Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Makbeto

| Makbeto |
| --- |
| Makbeto |
| Aŭtoro | William Shakespeare |
| Eldonjaro | 1908 |
| Urbo | Parizo |
| Eldoninto | Hachette |
| Paĝoj | 123 |
|  |

*Macbeth*
Makbeto (angle *Macbeth*) estas tragedio verkita de William Shakespeare, inspirita de la reĝo de Skotlando, Macbeth. Ĝin esperantigis Daniel Henry Lambert. Eldonejo Hachette el Parizo aperigis la verkon en 1908.

Ĝi havis fortan influon en la historio de la universala literaturo, kaj kelkaj el ties roluloj iĝis stereotipoj. Ĝi estis ofte adaptita al diversaj formatoj de teatro, rakonta literaturo, pentrarto, kinartio ktp. Ekzemple en filmo Makbeto (1971) de Roman Polański.

## Recenzoj

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Lerta traduko. La versoj preskaŭ ĉiam facile fluas. Malpli por prezent­ado ol por legado. **”** |
| — 1909, Lingvo Internacia, paĝo 136 |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Ŝatinda traduko de tiu granda tragedio mondkonata. **”** |
| — 1909(1964), Historio de Esperanto I, paĝo 281 |

 |

## Eksteraj ligiloj

* **Skanaĵo de la teksto** en Vikimedia Komunejo
* *Enciklopedio de Esperanto*/M en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Plena teksto de *Makbeto* ĉe Project Gutenberg (Esperanta traduko de D. H. Lambert)
* Plena teksto de *Makbeto* ĉe dlibra.kul.pl
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vorton "makbeto".
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
# Ligo de Dek Urboj

|  |
| --- |
| **Ligo de Dek Urboj** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **28-a de aŭgusto 1354 – 5-a de februaro 1679** |  |

 |
| **eksa administra teritoria unuo • league of towns • konfederacio • dekopo** |
| **Geografio** |
| Ĉefurbo: | Haguenau |
| **Loĝantaro** |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo: |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Free City of Colmar • Free City of Haguenau • Free City of Kaysersberg • Urba Respubliko Mulhaŭzo • Free City of Munster • Free City of Obernai • Free City of Rosheim • Free Imperial City of Schlettstadt • Free City of Turckheim • Free City of Wissembourg • Free City of Landau • Free City of Seltz vd |

 |

 |
|  |

La **Ligo de Dek Urboj** (germane *Zehnstädtebund*) aŭ **Dekapolo** (france *Décapole*) estis ligo de dek liberaj urboj de la Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco en Elzaso (hodiaŭ Alzaco). Ĝi estis fondita en 1354 kun la celo de reciproka defendo de la urbaj rajtoj kaj privilegioj.

Jenaj urboj estis membroj de la ligo:

|  |  |
| --- | --- |
| * Colmar
* Hagenau (francigite *Haguenau*)
* Kaisersberg (francigite *Kaysersberg*)
* Landau in der Pfalz (ab 1521)
* Mülhausen (francigite *Mulhouse* - ĝis 1515)
* Münster (francigite *Munster*)
 | * Oberehnheim (francigite *Obernai*)
* Rosheim
* Schlettstadt (francigite *Sélestat*)
* Türkheim (francigite *Turckheim*)
* Weißenburg (Elzaso) (francigite *Wissembourg*)
 |

## Literaturo

* Lucien Sittler: *La Décapole alsacienne des origines a la fin du moyen age* (Publ. de l'Institut des Hautes Etudes Alsaciennes XII, 1955)
* Lucien Sittler: *Der elsässische Zehnstädtebund, seine geschichtliche Eigenheit und seine Organisation.* Esslinger Studien 10, 1964, S. 59-77
* Lucien Sittler: Artikolo „Zehnstädtebund“ en: *Lexikon des Mittelalters,* 3 Sp. 654
# Pensilvania Akademio de Belartoj

Pensilvania Akademio de Belartoj
La **Pensilvania Akademio de Belartoj** (angle *Pennsylvania Academy of the Fine Arts* aŭ **PAFA**) estas muzeo kaj privata artlernejo en Filadelfio, Pensilvanio. Fondita en 1805, ĝi estas la plej longe seninterrompe funkcianta arta muzeo kaj arta lernejo en Usono.

La muzeo de la akademio estas internacie konata pro siaj kolektoj de 19- kaj 20-jarcentaj usonaj pentraĵoj, skulptaĵoj kaj variaj surpaperas verkoj. Ĝiaj arkivoj enhavas gravajn materialojn por la studo de la historio de usona arto, muzeoj kaj arta trejnado. Ĝi proponas bakalaŭron kaj magistron pri belartoj, atestilajn programojn kaj daŭrigajn edukajn kursojn. Ekde 2025, la akademio ĉesis proponi diplomojn krom bakalaŭraj studoj en kunlaboro kun la universitato de Pensilvanio.

## Referencoj
# Ajinomoto

| Ajinomoto |
| --- |
|  |
|  |
| **entrepreno entrepreno publika kompanio**  |
| **Dum** | 1925 - nekonata/nuntempe |
| **Jura formo** | japania akciofirmao |
| **Fondintoj** | Kikunae Ikeda vd |
| **Sidejo** | Ajinomoto Headquarters Building |
| Lando | Japanio • Francio |
| **Agokampo** | kondimentado |
| **ISIN-kodo** | JP3119600009 |
| **filiaj kompanioj** | Ajinomoto (United States) • PT Ajinomoto Indonesia vd |
| **TTT** | Oficiala retejo |
|  |

**Ajinomoto Co., Inc.** (japane 味の素株式会社, *Ajinomoto Kabushiki-gaisha*) estas japana manĝaĵo kaj bioteknologia kompanio, kiu produktas spicojn, kuiroleojn, frostajn manĝaĵojn, trinkaĵojn, dolĉigilojn, aminoacidojn kaj medikamentojn. *AJI-NO-MOTO* (味の素, "*esenco de gusto*") estas la komerca nomo por la originala produkto de la monoza glutamato de la kompanio. La ĉefsidejo de la korporacio situas en Chūō, Tokio. Aktuale en 2019, Ajinomoto funkcias en 35 landoj kaj dungas ĉirkaŭ 34 504 homojn.

## Referencoj
# Boeing B-17 Flying Fortress

| Boeing B-17 Flying Fortress |
| --- |
|  |
| Tipo: | Bombaviadilo |
| Fabrikanto: | Boeing |
| Unua flugo: | 28-an de julio 1935 |
| Enkonduko: | 29-an de aprilo 1938 |
| Produktperiodo: | 1936-1945 |
| Produktokvanto: | 12,731 |
|  |

Boeing B-17F
B-17 ĉe atako en Eŭropo
La **Boeing B-17 Flying Fortress** (Fluganta fortreso) estis bombaviadilo de Usono dum la Dua Mondmilito. La B-17 estas la plej konata bombaviadilo de la Usona aerarmeo en la Dua Mondmilito. Ĝi estas konata pro tio, ke ĝi eĉ spite al gravaj damaĝoj povis hejmenflugi.

## Historio

La prototipo (*modelo 299*) flugis unuafoje la 28-an de julio 1935 kaj kraŝis pro eraro de la piloto. Laŭ modifoj por la armeo, la prototipo *Y1 B-17* flugis en januaro de 1937. La unua serie produktita aviadilo estis liverita por la usona aerarmeo la 20-an de oktobro 1939 (*B-17B*). Ĝi havis la motoron de kvar *Wright R-1820-51* (stelmotoro) kun ĉevalpovo de 1.000. Oni produktis pluajn 38 maŝinojn.

En 1940 ekflugis *B-17C* (1200 ĈP), en 1941 *B-17E* (atingopovo 5300 km sen ŝarĝo), en 1942 *B-17F* (atingopovo de 7.110 km sen ŝarĝo, nova naza parto; kapacito de 4,7 tunoj da bomboj), en 1943 *B-17G*. La Boeing produktis entute 12.731 B-17-aviadilojn.

## Gravaj bombardoj per tiu tipo

* 24-a de julio - 30-a de julio 1943: bombardado de Hamburg, kun 741 aviadiloj
* 17-a de aŭgusto 1943: atako je Messerschmitt-produktejo en Regensburg sowie die globlagroindustrio en Schweinfurt, kun 376 aviadiloj
* 20-a de februaro 1944: Big Week - 1.800 bomb- kaj ĉasaviadiloj startis por detrui la germanajn aviadilajn produktejojn
* 14-a de februaro 1945: Bombardado de Prago

## Specifaĵo

|  |
| --- |
| **Boeing B-17G** |
| Mezuro | Datenoj |
| Longo    | 22,80 m |
| Alto    | 5,85 m |
| Enverguro    | 31,63 m |
| Flugila surfaco    | 141,90 m² |
| Malplena maso    | 14.855 kg |
| Starta maso (maks)    | 29.700 kg |
| Motoro    | 4 \* Wright R-1820-97 Cyclone naŭcilindraj stelmotoroj po 1.200 ĈP ĉe 2300 U/min |
| Maksimuma rapido    | 485 km/h |
| Flugrapido    | 296 km/h |
| Maksimuma atingopovo    | 6.034 km sen bomboj |
| Atingopovo    | 2897 km kun normala ŝarĝo, 1.760 km kun maksimuma ŝarĝo |
| Maksimuma flugalto    | 11.920 m |
| Skipo    | 6-10 |
| Armiloj    | 13 \* Browning maŝinfusiloj (12,7 mm), maksimume 5.800 kg da bomboj (norma ŝarĝo = 2.724 kg) |

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Boeing
* Boeing B-29 Superfortress