# Universala Esperanto-Asocio

*"UEA" alidirektas ĉi tien. Por aliaj uzoj, vidu la paĝon UEA (apartigilo).*

| Universala Esperanto-Asocio
 |
| --- |
| Universala Esperanto-Asocio |
|  |
|  |
| La Centra Oficejo de UEA en Roterdamo
 |
| **ne-registara organizaĵo Esperanto-eldonejo Esperanto-organizaĵo neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco
 | 28-a de aprilo 1908 vd |
| Antaŭe
 | Internacia Esperanto-Ligo vd |
| Geografia situo
 | 51° 54′ 50″ N, 4° 27′ 52″ O (mapo)51.9138888888894.4644444444444 |
| Lando*j* | Nederlando vd |
| Sidejo
 | Roterdamo, Nederlando
 |
| **Situo** | Roterdamo
 |
|

|  |
| --- |
| Universala Esperanto-Asocio (Roterdamo)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapUniversala Esperanto-Asocio
 |
| Tipo
 | asocio
 |
| **Fondinto*j | Hector Hodler vd |
| Estro
 | Duncan Charters (ekde 20-a de julio 2019)
 |
| **Lingvoj** |
Esperantovd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Komitato de UEA Ĝenerala Sekretario de UEA landa asocio de UEA Prezidanto de Universala Esperanto-Asocio Tutmonda Esperantista Junulara Organizo dumviva membro de UEA  vd |

 |
| **Posedatoj** | Biblioteko Hector Hodler  vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | vereniging
 |
|  |

**Universala Esperanto-Asocio** (**UEA**), fondita la 28-an de aprilo 1908, estas la plej granda internacia ne-registara organizo de parolantoj de Esperanto, kun 5501 individuaj membroj en 121 landoj (laŭ la Jarlibro de UEA de 2016) kaj en oficialaj rilatoj kun Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko. Aldone al proksimume ses mil individuaj membroj, aliĝis en UEA 72 landaj Esperanto-asocioj kun sume 9215 membroj el 72 landoj (laŭ la Jarlibro de UEA 2016).

## Celoj

La celaro de UEA estas:

1. Disvastigi la uzadon de la Internacia Lingvo Esperanto;
2. Agadi por la solvo de la lingva problemo en internaciaj rilatoj kaj faciligi la internacian komunikadon;
3. Plifaciligi la ĉiuspecajn spiritajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, malgraŭ diferencoj de nacieco, raso, sekso, religio, politiko aŭ lingvo;
4. Kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj.

## Strukturo

UEA havas kaj individuajn membrojn, kiuj registriĝas centre en Roterdamo, Nederlando kaj aligitajn membrojn, kiuj estas la membroj de la aliĝintaj Landaj Asocioj.

* Membrokarto de UEA por jaro 2000
* Membrokarto de UEA por jaro 2000

### Estraro

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Estraro de UEA.
La Estraro de UEA estas la plej alta gvida organo de la asocio, elektita de la Komitato de UEA. Al la Estraro apartenas ankaŭ la prezidanto, la vicprezidantoj kaj la Ĝenerala Sekretario.

Lastaj estraroj:

* Estraro de UEA 2019-2022
* Estraro de UEA 2016-2019
* Estraro de UEA 2013-2016

### Komitato

La Komitato estas la supera gvid-organo de UEA. Ĝi havas la rajton fari ĉiujn decidojn pri la direkto de la agado kaj pri unuopaj agadoj. Ĝi ankaŭ rajtas fari ĉiujn decidojn pri administrado, financaj planoj, ktp. La komitato kunsidas ĉiujare dum la Universala Kongreso kaj laboras perpoŝte dum la cetero de la jaro. La komitatanoj havas trijaran oficperiodon. En la Komitaton oni eniras je tri malsamaj vojoj:

* Komitatano A: la plej granda grupo, kiel reprezentanto elektita de aliĝinta Landa Asocio aŭ faka asocio;
* Komitatano B: kiel reprezentanto elektita de la Individuaj Membroj;
* Komitatano C: la jamaj komitatanoj A kaj B rajtas alelekti certan nombron da pliaj komitatanoj kun aparte bezonataj spertoj
* Komitatanoj de UEA

Komitato de UEA 2016-2019

Komitato de UEA 2013-2016

Komitato de UEA 2010-2013

Komitato de UEA 2007-2010

Komitato de UEA 2004-2007

Komitato de UEA 2001-2004

Komitato de UEA 1989-1992

Komitato de UEA 1983-1986

Komitato de UEA 1950-1953

Komitato de UEA 1947-1950

Komitato de UEA 1920-1924

* Komitato pri publika informado

### Komisiono kaj Komisiitoj

La Komitato kaj la Estraro estas helpataj pri apartaj problemoj de komisionoj kaj komisiitoj, kiuj rajtas esti ankaŭ ne-komitatanoj.

Turnu unue vin al ili se vi havas proponon aŭ problemon pri unu el la sekvaj laborkampoj.

La komisionojn pri elektoj, financo kaj statutoj de Landaj kaj Fakaj Asocioj nomumas la Komitato, aliajn la Estraro. Por gravaj laborkampoj sen komisiito estas menciita la koncerna estrarano.

* Afrika Agado
* Paĝaro de Esperanto Afriko
* Amerika Agado
* Azia-Oceania Komisiono de UEA (KAEM)
* *Azia-Oceania Agado*
* Belartaj Konkursoj
* *Edukado*
* *Ekzamenoj laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro*
* *Elektoj*
* *Esploro kaj dokumentado*
* Eŭropa agado
* *Faka agado*
* *Familioj*
* *Financo*

S-ro Osmo Buller (Nederlando)

S-ro Nico Huurman (Nederlando)

S-ro Fernando Jorge Pedrosa Maia Jr. (Brazilo)

S-ro Trezoro Huang Yinbao (Ĉinio)

* *Fondaĵo Grabowski*
* *Gazetara Kampanjo pri la UK*
* *Ĝemelaj urboj*
* *Indiĝenaj popoloj*
* *Institucio Hodler ’68*
* *Internacia Infana Kongreseto*
* *Internaciaj Ekzamenoj*
* *Internacia Kongresa Universitato*
* *Konsilio de Eŭropo*
* *Konto Espero*
* *Kulturo*
* *Meza Oriento kaj Norda Afriko*
* *Oratora Konkurso*
* *Poŝtmarkvendado*
* *Radio*
* *Scienca agado*
* *Semajno de Internacia Amikeco*
* *Statutoj de landaj kaj fakaj asocioj*
* *Terminologiaj instancoj (ISO/TC37 kaj Infoterm)*
* *Unesko*
* *Unuiĝintaj Nacioj: Novjorko*
* *Unuiĝintaj Nacioj: Ĝenevo*
* *Unuiĝintaj Nacioj: Vieno*
* *Zamenhof/Esperanto-objektoj (ZEO-j)*

### Honoraj oficoj

* Honoraj prezidantoj
* Honora Patrona Komitato
* Honoraj Dumvivaj Membroj
* Honoraj Membroj

### Ĝenerala direktoro

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ĝeneralaj Direktoroj de UEA.
Martin Schäffer, Ĝenerala Direktoro de UEA ekde 2018
La ofico de Ĝenerala Direktoro de UEA havis diversajn nomojn dum la historio. Ekde 1980 oni nomas per tio la ĉefan dungiton de Universala Esperanto-Asocio.

### Oficejoj kaj Institucioj

#### Oficejoj

La Centra Oficejo de UEA estas en Roterdamo. Tie rezidas oficiale ankaŭ Tutmonda Esperantista Junulara Organizo ("TEJO"). Krom tio ekzistis kaj ekzistas pluraj aliaj centroj, ekzemple la novjorka oficejo ĉe la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj (ekde 1977), kaj la Afrika Centro (ekde 2001). Nun nur historiaj estas la Serva Centro en Ĝenevo (1947–1960 kaj 1980), la Grafika Centro Antverpeno kaj la Scienca Eldona Centro en Budapeŝto.

* Novjorka Oficejo
* Afrika Oficejo

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Centra Oficejo de UEA.
#### Institucioj

* Institucioj Hodler
* Centro de Esploro kaj Dokumentado pri la Monda Lingvo-Problemo
* Rondo Familia
* Terminologia Esperanto-Centro

### Fondaĵoj de UEA

### Oficistoj Arkivigite je 2019-04-21 per la retarkivo Wayback Machine

### Volontuloj

### Premioj kaj omaĝoj

* Belartaj konkursoj
* Trofeo Fyne

### Junulara sekcio (TEJO)

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Tutmonda Esperantista Junulara Organizo.
Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) estas la junulara sekcio de UEA, por membroj malpli ol 30‑jaraj. TEJO havas propran strukturon kun Komitato kaj Estraro.

Simile al la Universala Kongreso de UEA, TEJO organizas Internacian Junularan Kongreson (IJK) ĉiujare en malsama loko. IJK estas semajndaŭra okazaĵo de koncertoj, prezentaĵoj, ekskursoj, kaj ĝenerala amuziĝo kiu allogas junulojn el la tuta mondo.

## Membraro

Landoj laŭ absoluta nombro da individuaj membroj de UEA dum 2020- ﻿     1–100 membroj
 - ﻿ 101–200 membroj
 - ﻿ 201–300 membroj
 - ﻿ 301–400 membroj

Landoj laŭ elmiliona nombro da individuaj membroj de UEA dum 2020- ﻿ po < 0.5 membroj el miliono
 - ﻿ po 0.5–0.9 membroj el miliono
 - ﻿ po 1 membroj el miliono
 - ﻿ po 2–3 membroj el miliono
 - ﻿ po 4–5 membroj el miliono
 - ﻿ po 6–9 membroj el miliono
 - ﻿ po 10+ membroj el miliono

Individuaj membroj ekde 1979 ĝis 2019
*Pli detalajn informojn legu en la artikolo Membronombroj de UEA*
Post la dua mondmilito UEA nomis la ĝistiamajn membrojn "Individuaj Membroj". Oni akceptis Landajn Asociojn kaj nomis ties membrojn "Aligitaj Membroj" (pere de la Landaj Asocioj). Dum 1949–1955 kaj poste, estis unue malpermesite kaj poste malfacile organizi Esperanto‑asocion en la plej multaj landoj de orienta Eŭropo; iom post iom la orientaj asocioj fine rajtis aliĝi al UEA (la soveta en 1989). En la 1970aj povis aliĝi pluraj sudamerikaj Landaj Asocioj, en la 1980aj kaj 1990aj komencis veni afrikaj.

La nombro de individuaj membroj variis en la centjara historio plej ofte inter kvin mil kaj ok mil membroj, kun pintoj fine de la 1920aj jaroj kaj malpintoj precipe dum kaj post la du mondmilitoj. En la 1960aj ĝis 1980aj jaroj, UEA havis multe da aligitaj membroj el orienta Eŭropo; tiuj nombroj rapide malkreskis post 1989.

### Membro-kategorio.

La Asocio konsistas el:

1. aligitaj membroj (AM), aligitaj de la landaj asocioj aliĝintaj al UEA;
2. individuaj membroj, individue enlistigitaj de UEA
3. honoraj prezidantoj kaj honoraj membroj, nomitaj laŭ reguloj fiksitaj en la regularoj de la Asocio;
4. membroj de la Honora Patrona Komitato, nomitaj laŭ aparta regularo.

La akcepto de la aligitaj membroj okazas pere de la aliĝintaj landaj asocioj. Aliajn kondiĉojn de aliĝo kaj membreco fiksas la Ĝenerala Regularo kaj aliaj regularoj.

### Landaj asocioj

  Vidu ankaŭ: Landaj asocioj de UEA
Por aliĝi al UEA la kondiĉoj por landa Esperanto-asocio estas, ke ĝi plenumas la kondiĉojn priskribitajn en la Ĝenerala Regularo, ke ĝi estas asocio laŭorde organizita kaj vaste malfermita al la civitanoj de sia lando, sen ekskluzivoj pro politika aŭ religia sinteno aŭ pro raso, lingvo aŭ sekso, kaj ke ĝi skribe konfirmas sian pretecon respekti la Statuton kaj regulojn de UEA, precipe ĝiajn celojn kaj ĝian neŭtralecon. Landa asocio pagas por ĉiu sia membro, kiu ne estas individua membro de UEA, jaran kotizon difinitan de la Komitato.

Kondiĉo por daŭra aliĝinteco estas, ke la Komitato restas kontenta pri plenumo de la jam difinitaj kondiĉoj kaj deklaro.

Principe UEA akceptas el unu regno nur unu landan asocion, sed la Komitato rajtas akcepti plurajn.

### Fakaj Asocioj

Internaciaj fakaj Esperanto-asocioj neŭtralaj povas aliĝi al UEA laŭ la kondiĉoj fiksitaj en la Ĝenerala Regularo.

* Listo de fakaj asocioj
* Ĝermolisto de Esperanto-asocioj

### Kunlaboraj Organizoj

* *Esperanto-asocioj*

Kun Esperanto-asocioj, kiuj ne plenumas la kondiĉojn priskribitajn en art. 13 kaj 14 de la Statuto de UEA(sed respektas la homajn rajtojn kiel difinitajn en art. 5 de la Statuto de UEA) aŭ kiuj ne deziras formale aliĝi al UEA, la Estraro povas fari kontraktojn pri komuna agado, interŝanĝoj de servoj ktp. Por esti validaj, tiuj kontraktoj bezonas la aprobon de la Komitato, kiu rajtas starigi specifajn kondiĉojn per apartaj regularoj. La kontraktoj estu konformaj al la principoj esprimitaj en art. 5.de la Statuto de UEA.

* *Neesperantaj organizaĵoj*

La Asocio povas fari kontraktojn, laŭ la kondiĉoj priskribitaj en art. 15 kun neesperantaj organizaĵoj.

## Eldonaĵoj de UEA

*Statuto kaj Regularoj de Universala Esperanto-Asocio*, 1968.
* Jarlibro de UEA (ĝis 2018)
* Revuo Esperanto
* Kontakto
* TEJO-aktuale
* Gazetaraj Komunikoj de UEA

## Statuto kaj Regularo de UEA

### Statuto de UEA

### Regularo de UEA

## Universala Kongreso de Esperanto

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Universala Kongreso de Esperanto.
La Universala Kongreso de Esperanto (UK) estas, laŭ la Jarlibro de Universala Esperanto-Asocio, "internacia manifestacio de la esperantistaro", organizata de UEA. Ĝi estas kulturfesto, tutmovada forumo, turisma festo kaj laborkunveno de la organoj de UEA kaj de aliaj Esperanto-organizaĵoj. Ĝis la 8-a kongreso (1912) oni nomis ĝin "Internacia", ekde la 9-a (1913) "Universala". UEA okazigas la kongreson ĉiujare en malsama lando, provante respekti la geografian distribuon kaj organizajn fortojn de la movado. Kongresano estas persono, kiu oficiale aliĝis kaj pagis sian kongreskotizon. Kvankam la programo varias de jaro al jaro, ekzistas eroj, kiuj havas tre longan tradicion, kelkaj venas jam de la unua aŭ dua kongreso.

* Oficiala retejo de UK
* Aliĝilo al UK

## Libroservo de UEA

Libroservo de UEA

Elŝulteblaj libroj de UEA

Libroservo de Esperanto

## Historio de UEA

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de UEA.
Fine de 1907, Hector Hodler kaj aliaj esperantistoj komencis konstrui organizaĵon por antaŭenigi Esperanton pere de praktikaj servoj. La 28‑an de aprilo 1908, ili konstatis sufiĉan subtenon por fondi "Universalan Esperanto‑Asocion", kaj tiu tago estas nun konsiderata la naskiĝtago de UEA.

Grava disputo inter UEA kaj la naciaj societoj estis la demando, kiu reprezentu la movadon al ekstero kaj kiu pagu kaj decidu pri komunaj taskoj de la tuta movado. Post la Helsinko‑sistemo de 1922 oni fine trovis en la Interkonsento de Kolonjo en 1933 jenan kompromison: UEA fariĝos la tegmento de la tuta neŭtrala movado, sed la plej multajn komitatanojn fakte sendis la aliĝintaj Landaj Asocioj.

Ĉar minoritato ĉirkaŭ eksprezidanto Eduard Stettler kaj eksdirektoro Hans Jakob estis elkore kontraŭ la kolonja kompromiso, okazis en 1936 Skismo en la Esperanto-movado: la plej multaj estroj, membroj, kaj Landaj Asocioj forlasis UEA kaj transiris al nove fondita Internacia Esperanto‑Ligo. La "resto" nomiĝis Ĝeneva UEA. En 1947 la Ĝeneva UEA kaj IEL kuniĝis al tiel nomata kunfandita UEA. La nuntempa UEA estas jure tiu nova UEA de 1947, la nuntempa Statuto de UEA registriĝis en 1980.

## Aktivecoj de UEA

Universala Esperanto-Asocio celas, laŭ la Statuto el 1980, disvastigi la uzadon de Esperanto, agadi por la solvo de la lingva problemo en internaciaj rilatoj, plifaciligi la ĉiuspecajn spiritajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj kaj "kreskigi inter siaj membroj fortikan senton de solidareco kaj disvolvi ĉe ili la komprenon kaj estimon por aliaj popoloj".

La precipaj konstantaj laboroj de UEA estas:

* Ĉiujare, UEA organizas la Universalan Kongreson (UK), kiun partoprenas kutime 1500–3000 homoj.
* Ĉiujare UEA observas la Tagon de Homaj Rajtoj, la 10-an de decembro, kune kun alia grava dato: la 15-a de decembro, kiam naskiĝis L. L. Zamenhof (1859-1917), la kreinto/iniciatinto de Esperanto.
* UEA estas eldonejo kaj havas la plej grandan perpoŝtan Esperanto‑libroservon en la mondo kun pli ol 4000 libroj, kompaktdiskoj, kaj aliaj.
* Biblioteko Hector Hodler estas unu el la plej grandaj Esperanto‑bibliotekoj, kun la Arkivo de UEA.
* UEA tenas ankaŭ delegitan reton de reprezentantoj el la tuta mondo kiuj informas pri sia loko aŭ profesia fako.
* UEA eldonas monatan oficialan organon Esperanto kaj manlibron pri la Esperanto‑movado, nomata Jarlibro.
* UEA ĉiujare organizas Belartajn Konkursojn pri diversaj artaĵoj en Esperanto.
* En 2008, okaze de sia 100‑jariĝo kaj de la 60a datreveno de la Universala Deklaro pri Homaj Rajtoj, UEA organizis Internacian simpozion pri: "Aktuala stato de la lingvaj rajtoj en la mondo", ĉe Unuiĝintaj Nacioj, en Ĝenevo (la 24‑an de aprilo 2008).
* Ekde 2014, okazigas serion da seminarioj pri Aktivula Maturigo por fortigi la movadan evoluigon.
* Krome ekzistas specifaj komisionoj por disvastigi Esperanton en kelkaj partoj de la mondo, ekzemple la Afrika Komisiono de UEA kaj la Azia Komisiono de UEA. Ili ambaŭ eldonas bultenojn, nome Esperanto en Afriko kaj Esperanto en Azio.
* Strategia Plano de UEA estas dokumento periode verkita por direkti la laborojn de UEA.

## Rilatoj

### Landaj Asocioj de UEA

UEA havas rilatojn kun multaj fakaj Esperanto-asocioj. Kelkaj estas aliĝintaj, simile al landaj asocioj, kaj sendas komitatanon al la Komitato. La plej multaj havas nur kunlaboran kontrakton kun UEA, inter ili ĉiuj neneŭtralaj asocioj kiel ekzemple la religiaj.

* UEA kun UN kaj Unesko

Krom kun UN kaj Unesko, UEA havas konsultajn rilatojn ankaŭ kun UNICEF kaj Konsilio de Eŭropo kaj ĝeneralajn kunlaborajn rilatojn kun Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj. UEA oficiale kunlaboras ĉe Internacia Organizaĵo por Normigado (ISO) pere de aktiva rilato al la ISO‑komitato pri terminologio (ISO/TC 37). La Asocio aktivas por informado ĉe Eŭropa Unio kaj aliaj interŝtataj kaj internaciaj organizaĵoj kaj konferencoj. UEA membras en Eŭropa Lingva Konsilio, komuna forumo de universitatoj kaj lingvaj asocioj por antaŭenigi la konon pri lingvoj kaj kulturoj en kaj ekster la Eŭropa Unio. Cetere, la 10‑an de majo 2011, UEA kaj la Internacia informejo por terminologio (Infoterm) subskribis Interkonsenton pri kunagado, ties celoj estas interalie interŝanĝi informojn, subteni unu la alian kaj kunagadi por projektoj, renkontiĝoj, eldonaĵoj en la kampo de terminologio kaj pere de kiu UEA iĝus Asocia Membro de Infoterm.

## UEA en Interreto

### UEA en Vikipedio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo UEA-Vikio.
UEA uzas Vikipedion ekde 2003 laŭ iniciato de Renato Corsetti, tiama prezidanto. Vikipedio enhavas informojn pri:

* Fakaj Esperanto-asocioj
* Landaj Asocioj de UEA
* Esperanto-Centroj kaj Kursejoj
* Kalendaro de aranĝoj por esperantistoj
* Kalendaro de kursoj por neesperantistoj

## Sidejo de UEA

Nieuwe Binnenweg 176, 3015 BJ Rotterdam, Nederlando

## Referencoj

## Literaturo

* Jakob, Hans (red.) 1933 : *Universala Esperanto-Asocio. Historia Skizo 1908-1933*, UEA, Ĝenevo, 110 p.
* Jakob, Hans 1995 : *Servisto de l' Ideo*, Flandra Esperanto-Ligo, Antverpeno, 120 p., ISBN 90-71205-58-4
* Moritz, Uwe-Joachim 1975 : Preparoj por la nova statuto de UEA : Jura kontinueco de UEA, *Esperanto*, 831(3), p. 41–42
* Tonkin, Humphrey k.a. 1975 : La financo de UEA : La problemo kaj kiamaniere venki ĝin, *Esperanto*, 831(3), p. 43–45

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de Universala Esperanto-Asocio (nova retejo - beta versio)
* Malnova versio de la Oficiala retejo de UEA
* Universala Esperanto-Asocio ĉe Facebook
* Universala Esperanto-Asocio ĉe X / Twitter
* UEA ĉe Ipernity
* Filmetoj - uea.facila

|  |  |
 Ĉi tiu teksto estas prenita el la Enciklopedio de Esperanto 1934. Vi povas plibonigi ĝin per vikiigo kaj aktualigo de la enhavo. Kiam la origina teksto estos sufiĉe vikiigita kaj aktualigita, forigu ĉi tiun kadron, kaj anstataŭe enmetu la ŝablonon *EdE* en la artikolon.

 |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **UEA** - Plej grava organizaĵo de E. - Jaron post jaro, precipe post la 1-a UK, sentiĝis, ke E sen reala praktikado internacia, simple kaj klare centrigita, ne havos altirpovon por reale pensanta mondo. La ideoj kristaliĝis en propono farita de A. Carles al la 2-a UK 1906 kaj ĝi tekstis jene: „Estus oportune, havi en multaj urboj konsulojn, al kiuj oni povus ĉiam sukcese sin turni kaj de kiuj per malgranda maklera pago - oni povus ricevi ĉiujn petitajn sciigojn, eĉ privatajn informojn pri komercistoj. Ankaŭ la vojaĝantoj ĉiam scius, kien ili povus sinprezenti por ricevi bonan akcepton kaj ĉiujn postulitajn informojn, ne ĝenante iun.“ La UK decidis „Rekomendi al la societoj kaj grupoj, ke ili fondu en ĉiuj lokoj, kie estos eble, E-istajn konsulejojn, kiuj povos en la landoj, kie tiu nomo ne estus akceptata de la registaro, ricevi alian nomon, kiel ekzemple, E-istaj Agentejoj.“ Tiu ĉi bonintenca forŝovo de la propono al la grupo malatentis jam tiam la neceson de speciala organizo kaj de centro, tial la propono estis praktike enterigita.
Preskaŭ du jarojn poste reprenis la proponon Theophile Rousseau kaj Hector Hodler. En serio de artikoloj Hodler skizis la novan organizaĵon kaj en n-ro 30 (de la 1-a de majo) de ,Esperanto' 1908 aperis la informo pri la fondo de Universala Esperanto-Asocio. La unua oficiala informilo en la sama n-ro donis la formalajn kaj praktikajn detalajn de UEA.
Alia ĝermo de UEA estis la E-oficejoj la E-oficejoj, starigitaj laŭ propono de Rousseau. La unua E-oficejo estis en franca urbo Bourg-en-Bresse, kie vivis Rousseau, la kunfondinto de UEA.
Simpla, servopreta, malmultekosta: estas ĉefe tiuj kvalitoj, kiuj kaŭzis la rapidan kreskon de UEA. La provizora regularo aperinta en la revuo ,Esperanto' (12 majo 1908) fiksis la celojn: 1. Sub la nomo UEA estis fondita Asocio, kies celo estas la plifaciligo de la ĉiuspecaj rilatoj inter diverslingvano kaj la kreo de fortika ligilo de solidareco inter ĝiaj anoj. - 2. la sola lingvo oficiala de la UEA estas la lingvo E, tia, kia ĝi estas difinita per sia literatura kaj teknika vortaro. Konsekvence la UEA neniel enmiksiĝos en lingvaj diskutoj. - 3. La UEA estas absolute neŭtrala rilate al religio, politiko kaj nacieco. - Tiuj tri fundamentaj reguloj nur iom modititaj troviĝas ankoraŭ nun en la statuto.
La unua kunveno de UEA okazis en Dresden dum la 4-a UK 1908. La tagordo enhavis la raportojn de la fakoj ekzistintaj tiam (1. administrado, 2. konsuloj kaj oficejoj, 3. turismo), kaj proponon pri kreo de novaj fakoj: komerco kaj industrio, instruado. La jarlibro mem aperis antaŭ la kongreso kaj indikis la staton de UEA: 206 delegitoj, 46 vicdelegitoj, 94 subdelegitoj, 62 E-oficejoj, el kiuj 22 plene organizitaj; ĉio en 249 lokoj kaj en 23 landoj; pagintaj membroj: 1223.
Kiel unuan etapon de la evoluo oni povus fiksi la tempon 1908-1912, de la fondo ĝis la tielnomita Financa reformo, en Krakovo diskutita kaj akceptita. La ekstera evoluo de la asocio estis videbla el la jarlibroj, ili estas la mezuriloj plej bone videblaj de la progreso kaj de la enradikiĝo. La mizeraspektan libreton de 1908, de 24 paĝoj, anstataŭis jam en 1911 broŝuro de 184 paĝoj entenantaj 885 lokojn kun delegitoj kaj konsuloj en 47 landoj. 158 E-oficejojn, 266 entreprenojn, 7804 membrojn. La forton de la asocio ankaŭ dokumentas la fakto, ke la sinteno de la gvidantaj E-istoj de tiu ĉi tempo notinde iĝis pli favora kaj komprenema. Ja ne mankis ĵaluzo kaj malkompreno, sed antaŭ la evidenta progreso silentiĝis ankaŭ tiuj ĉi voĉoj.
La eksplodo de la milito trafis UEA en la plej bona stato: solida konduto financa, fido ĝenerala ĉe la esperantista publiko, klaraj gvidlinioj, ĝojiga membrostato. Tre gravis, ke la delegitoj de UEA en la militantaj landoj ne estis kaptitaj de la milita spirito. Tio permesis, ke la Centra Oficejo daŭrigu unue sian kutiman laboron, degeliĝanta al nenio dum la unuaj monatoj kaj nur time repreninta ioman amplekson post januaro 1915. La stabo, konsistinta kun la direktoro el ses personoj, malgrandiĝis je du por poste kreski ĝis ok kaj dek kun la libervolaj helpantoj.
UEA dissendis dum sept. 1914 cirkuleron al la delegitoj kun teksto por enpresi en tagaj gazetoj. Tiu ĉi informo tradukita en 30 lingvojn aperis en centoj da tagaj gazetoj. Ĝi tekstis: „Ĉar la militagoj okazis preskaŭ subite, multaj personoj troviĝas surprizataj en la malamikaj landoj kaj ne plu havas la eblon, korespondi kun siaj parencoj kaj amikoj. Por laŭeble helpi ilin, la oficejo de UEA, sidanta en Ĝenevo, ĵus informis siajn delegitojn en la malamikaj landoj, ke ĝi volonte servos kiel Perilo por la interŝanĝado de privataj korespondaĵoj inter la malamikaj landoj. La leteroj estas ricevataj ĉe la Ĝeneva Oficejo, el kie ili estas transdonataj al la adresato, se bezone post traduko. Estas akceptataj nur la nefermitaj korespondaĵoj, havantaj absolute nenian politikan aŭ militistan karakteron. La personoj, kiuj deziras uzi tiun servon, nun en plena funkciado, estas petataj, sendi ĉiujn leterojn, kun du internaciaj respondkuponoj, al UEA, 10. rue de la Bourse, Genève, Svislando. Dum sept. ĝis dec. 1914 la alveno de korespondaĵoj fariĝis timiga - pro la laboro kiun postulis la plenumo. Jen la dispartiĝo laŭ fakoj: 1. simpla transsendo; 2. specialaj servoj; 3. monsendo; 4. militistoj; 5. civilkaptitoj; 6. rehejmigado de civiluloj en militregionoj; 7. militkaptitoj kaj rilatoj kun la respektivaj aŭtoritatoj; 8. rilatoj kun ruĝkrucaj organizaĵoj; 9. Ruĝa Kruco, Ĝenevo; 10. variaĵoj. Neforgesindaj estas la servoj, kiujn plenumis la delegitoj Pinagel, Alfred Mahn, Bernhard Luis, Charles Brunet, Schwaiger, f-ino Gérard, prof. Paul Gottfried Christaller, Stanisław Rudnicki, Szabunlevicz kaj aro da aliaj.
Menciinda detalo en la historio de UEA estas la ĉikanoj. De 1916 la gazeto ,E' estis malpermesita en Francujo kaj malgraŭ interveno de generalo Hippolyte Sebert ĉe ministro Painlevé tiu ĉi malpermeso ne estis forigata. La milita aŭtoritato, kiu decidis pri tio, bazis sin sur la prijuĝo de oficiro de cenzuro, fama E-isto, fariĝinta Idisto. (La gazeto havis tiam 300 abonantojn en Francujo.) Tre malutilis ankaŭ tio, ke la poŝto por transmaraj landoj pasis Francujon. La brita cenzuro tiurilate kondutis pli larĝanime. La germana cenzuro ne ekzamenis periodaĵojn, trairintajn Germanujon, sed nur korespondaĵojn.
La agado de UEA sur esperantista kampo estis tiu de ligilo inter la ankoraŭ funkciantaj organizaĵoj en kelkaj neŭtralaj landoj kaj la aktivaj E-istoj. Aperis regule ,E‘ ĉiumonate kun artikoloj pri tutmondaj problemoj. En 1916 aperis jarlibro, kiu enhavis ĉefajn informojn kaj la adresaron de delegitoj. Plie aperis dufoje libreto: „E dum la milito“, kiu enhavis resumon de la stato de la movado. Elokvente parolis pri la sekvoj de la milito la ciferoj. En 1914 la nombro de pagintaj anoj estis 7233, en 1915 estis 2699, en 1918 1958.
Je la 11-a nov. 1918 silentis la kanonoj. Unu post la aliaj alvenis leteroj de revenintaj soldatoj. Per Alvoko al la Esperantistaro (jan. 1919) subskribita de Hodler kaj E. Stettler, UEA anoncis la reprenon de la laboroj. La malsano de Hodler devigis ŝanĝon en la administra gvidado, kiun akceptis Eduard Stettler kaj dum marto ankaŭ la Centra Oficejo translokiĝis al Bern. La jaro 1919 estis plene dediĉita rekonstrui la asocion. Je la fino de la jaro UEA kalkulis 3114 anojn. La sumo de poŝtaĵoj ricevitaj kaj senditaj atingis denove 20.000 kontraŭ 8.300 en 1918.
Du gravaj okazintaĵoj distingas la jaron 1920: la morto de la fondinto Hodler kaj la okazigo de l' unua postmilita UK en Hago. Monumenton Hodler ne bezonas, tion li kreis en UEA, en kiu li metis sian tutan koron, amon kaj inteligenton. Bela memoraĵo, kiun li lasis, estis la donaco de kapitalo, kiu devis certigi la ekziston de UEA. Dum la UK la ĉefa laboro de la UEA-kunveno estis la diskuto pri la statuto, kiu estis verkata de Stettler.
La UK en Helsinki en 1922 alportis gravan ŝanĝon: UEA fariĝis kolono de duflanka tutmonda organizaĵo E-ista. Per la kontrakto de Helsinki UEA fordonis certajn laborojn, kiujn ĝi ĝis tiam plenumis. La evoluo de UEA ĝis 1932 iris sian vojon, regule kaj decide. Ĝi ĉefe dediĉis sin al la firmigo de la propra organizaĵo, al la plibonigo de la servoj, al la plidensigo de la delegita reto kaj al la pligrandigo de la membraro.
La membraro de 1919 kreskis ĝis 1927, poste malkreskis.

* 1920: 3894
* 1921: 5570
* 1922: 6253
* 1923: 6332
* 1924: 8205
* 1925: 9424
* 1926: 8687
* 1927: 9100
* 1928: 9095
* 1929: 9113
* 1930: 9062
* 1931: 8835
* 1932: 8619

La prezidanto de UEA estis la fondinto Hector Hodler ĝis la morto 1920. Okupis tiun ĉi oficon ĝis sia malsaniĝo en 1924 Eduard Stettler. De tiam ĝis 1928 prezidis Edmond Privat, poste fariĝis denove prezidanto Eduard Stettler, kiu rezignis pro la ofico en 1934 kaj sekvis lin Louis Bastien.
Multajn partojn de la historio de UEA v. en la artikoloj: Organizo, Milito, Esperanto, Oficiala Jarlibro, Hodler, Privat, Stettler, ktp. Pri la nuna stato de la organizo 1. la jarlibron 1934 p: 6-16.
Detalan, kvankam ne kompletan historion de UEA enhavas ,Historia skizo, 1908-1933, verkita de Georgo Agricola (Jarlibro 1933), kiu aperis ankaŭ en aparta represo. Nia artikolo estas kompilaĵo el la nomita skizo.

 |