Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Blankula superismo

Ku-Kluks-Klano estas ekzemplo de blanka superisma organizo en Usono.
**Blankula superismo** estas ideologio kaj socia sistemo de blankula regado super neblankuloj.

Oni ofte limigas ĝian difinon al evidente rasismaj grupoj, kiaj Ku-Kluks-Klano, la Nazioj, la nova usona alternativa dekstro, ktp. Laŭ tiu mallarĝa difino, blankula superismo estas la konscia kaj praktikata kredo, ke blankuloj estas superaj al neblankuloj laŭ iuj karakteraĵoj, trajtoj, kaj atribuaĵoj ol homoj el aliaj rasoj, kaj ke blankuloj tial politike, ekonomie kaj socie regu neblankulojn. Sed akademie, ĝi ankaŭ inkludas tian regadon mem, sendepende de la motivoj aŭ konscio. En akademiaj kuntekstoj, speciale tiaj bazitaj je kritika ras-teorio, ĝi estas politika aŭ soci-ekonomia sistemo, kie blankuloj profitas strukturan avantaĝon (privilegion) super aliaj etnoj, ĉu kolektive aŭ individue, konscie aŭ pasive.

Blankula superismo do povas manifesti en leĝoj (Jim Crow, apartheid, la traatlantika sklavkomerco), genocidoj (Holokaŭsto), aŭ simple en sociaj praktikoj (psika juĝo de neblankuloj kiel malsuperaj, kondukante al diskriminado, plej ofte negebla kaj sekve neprocesebla).

La difino de "blankulo" ofte varias laŭ tempo, regiono, kaj cirkonstanco. Evidentaj blankulaj superecistaj grupoj ofte havas malsamajn vidpunktojn pri tio al la ĝenerala socio. Do kvankam, ekzemple, en multaj cirkonstancoj en la ĝenerala socio, blankula juda viro profitos la samajn privilegiojn super neblankulaj viroj (ĉu judaj aŭ ne), kiujn ĉiuj blankulaj viroj profitas, li povas ankoraŭ iĝi viktimo de blankulaj superecistoj pro tio, ke ili ne konsideras lin blankulo.

## Vidu ankaŭ

* Rasismo
* Scienca rasismo
* Eŭgeniko
* Naciismo
* Naziismo
* Blankula naciismo
* Islamofobio
* Manifestacio Unuigu la Dekstron 2017
* Atenco en Christchurch 2019
# Granda anstataŭigo

**Granda anstataŭigo** (france: *Grand Remplacement*; angle: *Great Replacement*) estas polemika politika nocio de la novdekstrularo, per kiu oni atribuas enmigradon de neblankuloj kaj islamanoj al laŭdira konspiro celanta anstataŭigi demografie kaj kulture la plimulte blankulan loĝantaron de okcidentaj ŝtatoj – per amasa migrado, demografia kresko ĉe la neeŭropdevena loĝantaro kaj falo de la naskokvoto ĉe blankaj eŭropanoj . Ĝi najbaras ideologie al nocioj kutimaj en dekstra ekstremismo kaj dekstra popolismo rilate “trofremdiĝon” aŭ “popolmorton”, kaj ĝi temigas kiel tiuj historian forfalon de la blankuloj aŭ genocidon je ili. Kiel plenumantojn de la asertata plano oni nomas tutmondistojn, la elitojn, la kapitalistaron, la judojn, multkulturistojn aŭ superŝtatajn instancojn kiel la Eŭropan Union aŭ la Unuiĝintajn Naciojn. Tio ĉi estas konsiderata rasisma aŭ antisemitisma konspirteorio.

Kvankam similaj temoj karakterizis diversajn ekstremdekstrajn teoriojn ekde la malfrua 19-a jarcento, ĉi tiun specifan koncepton konatigis la franca aŭtoro Renaud Camus en 2011 per sia verko *Le grand remplacement*. Camus kaj aliaj konspirteoriistoj atribuas lastatempajn demografiajn ŝanĝiĝojn en Eŭropo al intenca politiko de tutmondaj kaj liberalaj elitoj agantaj en la registaro de Francio, la EU kaj UNO, nomante la ŝanĝiĝojn “genocido per anstataŭigo”. Laŭ Camus, la “granda anstataŭigo” estis nutrita de “industriigo”, “malspiritualigo” and “senkulturigo”, per kiuj la materialisma socio kaj la tutmondismo kreis “anstataŭigeblan homon sen ajna nacia, etna aŭ kultura specifo”, kion li nomas “tuttera anstataŭigismo” .

La identisma movado transprenis kaj disvastigis la koncepton en Eŭropo kaj Norda Ameriko. Komunikiloj de la alternativa dekstro (angle: *Alt-Right*) kaj Fox News disvastigis ĝin en ĉiuj anglalingvaj regionoj . Ekde proksimume 2000, dekstraj teroristoj ofte pravigas siajn atencojn per tiu ĉi imago.

Granda parto de la subtenantoj de la teorio ankaŭ subtenas antisemitismon, kaj kredas ke judoj planis la procezon de anstataŭigado de la blanka loĝantaro intence. Ekzemple, ĉe la Manifestacio *Unuigu la Dekstron* en Charlottesville, Virginio, la manifestaciantoj ĉantis "Ni ne estos anstataŭigitaj" (krioj apogante la teorion de la granda interŝanĝo) kaj ankaŭ "Judoj ne anstataŭigos nin" (antisemitaj ĉantaĵoj).

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Eŭrabio
* Blankula genocida konspira teorio
# Atenco en Christchurch

Al Noor Moskeo en 2006
**La atenco en Christchurch** estis atenco de blankulaj superecistoj kaj islamofobio ĉe du moskeoj, (Al Noor Moskeo kaj Linwood Islamic Centre) en Christchurch, Nov-Zelando. Ĝi okazis la 15-an de marto 2019. 51 homoj mortis kaj 89 aliuloj estis vunditaj. Tri suspektitoj estis arestitaj, kies la aŭstraliano Brenton Tarrant, kiu estis filminta sin dum la mortigado. Brenton Tarrant sinprezentas kiel faŝista kaj frekventis nekaŝate racismajn retajn komunumojn.

## Referencoj
# Politika integrismo

| Politika integrismo
 |
| --- |
| **politika ideologio skolo politika movado**  |
| **Ideologio** |
aŭtoritatismo

 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Brazilian Integralism (en)  Integrist Party (en)  Integralismo Lusitano (en)  Integrala naciismo New Integralism (en)   vd |

 |
|

|   Influita de |
| --- |
|  | katolika sociala doktrino • Quanta cura • Immortale Dei vd |

 |
|  |

**Integrismo** aŭ **politika integrismo** estas la filozofia kaj politika doktrino, kiu konsideras la socion kiel organikan unuon. Ĝi defendas la socian diferencigon kaj la hierarkion kun kunlaboremo inter sociaj klasoj, superanta la sociajn konfliktojn inter sociaj kaj ekonomiaj grupoj. Ĝi proponas liberan sindikatismon, horizontalan korporaciismon kaj organikan politikan reprezentadon anstataŭ la ideologiaj formoj de reprezentado.

Politika integrismo jam aperis komence de la 20a jarcento en Portugalio (portugala integrismo), kie naskiĝis kiel tradiciisma, monarkia kaj katolika movado, elstare kiel kontraŭrespublikana kaj kontraŭsocialisma. Faŝismo estas ekzemplo de politika integrismo.

## Vidu ankaŭ

* Integrala teorio
* Integrismo
* Totalismo
# Islamano

| Islamano
 |
| --- |
|  |
|  |
| **religia grupo** |
| **religiano • teisto** |
| **Ḥizb Allāh** |
| Suma populacio
 |
| 1 900 000 000 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Religio
 |
| islamo  |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Sunni Muslim (en)  ŝijaisto  vd |

 |
|  |

Islamanoj
Islamano preĝanta
**Islamano** estas ano de islamo. En Esperanto, la formo *islamano* estas preferinda al aliaj formoj pli aŭ malpli ofte uzataj:

1) mahometano, mohamedano k.s.; ĉi tiuj formoj estas evitindaj (kiel prave legeblas en NPIV), ĉar por islamanoj Mohamedo estas ne dio aŭ diulo kiun ili adorus, sed la plejlasta profeto. Islamanoj rigardas ofendo, se oni nomas ilin tiel, ĉar tiuj formoj egalvaloras al la esprimo "adorantoj de Mohamedo" (kvazaŭ kristanojn oni nomus, ekzemple, *"jesuistoj"* [ne jezuitoj!]).

2) muslimo, moslemo, muzulmano k.s.; ĉi tiuj formoj estas nur senperaj esperantigoj de la arabaj "muslim" (klasike) kaj "moslem" (moderne, parole), siavice derivaĵoj de la trikonsonanto **s-l-m**; oni rekte derivu la formon **islamano** de la religi-nomo **islamo**.

Oni ne konfuzu ĝin kun la genta nomo muslimano.

Krome, oni zorge distingu inter **islamano**, **islamisto** (t.e. adepto de islamismo) kaj **islamologo**.

## Vidu ankaŭ

* Korano
* Mahometo
* Religio
* Ŝario
# Kantono Monroe (Miĉigano)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon kantono Monroe.
 |

|  |
| --- |
| **kantono Monroe (Miĉigano)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Miĉigano
 |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita
 | 1817
 |
| Ŝtato
 |  Usono
 |
| Subŝtato
 |  Miĉigano
 |
| Ĉefurbo
 | *Monroe* |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo
 |   1761 km²
 |
| Loĝantaro  - Censo en 2020:  - Loĝdenso:
 | 154 809 88 / km²
 |
|  |

La **kantono Monroe** - angle *Monroe County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Miĉigano. Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 154 809 personoj sur areo de 1 761 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 88 loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas *Monroe*. La kantono estis fondita la 30-an de novembro 1816 - ĝia nomo memorigas pri James Monroe, la kvina prezidanto de Usono.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Usona censa buroo

| Usona censa buroo
 |
| --- |
| U.S. Census Bureau |
|  |
|  |
| **federacia registara organizaĵo de Usono ŝtata statistika instituto**  |
| Komenco
 | 6-a de marto 1902 vd |
| Geografia situo
 | 38° 50′ 53″ N, 76° 55′ 40″ U (mapo)38.8481685-76.9277515 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Suitland
 |
| **Situo** | Kantono Princo Georgo
 |
| Adreso
 | 4600 Silver Hill Rd, Suitland, MD 20746-2402 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Usona censa buroo (Marilando)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapUsona censa buroo
 |
| **Agareo** |
censo • statistiko • United States census

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Usona censa buroo** aŭ **Usona buroo de la censo** (angle *United States Census Bureau*, oficiale Bureau of the Census) estas la organizaĵo en la usona registaro, kiu kolektas la datumojn de la ĉiujardeka Usona Censo (t.e. popolnombrado), kaj ankaŭ aliajn ekonomiajn kaj demografiajn datumojn. Ĝi estas parto de la Usona ministerio pri komerco; la estro ("Direktoro") de la buroo estas politika funkciulo nomita de la prezidento.

Sigelo de la Usona Buroo de la Censo
La usona konstitucio (artikolo 1‑a, sekcio 2‑a) postulas ke oni nombru la loĝantaron de Usono minimume ĉiun dekan jaron, ĉefe por decidi kiel distribui la membraron de la Usona Domo de Reprezentantoj (la malsupera ĉambro de la parlamento inter la diversaj subŝtatoj. Nuntempe, ekzemple, estas 50 subŝtatoj kaj 435 reprezentantoj; la laŭsubŝtataj nombroj varias inter 53 por Kalifornio kaj po 1 por Alasko, Delavaro, Montano, Norda Dakoto, Suda Dakoto, Vermonto, kaj Vajomingo. La distribuado de reprezentantoj ankaŭ influas la enhavon de la Elektista Kolegio, kiu formale elektas la prezidenton kaj vicprezidenton surbaze de la laŭsubŝtataj rezultoj de la voĉdonado novembre de ĉiu kvara jaro.

Krom la distribuado de parlamentaj kaj prezidentelektaj voĉoj, la datumoj kolektataj de la Buroo de la Censo rekte influas la elspezadon de pli ol 400 miliardoj da usonaj dolaroj ĉiujare por plej diversaj programoj pri lokaj plibonigoj, publika sano, edukado, kaj transporto.

De la unua censo, en 1790, ĝis 1840, la jardekan censon prizorgis marŝaloj de la juĝaj distriktoj. La Censa Akto de 1840 establis centran oficejon, kiu nomiĝis la Censa Oficejo. En 1902, oni movis la provizoran Censan Oficejon sub la Ministerion pri Enlandaj Aferoj; en 1903, oni renomis ĝin la Censa Buroo kaj movis ĝin en la novan ministerion pri komerco kaj laboro.

Leĝo realigita en 1920 aprobis censojn pri fabrikado ĉiun duan jaron kaj pri agrikulturo ĉiun dekan jaron. En 1954, la diversajn leĝajn aktojn oni kunigis en Titolon 13 de la Usona Kodo, kiu nun estas la jura bazo de la buroo.

## Vidu ankaŭ

* Usona ministerio pri komerco
* Listo de usonaj urboj laŭ loĝantaro

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Censa loko

**Censa loko** (angle **Census-designated place**, mallonge *CDP*) estas termino uzata de la usona censa instanco por etikedi lokojn, kiuj havas rekoneblan urb(et)ecan trajtaron, sed al kiuj mankas formale municipa regstrukturo. Interalie, en la ŝtato Havajio tute mankas urbaj municipiĝoj, do tie troviĝas *nur* Censaj lokoj.

Censaj lokoj, kiuj atingis grandecon de urbegoj estas laŭalfabete: Enterprise (Nevado), Metairie, Paradise (Nevado), Spring Valley (Nevado), Sunrise Manor.
# Nekorporaciiĝinta areo

En administra juro, **nekorporaciiĝinta areo** estas difinita teritorio, kiu ne apartenas al iu ajn politika municipo. Ĉi tiuj areoj estas kutime neloĝataj (arbarkovritaj areoj, akvejoj, militaj trejnejoj, ktp.).

Alivorte, temas pri teritorio, kiu ne estas inkludita ("ne inkluzivita") en iu ajn administra unuo de la koresponda nivelo (kutime la plej malalta, ekzemple, komunumo, setlejo, loĝloko, municipo, ktp.) kaj estas sub la rekta kontrolo de pli alta nivelo de registaro (kantono, distrikto, provinco, ŝtato, ktp.).

En Nordameriko, tamen, la termino " *Nekorporaciiĝinta areo* " ĝenerale rilatas al loĝataj areoj. La plej konata "Nekorporaciiĝinta" areo kun signifa loĝantaro en Usono estas Paradise, Nevado, kiu limas Lasvegaso kaj ofte estas konfuzita kun ĝi.

En Usono kaj Kanado*,* areo aŭ teritorio nomiĝas "neinkorporita areo" se ĝi ne estas parto de iu ajn municipo. "Enkorporaciigi" en ĉi tiu kunteksto signifas formi municipan asocion, tio estas, urbon (aŭ *vilaĝon*) kiu havas sian propran administradon. Neinkorporaciita urbo kutime ne havas sian propran urban konsilantaron kiu povas decidi pri, ekzemple, impostado, kaj la urbo kutime ne estas klasifikita sub iu ajn proksima urbo. Anstataŭe, la urbo povas esti klasifikita rekte sub distrikto. (Ekzemplo el Usono estas Crystal City en Virginio).
# Pentagono (Usono)

| Pentagono
 |
| --- |
| The Pentagon |
|  |
| **milita ĉefsidejo  vidindaĵo  burokonstruaĵo  registara konstruaĵo  groundscraper (en)**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | Stripped Classicism • moderna arkitekturo • novklasika arkitekturo vd |
| Arkitekto
 | George Bergstrom vd |
| Estiĝo
 | 11-a de septembro 1941
 |
| Malfermo
 | 15-a de januaro 1943
 |
| Lando
 | Usono   vd |
| Situo
 | kantono Arlington
 |
| Adreso
 | 1400 Defense Pentagon |
| Poŝtkodo
 | 20301
 |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 38° 52′ 15″ N, 77° 3′ 18″ U (mapo)38.870833333333-77.055 |
|

|  |
| --- |
| Pentagono (Vaŝingtono)DEC |
| Situo de Pentagono |

 |
|
Pentagono
 |
| **Posedata de** | Usona ministerio pri defendo vd |
|

|   Premioj |
| --- |
|  | • Doublespeak Award vd |

 |
| Retejo
 |
 |
|  |

**Pentagono** (angle *The Pentagon* signifante Kvinlatero) estas la sidejo de la Usona ministerio pri defendo. Ĝi situas en Arlingtono, Virginio proksime de Vaŝingtono kaj konsistas el kvin aloj (formantaj regulan kvinangulon) el po kvin etaĝoj.

Pentagono desupre
Ĝi estis inaŭgurita la 15-an de januaro 1943 kaj estas laŭdire la plej ampleksa oficeja konstruaĵo de la mondo; deĵoras en ĝi 23 000 dungitoj. Pro ĝia arĥitekturo necesas maksimume sep minutoj por iri de iu oficejo al iu alia. Ĉar je la tempo de la konstruo Virginio havis leĝojn pri rasa apartigo en publikaj konstruaĵoj, la Pentagono ricevis duoblan aron da necesejoj.

En 2001 Pentagono estis unu el la celoj de la atencoj de la 11-a de septembro.

## Vidu ankaŭ

* Usona armeo
* Aimee Mullins
# Perforto

| Perforto
 |
| --- |
|  |
| **afero konduta reguleco type of violence (en)**  |
| **agreso • aktiveco • destructive behavior** |
|  |

Perforto en teatraĵo **Perforto** estas uzo de forto por trudi sian volon. Oni distingas inter fizika perforto (ekz. batoj aŭ uzo de armiloj) kaj psika perforto (ekz. fortaj aŭ daŭraj insultoj, humiligoj, kulpigoj, ofendoj aŭ minacoj).

**Violento** estas senbrida uzo de forto (perfortego), ekzemple por vundi homon aŭ detrui aĵon. Nocio kontraŭ estas senperforto.

Konsidereblas pluraj specoj de perforto kiel seksa perforto kaj perforto kontraŭ infanoj.

Hejma perforto, **hejma violento**, **familia violento** aŭ **familiperforto**, estas modelo de konduto kiu implikas perforton aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en geedziĝo aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de edzo aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en aliseksemaj aŭ sam-seksemaj rilatoj, aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ infanoj, gepatroj, aŭ maljunuloj, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, parola, emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj acidĵetado kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas ŝtonumon, bruligon de novedzino, honormurdojn, kaj dotmortigojn.

Kontraŭvirina violento estas tiu fifarita kontraŭ virino pro ŝia kondiĉo de virino. Tio estus «konsekvenco de la diskriminacio suferita kaj jure kaj en la praktiko, kaj la persistado de malegaleco pro ĝenraj tialoj».

## Vidu ankaŭ

* Agresemo
* Elĵetisto
* Grupĉikanado
* Honormurdo
* Kolero
* Kontraŭvirina violento
* Korpa puno
* Krimo
* Murdo
* Milito
* Mistraktado de infano
* Seksperforto
* Senperforto
* Sevila Komunikaĵo pri Perforto
* Spiralo de perforto
* Torturo

## Notoj
# Ŝtata terorismo

**Ŝtata terorismo** estas la neleĝaj, krimaj kaj do plej ofte sekretaj faroj de ŝtato aŭ registaro, kutime kun la preteksto kontraŭbatali terorismon.

Paradokse, kun tia preteksto oni sentas sin rajtigita uzi ĉiajn terorismajn metodojn kaj rimedojn: murdojn, bombojn, malaperigojn... La samajn, kiujn ili mem kondamnas, se uzitaj de "neŝtataj" teroristoj.

Simile, ĉiu ajn civitano povas esti celo de tiaj atakoj: de intelektulo ĝis simpatianto de la opozicio.

La historio abundas je ekzemploj, kiel la ruinigado de Palatinato; la jamaj (kaj nunaj) aktivadoj de CIA, KGB, Mossad kaj aliaj spionaj organizoj; la faligo de demokratiaj reĝimoj en Ĉilio ktp.

Aliflanke, oni povas ankaŭ opinii terorismaj ŝtatojn kiel Rusio (en Ĉeĉenio) kaj Usono (iam en Vjetnamio, nun Afganio aŭ Irako), kies armeoj respektas nenian homan rajton ŝilde de same belaj pretekstoj (*"demokratio"*, *"stabileco"* ktp).

## Vidu ankaŭ

* Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino
* Policbrutaleco
# Organizata krima agado

| Organizata krima agado
 |
| --- |
|  |
| **homa aktiveco speco de krimo**  |
| **krimeco • socia temo • krimo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | drogkartelo  vd |

 |
|  |

**Organizata krima agado** aŭ **organizata krimo** aŭ **organizata deliktado** estas sumo de krima aktiveco efektivigita ne far unuopaj krimuloj aŭ limigitaj bandoj, sed larĝskale kaj kvazaŭprofesie far bone organizitaj grupoj, ofte dum longa tempo. **Krima organizaĵo** aŭ **krimorganizaĵo** aŭ **organizita krima grupo** estas socia strukturo konsistanta el unuopulo kiuj organiziĝas por fari krimaĵojn aŭ deliktaĵojn. Inter agoj ofte fifaritaj organize troviĝas trafikado de drogoj kaj armiloj, replikaĵoj de artaj verkoj aŭ arkeologiaj trezoroj, ŝtelado de veturiloj, terorismo, forkapto, trafikado de sendokumentuloj, genocido ktp.

La plejmulto el la krimaj organizaĵoj havas hierarkian ordon, kies plej oftaj formoj estas la bandoj kaj mafio. Ili funkcias sub sia propra morala aŭ honora etikkodo, kiun la membroj devas gardi sekrete.

Foje bandoj unuiĝas por kunordigi sian agadon. En Haitio bandoj ofte rekte kontraŭstaras la registaron kaj en marto 2024 eĉ deklaris militon kontraŭ ĝi, sturmokupinte la plej grandajn prizonojn kaj liberiginte kelkmil krimulojn.

## Vidu ankaŭ

* Korupto
* Mafio
* Monlavado
* Gangstero
* Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ transnacia organizita krimagado

## Eksteraj ligiloj

* Belov. S. Foje en Siberio: la historio de timo esperante *(historio de la bandita grupo, kiu agis en Tjumeno, Rusio en 1993)*
# Politika maldekstro

| Politika maldekstro
 |
| --- |
| **politika pozicio**  |
| **politika pozicio** |
|  |

**Politika maldekstro** estas esprimo ĝenerale uzata por priskribi la diversajn movadojn, kiuj difinas sin kiel socie progresemaj, kaj celantaj pli egalecan mondon. Tiu nocio estas relativa, kaj ofte varias laŭ la landoj, epokoj kaj kuntekstoj.

## Historio

La vorto devenas el la Franca Revolucio de 1789, kiam la konservativuloj kaj apogantoj de la reĝo sidis dekstre de la prezidanto en la asembleo, dum la pli liberalaj burĝoj sidis maldekstre.

## Maldekstraj politikaj partioj

Kutime oni konsideras anarĥiistajn, komunistajn, socialistajn kaj socialdemokratajn partiojn maldekstraj, kaj ili mem konsideras sin tiaj.

Sed pro la tendenco de la socialistaj kaj socialdemokrataj partioj, fine de la 20-a kaj komence de la 21-a jarcento, adopti novliberalismajn politikojn, kiuj estas tradicie konsiderataj dekstraj, la divida linio inter dekstro kaj maldekstro intertempe konsiderinde ŝoviĝis kaj malklariĝis.

### Ĉinio

* Komunisma Partio de Ĉinio

### Finnlando

* Maldekstra Ligo (Finnlando)
* Finnlanda socialdemokrata partio
* Finnlanda komunista partio
* Finnlanda popoldemokrata ligo

## Vidu ankaŭ

* Komunismo
* Nova maldekstro
* Politika dekstro
* Roza tajdo
* Socialismo
* Socialdemokratio
* Bajzuo (ĉine 白左 báizuǒ, laŭvorte "blanka maldekstro"), pejorativa ĉina neologismo kaj politika epiteto por paroli pri okcidentaj politike maldekstraj ideologioj

## Eksteraj ligiloj

* Dekstro kaj maldekstro: kia estas la diferenco?
# Politika dekstro

| Politika dekstro
 |
| --- |
| **politika pozicio**  |
| **politika pozicio** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | alternativa dekstrismo paternalisma konservativismo historia dekstro dekstra ekstremismo  vd |

 |
|  |

En politiko, **dekstro** estas termino kutime uzata por indiki ĉiujn politikajn tendencojn kiuj havas konserveman ideologion. Oni distingas ĝin de la ceteraj kategorioj: maldekstro kaj centro. Ĉiu el tiuj grupoj havas proprajn ideologion kaj prioritatojn.

## Deveno de la nomo

Tiu nommaniero originas de la periodo de la revolucio de 1789, kiam reprezentantoj de nobelaro, aristokratio kaj klerikoj okupis dekstran flankon de parlamentejo, kaj la maldekstran politikistoj postulantaj sociajn kaj politikajn ŝanĝojn (maldekstro).

Dum la tuta 19-a jarcento la difino estis asociata kun konservemaj grupiĝoj, batalantaj por pludaŭro de feŭdaj privilegioj, kaj kontraŭaj al progresaj sociaj movadoj.

## Vidu ankaŭ

* konservativismo
* monarkiismo
* dekstra ekstremismo
* Dekstra aŭtoritatemo
* kapitalismo
* Kristana dekstro
* liberalismo
* korporaciismo