Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jacques Offenbach

| **Jacques Offenbach** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 20-an de junio 1819 (1819-06-20) en Kolonjo, Reĝlando Prusio,  Germana Federacio |
| **Morto** | 5-an de oktobro 1880 (1880-10-05) (61-jaraĝa) en Parizo
 |
| **Mortokialo** | kora malsufiĉo  |
| **Tombo** | Tombejo de Montmartre, 9   |
| **Lingvoj** | germana • franca
 |
| **Ŝtataneco** | Francio (1860–) Reĝlando Prusio   |
| **Alma mater** | Konservatorio de Parizo   |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Isaac Offenbach (en)   |
| **Edz(in)o** | Herminia de Alcain (en)    |
| **Infanoj** | Minna Offenbach-Hettich (mul) , Charles Ignace Auguste Jacques Offenbach (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | komponisto  teatra entreprenisto  teatrestro  dirigento  violonĉelisto  kapelmajstro   |
| **Verkoj** | La Rakontoj de Hoffmann Orpheus in the Underworld
 |
|  |

Jacques Offenbach
**Jacques OFFENBACH** [ʒak ofenbax] (naskiĝis la 20-an de junio 1819 en Kolonjo, mortis la 4-an de oktobro 1880 en Parizo) estis franca komponisto kaj muzikisto. Li naskiĝis en Germanio, sed prenis la francan ŝtatanecon.

Li estas la aŭtoro de multaj komikaj operoj, operetoj: *Orphée aux enfers* (1858), *La Belle Hélène* (1864), *La Vie parisienne* (1866), kaj ankaŭ de unu fantazia opero "*Les Contes d'Hoffmann*" (La rakontoj de Hoffmann). Multaj el liaj verkoj estis satiroj pri la monduma socio de tiama Parizo.

Li reprenis en unu el siaj verkoj, "*La Gaîté parisienne*", la tiam furoran dancon "*Cancan*", kiun oni tiutempe ofte dancis en la klubo "*Moulin Rouge*".
# Franz von Suppè

| **Franz von Suppè** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Francesco Ezechiele Ermenegildo Cavaliere Suppè-Demelli |
| **Naskiĝo** | 18-an de aprilo 1819 (1819-04-18) en Split
 |
| **Morto** | 21-an de majo 1895 (1895-05-21) (76-jaraĝa) en Vieno
 |
| **Mortokialo** | kancero  |
| **Tombo** | Centra Tombejo de Vieno   |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Aŭstrio-Hungario   |
| **Alma mater** | Universitato por Muziko kaj Drama Arto de Vieno   |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Pietro Giuseppe Suppè (mul)   |
| **Edz(in)o** | Sofie von Suppè (en)   Therese Merville (mul)    |
| Okupo
 |
| **Okupo** | komponisto  dirigento   |
| **Verkoj** | Fatinitza Leichte Kavallerie
 |
|  |

**Franz von Suppè** (n. la 18-an de aprilo 1819 en Split – m. la 21-an de majo 1895 en Vieno) estis aŭstra komponisto kaj dirigento, reprezentanto de la viena opereto.

## Verkaro

*\* Dichter und Bauer (Poeto kaj kamparano) (1846)*

*\* Die schöne Galathee (La bela Galatea) (1865)*

*\* Leichte Kavallerie (Leĝera kavalerio )(1866)*

*\* Boccaccio (1879)*

*\* Donna Juanita (1880)*

*kaj aliaj*

### En Esperanto aperis

* **Galateo**  (*Die schöne Galathee/La bela Galatea*) (1865) estas opereto de Franz von Suppè, kies libreto estis tradukita al Esperanto de Louisa Frederica Adela Schafer kaj prezentita kvinfoje en Esperantaj eventoj en Usono en 1914.

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** sperantistoj sendube interesiĝos sciiĝi ke en Ĉikago dum la tiea 7a kongreso de la Esperantista Asocio de Norda Ameriko (Ilinojo, Miĉigano kaj Viskonsino) —la 20an—ĝis 26a de Julio— oni prezentis en unu el la festvesperoj—la ŝerchumoran operon “ Galateo,” de Franz von Suppé, kun granda sukceso.
Kvankam la vetero estis pli ol varmega, la ĉeestantoj neatentante pri tio, sin sentis ridantaj kaj ĝuoplenaj ĝis post la lasta minuto. La aplaŭdo en la fino estis “tiel granda haj entuziasma, kiel neniu iam atendis,” kaj ĉiu miregis pri la bona afero.
Estis profesia ludkantistaro, kiu ludis kaj kantis ĝin, kaj la aranĝanto de tiu granda prezentado estis la fervora Esperantisto, S-ro D-ro B. K. Ŝimonek en Ĉikago. Kvar deputitoj petis lin poste ripeti la operon “Galateo” en kvar diversaj lokoj (San Francisko, Pitsburgh, Ĉikago kaj alia loko).

Interesa por niaj legantoj estas, “ke la traduko estis farita de S-ino Ad. Ŝefer, el Londono, kiu tradukis la lirikaĵojn el la germana lingvo kaj la prozaĵojn el la angla. Estante mem kantistino kaj muzikistino, ŝi faris sian eblon montri al la kantistoj, ke Esperanto estas plej facile kantebla lingvo, eble ph ol ĉiu alia. **”** |
| — La Brita Esperantisto - Numero 117, Septembro (1914) |

 |

## Eksteraj ligiloj

* Informoj pri Franz von Suppè en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* referencoj al kompaktdiskoj,midi-dosieroj,mp3 kaj partituroj de von Suppè

## Sondosieroj

* Mi havas nur vian amon (el "Boccaccio")
* Uverturo al Leĝera kavalerio Arkivigite je 2008-12-18 per la retarkivo Wayback Machine
# Hervé

| **Hervé** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Louis-Auguste-Florimond Ronger |
| **Aliaj nomoj** | Hervé
 |
| **Naskiĝo** | 30-an de junio 1825 (1825-06-30) en Houdain
 |
| **Morto** | 3-an de novembro 1892 (1892-11-03) (67-jaraĝa) en 16-a arondismento de Parizo
 |
| **Lingvoj** | franca
 |
| **Ŝtataneco** | Francio   |
| **Alma mater** | Konservatorio de Parizo   |
| Familio
 |
| **Infano** | Gardel-Hervé (en)   |
| **Parencoj** | Charles Malo (mul)  (nevo)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | dirigento  teatra reĝisoro  libretisto  operkantisto  kantisto  dramaturgo  orgenisto  aktoro  komponisto  verkisto   |
|  |

**Hervé**, propranome **Florimond RONGER** (naskita la 30-an de junio 1825 proksime al Arras; mortinta la 4-an de novembro 1892 en Parizo) estis franca komponisto.

Li agis kiel orgenisto kaj kiel kapelestro de la Teatro de Reĝa Palaco en Parizo.

Li estas fondinto de la nova erao de francaj operetoj.
El liaj verkoj ĝis nun la plej populara estas **Mam'zelle Nitouche**.

## Verkaro

* *L'œil crevé*
* *Le petit Faust* (1869)
* *Chilperic*
* *Les Turcs* (1869)
* *Le trône d'Écosse* (1871)
* *La veuve du Malabar* (1873)
* *La belle poule* (1875)
* *Mam'zelle Nitouche* (1883)

## Eksteraj ligiloj

* Kompleta listo de verkoj Arkivigite je 2017-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
# Ferenc Lehár

| **Ferenc Lehár** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | la  30-an de aprilo 1870 (nun 1870-04-30) en  Komárom (Hungara reĝlando)
 |
| **Morto** | 24-an de oktobro 1948 (1948-10-24) en Bad Ischl
 |
| **Tombo** | Bad Ischl Friedhof (en)    |
| **Lingvoj** | hungara
 |
| **Ŝtataneco** | Hungario  Cislajtio  Aŭstrio   |
| **Alma mater** | Praga konservatorio  (–1888)  |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Franz Lehár Sr. (en)   |
| **Frat(in)o** | Anton Lehár (en)   |
| **Edz(in)o** | Sophie Lehár (en)    |
| Okupo
 |
| **Okupo** | komponisto  aŭtoro  dirigento  operetkomponisto   |
| **Verkoj** | Die lustige Witwe La Lando de Ridetoj Der Zarewitsch Der Graf von Luxemburg Giuditta
 |
|  |

**LEHÁR Ferenc** (germane *Franz Lehar*), naskita la 30-an de aprilo 1870 en Komárom, mortinta la 24-an de oktobro 1948 en Bad Ischl) estis hungardevena komponisto, violonisto, koncertmajstro, dirigento aŭstria. Kune kun Imre Kálmán li karakterizis la "arĝentan epokon" de la viena opereto inter la mondmilitoj.

## Vivo

Kuraĝigis lin je komponado la ĉeĥa majstro Antonín Dvořák, tiel ke Lehár studis ĉe la prago praga konservatorio. Li iĝis orĥestra violonisto estonte inter 1890 kaj 1902 kapelestro ĉe diversaj militistaraj orĥestroj en Budapeŝto kaj Vieno. Finfine li iĝis dirigento ĉe Teatro ĉe la Vieno. En Bad Ischl troviĝas muzeo de li ene de la Lehár-vilao.

## Verkoj kaj karaktero

Lia unua opereto *Kukuschka* premieris en 1896. Sekvis pli ol 30 operetoj. En 1905 li sukcesegis en Vieno per la opereto *Die lustige Witwe*. Krome li komponis i.a. la operetojn *Der Graf von Luxemburg* (1909) kaj *Das Land des Lächelns* (1929) kiel ankaŭ la operon *Giuditta* (1934). Kontraŭe al la de si preferita ĝenro ĝoja Lehár inkliniĝis je melankoliaj, iomete slavstilaj melodioj, kiujn li tamen pligajigis per buntega instrumentado.

## Operetoj (elekto)

Monumento pri Lehár en Komárno
* *Der Graf von Luxemburg*
* *Das Land des Lächelns*
* *Frasquita*
* *Die lustige Witwe*
* *Der Zarewitsch*
* *Friederike* (1928) pri la am-afero de Johann Wolfgang von Goethe kun Friederike Brion. En 1932 tio venis al filmo "Frederica" en kiu ŝia rolulo estis ludita de la aktorino Mady Christians.

## Eksteraj ligiloj

* La Volgo-Kanto (el la opereto *Der Zarewitsch*) en Esperanto, kantata de Miroslav Smyčka
# Die lustige Witwe

| Весёлая вдова |
| --- |
|  |
| **drama muzika verko** |
| Aŭtoroj
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | germana lingvo
 |
| Eldonado
 |
|  |

Die lustige Witwe (*La gaja vidvino*) estas la titolo de opereto en tri aktoj komponita de la aŭstri-hungaria komponisto Franz Lehár. La libreton verkis la aŭstriaj teatropoetoj Victor Léon kaj Leo Stein, laŭ la komedio *L'attaché d'ambassade* de Henri Meilhac. La agadloko estas Parizo ĉirkaŭ 1900.

Frontpaĝo*La gaja vidvino* estis prezentita unue en la teatro *an der Wien* en Vieno la 30-an de decembro 1905.
# Kálmán Imre

| **Kálmán Imre** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Kopstein Imre |
| **Naskiĝo** | 24-an de oktobro 1882 (1882-10-24) en Siófok
 |
| **Morto** | 30-an de oktobro 1953 (1953-10-30) (71-jaraĝa) en Parizo
 |
| **Tombo** | Centra Tombejo de Vieno   |
| **Lingvoj** | hungara
 |
| **Ŝtataneco** | Hungario  Aŭstrio  Usono   |
| **Alma mater** | Muzikakademio Franz Liszt   |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Vera Kálmán (mul)    |
| **Infano** | Charles Kalman (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | komponisto  filmkomponisto  dirigento  muzikisto   |
| **Verkoj** | The Gay Hussars Der Zigeunerprimas The Gipsy Princess
 |
|  |

Monumento pri Kálmán en Siofok
**Imre KÁLMÁN**, jen hungare, ofte laŭ la tradicia vortordo de hungaraj personaj nomoj *KÁLMÁN Imre*, germane *Emmerich KÁLMÁN*, laŭpasporte *Imre KOPPSTEIN*, naskita la 24-an de oktobro 1882 en Siófok, mortinta la 30-an de oktobro 1953 en Parizo, tombigita en Vieno, estis hungara komponisto, kiu verkis famajn operetojn.

Kálmán studis en Budapeŝto, unue jurisprudencon, poste muzikon (ĉe Hans Koessler). Li intencis iĝi fortepianisto, sed artrito de lia dekstra mano malhelpis tion. Pro tio li iĝis muzika kritikisto kaj komponisto. Inter liaj grandaj sukcesoj estis la operetoj *Tatárjárás* (1908), *Die Csárdásfürstin* (1915), *Gräfin Mariza* (1924) kaj *Die Zirkusprinzessin* (1926).

Li dumtempe vivis en Vieno, sed en 1938 pro naziismo devis foriri el Aŭstrio; li iris al Zuriko kaj Parizo kaj en 1940 elmigris al Kalifornio. Post la Dua Mondmilito li ekloĝis en Parizo. Li dumtempe reiris al Aŭstrio; tie, en la centra tombejo de Vieno, estas ankaŭ lia tombo.

La verkaro de Kálmán estas konsiderata esenca parto de la "arĝenta epoko" de la viena opereto (inter la mondmilitoj).
# Oskar Nedbal

| **Oskar Nedbal** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 26-an de marto 1874 (1874-03-26) en Tábor
 |
| **Morto** | 24-an de decembro 1930 (1930-12-24) (56-jaraĝa) en Zagrebo
 |
| **Mortokialo** | falo  |
| **Tombo** | tombejo de Vyšehrad   |
| **Lingvoj** | ĉeĥa
 |
| **Ŝtataneco** | Ĉeĥoslovakio   |
| **Alma mater** | Praga konservatorio   |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Karel Nedbal (en)   |
| **Parencoj** | Karel Nedbal (en)  (nevo)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | dirigento  violonisto  aldviolonisto  komponisto  muzikisto   |
| **Verkoj** | La pola sango Vinrikolta festeno La ĉasta Barbora La bela Saskia Q11879300 Q12035183 Q11821288
 |
|  |

**Oskar Nedbal** (n. la 26-an de aprilo 1874 en Tábor – m. la 24-an de decembro 1930 en Zagrebo (sinmortigo)) estis ĉeĥa komponisto, dirigento kaj violisto.

## Biografio

Li naskiĝis en sudbohemia urbo Tábor en ĉeĥa germane parolanta familio de advokato, kiel unu el ok infanoj.

En la konservatorio en Prago, studante ĉe Antonín Dvořák, li fariĝis proksima amiko de Josef Suk pli aĝa. Li estis fondmembro de Ĉeĥa arĉkvarteto, sed ĉar li enamiĝis al edzino de sia kolego, li devis forlasi ĝin. Poste li edziĝis kun ŝi en Budapeŝto kaj kune ekvivis en Vieno.

1896-1906 dirigento de Ĉeĥa filharmonio, 1906-1918 dirigento de Tonkuenstler-Orchester en Vieno, 1923-1930 direktoro kaj operdirigento de Slovaka Nacia teatro en Bratislava kaj ĉefdirigento de simfonia orkestro de Bratislava.

Li konsiderinde altigis artan nivelon de la teatra ensemblo, sed li ne kapablis regi la ekonomian situacion. Ĉar li garantiis ĝiajn financajn devontigojn, li bankrotis. Dum la Kristnasko 1930 li mortigis sin per salto el fenestro el la baleta salono de la teatro en kroata Zagrebo, kie li ankaŭ estis entombigita. Nur en 2006 liaj restaĵoj estis translokigitaj al Prago al la tombejo Slavín, destinita al eminentuloj de la ĉeĥa kulturo.

## Verkaro

Influite de sia instruisto Dvořák Nedbal verkis en novoromantisma stilo, precipe operetojn kaj baletojn. Inter ili la plej populara kaj ĝis nun prezentata estas *"Polská krev"* (La pola sango).

Krom tio li komponis kamerkomponaĵojn por piano aŭ por violono kun piano. La plej fama komponaĵo inter ili - *"Valse triste"* - aperis i.a. ankaŭ en pluraj, ne nur ĉeĥlingvaj, filmoj, ekz. en la franca filmo *"Les Amants criminels"* (1999, reĝ. François Ozon).

### La ĉefaj verkoj

operetoj:

* *Cudná Barbora* (La ĉasta Barbora, 1910)
* *Polská krev* (La pola sango, 1913)
* *Vinobraní* (Vinrikolta festeno, 1916)
* *Krásná Saskia* (La bela Saskia, 1917)

baletoj:

* *Pohádka o Honzovi* (Fabelo pri Johanĉjo, 1902)
* *Z pohádky do pohádky* (El fabelo en fabelon, 1908)
* *Princezna Hyacinta* (La reĝidino Hiacinta, 1911)

## Filmografio

* *Polská krev* (1934, reĝisoris Karel Lamač)

## Eksteraj ligiloj

* Senpagaj partituroj de O.Nedbal en International Music Score Library Project
* Informo pri filmigita opero "Pola sango" en International Movie Database

### Muzikaj videodosieroj

* Valse triste
* Uverturo al la opero „Vinobraní“ (Vinrikolta festeno)
* Dueto el la opereto „Polská krev“ (La pola sango)
# Muzikvideo

Muzikvideo de la kanto "La fina venk'"
**Muzikvideo** estas mallonga videaĵo, kiu ilustras kanton. Oni konsideras, ke la unua muzikvideo estas Bohemian Rhapsody de la grupo Queen, sed aliaj grupoj jam faris muzikvideojn kiel ekzemple The Beatles.
# Bernardo Provenzano

| **Bernardo Provenzano** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 31-an de januaro 1933 (1933-01-31) en Corleone
 |
| **Morto** | 13-an de julio 2016 (2016-07-13) (83-jaraĝa) en Ospedale San Paolo
 |
| **Mortokialo** | urinvezika kancero  |
| **Lingvoj** | itala
 |
| **Ŝtataneco** | Italio (1946–) Reĝlando Italio (–1946)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | krimulo  mafiano   |
|  |

**Bernardo PROVENZANO** (n. la 31-an de januaro 1933 - m. la 13-an de julio 2016) estis membro de la sicilia mafio (Cosa Nostra) kaj oni suspektis ke li estis la ĉefulo (kapo) de la *Corleonesi*, mafia frakcio kiu devenis de la urbo Corleone, kaj *de fakto* *capo di tutti i capi* (estro de ĉiuj estroj) de la tuta sicilia Mafio ĝis sia aresto en 2006.

Lia kromnomo estis *Binnu u tratturi* (en sicilia lingvo, esperante "Binnie la traktoro") ĉar, laŭ vortoj de unu informanto, "li faligas homojn."
# 1209

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1170-aj jaroj |
1180-aj jaroj |
1190-aj jaroj |
**1200-aj jaroj**
| 1210-aj jaroj
| 1220-aj jaroj
| 1230-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1205 |
1206 |
1207 |
1208 |
**1209**
| 1210
| 1211
| 1212
| 1213
| ►
| ►►

| **1209 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1209 *MCCIX* |
| Ab urbe condita
 | 1962
 |
| Armena kalendaro
 | 658 ԹՎ ՈԾԸ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -635 – -634
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1264 – 1265
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1131 – 1132
 |
|  - *Kalijugo* | 4310 – 4311
 |
| Budhisma kalendaro
 | 1753
 |
| Ĉina kalendaro
 | 3845 / 3905 – 3846 / 3906 戊辰 – 己巳
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1201 – 1202
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -583 - -582
 |
| Hebrea kalendaro
 | 4969 – 4970
 |
| Holocena kalendaro
 | 11209
 |
| Irana kalendaro
 | 587 – 588
 |
| Islama kalendaro
 | 605 – 606
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1869 (皇紀1869年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11209
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3542
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 1752
 |

En la jaro **1209** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Komenco de la Krucmilito kontraŭ la Kataroj (fino en 1229) Kapto de urbo Beziers, la urbon oni elbrulis, la loĝantaron ekstermis, 7 000 personoj estas buĉitaj en katedralo Sta Magdalena.
* Koncilio de Avignon, malpermesas la daŭradon de dancoj kaj ludoj en la preĝejoj.
* Fondo de la unua komunumo da franciskaj monaĥoj, en Italujo.

## Unuaj dokumentaj mencioj

* Bergün/Bravuogn kiel *Bregonio* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
* Neftenbach kiel *Neftimbach* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
* Le Landeron kiel *Landiron* (hodiaŭ komunumo en Kantono Neŭŝatelo en Svislando).

## Naskiĝoj

* 5-a de januaro: Rikardo (1-a Grafo de Cornwall), filo de Johano (Anglio) (m. 1272)
* 8-a de septembro: Sanĉo la 2-a, kvara reĝo de Portugalio (m. 1248)

## Mortoj
# Adiro

Cirila A
**Adiro** (ruse *а́канье* [Akanje]) estas termino por priskribi en la rusa lingvo nedistingeblon de /a/ kaj /o/ en neakcentitaj pozicioj. Neakcentitaj aperoj de /o/ estas prononcataj kiel alofonoj de /a/ — ekzemple, en la vorto *молоко* (ĉiuj tri literoj estas „o“) la prononco estas [məlʌ'ko] (laŭ IFA).

Krom la sudaj kaj mezaj dialektoj de la rusa lingvo, adiro estas specifa por la belorusa lingvo, en kiu ĝi estas ankaŭ fiksata skribe, kontraste al la rusa. Adiro renkonteblas en dialektoj de la bulgara: ekzemple, en la dialekto de Zlatograd (nur en antaŭakcentita silabo: *ag'niŝte* anstataŭ *og'niŝte*, *da'bre* anstataŭ *do'bre* ktp.).

Komencantaj lernantoj de la rusa estas ofte mirigitaj de adiro, kiu malhelpas lerni skriban formon de multaj vortoj. Ĝenerale la rusa skribsistemo estas fonema kaj morfofonema, kaj adiro krude rompas regulecon de tiu sistemo. Hezitemo inter *а* kaj *о* en neakcentitaj pozicioj konsistigas oftan problemon de lernejanoj en ruslingvaj mezlernejoj. Tiun problemon preskaŭ ne havas loĝantoj de kelkaj nordaj regionoj (Arĥangelska, Vologda kaj aliaj provincoj), kie nordaj dialektoj kun odiro ankoraŭ konserviĝis, — ili povas skribi tiel, kiel ili fakte prononcas en ĉiutaga vivo.

Vaste disvastiĝinta (kaj norma en literatura lingvo: en televido, radio ktp.) adiro kaŭzas por ruslingvanoj problemojn ankaŭ dum lernado de Esperanto. Neakcentita *-o* en radikoj kaj finaĵoj de Esperantaj vortoj tre ofte sonas kiel variaĵo de /a/, eĉ en parolo de spertaj rusaj esperantistoj (eĉ ekzistas pri tio popularaj en Esperanta medio mokŝercoj pri rusoj: „b*a*nege!“ ka.).

Krom nedistingo de neakcentitaj /a/ kaj /o/ la sudaj kaj mezaj dialektoj de la rusa ne distingas neakcentitajn /i/ kaj /e/ (tamen ne tiel en peterburga prononca normo).

## Historio kaj kaŭzoj

Laŭ pli multaj pritaksoj adiro aperis en la rusa ne pli frue ol en la 14-a jarcento: ĝuste en tiu jarcento aperas unuaj misskriboj de "o" kaj "a" en skribitaj dokumentoj. Aliaj sciencistoj (kiel A. Ŝaĥmatov) opinias, ke la fenomeno estas eĉ pli frua: ĝi ne aperadis en skribaj tekstoj nur pro neapero de tiaj tekstoj en adiraj regionoj de slavlingva teritorio.

Apero de adiro povis esti influo de ugro-finnaj lingvoj, kun kies parolantoj praaj rusoj multe kaj proksime kontaktis ĉe la bordoj de Volgo kaj en aliaj regionoj.

Aŭskultu:  La familia nomo Dostojevskij estas fakte prononcata adire, kiel /dastajefskij/

## Vidu ankaŭ

* Odiro
* Codiro

## Referencoj
# Gubernio Akita

Ĉi tiu artikolo temas pri gubernio en Japanio. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Akita (apartigilo).

| Akita
 |
| --- |
| 秋田県
 |
|  |
|  |
| **gubernio de Japanio** |
| **Loko** |
| **Regiono** | Tohoku
 |
| **Municipokodo** | 05000-8
 |
| **Fizikaj karakteraĵoj** |
| **Areo** | 11 637,52 km² |
| **Loĝantaro** (2021) |
|      Tute
 | 946 380  |
|      Denseco
 | 81 loĝ./km² |
| **Simboloj** |
| **Arbo** | Akita-sugi (*Cryptomeria japonica*)
 |
| **Floro** | Fukinotou (*Petasites japonicus*)
 |
| **Birdo** | Kuprofazano (*Syrmaticus soemmerringii*)
 |
| **Fiŝo** | Hatahata (*Arctoscopus japonicus*)
 |
|  Blazono de Akita
 |
| **Ekonomio** |
| **Gubernia oficejo de Akita** |
| **estro** | Kenta Suzuki (ekde 20-a de aprilo 2025) |
| **Adreso** | 〒010-8570 秋田県秋田市山王四丁目1番1号 San'no 4-chome 1-1, Akita-shi Akita JP-010-8570 Japanio
 |
| **Telefononumero** | +81-18-860-1111
 |
| **Oficiala retpaĝaro:**
 |
| ISO 3166-2
 | JP-05
 |
|  |

**La gubernio Akita** 秋田県 [akita-ken], ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo Akita**, estas gubernio en Japanio. Ĝi situas en Tohoku-regiono. 71 % de ĝia areo estas kovritaj de arbaroj. Situe en nordo de Japanio kaj sur la okcidenta flanko ("Uro Nippon" = "Japanio de la alia flanko"), ĝi spertas malvarmajn kaj neĝoriĉajn vintrojn.

Laŭ la stato de 2021 en la gubernio vivis 946 380 loĝantoj sur areo de 11 637,52 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 81 loĝantoj/km².

Norde de ĝi situas la gubernio Aomori, oriente la gubernio Iŭate, sude la gubernioj Mijagi kaj Jamagata kaj okcidente la Japana Maro.

## Geografio

### Urboj

* Akita (gubernia ĉefurbo)
* Daisen
* Honjo
* Jokote
* Jurihonĵo
* Juzaŭa
* Kazuno
* Katagami
* Kitaakita
* Nikaho
* Niŝime
* Noŝiro
* Oga
* Odate
* Senboku

### Natura heredaĵo

La montaro Ŝirakami (ŝirakami-sanĉi)
nord-okcidente de Akita
apartenas al la Monda Naturheredaĵo de Unesko.

## Notoj kaj referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)
# Orodromeo

| Kiel legi la taksonomion**Orodromeo** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Malfrua kretaceo |
|  *Orodromeus makelai* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Reptilioj *Sauropsida*  |
| Superordo:
 | Dinosaŭroj *Dinosauria*  |
| Ordo:
 | Ornitiskioj *Ornithischia*  |
| Subordo:
 | Cerapodoj *Cerapoda*  |
| Infraordo:
 | Ornitopodoj *Ornithopoda*  |
| Familio:
 | Hipsilofodontedoj *Hypsilophodontidae*  |
| Genro:
 | **OrodromeoOrodromeus*  |

 |
| Dunomo
 |
| Orodromeus makelai Horner kaj Weishampel, 1988 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Orodromeo
 |

 |
|  |

**Orodromeo** (*Orodromeus*) estas genro de hipsilofodontaj dinosaŭroj vivintaj dum la malfrua kretaceo en tio kio nun estas Nordameriko. Ĝi estis malgranda herbovoro kiu verŝajne vivis kune kun dinosaŭroj kiel daspletosaŭro kaj *Einiosaurus*. Oni trovis ĝiajn restaĵojn en Montano (Usono). La tipo-specion, *Orodromeus makelai*, priskribis Horner kaj Weishampel en 1988.

Oni pensas ke ĉi tiu besto vivis en fosaĵoj kiel ĝia parenco *Oryctodromeus* surbaze ke la kuneco de iliaj ostoj en cirkonstancoj kie ili kutime estus disigitaj.

## Referencoj

*  Arkivigite je 2007-08-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Horner, J. kaj Weishampel, D., 1988, “A comparative embryological study of two ornithischian dinosaurs”, Nature (London), 332(No. 6161); 256-257 (1988).