Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Naturscienco

| Naturscienco
 |
| --- |
|  |
| **scienca fako studfako**  |
| **scienco** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | bioĥemio biologio ĥemio terscienco mediscienco vivosciencoj fiziko spacoscienco  vd |

 |
|  |

**Natursciencoj** estas sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo.

## Principoj de la natursciencoj

Natursciencoj okupiĝas pri fenomenoj en la naturo kaj serĉas leĝojn, kiuj priskribas la kaŭzojn de tiuj fenomenoj.

Ĝis la fino de mezepoko la leĝoj plej ofte estis formulataj nur baze de simpla observado kaj rezonado. La valideco de la leĝoj formulataj ne estis kontrolata pere de eksperimentoj.

Ekde la tempo de Galileo Galilei oni uzas modernan natursciencan labormetodon, kiu kontrolas la validecon de la leĝoj supozitaj pere de taŭgaj, ripeteblaj eksperimentoj.

Fluskemo de naturscienca labormetodo
Titolfolio de la libro de Galileo: Aristotelo, Ptolemeo kaj Koperniko diskutas
La skemo de tiu metodo estas ilustrita flanke.

Ekzemplo:

Fenomeno observata: Ŝtono falas pli rapide ol plumo.

Rezonado: La ŝtono estas pli peza ol la plumo.

Do la leĝo povus esti: *Ju pli peza iu korpo estas, des pli rapide ĝi falas.* (erara leĝo!)

Tio estas la leĝo, kiu estis formulata de la greka filozofo Aristotelo en la kvara jarcento a.K. En la sekvantaj jarcentoj, neniu vere kontrolis la validecon de tiu simple formulata leĝo.

Nur je la fino de la 16-a jarcento, Galileo Galilei decidis kontroli validecon de la leĝo formulata de Aristotelo farante taŭgajn eksperimentojn. El tiuj li konkludis ke: *Sen rezisto de aero ĉiuj korpoj falas kun sama rapido.*

## Branĉoj

Al la natursciencoj apartenas:

* Fizikaj sciencoj
	+ Astronomio: traktas la studo de la astronomiaj objektoj, siaj movadoj, siaj rilataj fenomenoj, sia registriĝo kaj la esplorado de sia fonto el la informo, kiu alvenas al ĝi per la elektromagneta radiado aŭ per alia ajna medio.
	+ Fiziko: traktas la studo de la ecoj de la spaco, la tempo, la materio kaj la energio, konsiderante siaj interagoj.
	+ Geologio: traktas la studo de la Tero kaj la rokaj astronomiaj objektoj, la materio kiu komponas ĝin, sia strukturo, siaj formadaj meĥanismoj kaj la ŝanĝoj aŭ modifikoj kiu ĝi eksperimentis el sia fonto.
	+ Kemio: traktas la studo de la kompono, la strukturo, la ecoj de la materio, kaj la ŝanĝoj de siaj kemiaj reakcioj.
* Biologiaj sciencoj
	+ Biologio: traktas la studo de la vivestaĵoj kaj, pli specife, de sia fonto, evoluo kaj ecoj (Genezo, manĝado, morfogenezo, reproduktado, ktp.).

## Citaĵoj

"La komenco de ĉiu scienco estas la miro, ke la aferoj ekzistas, kiel ili estas." (Aristotelo)

"La celo de la scienco ĉiam estis, redukti la kompleksecon de la mondo je simplaj leĝoj." (Benoît Mandelbrot)

## Vidu ankaŭ

* Naturfilozofio

## Gazetoj

La du plej gravaj gazetoj, kiuj okupiĝas pri la plej novaj esplorrezultoj de la natursciencoj, estas la Science kaj Nature.

* Luna kratero vidita de Apollo 11
* Johannes Kepler
* Galileo
* Isaac Newton
# Arkta Cirklo

| Arkta Cirklo |
| --- |
| Geografia regiono |
|   |
| Polusa cirklo, regiono [+] |
|  - koordinatoj | 66° 33′ 42″ N, 0° 0′ 0″ O (mapo)66.5616111111110 |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Arkta Cirklo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Arkta Cirklo (Arkto)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Arkta Cirklo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Arctic Circle** [+] |
|  |

La **arkta cirklo** estas unu el la du polusaj cirkloj, t.e. la cirklo de latitudo kiu situas proksimume 66,5 gradoj norde de la ekvatoro de la Tero kaj kiu ĉirkaŭiras la nordan malvarmegan terzonon. La Suno neniam subiras en la someraj monatoj super la arkta cirklo kaj neniam leviĝas en la vintraj monatoj.

Pro severa klimato ne multaj homoj vivas pli norde de la cirklo. La plej grandaj urboj de tiu teritorio estas Murmansk, Norilsk, Vorkuta kaj Tromsø

*
*

## Vidu ankaŭ

* Antarkta cirklo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-12-09 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2007-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Polusa cirklo

Signo sur norda polusa cirklo en Norvegio
Signo sur norda polusa cirklo en Finnlando, 1975
Norda polusa cirklo
Norda polusa cirklo apud Rovaniemi
**Polusa cirklo** estas imagata linio sur surfaco de Tero.
Estas du polusaj cirkloj - la suda (Antarkta cirklo) kaj la norda (Arkta cirklo).
Ĉiu polusa linio ĉirkaŭas regionon kiu havas poluson en sia centro. En tiuj regionoj estadas polusa tago kaj polusa nokto.
Polusa tago kaj polusa nokto estadas nur en tiuj du regionoj; tiuj fenomenoj ne povas okazi inter la du polusaj cirkloj.

Polusaj cirkloj havas latitudon 66˚ 33' 38" - la nordan kaj la sudan respektive.

Pro malstabileco de turniĝo de Tero lokoj de polusaj cirkloj ŝanĝiĝas. La ŝanĝiĝo estas ĉirkaŭ 2 metroj dum diurno kaj 100 metroj dum jaro.

## Vidu ankaŭ

* Tropiko de Kaprikorno (suda tropiko)
* Tropiko de Kankro (norda tropiko)
* Ekvatoro
* Suda poluso
* Norda poluso
* Polusa nokto
* Saleĥard - la sola urbo sur la polusa cirklo
# Pupilo

Pupilo de reptilio
La **pupilo** estas malfermaĵo aŭ aperturo en centra parto de la iriso por permesi la pason de la lumo, tio estas de la lumradioj. Temas pri aperturo dilatebla aŭ ampleksŝanĝebla de nigra koloro, kiu havas la funkcicelon de reguli la lumokvanton kiu alvenas al la retino, en la malantaŭa parto de la okulo. La grandon de la pupilo kontrolas du muskoloj: la **sfinktero de la pupilo** fermas ĝin kaj la **dilatilo de la pupilo** malfermas ĝin.

La fotomotoran reflekson de la pupilo oni ekzamenas per elektra torĉo dum neŭrologa eksplorado. Tiu reflekso, kie partoprenas la kraniaj nervoj 2 kaj 3, konsistas en la konstrikto de la pupilo kiel respondo al la lumigo. Kiam eniras lumo en okulon, la du pupiloj konstriktas ( **kunsenta reflekso**) ĉar ĉiu retino sendas fibrojn al la okulaj bendoj de ambaŭ flankoj. La muskolo sfinktero de la pupilo enhavas parasimpatiajn fibrojn kiel enmetitajn nervaĵojn; pro tio, la interrompo de tiuj fibroj implicas dilatadon de la pupilo pro la malinhibita rezulto de la muskolo dilatilo. La unua signo de kunpremo de la okulomotora nervo estas fotomotora reflekso malrapida kaj samflanka.

Ne en ĉiu besto kaj eĉ ne en ĉiu mamulo la movkapableco de pupilo estas simila. En kelkaj bestoj, kiel ĉe katoj ĝi estas pli vigla. En kaproj la pupilo estas pli horizontala kaj ne tiom rondoforma.

Nekutima lingva fakto estas, ke en multaj lingvoj la nomo de la pupilo signifas "hometo" . Ĉi tio povas esti ĉar en la reflektado en la spektanto oni vidas etan version de si mem .

Dilatado de pupilo. Fermita pupilo. Dilatita pupilo.
## Referencoj
# Kantono Westmoreland (Virginio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon kantono Westmoreland.
 |

|  |
| --- |
| **kantono Westmoreland (Virginio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Virginio
 |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita
 | 1653
 |
| Ŝtato
 |  Usono
 |
| Subŝtato
 |  Virginio
 |
| Ĉefurbo
 | *Montross* |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo
 |   253 km² 229 km² 24 km²
 |
| Loĝantaro  - Censo en 2020:  - Loĝdenso:
 | 18 477 73 / km²
 |
| Horzono:
 | UTC-5, somere UTC-4
 |
| **Retejo:**  |
| **Nomita laŭ:** Westmorland
 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap
 |
|  |

La **kantono Westmoreland** - angle *Westmoreland County*, prononco laŭ la sistemo IFA [wˈɛstmɔːlənd kˈa͡ʊnti] - estas kantono de Usono situanta ĉe la duoninsulo nome *Northern Neck* (Norda terkolo) de la subŝtato Virginio (formale la Komunumo Virginia). La administra centro estas la urbo *Montross*. La kantono estis fondita en 1653. Ĝi ricevis sian nomon laŭ *Westmorland*, areo de nordokcidenta Anglio kaj unu el 39 historiaj graflandoj de Anglio.

Je la censo de 2010, la loĝantaro estis nur 17 454. Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 18 477 personoj sur areo de 253 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 73 loĝantoj/km². El la kantona teritorio cetere 229 kvadrataj kilometroj estas tera areo kaj 24 kvadrataj kilometroj estas akva areo. La teritorio havas komunan limon kun kantono Charles, kantono Esekso, kantono Sankta Maria, kantono Northumberland, kantono Richmond kaj kantono Reĝo Georgo.

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
* retejo de la kantona komerca ĉambro (angle)
* enformoj pri la kantonaj historio kaj genealogio, arkivigite en marto 2010 (angle)
* Nomini Hall Slave Legacy Project:Chronicling the Descendants of the Slaves freed by Robert Carter III at Nomini Hall (same angle)

|  |  |
| --- | --- |
| plia bildo de la kantona juĝejo en *Montross* | la vilao *Bushfield* |
# Mount Vernon

**Mount Vernon** estas nomo de diversaj lokoj:

## Singapuro

* + Mount Vernon (Singapuro)

## Grand-Britio

* + Mount Vernon (Skotlando)
	+ Mount Vernon (Glasgow)

## Usono

* + Mount Vernon (Alabama)
	+ Mount Vernon (Arkansas)
	+ Mount Vernon (Georgia)
	+ Mount Vernon (Illinois)
	+ Mount Vernon (Indiana)
	+ Mount Vernon (Iowa)
	+ Mount Vernon (Kentucky)
	+ Mount Vernon (Maine)
	+ Mount Vernon (Maryland)
	+ Mount Vernon (Missouri)
	+ Mount Vernon (New Hampshire)
	+ Mount Vernon (New York)
	+ Mount Vernon (Ohio)
	+ Mount Vernon (Oregon)
	+ Mount Vernon (South Dakota)
	+ Mount Vernon (Texas)
	+ Mount Vernon (Virginia)
	+ Mount Vernon (Washington)

## Aliaj

* Mount Vernon estas nomo de areo ĉe Baltimore, Usono kaj nomo de monto en urbo New Kensington (Pennsylvania).
* Monto Vernon estas ankaŭ nomo de bienposedaĵo de George Washington, proksime al Mount Vernon (Virginia).

*vidu ankaŭ:* Vernon
# Monto Vernon

| Monto Vernon
 |
| --- |
|  |
| bieno  domo  plantejo   vd |
| Administrado
 |
| **Poŝtkodo** | 22121-0110
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 38° 42′ N, 77° 5′ U (mapo)38.707777777778-77.086111111111 [+] |
| **Alto** | 37 m [+] |
| **Areo** | 8000 km² ( 800 000 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Monto Vernon (Marilando)DEC |
| Situo de Monto Vernon |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Mount Vernon [+] |
|

|   Premioj |
| --- |
|  | • Silver Anvil Award vd |

 |
|  |

Bieno Monto Vernon, Virginio
**Monto Vernon** aŭ **Mount Vernon** en Kantono Fairfax (Virginio), ĉe Alexandria, estis la plantejo kiu estis hejmo de George Washington, unua Prezidento de Usono. Tiu bieno estas situanta ĉe la bordoj de la rivero Potomako tra la Kantono Princo Georgo, Marilando. La familio de Washington estis posedanta terenojn en la areo ekde la tempo de la praavo de Washington en 1674, kaj en 1739 entreprenis etendon de la bieno kio pluis dum la estreco de George Washington, kiu venis en posedo de la bieno en 1754, sed li ne estis la sola posedanto ĝis 1761.

﻿ / ﻿ (mapo)

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de Monto Vernon
* National Historic Landmark: Mount Vernon Arkivigite je 2009-01-09 per la retarkivo Wayback Machine
* National Shrine: Bringing George Washington Back to Life Arkivigite je 2007-10-20 per Archive.today
* "Life Portrait of George Washington", broadcast from Mount Vernon el C-SPAN's *American Presidents: Life Portraits*
* Digital Assets from George Washington's Mount Vernon
# Eklezio de Anglio

| Eklezio de Anglio
 |
| --- |
|  |
|  |
| **ŝtata eklezio Episkopanismo konfesio**  |
| Komenco
 | 1534 vd |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo
 | Church House
 |
| **Fondinto*j | Henriko la 8-a vd |
| Estro
 | Karlo la 3-a (ekde 8-a de septembro 2022)
 |
| **Lingvoj** |
angla lingvovd |
| **Posedatoj** | Katedralo de Wells All Saints Church, Howick (en)  Fulham Palace (en)   vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

| Eklezio de Anglio
 |
| --- |
|  |
| Katedralo de Canterbury
 |
| Orientiĝo
 | Anglikanismo
 |
| Gvidanto
 | Karlo la 3-a (Britio)
 |
| Estro
 | Justin Welby
 |
| Geografiaj lokoj
 | Anglio, Manksinsulo, Manikinsuloj, Ĝibraltaro, etc.
 |
| Apartigita de
 | Romkatolika Eklezio
 |
|  |

La **Eklezio de Anglio** estas la unua anglikana eklezio, kiu sendependiĝis (politike) de Romo en la 16-a jarcento dum la reĝeco de Henriko la 8-a. La klerikaro, tamen, estis la sama, kaj antaŭ la politika "sendependiĝo" kaj poste, do la anglikanoj kredas ke oni ĝis nun havas ankoraŭ la apostolan posteulecon.

Ĝi ankoraŭ estas la oficiala eklezio en Anglio, do la reĝino ankoraŭ havas la povon elekti la episkopojn (kiun ŝi ne povas en la aliaj anglikanaj eklezioj). Sed la Eklezio de Anglio ne plu estas la sola laŭleĝa eklezio en Anglio eĉ ekde la 19-a jarcento.

La Ĉefepiskopo de Canterbury estas la unua episkopo, ne sole de la Eklezio de Anglio, sed ankaŭ de ĉiuj anglikanaj eklezioj.
# Episkopa Eklezio de Usono

| Episkopa Eklezio de Usono
 |
| --- |
| The Protestant Episcopal Church in the United States of America |
|  |
|  |
|  |
| **konfesio volontula asocio Episkopanismo neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco
 | 1789 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| **Posedatoj** | Edward Albert Palmer Memorial Chapel and Autry House (en)   vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

| Episkopa Eklezio de Usono
 |
| --- |
| The Episcopal Church
 |
|  |
| Retejo
 | Oficiala retejo |
|  |

**Episkopanismo** estas la usona branĉo de anglikanismo, kiu sendependiĝis el la Eklezio de Anglio je 1784. Ĝi unufoje estis la ĉefa religio de la elito de Usono. En la 20-a jarcento, ĝi moderniĝis kaj ŝrumpis kaj nun havas nur 2,3 milionojn da kredantoj (1 % el la nacio). Episkopanismo estas pli liberala ol la korpo de tutmonda anglikanismo kaj usona kristanismo. Ekzemple, en 2003, la Eklezio elektis malkaŝan samseksemulon kiel episkopo.

Unu emfazo de episkopanismo dum la pasintaj cent jaroj estas socia justeco.

La nomo devenas de *episkopo*, ĉar la episkopo estas la plej alta rango en la eklezio.
# Martha Washington

| **Martha Washington** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Martha Washington**  |
| **Naskonomo** | Martha Dandridge |
| **Naskiĝo** | 2-an de junio 1731 en Plantejo Chestnut Grove, New Kent County, Virginia
 |
| **Morto** | 22-an de majo 1802 en  Mount Vernon, Virginio, Usono
 |
| **Tombo** | Washington's Tomb (en) , New Tomb (1831–) ﻿ / ﻿ (mapo) Monto Vernon, Old Tomb (1802–1831) ﻿ / ﻿ (mapo)  vd |
| **Religio** | anglikanismo
 |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | Madame Grelaud's French School (en)    vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | John Dandridge (en)   vd |
| **Patrino** | Frances Jones (en)   vd |
| **Gefratoj** | Bartholomew Dandridge (en) , Anna Maria Dandridge Bassett (mul)  kaj Elizabeth Dandridge Aylett Henley (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Daniel Parke Custis (1749-1758) George Washington (1759-1799)
 |
| **Infanoj** | Daniel Parke Custis, Jr., Frances Custis, John Parke "Jacky" Custis, Martha Parke "Patsy Custis"
 |
| Profesio
 |
| **Okupo** | Unua damo de Usono
 |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Unua Damo de Usono (1789–1797)  vd |

 |
| **1-a Unua damo de Usono** |
| **Dum** | 30-a de aprilo 1789 – 4-a de marto 1797
 |
| **Antaŭulo** | *neniu* |
| **Sekvanto** | Abigail Adams
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Martha WASHINGTON**, la unua Unua Damo de Usono, naskiĝis kiel **Martha Dandridge CUSTIS** la 2-an de junio 1731. Ŝi mortis la 22-an de majo 1802. Ŝi edzigis George Washington, la unuan prezidanton de Usono.
# Filino

**Filino** estas virina infano: knabino aŭ virino en rilato al siaj gepatroj. La vira egalaĵo estas filo.

En patriarkaj socioj, filinoj ofte havas malsamajn aŭ pli malmultajn familiajn rajtojn ol filoj. En kelkaj socioj, estas kutimo por edzo aĉeti edzinon de ŝiaj gepatroj per edzina pago. La malo de ĉi kutimo, kiam la gepatroj pagas iom da mono al nova edzo estas doto.

## Proverbo

Ekzistas pluraj (7, kaj nur 2 pri filo) proverboj pri filino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Edzigu filon, kiam vi volas, - edzinigu filinon, kiam vi povas.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kia patrino, tia filino.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kiam filino edziniĝis, multaj fianĉoj troviĝis.* **”** |

 |

## Referencoj
# Filo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Filo estas ankaŭ milono (kontraste al centono) de la kuvajta dinaro.
 |

**Filo** de iu persono estas vira infano de tiu persono.

Tradicie la unue naskitaj filoj havis tutan rajton je la heredaĵo. Nuntempe en aziaj kaj afrikaj landoj kun tradiciaj moroj, la filoj estas pli alte taksitaj ol filinoj. En Ĉinio, kie la registaro instigas (ne monpunas ĝis unu infano) naski nur unu infanon, gepatroj ofte abortigas gravedecon kun filino.

En skandinavaj kaj arabaj kulturoj (vidu araba lingvo) la nocio eĉ penetris la nomojn.

En konfucea filozofio, filpieco (ĉine, xiào) estas virto de respekto fare de filoj al propraj gepatroj, kaj prauloj.

## Vidu ankaŭ

* filino
* infano
* infanaĝo
* gepatroj
* Parenceco

## Proverbo

Ekzistas pluraj (2, kaj nur 7 pri filino) proverboj pri filo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Filo konfesis, patro forgesis.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Edzigu filon, kiam vi volas, -- edzinigu filinon, kiam vi povas.* **”** |

 |

## Referencoj
# Adopto

| Adopto
 |
| --- |
|  |
| **gepatra-infana rilato jura parenceco jura fikcio**  |
| **procedo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | faʼaʼamu (en)   vd |

 |
|  |

Duration: 1 hour, 39 minutes and 5 seconds.1:39:05Epizodo de podkasto Kern.punkto: Intervjuo kun gepatra paro adoptinta kaj memkreinta infanon
**Adopto** estas oficiala, laŭleĝa akto, laŭ kiu estiĝas gepatra-gefila interrilato inter gepatroj kaj gefiloj, kiuj ne havas biologian parencecon. Tio estas konata sur la tuta mondo kaj ekzistis jam en la antikvo.

En la praaj socioj, kulturoj, la adopto celis plej ofte certigi la vir-branĉan daŭran heredeblecon. La adoptito estis viro kaj gravis ĉefe nur la ĉimonda bonfarto de la adoptanto.

La hodiaŭaj juro kaj praktiko servas la bonfarton de la infanoj, tiel la adopto estas parto de la ŝtata junulardefenda programo. La celo estas elformi la gepatran-gefilan kontakton, kies utilecon pruvas multaj sociologiaj kaj psikologiaj esploroj. La adopto gravis unuafoje post la unua mondmilito, kiam aperis multaj orfoj kaj multaj infanoj naskiĝis ekster geedzeco.

Kvankam eblas adopti eĉ plenkreskulon, la leĝoj celas antaŭ ĉio la infanojn. Por adopti pli aĝajn infanojn, oni devas akiri eĉ interkonsenton de la junulo (plej ofte pli ol 12 aŭ 14 jaroj). La **instanco pri kuratoreco** ekzamenas la estontan hejmon, cirkonstancojn, provtempon.

La jurajn detalojn de adopto priskribas la landaj leĝoj.

## Vidu ankaŭ

* infanadoptado de samseksaj paroj

## Eksteraj ligiloj

* KP222 Zorgogepatreco, podkasto de Kern.punkto aperinta 2024-10-14 (esperante)
# Farmo

**Farmo** estas lua preno laŭ kontrakto por difinita tempo de tero aŭ bieno por ĝin kulturi kaj uzi je sia propra risko kaj profito (farme preni).

En la ĉiutaga lingvo oni ofte aperas la vorto **farmo** kiel mallongigo de la kunmetaĵoj „farmbieno“ kaj „farmdomo“, sed tie la ideo pri luado malaperas kaj restas nur la ideo pri agrokultura entrepreno.

## Vidu ankaŭ

* bieno
# Plantejo

Tea plantejo en Malajzio
**Plantejo** estas speco de agrikultura teritorio, sur kiu okazas intensa kulturado de ununura frukto pro celo de rikolto kaj sekva vendo. La plantejoj estas ampleksaj parceloj, kiuj estas senĉese primastrumadigataj fare de homa agado, sur kiuj troviĝas frukto de intereso. Tiu ĉi koncentrigo de la frukto sur unu loko estas avantaĝa el vidpunkto de alirebleco, ŝirmo, kontrolo kaj rikolto.

La plantejoj estas eluzataj tra la tuta mondo depende de frukto, kiu estas kulturata sur ili. Ofte ili aperas en tropika klimata zono, kie ili estas uzataj por kulturado de la tuta vico de varoj kiaj estas tabako, kotono, kafo, kaŭĉuko, teo, bananoj ktp., sed ankaŭ en eŭropaj landoj, ekz. fragaj plantejoj.

Sur la plantejoj la fruktoj estas rikoltataj plejparte permane. La personoj laborantaj ĉi tie estas markitaj kiel plantejistoj. Antaŭe tiujn ĉi laborojn sklavoj faris por multaj landoj.
# Generalo

**Generalo**, ĉe militistaroj de preskaŭ ĉiuj nacioj, nomiĝas la plej alta rango (kaj, pli vastasence, tuta grupo de la plej altaj rangoj) de oficiroj de la terarmeo kaj aerarmeo dum pactempo, kaj tiuj altrangaj oficiroj mem. Kelkaj nacioj ordenas gvidajn armeestrojn, kutime dum aŭ pro milito, pro elstaraj agoj aŭ pro eksterordinara rolo per titoloj, kiuj superas generalon: marŝalo, ĉefgeneralo, generalisimo aŭ armegeneralo.

Generalecon oni kutime indikas per oraj aŭ arĝentaj steloj sur epoletoj (aŭ aliloke sur uniformo) kaj (por por distingi generalojn en la vasta senco) per la nombro kaj per relativa grandeco de la steloj. La (plena) generalo de NATO-ŝtatoj portas kvar stelojn kaj tial estas ofte nomata **kvarstela generalo**. Por emfazi tian malvastan sencon de la vorto "generalo", oni kelkfoje eksplicite diras **plena generalo**.

## Francio

* Brigada generalo: 2 steloj
* Divizia generalo: 3 steloj
* Generalo de armea korpuso: 4 steloj (*Général de corps d'armée*, ekvivalenta al Generalleŭtenanto)
* Armea generalo: 5 steloj

## Rusio

* Generalmajoro: 1 stelo
* Generalleŭtenanto: 2 steloj
* Generalkolonelo: 3 steloj
* Armea Generalo/**Generalo de la Armeo**: 1 pli granda stelo (40 mm)

## Usono

* Brigada generalo: 1 stelo
* Generalmajoro: 2 steloj
* Generalleŭtenanto: 3 steloj
* Generalo: 4 steloj
* Generalo de la Armeo: 5 steloj (*General of the Army*, ekvivalenta al Marŝalo))

## Eksteraj ligiloj

* The Generals of WWII angle

## Proverbo

Ekzistas 3 proverboj pri generalo (kaj 2 pri kaporalo) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Bona kaporalo revas esti generalo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Inter generaloj parolu pri bataloj.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kiu ne estis kaporalo, ne estos generalo.*  **”** |

 |

## Referencoj
# Komandanta generalo de la usona armeo

| Komandanta generalo de la usona armeo
 |
| --- |
| **militista rango**  |
| **komandanto • komandanta generalo** |
| Komenco
 | 15-a de junio 1775 vd |
| Poste
 | Chief of Staff of the United States Army vd |
| Lando*j* | Usono vd |
|  |

Generalleŭtenanto Nelson Miles, la lasta komandanta generalo de la Usona Armeo
La **Komandanta generalo de la usona armeo** estis supera posteno de la komenca Usona armeo. Antaŭ la institucio de la *Chief of Staff of the Army* (Ĉefa stabestro de la armeo) en 1903, ĝi estis ĝenerale agnoskita kiel unuopa dojana oficiro en la Usona armeo, kvankam ne estis tia statuta posteno. El 1783, li estis konata simple kiel *Senior Officer of the United States Army* (dojena oficiro de la Usona armeo), sed en 1821, la titolo ŝanĝiĝis al *Commanding General of the United States Army* (Komandanta generalo de la usona armeo). Tiu posteno estis ofte referencata per variaj aliaj titoloj, kiaj "Major General Commanding the Army" aŭ "General-in-Chief."

El 1789 ĝis ties abolo en 1903, la posteno de *Commanding General* estis laŭleĝe subigita al la Usona Militministro, kvankam tio estis foje disputita. Tiu posteno estis abolita per la kreado de la laŭstatuta *Chief of Staff of Army* en 1903.

Unua generalo de la Kontinenta armeo kaj *Commander-in-Chief* estis George Washington.

## Bibliografio

* Bell, William Gardner (2005). Commanding Generals and Chiefs of Staff 1775-2005: Portraits and Biographical Sketches. Washington, D.C.: United States Army Center of Military History. [1] Arkivigite je 2021-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Grossman, Mark (2010). Encyclopedia of the United States Cabinet 1789-2010. Armenia, New York: Greyhouse Publishing.
* King, Archibald (1960) [1949]. Command of the Army (PDF). Military Affairs. Charlottesville, Virginia: The Judge Advocate General's School, U.S. Army. [2]