kantono** | Maubeuge-Sud |
| **INSEE kodo** | 59169 [+] |
| **Poŝtkodo** | 59680 |
| **Kodo laŭ INSEE** | 59169 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Politiko |
| **Urbestro** | S-ro Bertrand Soil 2008-2014 |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 236 (1 999) |
| **Loĝdenso** | 47 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Koordinatoj** | ﻿ ﻿ / ﻿ ﻿  (mapo)  |
| **Alto** | 137 m - 190 mŜablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Areo** | 5 km²Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | UTC +1 (+2 somere) |
|  |
| ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Damousies [+] |
|  |

Blazono de Damousies.
**Damousies** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 236 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

## Geografio

Damousies estas ĉirkaŭurbeto kaj parto de la aglomeraĵo de Maubeuge, kiu havas proksimume 120 000 loĝantojn.

Ĝi troviĝas proksime al la landlimo kun Belgio. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur 5 km². Damousies estas najbara de la komunumoj Obrechies, Wattignies-la-Victoire, Ferrière-la-Petite, Choisies, Dimechaux, Dimont kaj Ferrière-la-Grande.

## Administrado

Damousies apartenas al la kantono Maubeuge-Sud, kies ĉefurbo estas Maubeuge. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Bildaro

* Preĝejo (1/2)
* Preĝejo (2/2)
* Urbodomo

## Vidu ankaŭ

* Komunumoj de Nord
* Kantono Maubeuge-Sud
# Lynde

| Lynde · Linde |
| --- |
| komunumo |
| la administrejola administrejo |
| komunumo en Francio   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
| **Regiono** |  Hauts-de-France |
| **Departemento** |  Nord |
| **Arondismento** | Dunkerque |
| **Kantono** | *Hazebrouck / Hazebroek* |
| **Historie en** |  Nordo-Kaleza Markolo |
| **INSEE kodo** | 59366 [+] |
| **Poŝtkodo** | 59173 |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 783  (2023) [+] |
| **Loĝdenso** | 86 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Geografia situo** | 50° 43′ N, 2° 25′ O (mapo)50.7127777777782.4191666666667
  [+] |
| **Alto** | 34 m [+] |
| **Areo** | 9,07 km² ( 907 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Lynde · Linde (Nord)DEC |
| Situo de Lynde · Linde |

 |
|

|  |
| --- |
| Lynde · Linde (Francio)DEC |
| Situo de Lynde · Linde |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Lynde [+] |
|  |

**Lynde** - jen france, origine nederlande respektive flandre **Linde** ("tilio") - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord [nɔʁ], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [o d(ə) fʁãs]  aŭskulti, pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale']). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono *Hazebrouck / Hazebroek*. Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *lyndois(es)*.

La teritorio havas komunan limon kun Ebblinghem, Sercus, Staple, Wallon-Cappel, Blaringhem kaj Renescure.

## Vidu ankaŭ

* Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala paĝo en la retejo *facebook* (france)

la loka kirko
La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj
# Vendegies-sur-Écaillon

| Vendegies-sur-Écaillon |
| --- |
|  |
| komunumo en Francio   vd |
|  |
| Blazono |
| Administrado |
| **Lando** |  Francio |
| **Regiono** | Hauts-de-France |
| **Departemento** |  Nord |
| **Arondismento** | Cambrai |
| **Kantono** | Solesmes |
| **INSEE kodo** | 59608 [+] |
| **Poŝtkodo** | 59213 |
| **Kodo laŭ INSEE** | 59608 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Politiko |
| **Urbestro** | S-ro Michel Wallerand 2008-2014 |
| Demografio |
| **Loĝantaro** | 1 071 (2 006) |
| **Loĝdenso** | 163 loĝ./km² |
| Geografio |
| **Koordinatoj** | ﻿ ﻿ / ﻿ ﻿  (mapo)  |
| **Alto** | 44 m - 102 m mŜablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Areo** | 6,57 km²Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | UTC +1 (+2 somere) |
|  |
| ﻿ / ﻿ (mapo) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
|  |
| Alia projekto |
|  **Vikimedia Komunejo** Vendegies-sur-Écaillon [+] |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • Militkruco 1914-1918 vd |

 |
|  |

**Vendegies-sur-Écaillon** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 1 071 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

## Geografio

Vendegies-sur-Écaillon situas kerne de la natura regiono Cambrésis kaj proksime al ties historia ĉefurbeto, Cambrai. La ĉirkaŭa regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente.

Vendegies-sur-Écaillon etendiĝas sur 6,57 km².

## Historio

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Michel Wallerand, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Monumentoj

Videblas granda menhiro sur unu el la montetoj ĉirkaŭ la vilaĝo. Laŭ legendo, lokaj virinoj malnovtempe trovis siajn infanetojn piede de tiu ŝtono.

## Administrado

Vendegies-sur-Écaillon apartenas al la kantono de Solesmes, kies ĉefurbo estas Solesmes. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Vidu ankaŭ

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Solesmes
# Efikeco de Pareto

**Efikeco de Pareto** estas tiu efikeco, kiam rezulte de ia agado neniu el subjektoj pliboniĝis aŭ malpliboniĝis.

Por ekzemplo: Iu dismetado estas Parete efike, kiam ne ekzistas alia dismetado, je kiu neniu el individuoj pliboniĝis aŭ mapliboniĝis.
# Batalo de Kulikovo

La **batalo de Kulikovo** (ruse *Куликовская битва*) okazis la 8-an de septembro jare 1380 inter rusoj kaj alianco de mongoloj kaj tataroj (la Ora Hordo) en kampo Kulikovo proksime de rivero Don (nun en Tula provinco). Per la venko, Rusio liberigis sin de la tatara-mongola jugo.

Gvidanto de la rusia armeo estis Dmitrij Donskoj. La tatara-mongola armeo estis gvidita de Mamaj. Sur la rusia flanko batalis ankaŭ monaĥaj prodoj Aleksandr Peresvet kaj Oslabja.

La rusia antikva fonto indikas nombron de la armeanoj: estis 150 mil rusoj kaj 300 mil tataro-mongoloj. Tamen la vera grandeco de la tereno apenaŭ ebligus tiom grandan batalon. Supozeble la veraj nombroj estis 80 mil kontraŭ 125 mil.

## Sekvoj de la batalo

* Venko de rusoj montris al popolo kaj al dukoj, ke eblis superforti tian teruran kontraŭulon kiel tataro-mongoloj.
* Potenco de Mamaj tre malpligrandiĝis, kio plirapidis lian morton.
* Moskvo plifortiĝis kiel centro de rusia lando.
* La batalo akcelis la spiritan renaskiĝon kaj memkonsciencon de la rusa popolo.

Tamen, la batalo ne likvidis la Oran Hordon. En la jaro 1382 ĥano Toĥtamiŝ atakis Moskvon kaj forbruligis ĝin, mortiginte ĉiujn loĝantojn. Do, Moskvo estis devigita denove pagi tributon.