Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Carlisle (Kumbrio)

| Carlisle
 |
| --- |
|  |
| urbo  civila paroĥo (–nekonata valoro) eksterparoĥa areo  county town (en)   city of United Kingdom (en)    vd |
|  |
| Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Flensburg (1961–) Słupsk   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 75 399  (2016) [+] |
| **Loĝdenso** | 3 989 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 54° 54′ N, 2° 56′ U (mapo)54.894722222222-2.9363888888889 [+] |
| **Alto** | 28 m [+] |
| **Areo** | 18,9 km² (1 890 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC±00:00 [+] |
|

|  |
| --- |
| Carlisle (Anglio)DEC |
| Situo de Carlisle |

 |
|

|  |
| --- |
| Carlisle (Carlisle)DEC |
| Situa mapo de Carlisle |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Carlisle [+] |
|  |

Kastelo Carlisle
**Carlisle** estas antikva urbo de Kumbrio, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 71 775 loĝantojn, kaj en 2016 estis 75 399

## Historio

Ĉirkaŭ 72 p.K. la romianoj konstruis lignan fortikaĵon kie nun situas Carlisle. Ĝi anstataŭiĝis ĉirkaŭ 105 de dua ligna konstruaĵo, kaj ĉirkaŭ 165 de ŝtona. La romianoj nomis la lokon *Luguvalium*, kaj la fortikaĵo subtenis la fortikaĵojn de la Muro de Hadriano.

Ĉar ĝi situas proksime al la landlimo inter Anglio kaj Skotlando, la urbo strategie gravis kaj estis ofte atakataj de skotoj. En 1092 Vilhelmo la 2-a (Anglio) konstruis kastelon kiu poste ege plifortiĝis. Tie, dum iom da tempo, malliberiĝis Maria Stuart, reĝino de Skotlando. La kastelo nun enhavas muzeon kaj servas kiel regimenta bazo. Ankoraŭ videblas multe de la mezepokaj urbomuroj.

En 1133 prioreja preĝejo iĝis katedralo.

Dum la angla enlanda milito reĝa garnizono dufoje sieĝiĝis, en 1644 kaj 1645.

Novembron 1745, dum la dua jakobita ribelo, Charles Edward Stuart sieĝis kaj kaptis Carlisle: Vilhelmo (Duko de Cumberland) rekaptis ĝin la sekvantan monaton.

## Geografio

Inundo ĉe Carlisle
Carlisle situas kie tri riveroj kuniĝas, kaj tial multe de la urbo suferas pro inundoj.

## Ekonomio

Dum la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcento estiĝis fabrikoj por teksaĵoj, nutraĵoj kaj metalaĵoj. La urbo estas ankaŭ grava fervojcentro.

## Edukejoj

Estas kvar edukejoj kiu ekde 2007 apartenas al la Universitato de Kumbrio.

## Elstaruloj

* Bernard Barton, poeto

## Vizitindaĵoj

Katedralo Carlisle
Inter la vizitindaĵoj estas:

* Kastelo Carlisle
* Muzeo Tullie House, kie videblas romiaj restaĵoj kaj pentraĵoj de britaj artistoj de la 19-a kaj 20a jarcentoj
* Katedralo Carlisle

## La partner-urboj

* Słupsk en Pollando (eblas kontaktoj pere de Esperanto ĉar urbestro de Słupsk Robert Biedroń estas esperantisto).