Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1790-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 17-a jarcento - **18-a jarcento** - 19-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1760-aj 1770-aj 1780-aj - **1790-aj** - 1800-aj 1810-aj 1820-aj
 |
| **Jaroj:** | 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799
 |

1790s montage
## Eventoj

* Franca revolucio de 1789 (1789-1799)

* 1790
	+ 14-a de julio : Francio - *Fête de la Fédération* (Federacia Festo) memore al la eventoj de la antaŭa jaro.
	+ Ribelintoj de la brita ŝipo *HMS Bounty* setlis en Pitkarna insulo.
* 1792
	+ 13-a de oktobro: Konstruado komenciĝis por la Blanka Domo ĉe Vaŝingtono.
* 1796
	+ Napoleono invadis Italion kaj kreis la italan flagon.
	+ Brita imperio finkonkeris tutan Hindion.
	+ 14-a de majo: Edward Jenner kreis la vakcinon.

## Signifaj personoj

* Wolfgang Amadeus Mozart nortis en 1791, (Germanio))
* Robespiero (Francio)
* Napoléon Bonaparte (Francio)
# 1780-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 17-a jarcento - **18-a jarcento** - 19-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1750-aj 1760-aj 1770-aj - **1780-aj** - 1790-aj 1800-aj 1810-aj
 |
| **Jaroj:** | 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789
 |

1780s montage

## Eventoj

* Konstitucio de Usono 1787
* France revolucio

## Regantoj

* imperiestro Jozefo la 2-a en Aŭstrio, Hungario, Ĉeĥio, Kroatio, konata ankaŭ ĉapela reĝo
* George la 3-a (Anglio)
* Ludoviko la 16-a Francio
* Frederiko la 5-a, Kristiano la 7-a Danio kaj Norvegio
* Karolo la 3-a kaj Karolo la 4-a Hispanio
* Katerino la 2-a (Rusio) (Rusio)
* Kokaku Japanio de 1780

## Prezidantoj

* George Washington de 1789

## Papoj

* Pio la 2-a

## Naskiĝoj

* 24-a de julio de 1783: Simón Bolívar, venezuela naciisto kaj generalo (m. 1830)

## Mortoj

* 29-a de novembro de 1780: Maria Teresia, imperiestrino de la Sankta Romia Imperio (n. 1717)
# 1800-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 18-a jarcento - **19-a jarcento** - 20-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1770-aj 1780-aj 1790-aj - **1800-aj** - 1810-aj 1820-aj 1830-aj
 |
| **Jaroj:** | 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809
 |

1800s collage
## Eventoj

* Napoleono konkeris preskaŭ tutan kontinentan Eŭropon kaj faris militon kontraŭ Anglio.
* Brazilo iĝis fakte sendependa.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj

* La itala astronomo Giuseppe Piazzi malkovras la asteroidon Cereso (aŭ 1 Ceres) la 1-a de januaro 1801

## Signifaj personoj
# 1820-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 18-a jarcento - **19-a jarcento** - 20-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1790-aj 1800-aj 1810-aj - **1820-aj** - 1830-aj 1840-aj 1850-aj
 |
| **Jaroj:** | 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829
 |

1820s collage
## Eventoj

* Afriko –
	+ En okcidenta Afriko Fulanoj fondis emirlandon en Adamawa kaj kaliflandon de Hamdallah en Malio.
	+ Por sklavoj liberigitaj en Usono fondiĝis Liberio por reveno al Afriko.
* Azio – Javo ribeliĝis kontraŭ Nederlandanoj de 1825 ĝis 1830.
* Europo –
	+ Grekio kombatas kontraŭ Turkio pro sia libereco de 1821 ĝis 1829.
	+ Oni ribeliĝis por konstitucioj en Hispanio, Portugalio kaj Italio.
* Ameriko -
	+ Multaj landoj sendependiĝis.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj

## Signifaj personoj
# 1830-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 18-a jarcento - **19-a jarcento** - 20-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1800-aj 1810-aj 1820-aj - **1830-aj** - 1840-aj 1850-aj 1860-aj
 |
| **Jaroj:** | 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839
 |

1830s collage
## Eventoj

* Karolo Darvino vojaĝis en la ŝipo HMS Beagle.
* Michael Faraday malkovris elektromagneteco kaj konstruis la unuan elektromagnetan generatoron.
* La unuaj gravaj fervojoj estis konstruitaj.
* Egba fuĝintoj (de joruba interna milito) fondis la urbon Abeokuton en Nigerio.
* La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj fondita per Joseph Smith.
* La Unua milito pri opio ekis in 1839.

## Signifaj personoj

* Francisko la 1-a kaj Ferdinando la 1-a (reĝoj de Aŭstrio, Bohemio, Hungario)
* Klemens von Metternich
* Ludoviko-Filipo (reĝo de Francio)
* Gregorio la 16-a (papo)
* Nikolao la 1-a (caro de Rusio)
* Fernando la 7-a (reĝo de Hispanio)
* Karolo la 14-a Johano (reĝo de Svedio-Norvegio)
* Viktorino (reĝino de Britio)
* Andrew Jackson kaj Martin Van Buren (prezidentoj de Usono)
* Sam Houston (ŝlosila figuro en la historio de Teksaso)
* Fat′h Ali Shah Qajar kaj Mohammad Shah Qajar (ŝahoj de Persio)
* Akbar Shah II kaj Bahadur Shah II (Mogola Imperio)
# Ferdinand Reich

| **Ferdinand Reich** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Ferdinand Reich**  |
| **Naskiĝo** | 19-an de februaro 1799 (1799-02-19) en Bernburg
 |
| **Morto** | 27-an de aprilo 1882 (1882-04-27) (83-jaraĝa) en Freiberg
 |
| **Lingvoj** | germana vd |
| **Ŝtataneco** | Duklando Anhalto   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Lepsiko   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Profesio
 |
| **Okupo** | ĥemiisto  inĝeniero  universitata instruisto  fizikisto  Bergbeamter (en)    vd |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Leopoldina (1866–) Saksa Akademio de Sciencoj (ordinara membro) (1846–) Gotingena Akademio de Sciencoj   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Ferdinand REICH** [ferdinand rajĥ] (naskiĝis la 19-an de februaro, 1799, mortis la 27-an de aprilo, 1882) estis germana fizikisto kaj kemiisto.

Naskiĝinte en Bernburg, li studis en Leipzig, Freiberg, Göttingen kaj Parizo. En la jaro 1827 li fariĝis profesoro de fiziko en la Freiberga *Bergakademie* (= Minakademio).

Lia plej fama merito estis la malkovro de la elemento indiumo kune kun sia kolego Theodor Richter en la jaro 1863.

Ferdinand Reich mortis en Freiberg.
# Frederick Catherwood

| **Frederick Catherwood** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-an de februaro 1799 (1799-02-27) en Hackney
 |
| **Morto** | 27-an de septembro 1854 (1854-09-27) (55-jaraĝa) en Atlantiko
 |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Loĝloko** | Londono • Jukatanio
 |
| **Ŝtataneco** | Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esploristo  litografisto  fotisto  ilustristo  vojaĝisto  pentristo  arkitekto  arkeologo  kartografo   |
| **Verkoj** | Incidents of Travel in Yucatan Incidents of Travel in Central America, Chiapas, and Yucatan
 |
|  |

**Frederick CATHERWOOD** (naskiĝis la 27-an de februaro 1799; mortis la 20-an de septembro 1854) estis brita arkitekto, pentristo, arkeologo kaj vojaĝisto.

Li famiĝis pro siaj desegnaĵoj de retrovitaj majaaj ruinoj. Kun John Lloyd Stephens li ekis la esploradon de la alta kulturo de la majaoj.

Catherwood studis arkitekturon ĉe la Universitato de Oksfordo, sed le vere pasiis pri pentrarto kaj vojaĝoj. Jam vizitinte Grekion, Turkion, Egiption kaj Palestinon, li ekkonis la usonan advokaton kaj vojaĝaŭtoron John Lloyd Stephens en 1836. Li jam estis konata pro siaj desegnaĵoj kaj pentraĵoj de malnovaj ruinoj. Kune ili legis rakonton de Juan Galindo pri la ruinoj de Copán kaj decidis mem spekti la aferojn en Mezameriko kaj prepari detalan raporton pri tio.

Steleo N en Copán
Inter 1839 kaj 1841 Catherwood kaj Stephens esploris la tutan majaan regionon. Stephens prizorgis la skriban dokumentaron, Catherwood desegnis kaj pentris la de la ĝangalo liberigitajn templojn, piramidojn, pilkludejojn kaj steleojn. Ili vizitis entute 44 lokojn kaj malkovris iujn, inter ili:

* Copán
* Quiriguá
* Tecpán
* Utalán
* Palenque
* Ŭmal

En 1841 Stephens publikigis la libron "Incidents of Travel in Central America, Chiapas, and Yucatan". Dua esplorvojaĝo ekis al Jukatano, kiu estis fonto por dua libro en 1843 "Incidents of Travel in Yucatan". Ambaŭ libroj iĝis mondaj sukcesoj, al kio grande partoprenis la precisaj etosriĉaj ilustraĵoj de Catherwood. En 1844 Catherwood entuziasmigis la legantoj per sia verko "Views of Ancient Monuments in Central America, Chiapas and Yucatan".

Pro la orserĉado en Kalifornio Catherwood poste ekloĝis en Sanfrancisko, kie li malfermis vendejon por la ministoj.

En 1854 Catherwood vojaĝis per ŝipo de Liverpool al Usono. Post kolizo kun alia ŝipo, la ŝipo dronis kuntirante Catherwood en la morton.

## Bibliografio

* Frederick Catherwood: *Views of Ancient Monuments in Central America, Chiapas and Yucatan.* Novjorko 1844
* John Lloyd Stephens: *Incidents of Travel in Central America, Chiapas and Yucatan.* 1841 (Bd. 1 und 2)
* John Lloyd Stephens: *Incidents of Travel in Yucatan.* 1843 (Bd. 1 und 2)
* Victor Wolfgang von Hagen: *Search for Maya. The story of Stephens and Catherwood.* Londono 1947
# Oskaro la 1-a (Svedio)

| **Oskaro la 1-a** |
| --- |
| **Reĝo de Svedio kaj Norvegio**  |
|  |
| **Regado** | 1844–1859
 |
| **Antaŭulo** | Karolo la 14-a (la 3-a) Johano
 |
| **Sekvanto** | Karolo la 15-a (la 4-a)
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Oscar I**  |
| **Naskiĝo** | la 4-an de julio 1799 en Parizo
 |
| **Morto** | la 8-an de julio 1859 en Reĝa Stokholma Palaco
 |
| **Tombo** | Bernadotte crypt (en)   ﻿ / ﻿ (mapo) Riddarholm-preĝejo   Stokholmo   vd |
| **Religio** | Luteranismo (Eklezio de Svedio)
 |
| **Lingvoj** | norvega • sveda • franca vd |
| **Ŝtataneco** | Svedio (1810–) Francio (–1810)  vd |
| **Alma mater** | Universitato de Upsalo   Gimnazio Louis-le-Grand   vd |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Bernadotte
 |
| **Patro** | Karolo la 14-a Johano  vd |
| **Patrino** | Désirée Clary  vd |
| **Edz(in)o** | Josefina av Leuchtenberg
 |
| **Amkunulo** | Emilie Högquist (en)   Jacquette Löwenhielm (en)    vd |
| **Infanoj** | Karolo la 15-a (la 4-a), Gustaf, Oskaro la 2-a, Eugénie, August
 |
| Profesio
 |
| **Okupo** | monarko  komponisto   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | monarko de Svedio (1844–1859) monarko de Norvegio (1844–1859) Master-General of the Ordnance (en)  (1821–1844)  vd |

 |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2817)  Ordeno de la Polusa Stelo
* (20-a de oktobro 1849)  Granda Kordono de la Ordeno de Leopoldo
* (21-a de junio 1849)  Kavaliro Grand-Kruca de Militista Vilhelmo-Ordeno
* (1844)  Kavaliro de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo
* (21-a de decembro 1826)  Royal Fellow of the Royal Society (en)
* Reĝa ordeno de la Serafoj
* Reĝa ordeno de Sankta Stefano de Hungario
* Kavaliro de la Ordeno de Sankta Aleksandro Nevskij
* Ordeno de la Nigra Aglo
* Order of Fidelity (en)
* Ordeno de Sankta Andreo
* Elefant-ordeno
* Order of Charles XIII (en)
* Ordeno de la Glavo
* Ordeno de Sankta Olavo
* Ordeno de Sankta Anna 1a-klasa
* Order of the Zähringer Lion (en)
* Reĝa Vasa-ordeno

vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Reĝa Societo de Londono (Royal Fellow of the Royal Society (en) ) (1826–) Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj (1816–) Reĝa Literatura, Historia, kaj Antikvaĵa Akademio de Svedio  Peterburga Akademio de Sciencoj  Rusia Akademio de Sciencoj   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Oskaro la 1-a**, svede *Oscar I*, (naskiĝis la 4-an de julio 1799, mortis la 8-an de julio 1859) estis reĝo de la unio Svedio-Norvegio de 1844 ĝis sia morto.

Oskaro estis la sola filo de Karolo la 14-a / la 3-a, la iama franca marŝalo Bernadotte. Post ties morto li ekoficis kiel reĝo de Svedio kaj Norvegio. Li realigis plurajn liberalajn reformojn kaj akceptis liberalulojn en la Ŝtatan Konsilion. En eksterlanda politiko li forlasis la por-Rusian politikon de sia patro kaj proksimiĝis al Britio. Li subtenis Danion en milito (1848–1851) kontraŭ Prusio kaj la Germana Federacio. Lia sano malboniĝis, kaj en 1857 li transdonis la regadon al sia filo Karolo la 15-a / la 4-a.

*
*
*
# Vincenz Priessnitz

| **Vincenz Priessnitz** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 4-an de oktobro 1799 (1799-10-04) en Jeseník
 |
| **Morto** | 28-an de novembro 1851 (1851-11-28) (52-jaraĝa) en Lázně Jeseník
 |
| **Tombo** | Jeseník   |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Aŭstra imperio   |
|  |
| Memorigilo  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | kuracisto  terkultivisto  hidroterapiisto   |
|  |

**Vincenz Priessnitz** (naskiĝis la 4-an de oktobro 1799 – mortis la 28-an de novembro 1851) estis fondinto de alterna natura kuracado de germana nacio, vivanta en Gräfenberg (hodiaŭ Lázně Jeseník) ĉe Frývaldov en silezia parto de montaro Jeseníky.

Monumento lia
Li realigis ekz. kuracadon per laboro, per freŝa aero kaj per pura montara akvo. Li metis tiel bazojn de hidroterapio. Li estas fondinto de mondfama banloko, kuracis ĉe li ekz. Nikolaj Gogol. Unesko proklamis la jaron 1999 okaze de ducentjara datreveno de la naskiĝo de Priessnitz kiel signifa datreveno.

De lia familia nomo devenas la pollingva nomo de duŝo: *prysznic*.
# Hidroterapio

| Hidroterapio
 |
| --- |
|  |
| **terapio alternativa medicino**  |
| **pseŭdomedicino • fizioterapio** |
|  |

**Hidroterapio** (el la greka: hidro = akvo, terapio = traktado), antaŭe nomata **hidropatio** kaj ankaŭ nomata **akvokuracado**, estas branĉo de alternativa medicino (precipe naturopatio), okupiga terapio kaj fizioterapio, kiu implikas la uzon de akvo por dolormildigo kaj traktado. La termino ampleksas larĝan gamon da aliroj kaj terapiaj metodoj, kiuj utiligas la fizikajn ecojn de akvo, kiel temperaturo kaj premo, por stimuli sangocirkuladon kaj trakti la simptomojn de certaj malsanoj.

Diversaj terapioj uzataj en la nuntempa hidroterapio uzas akvoŝprucojn, subakvan masaĝon kaj mineralajn banojn (ekz. balneoterapio, jod-grina terapio, Kneipp -traktadoj, skota tubo, svisa duŝo, talasoterapio) aŭ kirlobanujon, varman romian banon, akvomasaĝan banujon (d:Q1936429), kirlobanujon (*Jacuzzi*) kaj malvarman plonĝon.

Al hidroterapio mankas fortika evidenteco subtenanta ĝian efikecon preter placebo-efikoj. Sistemaj revizioj de hazardigitaj kontrolitaj provoj konstante trovis neniun klaran evidentecon pri kuracaj efikoj, citante metodologiajn difektojn kaj nesufiĉajn datumojn. Ĝenerale, la scienca interkonsento indikas, ke la avantaĝoj de hidroterapio ne estas decide pli grandaj ol tiuj de placebo-traktadoj.

Efektive temas estas la metoda apliko de akvo por la traktado de akutaj aŭ kronikaj malsanoj, por stabiligi korpajn funkciojn (hardado, d:Q2714298), por preventado, rehabilitado (d:Q2795791) kaj/aŭ regenerado. La temperatura stimulo de la akvo estas ĉefe uzata, anstataŭ premo aŭ flosemo, kiel terapia stimulo.

En siaj diversaj formoj (basenoj, ŝprucaĵoj, banoj, vaporbanoj...), hidroterapio estas uzata kiel ilo por la traktado de diversaj patologiaj kondiĉoj kiel traŭmatoj, reŭmataj malsanoj, digestigaj, spiraj aŭ neŭrologiaj malsanoj.

En hidroterapio**,** akvo estas uzata en ĉiuj tri statoj de materio: glacio, malvarma/temperita/varma akvo, kaj vaporo. Hidroterapio, kies radikoj etendiĝas reen al antikveco, estis formo de akvokuracado, praktikata dogme kaj kritike de konvencia medicino inter 1830 ĝis 1850, kaj estas parto de kaj la fundamento de "klasika" naturopatio.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Vincenz Priessnitz
* banloko
* varmfonta banejo
# René Caillié

| **René Caillié** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **René Caillié**  |
| **Naskiĝo** | 19-an de novembro 1799 (1799-11-19) en Mauzé-sur-le-Mignon
 |
| **Morto** | 17-an de majo 1838 (1838-05-17) (38-jaraĝa) en La Gripperie-Saint-Symphorien
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | tuberkulozo  vd |
| **Religio** | kristanismo vd |
| **Lingvoj** | franca vd |
| **Loĝloko** | Rene Caille House vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Profesio
 |
| **Okupo** | esploristo  vojaĝisto  verkisto de vojaĝa literaturo   vd |
| **Laborkampo** | Malkovrado de Afriko en antikva epoko  vd |
| **Aktiva en** | Timbuktuo vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1830)  Grande Médaille d'Or des Explorations (en)

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**René Caillié** (19-an de novembro 1799 en Mauzé-sur-le-Mignon, Francio - 17-an de majo 1838 en La Gripperie-Saint-Symphorien ĉe Rochefort) estis franca esploristo pri Afriko.

Caillié veturis en 1827 sola - kaŝante sin kiel islamano - de la nuntempa Sieraleono al supra parto de rivero Niger. Li atingis en 1828 kiel dua eŭropano - post Alexander Gordon Laing - Timbuktuon. De tie li traveturis la Saharon kaj revojaĝis al Maroko kaj al Eŭropo. Ĉar Laing estis murdita en Afriko, Caillié estis la unua, kiu sciigis en Eŭropo pri Timbuktuo. Caillié suferis en Eŭropo akran kritikon kaj ĉefe la britoj akuzis lin, ke li neniam estis en Timbuktuo. Oni ne volis kredi, ke la iam tre riĉa Timbuktuo sengraviĝis al komerca bazpunkto. Lin rehabilitis nur la germana esploristo pri Afriko, Heinrich Barth, kiu restadis en la karavana urbo de septembro 1853 ĝis aprilo 1854.

## Literaturo

* René Caillié, *Reise nach Timbuktu 1824-1828.* (Hg. H. Pleticha) Tübingen 2006 ISBN 3865030378
* Henri-Paul Eydoŭ, *Die Erforschung der Sahara.* Freudenstadt 1949.
* Quella-Villéger, Alain, *René Caillié, une vie pour Tombouctou.* Poitiers 1999.

Ĉe la Caillié-domo
# Pio la 6-a

Papo

| **Pio la 6-a** |
| --- |
| 250-a papo de la katolika eklezio
 |
|  |
| **Naskonomo** | Giovanni Angelo Conte Braschi
 |
| **Pontifiko** | de 15-a de februaro 1775
 |
|  | ĝis 29-a de aŭgusto 1799
 |
| **Antaŭulo** | Klemento la 14-a
 |
| **Sekvanto** | Pio la 7-a
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-a de decembro 1717 en Cesena, Italio
 |
| **Morto** | 29-a de aŭgusto 1799 en Valenco, Francio
 |
| **Tombo** | Vatikanaj Grotoj [#]
 |
| **Alma mater** | Universitato de Ferrara [#]
 |
| **Lingvoj** | latina lingvo • itala lingvo [#]
 |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| Memorigilo  |
| [#]
 | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Pio la 6-a** (Giovanni Angelo Conte Braschi) naskiĝis la 27-an de decembro 1717 en Cesena kaj mortis la 29-an de aŭgusto 1799 en Valenco. Li estis papo ekde 1775 ĝis 1799.

Li estis elektita papo nur preskaŭ kvin monatojn post la morto de papo Klemento la 14-a, la 15-an de februaro 1775. Li estis pastro ekde 1758 kaj kardinalo ekde 1773.

La 10-an de marto 1791, respondante la deklaracion de homaj kaj civitanaj rajtoj, li skribis:
*Ĉu eblas elpensi iun pli grandan sensencaĵon ol tian dekreton pri egaleco kaj libereco por ĉiuj?*

En la jaro 1796 la Papa Ŝtato estis okupita de francaj trupoj. La papo devis pagi milionan sumon al Francio. Kiam post tio li koaliciis kun Aŭstrio kaj Napolo, la francoj atakis denove kaj deklaris Romon respublikon la 15-an de februaro 1798. La papon oni proklamis elpelita kaj oni ekzilis lin unue al Sieno, poste al Florenco. Fine, jam malsanege oni forkondukis lin al Francio, kie li mortis dum la somero 1799.
# Jean-François Marmontel

| **Jean-François Marmontel** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Jean-François Marmontel**  |
| **Naskiĝo** | 11-an de julio 1723 (1723-07-11) en Bort-les-Orgues
 |
| **Morto** | 31-an de decembro 1799 (1799-12-31) (76-jaraĝa) en Saint-Aubin-sur-Gaillon
 |
| **Mortis per** | stroke (en)   vd |
| **Tombo** | cimetière de Saint-Aubin-sur-Gaillon (fr)    vd |
| **Lingvoj** | franca vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Martin Marmontel (en)   vd |
| **Patrino** | Marianne Gourdes (mul)   vd |
| **Gefratoj** | Jean Marmontel (en) , Antoine-François Marmontel (mul) , Anne Marmontel (mul) , Marie-Jeanne Marmontel (mul) , Antoinette Marmontel (mul)  kaj Jeanne Marmontel (mul)   vd |
| **Parencoj** | Antoine-François Marmontel (mul)  ()  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | filozofo  verkisto  libretisto  literaturkritikisto  encyclopédistes  romanisto  dramaturgo  poeto  historiisto  politikisto  ĵurnalisto  tradukisto   vd |
| **Aktiva en** | Parizo vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | perpetual secretary of the French Academy (en)  (1783–1799) Historiografo de Francio (1772–) seĝo 17 de la Franca Akademio (1763–1799) member of the Council of Elders (en)    vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Franca Akademio (1763–1799) Académie des sciences, belles-lettres et arts de Rouen (en)    vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Jean-François Marmontel
**Jean-François MARMONTEL** (naskiĝis la 11-an de julio 1723, mortis la 31-an de decembro 1799) estis franca verkisto.

Li naskiĝis en Bort-les-Orgues, Corrèze, kiel filo de tajloristo. Li studis teologion kaj fariĝis profesoro en Toulouse. Invitite de Voltaire li en la jaro 1745 ekvivis en Parizo. En 1763 li fariĝis membro de la Académie française. Li mortis en Abloville apud Saint-Aubin-sur-Gaillon, Eure.

Sian literaturan karieron li komencis per poemoj kaj tragedioj - sed tiuj ne rikoltis grandan atenton. Por la enciklopedio *Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers* eldonita de Denis Diderot li verkis literatursciencajn artikolojn, kiuj en la jaro 1787 kune kun aliaj samspecaj tekstoj aperis en la kolekto *Eléments de littérature*. Famaj estas ĉefe lia romano *Bélisaire* kaj la rakonto *Les Incas*, kiu kritikas religian fanatismon antaŭ la fono de la konkero de Peruo.

## Listo de verkoj

* *Contes moraux* (rakontoj, 1761)
* *Nouveaux contes moraux* (rakontoj, 1765)
* *Bélisaire* (romano, 1767)
* *Les Incas* (rakonto, 1777)
* *Eléments de littérature* (kolekto, 1787)
* *Mémoires d'un père pour servir à l'instruction de ses enfants* (memoroj, eld. 1807)
# Substreko

| Interpunkciaĵoj
 |
| --- |
|
apostrofo ( **'** ); ( **’** )
citiloj (**« »**); (**„ “**); (**“ ”**) (**" "**)
demandosigno ( **?** )
dupunkto ( **:** )
komo ( **,** )
krampoj ( **( )** ); ( **[ ]** ); ( **{ }** ); ( **< >** )
kridemandosigno ( **‽** ) ( ?! )
krisigno ( **!** )
punkto ( **.** )
punktokomo ( **;** )
spaceto (   )
streketoj ( **‒** ); ( **–** ); ( **—** ); ( **―** ) ( **‐** )
oblikvo ( **/** )
tripunkto ( **…** ) ( **...** )

 |
| Aliaj tipografiaj markoj
 |
|
asterisko ( **\ )
bulmarko ( **•** )
retroklino ( **\** )
dividsigno ( **÷** )
egalsigno ( **=** )
heliko ( **@** )
kaj-signo ( **&** )
krado ( **#** )
numero-signo ( **№** )
obeluso aŭ ponardo ( **† ‡**)
plus-minus-signo ( **±** ); ( **∓** )
substreko ( **\_** )
tildo ( **~** )
vertikala streko aŭ "dukto" ( **|** )

 |

**Substreko** estas skribsigno, kiu troviĝas en la ASCII-signaro je la pozicio 95 (dekuma) aŭ 0x5F (deksesuma). La signifo de tiu signo dependas de la kunteksto kaj la uzmedio.
# Fekaĵo

| Fekaĵo
 |
| --- |
|  |
| **speco de biologie farita substanco klaso de anatomia unuo**  |
| **portion of solid body substance • ekskremento • individua anatomia ento • ekskrecio** |
|  |

Akrido fekanta
**Fekaĵo** (neologisme *merdo*) estas ekskremento de nedigesteblaj nutraĵoj, kiujn homoj aŭ aliaj bestoj eligas tra la anuso eksteren el la korpo. Por fekontaj homoj, en la plej multaj landoj, ekzistas apartaj ĉambroj nomataj necesejoj. Bestaj ekskrementoj, precipe de bovinoj, estas ofte uzataj kiel sterko aŭ grasumo.

Fekaĵo povas esti densa aŭ maldensa. Se fekaĵo estas densa kaj malfacile fekebla, ni parolas pri konstipo, se ĝi estas maldensa, ni parolas pri lakso aŭ diareo.

Unikodo havas kodpunkton por simbolo de fekaĵo, U+1F4A9 «PILE OF POO»: 💩 (bildo ekzistas ekzemple en la tiparo «Symbola»).

## Vidu ankaŭ

* Hundofekaĵo
* Ĥolero
* Koprolito
* Fekaĵaŭto