Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Papermuelejo

Nederlanda papermuelejo el 1654 en subĉiela muzeo de Arnhem.
Papermuelejo de Stromer, nome konstrukomplekso dekstre, en la *Nuremberga Kroniko* de 1493. Pro la bruo kaj fiodoro, oni postulis, ke papermuelejoj estis starigitaj per mezepoka leĝaro je ioma distanco el la urbomuregoj.
**Papermuelejo** aŭ **paperfabriko** estas fabriko dediĉita al farado de paperaj vegetalaj fibroj kiel paperpasto, kaj aliaj ingrediencoj. Antaŭ la invento kaj adapto de la maŝino Fourdrinier kaj de aliaj tipoj de papermaŝino kiuj uzas senfinan zonon, ĉiu papero en papermuelejo estis farita permane, po unu folion samtempe, fare de specializitaj laboristoj.

Historia esplorado pri la origino de la papermuelejo estas komplikita pro la diferencaj difinoj kaj izola terminaro el modernaj aŭtoroj: Multaj modernaj fakuloj uzas la terminon por referenci sendiskriminacie al ĉiuj tipoj de muelejoj, ĉu energiita de homoj, ĉu de animaloj aŭ de akvo.

La moderna papermuelejo uzas grandajn kvantojn de energio, akvo kaj lignopasto en efika kaj kompleksa serio de procezoj, kaj kontrolteknologio por produkti folion de papero kiu povas esti uzata en diversaj vojoj. Modernaj papermaŝinoj povas esti 150 m longaj, produktas foliojn 10 m larĝajn, kaj funkcias je rapidoj de pli ol 97 km/h.

## Notoj

## Bibliografio

* Burns, Robert I. (1996), "Paper comes to the West, 800−1400", in Lindgren, Uta (ed.), Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (4a eld.), Berlin: Gebr. Mann Verlag, pp. 413–422, ISBN 3-7861-1748-9
* Hunter, Dard (1930), Papermaking through Eighteen Centuries, New York
* Hunter, Dard (1943), Papermaking the History and Technique of an Ancient Craft, New York
* Lucas, Adam Robert (2005), "Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds. A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe", Technology and Culture, 46 (1): 1–30, doi:10.1353/tech.2005.0026
* Thompson, Susan (1978), "Paper Manufacturing and Early Books", Annals of the New York Academy of Sciences, 314: 167–176, doi:10.1111/j.1749-6632.1978.tb47791.x
* Tschudin, Peter F. (1996), "Werkzeug und Handwerkstechnik in der mittelalterlichen Papierherstellung", in Lindgren, Uta (ed.), Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation (4th ed.), Berlin: Gebr. Mann Verlag, pp. 423−428, ISBN 3-7861-1748-9
* Stromer, Wolfgang von (1960), "Das Handelshaus der Stromer von Nürnberg und die Geschichte der ersten deutschen Papiermühle", Vierteljahrschrift für Sozial und Wirtschaftsgeschichte, 47: 81–104
* Stromer, Wolfgang von (1993), "Große Innovationen der Papierfabrikation in Spätmittelalter und Frühneuzeit", Technikgeschichte, 60 (1): 1–6
* Tsien, Tsuen-Hsuin: "Science and Civilisation in China", Chemistry and Chemical Technology (Vol. 5), Paper and Printing (Part 1), Cambridge University Press, 1985
# Tapiŝo

Farado de tapiŝo en Agra, Barato.
**Tapiŝo** estas teksaĵo, teksita el lano aŭ nenaturaj fadenoj kaj servanta por kovri plankon.

Laŭ Francisko Azorín **tapiŝo** estas *Tuko teksita per diverskoloraj fadenoj, por kovri orname muron, pargeton, tablon. Estas fama la gobelenaj tapiŝoj.* Li indikas etimologion el la greka *tapes* (tapeto), kaj de tie la latina *tapes, tepetis*. Kaj li aldonas la terminon *tapeti*, kovri per tapeto.

Krom ornamaj celoj, tapiŝo povas esti uzita por redukti bruon kaj varmoperdon tra la planko. En domaj tapiŝoj kutime oni mastrumas kaj purigas per polvosuĉilo. En la pasinteco estis pli ofte uzi tapiŝbatilon.

Ekzistas du ĉefaj specoj de tapiŝoj laŭ taksado: varpo-vefto tapiŝoj, teksitaj per teksiloj de snuroj laŭvice horizentalaj kaj vertikalaj (la longitudinaj fadenoj estas nomataj varpo kaj la flankaj fadenoj estas vefto) kaj ligitaj tapiŝoj, kiuj estas ŝtofoj, sur kiuj ligiĝas densaj fadenaj bukloj.

## Historio

Laŭ kelkaj novaj arĥeologiaj malkovroj, la arto fari tapiŝojn estis iniciatita inter la popoloj de la stepo, konjekteble en Siberio, plurajn jarmilojn antaŭ Kristo, kaj de tie disvastiĝis en la tutan mondon.

## Ĉefaj regionoj de elfarado kaj stiloj

Afganaj virinoj el la okcidenta parto de la lando montrantaj tradiciaj *Adraskanajn* Afganajn tapiŝojn.
* Turkmenaj
* Gabbeh
* klasikaj persaj:
	+ Stilo de Ispahano
	+ Stilo de Tabrizo
* Afganio
	+ Afgana tapiŝo
* Pakistano kaj Barato:
	+ Raĝastano
* Ĉinio
* Eŭropo
	+ Gobelinoj

## Vidu ankaŭ

* Gobelino
* Magia tapiŝo
* Murtapiŝo
* Preĝotapiŝo
* Ruĝa tapiŝo
* Tapeto
* Tapiŝo de Bayeux
* Tapiŝo de World Trade Center
* Tapiŝo de Sjerpinski

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* tapiŝoj de Turkmenio
# Pietra dura

Papo Klemento la 8-a en *pietra dura* dezajnita de Jacopo Ligozzi, plenumita de Romolo di Francesco Ferrucci del Tadda.
Ĉefaltaro de itala *opera di commessi*, Katedralo de Dubrovnik.
Flora 'Parĉin kari' verko en Taĝ Mahalo, integrinta valorajn kaj duonvalorajn ŝtonojn.
Detalo de desegno kun rozoj super krucitaj kanoj, 1882
**Pietra dura** aŭ pietre dure (el itala por malmola ŝtono, duakaze plurale), nomita **parĉin kari** en Suda Azio, estas termino por la inkrustotekniko uzadi tranĉitajn kaj kongruitajn, tre poluritajn kolorŝtonojn por krei bildojn. Ĝi estas konsiderata ornamarto. La ŝtonverko, post la verko estis izole kunigita, estas gluita ŝtono-post-ŝtone sur subtavolo post antaŭe esti "folitranĉita kaj eltranĉita en diversaj formosekcioj; kaj poste kunigita tiom precize ke la kontakto inter ĉiu sekcio estis praktike nevidebla". Stabileco estis plenumiota per kongruigado de la subaj partoj de la ŝtonoj tiele ke ili interkuniĝu. Multaj diverskoloraj ŝtonoj, ĉefe el marmoro, estas uzataj, kun gemoj kaj eĉ juveloj. Ĝi dekomence aperis en Romo en la 16a jarcento, kaj atingis sian plenan maturecon en Florenco. Aĵoj el *pietra dura* estas ĝenerale muntitaj sur bazoj de verda, blankaj aŭ nigra marmoro. Tipe la rezulta panelo estas komplete ebena, sed kelkaj ekzemploj kie la bildo estas en bareliefo, metas la verkon plie en la areon de ŝtonĉizado.

## Notoj

## Fontoj

* Getty Center
* Tre utila retejo Arkivigite je 2008-05-22 per la retarkivo Wayback Machine

## Eksteraj ligiloj

* Bildo de bizanca antaŭaĵo
* Fotoj de barataj ekzemploj Arkivigite je 2005-03-19 per la retarkivo Wayback Machine
# Pjotr Nesterov

| **Pjotr Nesterov** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 15-an de februaro 1887 (1887-02-15) en Niĵnij Novgorod
 |
| **Morto** | 26-an de aŭgusto 1914 (1914-08-26) (27-jaraĝa) en Ĵovkva
 |
| **Tombo** | tombejo Lukjanovska   |
| **Lingvoj** | rusa
 |
| **Ŝtataneco** | Rusia Imperio   |
| **Alma mater** | Officer Aeronautical School (en)    |
| Okupo
 |
| **Okupo** | piloto  militisto  dezajninĝeniero   |
|  |

**Pjotr Nesterov** estis rusa heroo dum la unua mondmilito. La unua piloto, kiu faris unu el akrobatikaj aviadilaj movoj. La unua piloto, kiu batis malamikan aviadilon per sia aviadilo (Nesterov mortis dum la ago, kaj ankaŭ la germana malamiko mortis). Tiel Nesterov iĝis la unua ĉasa piloto.

Kvankam poste ĉe aviadiloj aperis iloj por ataki malamikajn aviadilojn sen rompi sian aviadilon, la manieron de Nesterov uzis multaj pilotoj poste pro iuj kaŭzoj:

* Japanoj dum la dua mondmilito organizis specialajn armeojn, "Kamikazoj", por ataki malamikojn kiel raketo (kvankam oni mortas dum atako).
* Soveta bombisto Gastello kun sia teamo direktis sian aviadilon kontraŭ nazia trajno, ĉar la aviadilo jam ne funkciis, kaj ili ne volis salti por esti kaptitaj de germanoj.
* Sovetaj pilotoj provis bati usonan spionan U-2 en 1960, ĉar mankis kugloj. Sed pro tio, ke sovetaj ĉasaviadiloj ne povis atingi tiun alton, kiun atingis la usonano, bato ne okazis (oni pafis la spionon per raketo, sed mortis ankaŭ unu el ties aviadistoj).

## Vidu ankaŭ

* 3071 Nesterov
# Batalŝipo

La Jamato (1941)
**Batalŝipoj** estas ŝipoj, nome grandaj surakvaj pormilitaj vehikloj, kiuj unuafoje estis produktataj fine de la 19-a jarcento kaj plej multe estis uzataj ĝis la fino de la Dua Mondmilito en 1945.

## Ekzemplaj ŝipoj

La plej granda batalŝipo, kiu estis iam ajn kreata, nomiĝas Jamato. Ĝi esti 263 metrojn longa kaj ĝin konstruis kaj uzis la Japana Imperio antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito. Nazia Germanujo, kiu estis en alianco kun la Japana Regno, estis komencinta krei batalŝipojn ekde 1935, kiam Adolf Hitler faris kontrakton kun Britujo pri mararmeoj, ĉar ĝis tiam la Germana ŝtato ne rajtis konstrui batalŝipojn pro militecaj restriktoj en la Traktato de Versajlo. La plej granda ŝipo estigita de la nazioj nomiĝis Bismarck rememorigante pri la unua germana kanceliero Otto von Bismarck.

Alia vaste konata batalŝipo de la frua 20-a centojaro estis la brita HMS Dreadnought, kies nomo iĝis titolo de tuta kategorio da ŝipoj sekve produktitaj. Ĝi jam konstruiĝis en 1906 kadre de la armilkonkurso inter la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando unuflanke kaj la Germana Imperiestra Regno aliflanke. Tiu surmara vetarmado kaj preparis kaj kondukis ambaŭ landojn al la Unua Mondmilito.

## Post 1945

Kiam finiĝis la Dua Mondmilito, la rolo de kutimaj batalŝipoj, kiel oni uzis ilin ekde ĉirkaŭ 1860, pli kaj pli malgraviĝis en la komencaj jaroj de la Malvarma Milito. Ilin kvazaŭ anstataŭigis en sia funkcio la aviadilaj ŝipoj, kies unuaj ekzempleroj kreiĝis en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj. Plej multaj batalŝipoj estis malkonstruataj, kaj en la 1980-aj jaroj Usono estis la lasta nacio ankoraŭ posedanta tiajn ŝipojn. Tamen, ankaŭ la plej lastaj batalŝipoj de Usono estis malkonstruataj post sia fina batalo en la Golfa Milito, 1991.

## Kelkaj batalŝipoj

* Asahi

## Vidu ankaŭ

* Militŝipo

## Referencoj
# Bombo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun bombado kun bombardado
 |

| Bombo
 |
| --- |
|  |
| **funkcia klaso de armiloj**  |
| **eksploda armilo • explosive device • abwurfmunition • municio • armilo** |
|  |

Usona bombo (2003)
Mark 83
**Bombo** estas eksplodema aparato, plejofte ujo plenigita per eksplodema materialo, celita al detruo. Plejofte ekigilo kaŭzas la eksplodon, kiun ekfunkciigas ekz. telemastrumilo aŭ iuspeca sentilo. Se ĝi estas mempropulsata, la bombo estas parto de misilo.

La bombojn oni uzas amase de la Dua Mondmilito. Oni uzas ilin ofte dum militoj kaj por agi terorisme.

La militistoj kutime ĵetas ilin de aviadiloj. La bomboj povas esti je malsamaj dimensioj kaj laŭ tiu, ili povas esti destinitajn por detrui malsamajn celojn.

Nune la plej detrua bombo estas la hidrogena bombo kaj poste la atombombo. La plej detruaj bomboj neatomaj estas la usona MOAB (Amasa Artileria Aera Bombo kvankam ĝi estas pli konata kiel "Patrino de ĉiu bombo") de la Aera Militforto kaj la rusa "Patro de ĉiu bombo" (provita je septembro de la jaro 2007, kiu postulas esti kvaroble pli pova ol MOAB).

## Vidu ankaŭ

* Atombombo
* Bomb-aŭto
* Bombhomo
* Brulbotelo
* Grapolbombo
* **Seksbombo** estas metafora slanga esprimo por sekse tre alloga virino (Krause-vortaro 2007, p. 1255), uzata ĉefe ĉe holivudaj stelulinoj.
* TM 31-210 Improvised Munitions Handbook
# Palestinanoj

| Palestinanoj
 |
| --- |
| الفلسطينيون‎ araba Al-Filasṭīnīyūn
 |
|  |
| Flago de Palestino
 |
|  |
| De maldekstre al dekstre: Tawfiq Canaan, Edward Said, Mahmoud Darwish, Leila Khaled, Yassir Arafat, Mohammad Bakri, Hanan Ashrawi, Reĝino Rania de Jordanio. |
| **etno • loĝantaro • etno-nacio** |
| **popolo** |
| **arabo** |
| Suma populacio
 |
| 14, 3 mln
 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j)
 |
| araba lingvo
 |
| Religio
 |
| islamo • kristanismo • judaismo  |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Palestinanoj en Jordanio Palestinians in Syria (en)  Palestinians in Lebanon (en)  Palestinaj rifuĝintoj Present absentee (en)  Palestina diasporo arabaj israelanoj Palestinian Baha'is (en)  Assyrians in Palestine (en)  Palestinian Metawalis (en)  Druze in Mandatory Palestine (en)  Palestinaj beduenoj Palestinaj kristanoj Kurds in Palestine (en)  Palestinaj judoj Doms in palestine (en)  Black Palestinians (en)   vd |

 |
|  |

La vorto "**Palestinanoj**" estas kutime uzata por indiki arab-parolantaj homoj kun familiaj radikoj en Palestino. Palestinanoj plej-parte sekvas la islaman religion, sed granda minoritato estas kristana, kaj kelkaj estas druzoj.

Dum la epoko de la Brita regado de Palestino, ĉiuj loĝantoj de Palestino estis nomataj palestinanoj, inkluzive de judaj palestinanoj. Post la fondo de la ŝtato de Israelo, oni komencis uzi la vorton "Palestinanoj" nur por la araboj de la regiono.

Ofte, en Israelo mem, oni nomas "Palestinanoj" nur la arabojn, kiuj vivas en Cisjordanio kaj Gaza, dum la arabojn, kiuj vivas ene de Israelo, oni nomas "arabaj israelanoj". Tamen, ili mem ofte nomas sin Palestinanoj.

Kelkaj milionoj da homoj, kiuj vivas en aliaj arabaj landoj kaj tra la tuta mondo, estas konsiderataj palestinanoj, ĉar ili aŭ iliaj rektaj familianoj forlasis Palestinon en 1947-1949 (ĉu memvole ĉu forpelite de la israelanoj dum la tiama juda-araba milito) aŭ dum la pasintaj aŭ postaj jardekoj. Multaj el ili vivas nun en Libano, Sirio kaj Jordanio.

Estas malfacile kalkuli la nombron de Palestinanoj en la mondo, sed oni povas facile alveni al cifero de preskaŭ 10 milionoj, kalkulante ĉiujn palestinanoj kiuj vivas en Palestino kaj ekstere. Tamen, oni devas rimarki ke ĉi tiuj ciferoj estas tre politike ŝarĝitaj.

La plej konata Palestinano trans la mondo estas verŝajne Jaser Arafat, la gvidanto de la OLP (Organizaĵo por Liberigo de Palestino), kiu mortis en 2004. Alia konata Palestinano estas la forpasinta intelektulo Edward Said, kiu kreskis en Egiptio kaj instruis en Usono.

## Vidu ankaŭ

* Arab-israela konflikto
* Palestina araba dialekto
* Palestinaj rifuĝintoj
* Palestina kuirarto

## Referencoj
# Nikolaj Gastello

| **Nikolaj Franceviĉ Gastello** |
| --- |
|  Portreto de Nikolaj Gastello
 |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 6-an de majo 1908 en Moskvo
 |
| **Morto** | 26-a de junio 1941 en inter la vilaĝo Macki, Ukrajno kaj Ŝepeli, Belorusa Soveta Socialisma Respubliko
 |
| **Lingvoj** | rusa
 |
| **Ŝtataneco** | Soveta Unio   |
|  |
| Memorigilo  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | oficiro  piloto   |
|  |

**Nikolaj Franceviĉ GASTELLO** (ruse *Николай Францевич Гастелло*; naskiĝis la 6-an de majo 1908 en Moskvo, mortis la 26-an de junio 1941) estis soveta piloto, kiu per la maniero de Pjotr Nesterov (t.e. kiel kamikazo) atakis germanan trajnon. Ĝis la dua mondmilito li partoprenis du aliajn militojn: Vintran militon kaj batalon de Halhin Gol.

Gastello estris bombaviadilon **ДБ-3**. La 26-an de junio 1941 malamikoj sukcesis trafi lian aviadilon per kanono. Li kun tri amikoj direktis la rompitan aviadilon kontraŭ nazia teknikaro, ĉar ili nek povis veturi hejmen, nek volis saltante el la aviadilo esti kaptitaj de nazioj.

Poŝtmarto de 30 Kop. el USSR, memore al Gastello
# Tajfuno

Tajfuno *Odeso* dum la jaro 1985 proksime de Japanio.
**Tajfuno** (aŭ **tifono**) estas tropika tromba ciklono en la norda pacifika oceano okcidente de la 180-a longituda grado, precipe en la Ĉina Maro. Ĝi okazas inter majo kaj septembro.

## Etimologio

La vorto tajfuno (germana lingvo *Taifun*, angla lingvo *typhoon*) venas tra la portugala vorto *tufão* unuflanke el la greka vorto *tυφών (tifón)*, "forta ŝtormo", kiu ankaŭ estis la nomo de giganto el la greka mitologio kaj en la araba lingvo transformiĝis al *ţūfān* (طوفان, "inundo"), kaj aliflanke el la ĉina vorto *tái fung* (颱風, "forta vento").

## Konsekvencoj

Tajfunoj apartenas al la plej severaj naturkatastrofoj de la regiono. Ĉiujare ili kaŭzas grandajn detruojn kaj mortigas foje centojn da homoj. Detruaj ne nur estas la fortega vento, sed ankaŭ la amasaj pluvoj ene de ekstreme mallonga tempo, kiuj kaŭzas inundojn kaj terglitojn. Ekzemplo estu la tajfuno "Nari", kiu la 17-an kaj 18-an de septembro 2001 en Tajvano alportis ĝis po 800 litrojn da pluvo por kvadrata metro (tio pli-malpli korespondas al la kvanto, kiu en Meza Eŭropo dum unu jaro trafas kvadratan metron).

## Historio

Kelkaj el la plej detruaj kaj mortigaj tajfunoj laŭ la lastaj registroj estis jenaj:

* Katastrofa Tajfuno de 1874 en Makao, ĉirkaŭ 5 000 homoj perdis siajn vivojn
* 1985 en Bangladeŝo kun 40,000 mortintoj,
* 1991 en Filipinoj la tajfuno "Telma" kaŭzis 6 000 mortintojn,
* 1991 en Bangladeŝo, inter 138,000 ĝis 200 000 mortintoj,
* 1999 en Barato, ŝtato Orissa, kaj Bengala Golfo, 10 000 mortintoj,
* 1999 tajfuno "Olga" en Sudorienta Azio, 1 000 mortintoj,
* 2007 tajfuno "Sidr" en Bangladeŝo, inter 3 000 ĝis 4 400 mortintoj,
* 2008 en Birmo ciklono Nargis, 22 500 mortintoj.

## Vidu ankaŭ

* Ciklono
* Ŝtormo
* Tornado
* Trombo
* Uragano
# Japana maro

| Japana maro |
| --- |
|  |
| bordomaro [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Pacifiko |
|

---

 |
| Koordinatoj | 40° 0′ 0″ N, 135° 0′ 0″ O (mapo)40135 |
| Akvokolektejo | 978 000 km² (97 800 000 ha) [+] |
| Areo | 978 000 km² (97 800 000 ha) [+] |
|  |
| Japana maro |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Sea of Japan** [+] |
|  |

Japana maro (orienta maro)
La **Japana maro** aŭ **Orienta maro** estas randa maro de la Pacifika oceano en Orienta Azio. Ĝi estas limigita sude kaj oriente de la japanaj insuloj, norde de la insulo Saĥaleno kaj okcidente de la kontinentaj Rusio kaj Koreio. Kun la Pacifiko la maro estas konektita per la Korea Markolo, la Cuŝima-markolo (inter la japanaj insuloj Honŝuo kaj Hokkajdo), la Laperuza Markolo (inter la insuloj Hokkajdo kaj Saĥaleno) kaj ankaŭ la Tartaro Markolo (en la nordo).

La surfaco de la Japana maro estas ĉirkaŭ 1.048.950 km² je averaĝa profundo de 1.752 m kaj maksimuma profundo de 3.742 m. Oni povas distingi tri partojn:

* norde la *Japana baseno* enhavas la plej grandajn profundojn,
* sudoriente troviĝas la *Yamato-baseno*,
* sudokcidente estas la *Tsushima-baseno* kun malpli profundaj akvoj.

La marbordoj de la orientaj insuloj estas larĝaj kaj relative malaltaj; kontraŭe la kontinentaj marbordoj, ĉefe okcidente laŭ la bordo de Koreio, krutaj, krudaj kaj ŝtonaj.

La Japana maro, kvankam iom pli malvarma ol la Pacifiko trans la insuloj, kontribuas konsiderinde al la milda klimato en Japanio. Fiŝkaptado estas grava ekonomia faktoro por la najbaraj ŝtatoj. Konflikto, kiu koncernis la fiŝkaptlokoj, kaŭzis disputon pri la posedo de la Liancourt-rokoj, kiujn postulas kaj Japanio kaj Sud-Koreio kaj estas regitaj ekde 1950 de Sud-Koreio.

En la Japana maro troviĝas mineraloj, kiuj estas malgrundigitaj, sed la maro estas ĉefe grava navigadvojo. Tie ĉi troviĝas inter aliaj la insuloj Sado, Tsushima, Ulleungdo, Liancourt-Rokoj, Hacuŝima, Okushiri, Rebun kaj Rishiri. Akvejo de la maro estas parto de la Oĥotska naftogasa provinco.

## Nomo kaj disputo pri ĝi

La nomo Japana maro estas de japane *Nihon-Kai* (En *kanji* aŭ ĉin-skribe: 日本海), ĉine *Rìběn hǎi* (日本海), ruse *Япо́нское мо́ре*, Japonskoje More, angle *the Japan Sea*, ktp.

Orienta maro estas la reklamo el koree *Donghae* (kore-skribe: 동해, en *hanja* aŭ ĉin-skribe: 東海).

Pri la oficiala nomo disputas la registaroj de la najbaraj ŝtatoj. La registaroj de Nord-Koreio kaj ĉefe Sud-Koreio argumentas, ke la nomo *Japana maro* estas frukto de decido de la jaro 1928 fare de la Internacia Hidrografia Organizo, kies sidejo estas en Monako. Ili postulas la uzadon de la nomo *Orienta Maro* anstataŭ *Japana maro* aŭ almenaŭ egalecon inter la du nomoj. Tamen, la maro estis nomata itale *"Mar del Giappone"* (Maro de Japanio) de Matteo Ricci en 1602.

La esprimo de "Orienta maro" ne estas internacia, ĉar ĝi povas signifi plurajn aliajn marojn (Vidu Orienta maro).

## Vidu ankaŭ

* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj

*  Japanese Ministry of Foreign Affairs defends the use of "Sea of Japan".
*  Arkivigite je 2007-11-17 per la retarkivo Wayback Machine Official website of South Korean government for using term of East Sea.
# Mongolaj invadoj al Japanio

Samurajo batalanta kontraŭ mongoloj. Pentrita ĉ. 1293
**Mongolaj invadoj al Japanio** (japane 元寇 Genkō) estis du provoj (1274 kaj 1281) de mongoloj konkeri Japanion. Ambaŭ provoj estis sensukcesaj.

Dum la invado de 1281 multaj mongolaj ŝipoj pereis pro ŝtormego (tajfuno), kiun tiutempaj japanoj nomis *kamikadze* ("dia vento"). Estas la unua dokumentita fojo, kiam la vorto estis uzita.

## La unua invado

## La dua invado

## Referencoj
# 1274

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1240-aj jaroj |
1250-aj jaroj |
1260-aj jaroj |
**1270-aj jaroj**
| 1280-aj jaroj
| 1290-aj jaroj
| 1300-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1270 |
1271 |
1272 |
1273 |
**1274**
| 1275
| 1276
| 1277
| 1278
| ►
| ►►

| **1274 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1274 *MCCLXXIV* |
| Ab urbe condita
 | 2027
 |
| Armena kalendaro
 | 723 ԹՎ ՉԻԳ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -570 – -569
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1329 – 1330
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1196 – 1197
 |
|  - *Kalijugo* | 4375 – 4376
 |
| Budhisma kalendaro
 | 1818
 |
| Ĉina kalendaro
 | 3910 / 3970 – 3911 / 3971 癸酉 – 甲戌
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1266 – 1267
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -518 - -517
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5034 – 5035
 |
| Holocena kalendaro
 | 11274
 |
| Irana kalendaro
 | 652 – 653
 |
| Islama kalendaro
 | 672 – 673
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1934 (皇紀1934年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11274
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3607
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 1817
 |

En la jaro **1274** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Fondita Vila-Real en Katalunio.
* Kameyana detronigita, 7-jaraĝa Go-Uda iĝis imperiestro de Japanio.
* Unua mongola invado al Japanio.

## Unuaj dokumentaj mencioj

* 18-a de aŭgusto: Grellingen jam sub la hodiaŭa nomformo *Grellingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
* Ebersecken kiel *Eberseche* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
* Luchsingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Glaruso en Svislando).
* Mühlau kiel *Mulnowe* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Porumbeşti (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Rickenbach kiel *Richenbah* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).

## Naskiĝoj

## Mortoj

* 7-a de marto: Tomaso de Akvino, itala teologo (n. 1225)
* 15-a de aŭgusto: Robert de Sorbon, franca teologo (n. 1201)
# 1281

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1250-aj jaroj |
1260-aj jaroj |
1270-aj jaroj |
**1280-aj jaroj**
| 1290-aj jaroj
| 1300-aj jaroj
| 1310-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1277 |
1278 |
1279 |
1280 |
**1281**
| 1282
| 1283
| 1284
| 1285
| ►
| ►►

| **1281 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1281 *MCCLXXXI* |
| Ab urbe condita
 | 2034
 |
| Armena kalendaro
 | 730 ԹՎ ՉԼ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -563 – -562
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1336 – 1337
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1203 – 1204
 |
|  - *Kalijugo* | 4382 – 4383
 |
| Budhisma kalendaro
 | 1825
 |
| Ĉina kalendaro
 | 3917 / 3977 – 3918 / 3978 庚辰 – 辛巳
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1273 – 1274
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -511 - -510
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5041 – 5042
 |
| Holocena kalendaro
 | 11281
 |
| Irana kalendaro
 | 659 – 660
 |
| Islama kalendaro
 | 679 – 680
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1941 (皇紀1941年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11281
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3614
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 1824
 |

En la jaro **1281** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Marteno la 4-a iĝis papo;
* Dua mongola invado al Japanio;

## Unuaj dokumentaj mencioj

* Hornussen kiel *Hornescon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Liesberg kiel *Liesperch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
* Rottenschwil kiel *Rodolfswile* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Stein datiĝas el la jaro 1281 kiel *Steine* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
* Wallbach kiel *Walabuok* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj

* Henriko Plantaĝeneto (3-a grafo de Lancaster), nepo de Henriko la 3-a (Anglio) (m. 1345)
* Rudolfo la 1-a, reĝo de Bohemio (m. 1307)

## Mortoj

* Episkopo de Olomouc Bruno el Schauenburg (n. 1245)
* Mosleh-od-din Sadio, persa poeto (n. 1181)