Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ro-ro-ŝipo

La ro-ro-ŝipo *Procyon Leader*
**Ro-ro-ŝipoj** (el la angla *"Roll-on/roll-off"*) estas kargoŝipoj dezajnitaj por porti surradan kargon, kiel ekzemple aŭtoj, kamionoj, busoj, remorkoj, kaj fervojaj vagonoj, kiuj estas veturitaj sur kaj de la ŝipo per siaj propraj radoj aŭ uzante platformveturilon, kiel memvetura modula transportilo. Tio estas kontraste al lo-lo-ŝipoj, kiuj uzas gruon por ŝarĝi kaj malŝarĝi kargon (angle: *"lift-on/loft-off"*).

Ro-ro-ŝipoj havas aŭ enkonstruitajn aŭ marbord-bazitajn ramplojn kiuj permesas al la kargo esti efike rulita sur kaj de la ŝipo kiam en haveno. Dum pli malgrandaj pramoj kiuj funkciigas trans riveroj kaj aliaj mallongaj distancoj ofte havas enkonstruitajn ramplojn, la esprimo Ro-ro estas ĝenerale rezervita por grandaj transoceanaj ŝipoj. La ramploj kaj pordoj povas troviĝi en la pobo, pruo, aŭ flankoj, aŭ ajna kombinaĵo de ili.
# Gubernio Tojamo

| Tojamo
 |
| --- |
| 富山県
 |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **gubernio de Japanio** |
| **Loko** |
| **Regiono** | Ĉubu-regiono
 |
| **Municipokodo** | 16000-8
 |
| **Fizikaj karakteraĵoj** |
| **Areo** | 4 247,22 km² |
| **Loĝantaro** (2021) |
|      Tute
 | 1 031 262  |
|      Denseco
 | 243 loĝ./km² |
| **Simboloj** |
| **Arbo** | Tatejama-Sugio (*Cryptomeria japonica*)
 |
| **Floro** | Tulipo (*Tulipa*)
 |
| **Birdo** | Monta lagopo (*Lagopus mutus*)
 |
| **Besto** | Antilopo (*Capricornis crispus*)
 |
| **Fiŝo** | Hotaru-Sepio (*Watasenia scintillans*) Blanka Salikoko (*Pasiphaca japonica*) "Buri"(*Seriola quinqueradiata*)
 |
| Flago de Tojamo Flago de Tojamo
 |
| **Ekonomio** |
| **Gubernia oficejo de Tojamo** |
| **estro** | Takakazu Ishii (ekde 2004) |
| **Adreso** | 〒930-8501 富山市新総曲輪1番7号 1-7,Shinsokawa,Toyama-shi
Toyama JP-930-8501 Japanio

 |
| **Telefononumero** | +81-76-431-4111
 |
| **Oficiala retpaĝaro:**
 |
|  |

La **gubernio Tojamo** (japane 富山県, *to-jama -ken*; Hepburn/Kunrei: Toyama -), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Tojamo, estas gubernio de Japanio.

Laŭ la stato de 2021 en la gubernio vivis 1 031 262 loĝantoj sur areo de 4 247,22 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 243 loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la samnoma urbo Tojamo.

## Geografio

### Urboj

Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Himi
* Kurobe
* Namerikawa [Namerikava]
* Ojabe
* Nanto
* Imizu
* Takaoka
* Tonami
* Tojamo (gubernia ĉefurbo)
* Uozu

### Kantonoj, urbetoj kaj vilaĝoj

* kantono Nakaniikawa [Nakaniikava]
	+ Funahashi [Funahaŝi]
	+ Kamiichi [Kamiiĉi]
	+ Tateyama [Tatejama]
* kantono Simoniikawa [Ŝimoniikava]
	+ Asahi
	+ Nyûzen [Niuzen]

## Notoj kaj referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)
# Mediteranea monaĥfoko

Το βλέμμα της φώκιας
Monachus monachus distribution
La **Mediteranea monaĥfoko** (*Monachus monachus*) aŭ pli simple la *Mediteranea foko* estas fokulo apartenanta al la familio de Fokedoj. Kun nur ĉirkaŭ 450–510 (ĉiukaze malpli ol 600) restantaj individuoj, oni supozas, ke ĝi estas la plej rara fokospecio en la mondo, kaj unu el plej endanĝeritaj mamuloj en la mondo.

Ĝi loĝas nune en partoj de la Mediteranea Maro same kiel en areoj de la Atlantika Oceano ĉe la Tropiko de Kankro.

La **Mediteranea monaĥfoko** estas unu el du restantaj monaĥfokaj specioj; dum la alia estas la Havaja monaĥfoko. Tria specio, nome la Kariba monaĥfoko, iĝis formortinta.

## Referencoj

## Literaturo

* Peter Saundry. (2010) C Michael Hogan (Topic Editor) "Mediterranean monk seal" Encyclopedia of Earth. Eds. Cutler J. Cleveland (Washington, DC: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment)
* William Johnson, (1988), *The Monk Seal Conspiracy*, Heretic Books ISBN 0-946097-23-2

## Eksteraj ligiloj

* Mediterranean Monk Seal Arkivigite je 2015-08-01 per la retarkivo Wayback Machine
* ARKive – images and movies of the Mediterranean monk seal *(Monachus monachus)* Arkivigite je 2006-05-26 per la retarkivo Wayback Machine
* The Monachus Guardian
* Hellenic Society for the study and protection of the monk seal
* Madeira Monk Seal Colony
* SAD-AFAG (anglalingva versio Arkivigite je 2011-10-07 per la retarkivo Wayback Machine)
* Turkish National Action Plan for the Preservation of the Mediterranean Monk Seal *(Monachus monachus)* Arkivigite je 2007-09-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Mediterranean monk seal factsheet at the United Nations Environment Programme – World Conservation Monitoring Centre Arkivigite je 2008-01-10 per la retarkivo Wayback Machine
# Skitoj

| Skitoj
 |
| --- |
|  |
| **historia etno** |
| **Iranaj popoloj** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j)
 |
| skita lingvaro
 |
|  |

Skita ora kombilo el skita tombejo. Montrata en Ermitejo (Sankt-Peterburgo)
La **Skitoj** estis hindeŭropa nomada popolo de irana grupo, kiu unuafoje aperis ĉirkaŭ Kazaĥstano en regiono nomita Skitio kaj kies teritorio etendiĝis ĝis la tuta Eŭrazia Stepo de la Altajo tra suda Rusio kaj nuna Ukrainio ĝis Danubo.

Tiuj rajdomilitantoj estis famaj arkopafistoj kaj varbitis ofte kiel solduloj. En la urboŝtatoj (*polisoj*) de antikva Grekio, ili servis kiel polico.

En la 8-a jarcento a.K. la skitoj migris en la areon norde kaj oriente de la Nigra maro kaj ili forpelis de tie la cimerojn. La setlejo de la skitoj etendiĝis baldaŭ de la sudrusaj stepoj al Danubo, sed ankaŭ al Sudsiberio kaj Centra Azio. La skitoj entreprenis plej ofte milit- kaj rab-irojn al Mezeŭropo. En la 7-a jarcento a.K. la skitoj komencis atakon en Malgrand-Azio, kie ili neniigos la imperion de Urartu kaj de tie daŭrigis rabirojn ĝis Palestino. En la jaro -594 ili estis venkitaj de medoj sub la gvido de Kjaksaro la 2-a, tiel la skitoj retiriĝis al sia eŭropa hejmo. En la jaro -513 kondukis la persa reĝo Dario la 1-a, "la Granda", sensukcesan militiron kontraŭ la skitoj kun grandega armeo de pluraj centmiloj da soldatoj. Ekde la 4-a jarcento a.K. la skitoj estis premataj fare de la fortiĝanta parenca popolo sarmatoj. La skitoj povis vivteni sin nur en Krimeo ĝis la 1-a jarcento a.K.. Unu el la plej konataj reĝoj de la skitoj estis Atheas, kiu militiris kontraŭ Filipo la 2-a de Makedonio kiel pli ol 90-jaraĝa maljunulo.

La arkeologiaj restaĵoj baziĝas nur sur eltombigoj de la tomboholmoj (*kurganoj*), kiuj enhavis inter aliaj oraĵojn, silkaĵojn, armilojn, ĉevalojn (skeletojn) kaj homoferon. Mondkonatas la "Oro de la skitoj", altvaloraj oroforĝaĵoj, kiuj interalie montras la militantajn skitojn en naturfidela ilustraĵo. La parte bona stato de la restaĵoj dankeblas al Mumiigaj teĥnikoj kaj al ĉiamfrosto. La skitoj ne postlasis skribaĵojn, sed ili estis detale priskribitaj fare de la greka historiisto Herodoto. En la epoko de la popolmigrado la gotoj estis rigardataj fare de Jordanes kaj aliaj historioskribantoj kiel "tribo de skitoj".

La originlando de la Skitoj estis donata en malnovaj fontoj kiel *Gerrhos*. La Skitoj kunportis siajn preparitajn mortintoj al tiu lando spite de la kelkfoje tre longa vojo.

Ĉerande de Mezeŭropo, la skita ĉeesto estas bone dokumentebla. Tiel oni povas ekzameni la halŝtatepokan setlejojn en Smolenice Molpir kaj Witzen Wiscina, la brultavolon, en kiu troviĝas karakterizaj skitaj armiloj (triflugila sagopinto). La *Ortrezoro de Vettersfelde*, en kiu la tipa skita stilo eble pruvas la ĉeeston de skita princo. Ĉu aŭ kiom la skitoj invadis en Mezeŭropon estas ankoraŭ neklare. Iuj arĥeologoj ne akceptas tiujn trovaĵojn, sed ekzistas kelkaj elementoj kiel ekzemple la transpreno de trink-kornokutimo, kio estas alligita al la skitoj.

## Vidu ankaŭ

* Tomiris
* Sakaoj
* Sarmatoj
* Alanoj
* Osetoj
* Pazyryk
* Batalo de Jaksartes
* Sakezo (Irano)
# Egea maro

| Egea maro |
| --- |
|  |
| maro, akvokolekta areo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Mediteraneo |
|

---

 |
| Koordinatoj | 38° 30′ 0″ N, 25° 18′ 0″ O (mapo)38.525.3 |
| Akvokolektejo | 214 000 km² (21 400 000 ha) [+] |
| Areo | 214 000 km² (21 400 000 ha) [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Egea maro (Egea maro)DEC |

 |
|  |
| Egea maro |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Aegean Sea** [+] |
|  |

﻿ / ﻿ (mapo)

La Egea maro
La **Egea maro** (greke *Αιγαίον Πέλαγος* [ajgaion pelagos]; turke *Ege Denizi*) estas parto de la Mediteraneo, kaj troviĝas inter la greka duoninsulo kaj Anatolio. Ĝi estas kunligita al la Marmora maro (kaj preter tio, al la Nigra maro) de la Dardaneloj.

## Insuloj de la Egea Maro

Sur insulo Fourni
La Egea Maro enhavas multegajn insulojn. Multaj insularoj efektive estas subakvaj etendaĵoj de la montaroj sur la tero. Iuj el la grandaj insuloj havas farmeblajn valojn kaj ebenaĵojn.

Pyrgi estas vilaĝo sur la insulo Chios
La multajn centojn da egeaj insuloj oni povas dividi en 7 ĉefajn insularojn:

* La Cikladoj
* La Trakia Insularo
* La Orient-Egea Insularo
* La Nord-Sporadoj
* La Sud-Sporadoj
* La Sarona Insularo
* Kreto

En la Egea Maro troviĝas ankaŭ du iom grandaj insuloj, kiuj apartenas al Turkio:

* Bozcaada /bozĝaada/ (greke: Ίμβρος /imvros/)
* Tenedos (turke: Gökçeada /gjokĉeada/; greke: Τένεδος /tenedos/)

## Vidu ankaŭ

* Iona dialekto
* Listo de maraj ekoregionoj
# Samuel Morse

| **Samuel Morse** |
| --- |
|  usona inventisto kaj profesoro
 |
| Persona informo
 |
| **Aliaj nomoj** | American • Brutus
 |
| **Naskiĝo** | 27-a de aprilo 1791 en Charlestown, Masaĉuseco, Usono
 |
| **Morto** | 2-a de aprilo 1872 en Novjorko, Usono
 |
| **Mortokialo** | pneŭmonito  |
| **Tombo** | tombejo Green-Wood   |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| **Alma mater** | kolegio Yale   Reĝa Akademio de Artoj   |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Jedidiah Morse (en)   |
| **Patrino** | Elizabeth Breese Morse (en)   |
| **Frat(in)oj** | Sidney Edwards Morse (en)  kaj Richard Cary Morse (en)   |
| **Edz(in)o** | Sarah Elizabeth Griswold (en)    |
| **Infanoj** | Leila Morse (en) , Charles Walker Morse (mul) , Samuel Arthur Breese Morse, Jr. (mul) , Edward Lind Morse (mul)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | inventisto  universitata instruisto  fotisto  verkisto  pentristo  fizikisto  skulptisto  artisto   |
| **Verkoj** | Morsa kodo
 |
|  |

**Samuel Finley Breese MORSE** (naskiĝis la 27-an de aprilo 1791 en Charlestown, Masaĉuseco, mortis la 2-an de aprilo 1872 en Novjorko) estis usona inventisto kaj profesoro pri pentroarto, plastika arto kaj desegno. Li famiĝis pro la invento de kodo, antaŭulo de la hodiaŭa Morsa kodo, sistemo de linioj kaj punktoj (aŭ longaj kaj mallongaj signaloj), kiu ebligas sendon de mesaĝoj trans grandajn distancojn.

## Biografio

Samuel Morse estis filo de pastro. Li sukcesis studadon en la supera lernejo de Yale (hodiaŭa Yale-universitato) kaj sekvis instruon de librovendisto. Poste tamen li gajnis sian vivon per pentrado. Li estis lernanto de Washington Allston kaj Benjamin West kaj famiĝis ĉefe kiel portretisto kaj skulptisto.

## Verko

Ne Samuel Morse inventis la telegrafon; 50 jarojn antaŭe (1793), la optika telegrafo de Chappe ebligis dissendon trans centojn da mejloj. Same li ne estis tiu, kiu inventis la elektran telegrafon: Soemmerring, Steinheil, Carl Friedrich Gauss kaj Weber en Germanio, André Marie Ampère en Francio, Schilling en Sankt-Peterburgo, Ritchie kaj Alexander en Skotlando, Wheatstone en Anglio, jam estis trovintaj solvojn por elsendi mesaĝojn uzante elektron. La genio de Morse estis desegni simplan maŝinon praktikan, efikan, malaltekostan, facile uzeblan kaj ĉefe sukcese decidigi (ne sen malfacilaĵoj) siajn samtempulojn fari sufiĉe sensacian eksperimenton (la konekton Vaŝingtono - Baltimore).

La inventaĵo de Morse estas dunivela:

* la maŝino kun papera bendo
* la Morsa kodo, konsistanta el signoj longaj kaj mallongaj.

## Vidu ankaŭ

* Friedrich Clemens Gerke