Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bojkoto

**Bojkoto** en ekonomia senco estas la interkonsentita rifuzo pri aĉeto for de la bojkotita persono, instituto aŭ nacio, pri importo aŭ negocado. Bojkoto povas esti ekonomia kaj politika armilo (se oni bojkotas (strikas) laboron aŭ bojkotas politikajn elektojn).

La vorto *bojkoto* (*bojkoti*) derivas el la nomo de kapitano Charles Cunningham Boycott, senskrupula angla teromakleristo en Irlando, kiu suferis je organizita bojkoto de la Irlanda Ligao en 1880.

Bojkoto celas kompromiti, ekenomie malfaciligi la funkciadon, negocojn de kontraŭulo. La bojkoton nuntempe oni uzas en taktiko por la justa komerco, por elpensita justa politiko.

Historiaj bojkotaj akcionoj laŭ kronologio:

* en la germana mezepoko, oni ekskludis urbojn el la Hansa-urboj ("elhansigo)", kio signifis la ekonomian subeniron de la urbo
* dum la usona revolucio, usono bojkotis la varojn el Britio;
* la hinda bojkoto kontraŭ la britaj varoj, organizita fare de Gandhi;
* la germana bojkoto kontraŭ la judaj vendejoj dum la naziismo;
* Bus-bojkoto fare de la Afrik-usonanoj;
* la araba bojkoto kontraŭ Israelo kaj firmaoj, kiuj negocis kun Israelo
* ekonomia bojkoto pro politika mal-interkonsento: longtempa bojkoto kontraŭ Sud-Afrikaj firmaoj en la 1980-aj jaroj.

La bojkoto provas dum mallonga periodo atentigi pri maljusteco kaj devigi reformojn aŭ eĉ leĝojn.

Alia formo de la bojkoto estas la oferto de anstataŭiga varo; ekz. Mekka-Kolao anstataŭ *Coca Cola*.

Hodiaŭ la ĉefcelo de la bojkoto estas la protekto de la konsumantoj.

vidu ankaŭ: senperforto, embargo, Nestlé, Kontinenta bojkoto, Armaĵa industrio, civila malobeo, Socia movado busbojkoto en Montgomery

## Eksteraj ligiloj

* kelkaj nuntempaj bojkotaj kampanjoj:
	+ kontraŭ usonaj firmaoj
# Sieĝo de Bostono

La Sieĝo de Bostono 1775–1776
La **Sieĝo de Bostono** (19a de aprilo, 1775 – 17a de marto, 1776) estis malferma fazo de la Usona Revolucia Milito. Milicanoj el Nov-Anglio malhelpis la movadon surtere de la Brita Armeo fortikita en kio estis tiam la duoninsula urbo Bostono, Masaĉuseco. Ambaŭ partioj devis elturniĝi por provizioj kaj personaro dum la daŭrado de la sieĝo. Brita reproviziado kaj refortiga agado estis limigitaj al maraliro. Post dekunu monatoj de sieĝo la britoj abandonis Bostonon navige al Nov-Skotio.

La sieĝo ekis la 19an de aprilo post la Bataloj de Lexington kaj Concord, kiam la milicanoj el najbaraj komunumoj de Masaĉuseco limigis la surteran aliron al Bostono. La Kontinenta Kongreso formis la Kontinentan Armeon el la milicanoj, kun George Washington kiel Ĉefkomandanto. En Junio 1775, la britoj kaptis Bunker kaj Breed's Hills, sed ties perdoj estis fortaj kaj ties akiroj estis nesufiĉaj por rompi la regado fare de la Kontinenta Armeo sur tera aliro al Bostono. Militagado dum la resto de la sieĝo estis limigitaj al foja subitaj atakoj, minoraj skirmoj, kaj pafado fare de snajperoj.

En Novembro 1775, Washington sendis la 25-jaraĝan librovendiston kiu estis iĝinta soldato nome Henry Knox por alporti al Bostono la pezan artilerion kiun oni estis kaptinta ĉe Fort Ticonderoga. Per teknike komplika kaj postulega operaco, Knox alportis multajn kanonojn al areo de Bostono Januare de 1776. En marto 1776, tiu artilerio fortikiĝis la Dorĉesterajn Altaĵojn, kiuj superregas Bostonon kaj ties havenon kaj minacis la britan liverlinion. La brita komandanto William Howe, vidis la britan posedon kiel nedefendebla kaj retiris la britajn fortojn el Bostono al la brita kerno ĉe Halifakso, la 17an de marto (celebrata nuntempe kiel Evakutagon).

## Referencoj

## Literaturo

* Boatner, Mark. (1966) *The Encyclopedia of the American Revolution*. McKay. ISBN 0-8117-0578-1.
* Chidsey, Donald Barr. (1966) *The Siege of Boston*. Nov-Jorko: Crown Publishers.
* Fisher, Sydney George. (1908) *The Struggle for American Independence*. J.B. Lippincott Company.
* French, Allen. (1911) *The Siege of Boston*. McMillan.
* Frothingham, Jr, Richard. (1851) *History of the Siege of Boston and of the Battles of Lexington, Concord, and Bunker Hill*. Little and Brown.
* Goldfeld, Alex R.. (2009) *The North End: A Brief History of Boston's Oldest Neighborhood*. History Press. ISBN 978-1-59629-518-6.
* Harvey, Robert. (2002) *A Few Bloody Noses: The Realities and Mythologies of the American Revolution*. Overlook Press, p. 160. ISBN 1-58567-273-4.
* McCullough, David. (2005) *1776*. Simon and Schuster Paperback. ISBN 0-7432-2672-0.
* Sawicki, James A.. (1981) *Infantry Regiments of the US Army*. Dumfries, VA: Wyvern Publications. ISBN 978-0-9602404-3-2.
* Smith, Justin H. (1903) *Arnold's March from Cambridge to Quebec*. Nov-Jorko: G. P. Putnams Sons.
* Timothy Newell (1852). “A journal kept during the time yt Boston was shut up in 1775-6”, *Collections of the Massachusetts Historical Society* **1**.
* "Centennial Reading: The Siege of Boston", *Bulletin of the Boston Public Library*, **5**, July 1883, pp. 388-389,
# Kontinenta Kongreso

La **Kontinenta Kongreso** estas la nomo de du sinsekvaj institucioj de reprezentantoj de la Dek tri Kolonioj en la 18a jarcento en Nordameriko, en parto de nuna Usono:

* La Unua Kontinenta Kongreso kunvenis ekde la 5-a de septembro 1774 ĝis la 26-a de oktobro samjare.
* La Dua Kontinenta Kongreso kunvenis ekde la 10-a de majo 1775 ĝis la ratifado de la Artikoloj de Konfederacio la 1-an de marto 1781.

Surbaze de la ratifado de la Artikoloj, la Kontinenta Kongreso estis sukcedita de la unua leĝdona registaro de Usono.

Komence formita por kunordigi komunan reagon antaŭ la *Netolereblaj leĝoj*, la Kontinenta Kongreso tuj iĝis la reganta korpo de la nova nacio dum la konflikto kun la brita registaro pliiĝis kaj kondukis al la usona revolucia milito.

## Bibliografio

* Bancroft, George. *History of the United States of America, from the discovery of the American continent.* (1854–78), vol. 4–10 reta versio Arkivigite je 2007-02-16 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Miller, John C. *Triumph of Freedom, 1775–1783* (1948) reta versio Arkivigite je 2012-05-24 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Miller, John C. *Origins of the American Revolution* (1943) reta versio Arkivigite je 2012-05-25 per la retarkivo Wayback Machine angle
# Filadelfio

**Filadelfio** havas diversajn signifojn:

* **Filadelfio (Egiptio)** estis historia urbo en antikva Egiptio.
* **Filadelfio (Paragvajo)** estas urbo en Paragvajo.
* **Filadelfio (Pensilvanio)** estas la plej granda urbo en Pensilvanio, Usono.
* **Filadelfia (Italio)** estas komunumo de Italio.

## Vidu ankaŭ

* Filadelfo, ĝenro de floraj arbustoj
* Filadelfacoj
* Filadelfi-koridoro
# Artikoloj de Konfederacio

La Artikoloj de Konfederacio
La **Artikoloj de Konfederacio kaj Senĉesa Unuiĝo**, komune konata kiel la **Artikoloj de Konfederacio**, estis la unua reganta dokumento de la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko. La Artikoloj unuigis la nove-sendependiĝintajn koloniojn (post la Usona Revolucia Milito) en malfiksan konfederacion. La dua Kontinenta Kongreso adoptis la Artikolojn je 15-a de novembro 1777, post 16 monatoj de debatado. La Artikoloj ankoraŭ nevalidis dum tri pliaj jaroj ĝis ratifo kompletiĝis je 1-a de marto 1781.

## Vidu ankaŭ

* Usona Deklaro de Sendependeco
* Usona Konstitucio
* Konstitucia Kongreso (Usono)

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2010-08-26 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
*
# Delavaro

| **Delavaro State of Delaware** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flago de Delavaro)
 | (Sigelo de Delavaro)
 |

 |
| Ŝtata kromnomo: The First State *(la unua ŝtato)* |
|  |
|  |
| Aliaj subŝtatoj de Usono
 |
| **Ĉefurbo** | Dover
 |
| **Plej granda urbo** | Wilmington
 |
| **Guberniestro** | *Matt Meyer* (ekde 21-a de januaro 2025) |
| **Areo** | 6.452 km² (49)
 |
|  - **Tero** | 5.068 km²
 |
|  - **Akvo** | 1.387 km² (21,5 %)
 |
| **Loĝantaro (2020)** |
|  - **Loĝantaro** | 989 948 (45-a)
 |
|  - **Denso** | 153,43 /km² (6-a)
 |
| **Aliĝo** |
|  - **Dato** | 7-a de decembro 1787
 |
|  - **Ordo** | 1
 |
| **Horzono** | EST: UTC-5/-4
 |
| **Latitudo** | 38° 27' N al 39° 50' N
 |
| **Longitudo** | 75° 2' U al 75° 47' U
 |
| **Larĝeco** | 48 km
 |
| **Longeco** | 154 km
 |
| **Alteco** |  |
|  - **Plej alta** | 136 m
 |
|  - **Meza alteco** | 20 m
 |
|  - **Plej malalta** | 0 m
 |
| **Mallongigoj** |
|  - **USPS** | DE
 |
|  - **ISO 3166-2** | US-DE
 |
| **Retejo** | delaware.gov
 |
|  |

**Delavaro** (angle *Delaware* [DEL-a-ŭejr]) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 1-a ŝtato de Usono je la 7-a de decembro 1787. Ĝia nomo devenas de la rivero Delavaro.

Liberalaj leĝoj pri korporaciiĝo rezultas je tio ke pli ol duono de la firmaoj de la listo *Fortune 500* korporaciiĝis tie. Pli ol 170.000 firmaoj korporaciiĝis en Delavaro.

**Loĝantaro:** 907.135 (en 2011, takso)

**Ĉefurbo:** Dover

* Mapo de Delavaro
* Strukturo de la subŝtata limo

La limo de Delavaro estas iom nekutima: Origine oni difinis la limon inter Pensilvanio kaj Delavaro kiel 12-mejlan cirklon ĉirkaŭ la juĝejo en New Castle. Tiu cirklo ne enhavas pintan terpeceton inter Delavaro kaj Marilando, kiun tial pretendis Pensilvanio. Sed en 1921 oni aljuĝis ĝin al Delavaro. Ene de la cirklo la orienta limo (al Nov-Ĵerzejo) estas la orienta bordo de rivero Delavaro, sed ekster la cirklo la mezo de la rivero.

Registara TTT-ejo de Delavaro en la angla:  Arkivigite je 2014-06-28 per la retarkivo Wayback Machine (= delaware.gov).

## Loĝantaroj

| Jaro | Loĝantaroj
 |
| --- | --- |
| 1790 | 59.096
 |
| 1800 | 64.273
 |
| 1790 | 59.096
 |
| 1800 | 64.273
 |
| 1810 | 72.674
 |
| 1820 | 72.749
 |
| 1830 | 76.748
 |
| 1840 | 78.085
 |
| 1850 | 91.532
 |
| 1860 | 112.216
 |
| 1870 | 125.015
 |
| 1880 | 146.608
 |
| 1890 | 168.493
 |
| 1900 | 184.735
 |
| 1910 | 202.322
 |
| 1920 | 223.003
 |
| 1930 | 238.380
 |
| 1940 | 266.505
 |
| 1950 | 318.085
 |
| 1960 | 446.292
 |
| 1970 | 548.104
 |
| 1980 | 594.338
 |
| 1990 | 666.168
 |
| 2000 | 783.600
 |
| 2011 | 907.135
 |
# Nov-Ĵerzejo

| **Nov-Ĵerzejo Ŝtato/Subŝtato Nov-Ĵerzejo** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flago de Nov-Ĵerzejo)
 | (Blazono de Nov-Ĵerzejo)
 |

 |
| Ŝtata kromnomo: The Garden State (La Ĝardeno Ŝtato)
 |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| Aliaj subŝtatoj de Usono
 |
| **Oficiala(j) lingvo(j):** | angla
 |
| **Plej granda urbo** | Newark
 |
| **Guberniestro** | *Mikie Sherrill* (ekde 20-a de januaro 2026) |
| **Areo** | 22 591 km² (47)
 |
|  - **Tero** | 19 047 km²
 |
|  - **Akvo** | 3 544 km² (15,7 %)
 |
| **Loĝantaro (2020)** |
|  - **Loĝantaro** | 9 288 994 (11-a)
 |
|  - **Denso** | 411,17 /km² (1-a)
 |
| **Aliĝo** |
|  - **Dato** | 18-an de decembro 1787 |
|  - **Ordo** | 3
 |
| **Horzono** | Orienta tempo: UTC -5/-4
 |
| **Latitudo** | 38°56′ N to 41°21′ N
 |
| **Longitudo** | 73°54′ U to 75°34′ U
 |
| **Larĝeco** | 112 km
 |
| **Longeco** | 273 km
 |
| **Alteco** |  |
|  - **Plej alta** | High Point ("Alta Punkto"), 550 m
 |
|  - **Meza alteco** | 80 m
 |
|  - **Plej malalta** | Atlantika Oceano, 0 m
 |
| **Mallongigoj** |
|  - **USPS** | NJ
 |
|  - **ISO 3166-2** | US-NJ
 |
| **Retejo** | [1]
 |
|  |

**Nov-Ĵerzejo** (angle *New Jersey* [nu Ĝ*ER*zi]) estas subŝtato resp. *ŝtato* de Usono. Ĝi estas unu el la plej malgrandaj subŝtatoj, sed ĝi havas la plej altan loĝdenson (8,41 milionoj sur 22.608 kvadrataj kilometroj). Ĝi fariĝis la 3-a subŝtato de Usono la 18-an de decembro 1787.

## Geografio

Nov-Ĵerzejo, estante inter du grandaj urboj, Filadelfio kaj Novjorko, estas unu el la plej riĉaj kaj dense urbaj subŝtatoj en Usono. En la nordoriento estas la antaŭurboj de Novjorko, en la sudokcidento estas la antaŭurboj de Filadelfio, en la mezo estas Princeton kaj en la oriento laŭ la oceano estas Atlantic City.

## Historio

La regiono kiu estas nun Nov-Ĵerzejo unue estis loĝata de la indiana tribo Lenapoj, kiu nomis ĝin *Scheyichbi*. En la jaro 1630, la nederlandoj estis la unuaj eǔropanoj loĝantaj laǔ la okcidenta bordo de la rivero Hudsono, kiel parto el ilia kolonio Nova Nederlando. La Novjorka kaj Novĵerzeja kampanjo konsistis el serio de bataloj por la kontrolo de Novjorko kaj la Nov-Ĵerzejo en la Usona Revolucia Milito inter britaj militfortoj sub estreco de la generalo Siro *William Howe* kaj tiuj de la Kontinenta Armeo sub estreco de la generalo *George Washington* en 1776 kaj la vintraj monatoj de 1777.

### Aktuala teknologio

Nov-Ĵerzejo havas la rafinejojn de ExxonMobil, la stabejojn de grandaj farmaciaj kompanioj (Merck, Bristol-Myers Squibb kaj aliaj) kaj la laboratoriojn de Bell Labs. Edisono mem ankaŭ havis siajn laboratoriojn en Nov-Ĵerzejo en la nuna Edison.

#### Inventoj el Nov-Ĵerzejo

ampolo,
fonografo,
kino,
elektra gitaro,
ladskatola supo,
transistoro,
kolora televido,
videobendo.

### Famuloj

En Nov-Ĵerzejo mortis hungara-usona sociologo Károly Nagy.

## Referenco

## Eksteraj ligiloj

* ŝtata retejo
# Milico

| Milico
 |
| --- |
| **milita rezervo • kvazaŭmilitistaro • neregula militistaro • armita neŝtata grupo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Islamic resistance (en)   vd |

 |
|  |

**Milico** estas militforto kunmetita de grupo de civiluloj kiuj ne apartenas al regula armeo. Alivorte, ĝi estas volontula militistaro destinita nur por defendo de nacia teritorio, kontraste al la konstanta armeo. Milicoj ofte estas paramilitfortoj, kiuj ne formas parton de la ordinaraj militfortoj de ŝtato.

Ekzistas pluraj detalaj interpretoj de la koncepto:

* Privata forto, kiu ne estas submetita al registaro kaj ne estas subtenata de ĝi, ekzemple: terorisma organizo.
* Protekta forto uzata por protekti komunumon, ĝian teritorion, posedaĵon kaj leĝojn.
* La tuta loĝantaro de komunumo, grandurbo, ŝtato aŭ respubliko estas elektebla por militservo.
* En la landoj de la iama orienta bloko, milico estis la organizaĵo, kiu zorgis pri publika ordo, rolo simila al tiu de polico. En Sovetunio mem, en la ceteraj landoj de la Varsovia Kontrakto, kaj en la Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio. Ĝis hodiaŭ ĝi estas la nomo de la polico en Belorusio, Kirgizio, Taĝikio kaj Uzbekio.
* En Francio la koncepto estas konsiderita makulita kaj fifama post la establado kaj operacio de la franca milico dum Dua Mondmilito.
* Armeo de subŝtato ene de Konfederacio.
* Armeo de socia sektoro dum civila milito; En modernaj tempoj la ekzisto de armitaj milicoj estas konsiderata en la plej multaj kazoj kiel signo de la disfalo de la registaro en la lando en kiu ili ekzistas (ekzemple, dum la Libana interna milito estis multaj milicoj).

## Etimologio

La origino de la termino venas de la latina:

* miles (prononcita / miːles /) - soldato
* itia- (prononcita / iːtia /) - kondiĉo, agado, kvalito
* militia (prononcita / mil: iːtia /) - militservo

## Historio

En la mezepoko, komunaj milicoj en Francio distingiĝis en la batalo de Bouvines.
Flandraj komunumaj milicoj militis en la batalo de Courtrai en 1302. Dum la Hispana Enlanda Milito milicoj ludis gravan rolon ĉefe en la unua jaro de la milito en la respublika flanko.

La rajto establi milicon estas protektita konstitucia rajto en Usono, pro la Dua Amendo al la Usona Konstitucio. Dum la historio de Usono, ekzistas multaj lokaj milicoj, kiuj estis implikitaj en hejmaj okazaĵoj kaj okazaĵoj inter la ŝtatoj kaj la federacia registaro de Usono.

## Vidu ankaŭ

* Paramilitismo
* Gerilo
# Respublikismo

| Respublikismo
 |
| --- |
| **politika ideologio**  |
|  |

**Respublikismo** estas la kredo, ke la reĝimo de lando devas esti respubliko, anstataŭ, ekzemple, monarkio. Respublikisto povas kredi, ke iu certa lando devas esti respubliko, sen havi opinion pri aliaj landoj, aŭ povas kredi, ke ĉiuj landoj devas esti respublikoj.

Republikismo estas malnova ideo. Jam Platono priskribis la respublikon kiel ideala reĝimo, kvankam tute utopia.

Klasika respublikismo aŭ en angla *classical republicanism*, konata ankaŭ kiel *civic humanism* (civitana humanismo), estas formo de respublikismo disvolvigita en la Renesanco inspirita de la registaraj formoj kaj verkoj de la klasika antikveco, ĉefe tiuj de klasikaj verkistoj kiaj Aristotelo, Polibio, kaj Cicerono. Klasika respublikismo estis konstruita ĉirkaŭ konceptoj kiaj civila socio, civitana virto kaj miksa registaro. Dekomence, en la klasika periodo mem la termino *respublikismo* fakte ne ekzistis, sed estis uzata la latinlingva termino *res publica*, kiu tradukeblas laŭvorte kiel "la publika aĵo" aŭ "la publika afero".

## Vidu ankaŭ

* Turkio

## Notoj
# Loĝistiko

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Logistiko.
 |

| Loĝistiko
 |
| --- |
|  |
| **fako laborkampo ekonomia branĉo**  |
| **fako de inĝenierio • regado** |
|  |

La **loĝistiko** estas la studo de la transporto de aĵoj kaj homoj, ĉefe en ekonomio kaj milito.

Historie, la loĝistiko originis kiel studo por movi soldatojn aŭ trupojn, provizante ilin per manĝaĵoj, ktp.

Nuntempe, en la ekonomio, ĝi estas la studo pri la produktado, organizado, transportado, ktp. de konsumaĵoj kaj produktaĵoj, kiu celas atingi la plej bonajn rezultojn per kiel eble plej malmulta mono, tempo, ktp.

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Kontenero
* Trafiko
* Militfortoj

## Eksteraj ligiloj

* PIV: "loĝistik/o. Tuto de la rimedoj, kiuj ebligas bonan funkciadon de entrepreno, i.a. ⚔ koncentradon k proviantadon de armeo."
*
*
*  Arkivigite je 2006-02-10 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-02-10 per la retarkivo Wayback Machine
* MIT - Center for Transportation & Logistics Arkivigite je 2008-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
* FATEC - Logística e Transportes Arkivigite je 2008-03-29 per la retarkivo Wayback Machine
* USP - Departamento de Sistemas Logísticos Arkivigite je 2008-06-17 per la retarkivo Wayback Machine
# Demokrat-Respublikana Partio (Usono)

| Demokrat-Respublikana Partio
 |
| --- |
|  |
| **partio**  |
| Komenco
 | 1791 vd |
| Fino
 | 1825 vd |
| Antaŭe
 | Anti-Administration Party vd |
| Poste
 | Demokrata Partio vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Vaŝingtono
 |
| **Ideologio** |
republicanism in the United States • agrarismo • kontraŭfederismo • respublikismo • klasika liberalismo • civita naciismo

 |
| Estro
 | Thomas Jefferson
 |
|  |

| **Demokrat-Respublikana Partio** |
| --- |
| *Democratic-Republican Party* |
|  |
|  |
| **partio** |
| **Lando** |  Usono
 |
|  |
|  |
|  |
| **Ideologio** | republicanism in the United States, agrarismo, kontraŭfederismo, respublikismo, klasika liberalismo, civita naciismo
 |
|  |
|  |
|  |

La termino **Demokrat-Respublikana Partio** aŭ en angla *Democratic-Republican Party* estas nomo uzata dekomence fare
de modernaj politik-fakuloj por la unua usona politika partio nomita "**Republican Party**" (Respublikana Partio, kiel ĝi nomiĝis tiam), ankaŭ konata kiel *Jeffersonian Republicans* (Jefersonanaj Respublikanoj). Historiistoj kutime uzas la esprimon "Republican Party" (Respublikana Partio). Ĝi estis la dua politika partio en Usono, kaj estis organizita de la tiama Sekreatrio de Ŝtato Thomas Jefferson kaj de lia amiko kaj samideano James Madison, (tiam funkcianta ĉe la Domo de Reprezentantoj) en 1791-93, por kontraŭi la premon de la Federalista Partio estrata de la Sekretario de la Trezorejo Alexander Hamilton. Tiu nova partio kontrolis la funkciadon de la Prezidenteco kaj de la Kongreso, kaj plej ŝtatojn, el 1801 al 1825. Ekinte en 1791 kiel unu frakcio en la Kongreso, multaj el kies membroj estis kontraŭantoj al la nova Konstitucio, eknomiĝis Respublikanoj en la Dua Usona Kongreso. Oni tiam uzis la nomon Respublikanoj por mencii la Respublikanan Partion de tiu periodo kaj de la unuaj du jardekoj de la 19a jarcento. La *Republican Party* disiĝis post la usona prezidenta baloto de 1824 en du partioj: nome Demokrata Partio kaj la mallongdaŭra Nacia Respublikana Partio (poste sukcedita de la Partio Whig).

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* A New Nation Votes: American Election Returns 1787-1825 Arkivigite je 2008-07-25 per la retarkivo Wayback Machine
# Federalista Partio (Francio)

| Federalista Partio
 |
| --- |
|  |
| **partio**  |
| Komenco
 | 1995 vd |
| Lando*j* | Francio vd |
| **Ideologio** |
federaciismo

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

**Federalista Partio** (france *Parti Fédéraliste*) estas franca politika partio, kies celoj estas transformo de Francio al federala respubliko kaj federala Eŭropa Unio proksima al ĝia anaro. Ĝi estas la nura franca politika partio, kies sidejo ne situas en Parizo.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (france)
# Testamento (juro)

Tiu ĉi artikolo temas pri la jura koncepto *Testamento*. Pri aliaj aferoj, vidu la apartigilon Testamento.

| Testamento
 |
| --- |
|  |
| **jura koncepto**  |
| **jura negoco • mi-dokumento** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | legaco Islamic will (en)  codicil (en)   vd |

 |
|  |

**Testamento** en juro estas skribaĵo per kiu iu persono deklaras siajn lastajn volojn kaj ordonas pri asigno de la postlasota heredaĵo. Ĝi havas longajn historiojn kaj en multaj civilizacioj testamentoj estis kelkaj el plej malnovaj dokumentoj. Laŭ PIV testamento estas "Deklaro, kutime skriba laŭ leĝe difinita formo, per kiu persono esprimas sian lastan volon rilate sian proprietaĵon." Du el ĉefaj konceptoj en testamento estas administranto, kiu decidas pri la maniero ŝanĝi posedrajtojn, kaj profitantoj, kiuj heredas ĉu havaĵojn ĉu devojn. Plej ofte en multaj kulturoj la heredantoj estas gefiloj aŭ aliaj parencoj. Post la morto de la posedinto kaj testamentinto, oni okazigas juran ceremoniojn, kiu konsistas en lagado de la testamento fare de notario.

Aliaj celoj de testamentoj ne temas pri posedrajto, sed pri aliaj lastaj voloj, kiuj povas temi pri politikaj, sociaj, ideologiaj, literaturaj aferoj, aŭ pli konkrete pri dispono el kadavro de la testamentinto (donaco de organoj por transplantoj, funebraj ceremonioj, entombigo, kremacio aŭ donaco de la tuta korpo al eksperimentado).

## Kelkaj testamentoj

* Testamento de 'Abdu'l-Baha
* Testamento de Bab
* Testamento de Baha'u'llah
* Testamento de Lenin
* Testamento de papo Johano Paŭlo la 2-a
* Testamento de Sankta Francisko

## Testamentoj en Esperanto

Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 12an ĉapitron "Testamentoj" al priskriboj de diversaj testamentoj ege kuriozaj; poste ŝi rakontas amuzan fabelon, ŝajne belgan, pri konflikto inter episkopo kaj pastro, kiu enterigis sian hundon kaj pretendas, ke la hundo diktis testamenton.

## Vidu ankaŭ

* kadavrodonaco
* organdonaco

## Notoj
# Vizio

Hildegard de Bingen ricevas dian vizion. Miniaturo el la kodekso de Rupertsberg, *Liber Scivias*
**Vizio** estas krea imagpovo aŭ nereala, sed viveca kaj mensa bildo, estigita per dia revelacio, fantazio, pasio.

## Eksteraj kondiĉoj

Vizioj povas okazi en veka stato, dum tranco, ekstazo aŭ sonĝo. Vizion kutime havas nur unuopuloj, sed foje okazas grupaj vizioj.

## Enhavo

La enhavo de vizio havas religian aŭ spiritan gravecon, povas temi pri vido de spirita mondo, de mita figuro aŭ de estonta okazaĵo.

## Ekzemploj

### Hinduismo

### Biblio

* Aldonoj al Daniel (Dan 7-12)
* Evangelio laŭ Mateo (Mat 2,13)
* Apokalipso de Johano

### Kristanismo

* Hildegard de Bingen
* Maria Apero
* Vanga

### Ĉe nordamerikaj indianoj

## Referencoj
# Infrastrukturo

| Infrastrukturo
 |
| --- |
|  |
| **type of structure (en)**  |
| **strukturo** |
|  |

La nocio **infrastrukturo** ampleksas ĉiujn daŭre ekzistantajn bazajn instalaĵojn kaj organizojn — personajn, materiajn, instituciajn — kiuj en sia sumo garantias la funkciadon de labordividanta nacia ekonomio.

Al la infrastrukturo apartenas interalie:

## Teknika infrastrukturo

Provizado

* Energio
* Kurento
* Gaso
* Telehejtado
* Akvo
* Rubo
* Poluakvo
* Materialreciklado
* Trafiko
* Publika trafiko
* Busoj kaj tramoj
* Metrooj kaj urbaj trajnoj
* Fervojoj
* Aviado (flughavenoj)
* Akvotrafiko (havenoj, kanaloj, kluzoj)
* Individua trafiko
* Piedo- kaj biciklovojoj
* Stratoj
* Komunikado
* Telefono
* Radio
* Televido
* Interreto

## Socia infrastrukturo

Administrado

* Servoj
* Lernejoj kaj aliaj edukejoj
* Infanvartejoj
* Hospitaloj kaj Flegoservoj
* Polico
* Fajrobrigado kaj savoservoj
* Kulturaj institucioj

## Vidu ankaŭ

* Konstrua inĝenierarto
* Strukturo
* Publika servo