Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Josef Eiselt

| **Josef Eiselt** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 12-an de marto 1858 (1858-03-12) en Mladá Boleslav
 |
| **Morto** | 4-an de aprilo 1936 (1936-04-04) (78-jaraĝa) en Malnova Urbo
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto  lernejestro   |
|  |

**Josef EISELT** [ajzelt] (naskiĝis la 12-an de marto 1858; mortis en 1936) estis ĉeĥa esperantisto kaj gimnazia direktoro.

En juneco li vivis en Bosnio, kiel emerito en Prago. Li tradukis Ĉefeĉ-ŝlosilon al la kroata lingvo kaj estis pioniro de Esperanto en Sarajevo. En 1910 li fondis la klubon *La stelo bosnia,* kies unua prezidanto li estis. Li estis prezidanto de ĈAE de 1920 (fondiĝo) ĝis 1929. Li verkis lernolibron *Esperanto por ĉiu*, 1930.
# Karl Kliem

| **Karl Kliem** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-an de marto 1888 (1888-03-27) |
| **Morto** | 30-an de novembro 1999 (1999-11-30) (111-jaraĝa)
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
|  |

**Karl KLIEM** (klim) (ps. Koko), naskiĝis la 27-an de marto 1888 en Winzig (Malsupra Silezio, de 1945 Wińsko) estis germana ŝtata imposta oficisto, esperantisto kaj stariginto de la Zamenhof-monumento en la banloko Bad Reinerz (hodiaŭ Duszniki-Zdrój), inaŭgurita la 16-an de aŭgusto 1931.

Kliem estis esperantisto de 1920. Li kunfondis Silezian Esperanto-Ligon (SILEO) kaj estis estro por propagando kaj gazetservo de Germana Esperanto-Asocio (GEA). Li verkis propagandajn artikolojn en komercaj kaj fremdultrafikaj gazetoj kaj eldonis gvidilojn. Lia originala teatraĵo duakta "Rapidu nur kun paŭzo", parte germane kaj Esperante, estis ofte ludita.
# Gaetano Facchi

| **Gaetano Facchi** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 2-an de decembro 1888 (1888-12-02) |
| **Morto** | 1-an de januaro 1979 (1979-01-01) (90-jaraĝa)
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| **Ŝtataneco** | Italio (1946–) Reĝlando Italio (–1946)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
|  |

**Gaetano FACCHI** (fakki) (naskiĝis la 2-an de decembro 1888 en Brescia, mortis tie en 1979) estis itala esperantisto, administranto kaj sekretario de Faŝista Instituto de Kulturo de Brescia.

Facchi estis esperantisto de 1920. En 1922 li fondis grupon en Brescia. Li gvidis multajn kursojn ĉe diversaj asocioj, ankaŭ por instruistoj. En 1925 li instigis la Komercan Ĉambron de sia urbo dissendi Esperantalingvan cirkuleron pri la itala komerco kaj industrio al ĉiuj delegitoj de UEA; la cirkuleron oni tradukis en naciajn lingvojn kaj aperigis en multaj ĵurnaloj kaj dokumentaroj de komercaj ĉambroj. Depost 1926 li estis delegito de itala Esperanto-movado por eksterlando. De 1931 li estis estrarano de IEF; profesoro de Esperanto ktp. Li verkis lingvistajn, literaturajn kaj historiajn artikolojn en Esperantaj gazetoj. Traduko: la komedio "Naskiĝo" de Dario Niccodemi (1874-1934), prezentita en Udine dum la nacia Esperanta kongreso, 1929. Li verkis prelegon Sankta Francisko kaj Budho, 1930, kaj estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

## Literaturo

* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)
# Franz Christanell

| **Franz Christanell** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 14-an de junio 1880 (1880-06-14) en Meran
 |
| **Morto** | 6-an de marto 1961 (1961-03-06) (80-jaraĝa) en Meran
 |
| **Lingvoj** | Esperanto • germana
 |
| **Ŝtataneco** | Aŭstrio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto  kleriko  instruisto de matematiko   |
|  |

**Franz Christanell** (kristanel) estis aŭstra esperantisto, doktoro, pastro kaj gimnazia instruisto de matematiko kaj fiziko ĉe Borromaeum-gimnazio. Li naskiĝis 14-an de junio 1880 en Meran, Sudtirolo, Aŭstrio-Hungario, kaj mortis samloke post ses pensiulaj jaroj en Merano la 6-an de marto 1961. Kun Esperanto li konatiĝis per d-ro Pezlederer en 1920. En 1921 li kunfondis neŭtralan grupon en Salzburgo kaj restis ties animo. En 1925 li estis prezidanto de la Aŭstria Esperanto-Kongreso en Salcburgo kaj en 1926 prezidanto de la Aŭstria Esperanto-Delegitaro (AED). Li gvidis multajn kursojn laŭ la Cseh-metodo. Enkondukis Esperanton kiel oficialan libervolan fakon en sia lernejo jam en 1922 kaj en 1928 fondis IKUE-grupon por studentoj kaj pastrokandidatoj. Verkis propran broŝuron *Gvidlibro pri Salcburgo* en 1924, *Kantaron de la Esperanto-Grupo Salzburgo* en 1930, *kronikon de la Salcburga Esperanto-Grupo* en 1931, kaj tradukis libreton de Hans Fingeller *La Vero pri Suda Tirolo* en 1926, kaj du proprajn enhavajn teatraĵetojn en 1922 kaj 1923. Serio de propagandaj teatraĵoj originalaj, prezentitaj okaze de Zamenhof-festoj; aldone estas aliaj priesperantaj tekstoj en manuskripto.

## Verkoj

* *"Esperanto", ein moderner Bildungsfaktor.* Eld. « Esperanto Verlag Ellersiek & Borel. Berlino, 1924.

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Argumentriĉa kaj racia pledado pri la alta signifo kaj valoro de nia lingvo en la kampo de la intelekta disvolviĝo de la homo. **”** |
| — Belga esperantisto n120 (feb 1925) |

 |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* nigra-blanka portreta foto de li el proksimume 1930 en la arkivo de la Aŭstria Nacia Biblioteko
# O. F. Olden

| **O. F. Olden** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | ne konata, fine de la 19-a jarcento
 |
| **Morto** | ne konata, en la 20-a jarcento, ĉiukaze post 1934
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| **Ŝtataneco** | Norvegio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto  instruisto  pacifisto   |
|  |

**O. F. OLDEN** estis norvega esperantisto kaj gimnazia rektoro en Stavanger. Konata pacifisto, prezidanto de la Norvega Pacasocio (*Norsk Fredsforening*, intertempe *Norges Fredslag*) de 1930, redaktoro de pacifista gazeto. Esperantisto de 1920. Prezidanto de la klubo „La Tagiĝo“ en Stavanger 1922, gvidis en 1923 kurson kaj instruis „per lumbildoj“. Reaktiviĝis 1932, kunaranĝinto de la Cseh-metoda kurso gvidata de la estona esperantisto Henrik Seppik en 1932.

la haveno en la urba centro de Stavanger
# Sasaki Macue

| **Sasaki Macue** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 3-an de majo 1886 (1886-05-03) |
| **Morto** | 18-an de junio 1933 (1933-06-18) (47-jaraĝa)
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| **Ŝtataneco** | Japanio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
|  |

**SASAKI Macue** (naskiĝis la 3-an de majo 1886 en Ĉiba, mortis la 18-an de junio 1933 en Tokio) estis japana esperantistino, edzino de s-ro Sasaki Tasku, antaŭe f-ino Morita. Hejme instruis anglan lingvon kaj Esperanton. Esperantistino de 1920. Unue kredis je kristanismo, poste konvinkiĝis pri socialismo kaj aliĝis al SAT. Danke al ŝia talenta gvido sane kreskis „Klara Rondeto“, Tokio, la preskaŭ sola Esperantistina Klubo en la Japana Imperio, fondita la 12-an de aprilo 1925 honore al Klara Zamenhof, mortinta la antaŭan jaron. Aliaj virinaj grupoj estis fonditaj samjare en Jokohamo kaj Osako.

## Vidu ankaŭ

* *Vortoj de Macue Sasaki*

## Referencoj
# Ludwig Krysta

| **Ludwig Krysta** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 7-an de decembro 1877 (1877-12-07) en Lipowiec
 |
| **Morto** | 1939-1945
 |
| **Lingvoj** | Esperanto • ĉeĥa
 |
| **Ŝtataneco** | Ĉeĥio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
|  |

**Ludwig Krysta** (krista) (naskiĝis la 7-an de decembro 1877 en *Lipowiec*, urboparto de Ustroń - mortis en la dua mondmilito) estis ĉeĥa esperantisto.

Profesie ŝtata eksoficisto, urba konsilantarano en Český Těšín (Ĉeĥoslovakio).

E-isto de 1920. Prezidanto de Regiona Esperanto-Ligo en Český Těšín de 1931, fondita de li. Fervora kursgvidanto, kunlaboranto de pluraj E-gazetoj.

Liaj beletristikaj verketoj aperis parte en la eldonaĵoj de Alfred Kenngott, parte memstare (Pri la prononcado en Esperanto; Marionetaj ludoj; La senvola svatanto).

## Verkoj

* **Marionetaj ludoj: ilia prezentado, kaj unu "Terpoma tragedio"** (Katowice: Mondlingvo-Eld., 1931. - 23 p.)
* **Pri la prononcado de Esperanto** (Katowice: Mondlingvo-Eld., 1931. - 30 p.)
* **La senvola svatanto: unuakta teatraĵo kun kanto** (Katowice: Mondlingvo-Eld., 1931. - 35 p.)

### Recenzo pri **Pri la prononcado de Esperanto**

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** „Zinjoroŭ, dum la fojaĉo al la konkreezoü min nee indereezas la teŭorijoŭ zet nur la braktikoü!“ Ion similan ĉiu aüdis jam. La aŭtoro serioze traktas — tute ne teorie —
tiun gravan praktikflankan mizeron de l’ E.-vivo. Li akcentas, tute prave, ke korekta aŭdado devus esti antaŭ ĉiu instruata. Laŭvice li traktas la prononcerarojn de anglo, franco, italo, polo. Kiel ne la germanajn? Proponoj por bonigo certe estas konsiderindaj. — Koncerne la formalan flankon ni nur insistu pri 1a ortografio de propraj nomoj (esperanto, londona, esperanta!), komenc(iĝ)os (15) kaj ilia (sia 28). **”** |
| — Smital. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931) |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Interesa traktato de Krysta Ludw pri la neceso de internacia prononco, kaj la rimedoj ĝin atingi. **”** |
| — La Brita Esperantisto - Numero 318, Oktobro (1931) |

 |
# Esperantido

Tiu ĉi artikolo Temas pri planglinvo (1919). Oni ankaŭ nomas esperantidoj ĝeneralsence la planlingvojn forte influitajn de Esperanto.

**Esperantido** estas planlingvo bazita je Esperanto kaj Ido proponita de René de Saussure. Laŭdire pli simila al Esperanto. Estas du variaĵoj: la *Berna* proponita en 1919 kaj la *Neuchâtel-a* proponita en 1920. Pro la malstabileco de la lingvaj ideoj de De Saussure, li proponis novan lingvoprojekton, la Nov-Esperanto je 1926.

## Berna Esperantido

De Saussure en la antaŭparolo de sia verko pri Esperantido, klarigas, ke li
eliminis la devigan akuzativon, sekvante la ekzemplon de Ido, kaj li anstataŭis
ĝin per la prepozicio e, analoga al la hispana prepozicio *a*. Sed tiu ĉi prepozicio estas uzata nur en la kazo, kie la vortordo de la frazo ne estas la natura ordo de subjekto, verbo kaj objekto.

Aliaj ŝanĝoj kompare kun E-o: *ģ* anstataŭ *ĝ*, *ś* anstataŭ *ŝ*, *ć* anstataŭ *ĉ*, *x* anstataŭ *ks*, *y* anstataŭ *j*, *w* por *ŭ*, *n* por plurala finaĵo, sen akuzativo, *preske*, *irge*, *omnitage*, *savi* anstataŭ *scii*, *sienco* anstataŭ *scienco*, ktp.

### Specimenoj

Esperantido ne estas nova lingvo. ģi enhavas en si la tuta tradicio Esperanta kay preske la tuta vortaro Zamenhofa. Akceptante Esperantido, oni do ne riskas nova experimento. Irge ni libro, skribita en Esp-o, povas tuy esti transskribita en Esp-ido nuran gramatikan ćanģeton. Nu do esperas, ke omnin samideanon, kiun deziras atingi definitiva uneco de la lingvo internacia, ne rifuzos kunlabori kay klopodi kun nu por atentigi la Ligo de la Popolon (Societo de Nacion) pri la lingvo internacia. Vi certe savas, ke internacia lingvo newtrala yam existas dep 30 yaron kay estas uzata kay parolata omnitage de milon de homon.
* Ĉu vi jam trovis via horloĝo? (Ĉu vi jam trovis vian horloĝon?)
	+ Mi eĝi ankore ne serĉis. (Mi ankoraŭ ne serĉis ĝin.)

* Mia frato diris al Stefano, ke li amas li pli ol e si mem. ( Mia frato diris al Stefano, ke li amas lin pli ol sin mem).

* La tempo pasinta plu neniam revenos; e la tempo venonta neniu ankore konas. (La tempo pasinta plu revenos; kaj la tempon venontan neniam neniu ankoraŭ konas.

* Homo, kiu oni devas juĝi, estas juĝoto. (Homo, kiun oni devas juĝi, estas juĝoto).

## Neuchâtel-a Esperantido

Ŝanĝoj kompare kun E-o : *j* anstataŭ *ĝ*, *q* anstataŭ *k* (*qelka*), *w* por *ŭ*, *grandivis* anstataŭ *grandiĝis* kaj diversaj novaj vortoj.

Specimeno:

La lingvo vekis varmegan entuziasmon, kar en ji vivis la nobla animo k. alta idealo de jia awtoro; la anaro pli k. pli grandivis. Esperanto, uzata skribe k. parole, progresis dey proxor 15 yaron, kiam qelkan anon ekdeziris reformi ji. Shaynis al lu, ke endas naw simpligi, ulsor reguligi kaj precizigi la lingvo. Lu examenis omnin, slo lu, farendan modifon, kay, kar ne ibla estis endukti lu en Esperanto, lu pretigis kompleta projekto de nova lingvo.
# Puĉo de Kapp

monumento por la falintaj Kapp-anoj sur la Nova tombejo en Arnstadt
La **Puĉo de Kapp** (ankaŭ: *Kapp-Lüttwitz-Putsch*) estis puĉo kontraŭ la Vajmara Respubliko, gvidata de Wolfgang Kapp kaj Walther von Lüttwitz. Tiu ĉi dekstra puĉo-provo en marto 1920 puŝis Germanion preskaŭ en civilan militon kaj devigis la regnan registaron fuĝi el Berlino al Stuttgart. La plej multaj puĉistoj estis eksaj anoj de la imperiestra armeo.

Partoj de la aktuala armeo simpatiis kun la puĉo, kaj aliloke en Germanio la komunistoj ribelis. Sed la laboristaj partioj alvokis al ĝenerala striko, kaj precipe: la ministeriaj administracioj en Berlino rifuzis kunlabori kun la puĉistoj, kiuj cetere malkonsentis pri la celoj. Kapp fuĝis al Svedio.

Sekvo de la puĉo estis malfortiĝo de la respublikemaj partioj. Anstataŭe, en la parlamenta baloto de junio 1920 multe gajnis la ekstremaj partioj.

## Eksteraj ligiloj

* Informoj pri Puĉo de Kapp en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* "Kampf um die Republik". Fare de: *Bundeszentrale für politische Bildung*
* "Kapp-Putsch in Kiel".
* Robin Hetzel: "Als sich Soldaten Hakenkreuze auf die Helme malten". Ĉe: *sueddeutsche.de*, 17.3.2020
* informoj de DHM/Berlino
# Karl Binding

| **Karl Binding** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 4-an de junio 1841 (1841-06-04) en Frankfurto ĉe Majno
 |
| **Morto** | 7-an de aprilo 1920 (1920-04-07) (78-jaraĝa) en Freiburg
 |
| **Tombo** | Hauptfriedhof Freiburg (en)    |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio   |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Marie Louise Binding (en)    |
| **Infanoj** | Rudolf G. Binding, Maria Binding (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | juristo  universitata instruisto   |
|  |

**Karl BINDING** (naskiĝis la 4-an de junio 1841 en Frankfurt am Main, Germanio; mortis la 7-an de aprilo 1920 en Freiburg im Breisgau) estis germana juristo, kiu verkis kun Alfred Hoche la libron *Liberigado de la neniigo de nevivindaj vivoj*) celante pravigi eŭtanazion, kaj kiu utilis pretigi la mensojn al la eŭtanaziprogramoj de Adolf Hitler.

## Verko

* *Die Normen und ihre Übertretung* (la normoj kaj iliaj transigoj), kvar volumoj (1872 ĝis 1920)
* *Lehrbuch des gemeinen deutschen Strafrechts* (lernolibro pri la kutima germana punleĝaro), du volumoj (1902 ĝis 1905)
* *Die Schuld im deutschen Strafrecht* (la kulpo en la germana punleĝaro) 1919).
* *Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens. Ihr Maß und ihre Form* (liberigado de la neniigo de nevivindaj vivoj, ĝiaj mezuro kaj formo, kune kun Alfred Hoche, 1920
* *Der Versuch der Reichsgründung durch die Paulskirche* (la provo de imperifondo per la Paulskirche), Reeldono, Schutterwald/Baden 1998

## Referencoj
# Alfred Hoche

| **Alfred Hoche** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Alfred Erich Hoche |
| **Naskiĝo** | 1-an de aŭgusto 1865 (1865-08-01) en Wildenhain
 |
| **Morto** | 16-an de majo 1943 (1943-05-16) (77-jaraĝa) en Baden-Baden
 |
| **Lingvoj** | germana vd |
| **Ŝtataneco** | Germana Imperiestra Regno  Vajmara Respubliko  Germana Regno   vd |
| **Alma mater** | Universitato Alberto Ludoviko de Frajburgo   Humboldt-Universitato en Berlino   Universitato de Hajdelbergo   vd |
| **Partio** | Germana Patriopartio   vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Hedwig Goldschmidt (mul)    vd |
| **Parencoj** | Adalbert Merx (unuaranga kuzo)  vd |
| Profesio
 |
| **Alia nomo** | Alfred Erich vd |
| **Okupo** | verkisto  universitata instruisto  neŭrologo  psikiatro  poeto   vd |
| **Laborkampo** | neŭroanatomio kaj neŭropatologio  vd |
| **Aktiva en** | Freiburg vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * honorary doctor of the University of Freiburg (en)

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Alfred Erich HOCHE** (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1865, mortis la 16-an de majo 1943 en Baden-Baden) estis germana psikokuracisto.

Li estis docento en la universitato de Freiburg kaj direktoro de la psikokliniko. En 1920 li kun Karl Binding redaktis broŝuron pri "la liberigo pri neniigo de vivoj malindaj je vivo", libro, kiu uzatis poste de la nazioj por pravigi iliajn eŭtanazio-programojn.

Tiu libro ne gravas nur historie, sed ĉiam pripensigas morale nun, ĉar la argumentoj uzitaj de ili estas la samaj (plus la nocio de rasa purigado, ne plu uzata) kiel tiuj uzataj nuntempe por propagandi eŭtanazion. Tial, ke nun oni scias al kio tiaj argumentoj kondukas, ili estas pensigaj.

## Eksteraj ligiloj

* originala teksto de la broŝuron pri "la liberigo pri neniigo de vivoj malindaj je vivo" (germane)
# Jan Otto de Kat

**Jan Otto DE KAT** (naskiĝis en 1920, mortis en aprilo 2003 en Hago) estis nederlanda esperantisto.

De Kat estis dumviva membro de UEA kaj fakdelegito pri elektrotekniko kaj matematiko (1980-2002). Krome li estis landa delegito (1981-1986) kaj kasisto de ISAE, aŭtoro de artikoloj en *Sciencoj Komunikaĵoj* (1982, 1985) kaj *Scienca Revuo* (1983). Li estis membro de Asocio de Nederlandaj Sciencistoj Esperantistaj. Multaj memoras lin kiel gitarakompananton de la kantistino Ramona van Dalsem.
# Amaro Pinangé Soares

**Amaro PINANGÉ SOARES** (naskiĝis en 1920 - mortis en la 17-a de januaro 2004) estis brazila esperantisto kaj vicdelegito en Recife (Brazilo) kaj fakdelegito pri presado, longtempa membro de Pernambuka Esperanto-Asocio kaj Brazila Esperanto-Ligo. La (emerita) presejestro instruis Esperanton kaj kelkjare prezidis la Pernambuka Esperanto-Asocio.

En 1952 li estis membro de organiza komisiono de la 13-a Brazila Kongreso de Esperanto. La 18-an de Junio 1987 estis elektita prezidanto de Pernambuka Esperanto-Asocio, por la oficperiodo 1987-1989. La 22-an de Aprilo 1989 li estis denove elektita kaj enoficialigita prezidanto de Pernambuka Esperanto-Asocio.

Laŭdire, li amis pasie Esperanton, kaj multfoje kisas respektplene la verdan standardon. En la lastaj jaroj de sia vivo, pro malsano, li ne partoprenas fizike de asocio, sed ĉiam monhelpas ĝin.
# Armand Pien

| **Armand Pien** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 2-an de januaro 1920 (1920-01-02) en Ghent
 |
| **Morto** | 22-an de septembro 2003 (2003-09-22) (83-jaraĝa) en Ghent
 |
| **Ŝtataneco** | Belgio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | radio-prezentisto  prezenta artisto  veterprezentisto   |
|  |

**Armand Nicolas PIEN** (2-a de januaro 1920 - 22-a de septembro 2003) estis veterprognozisto ĉe la publika flandra televido-stacio dum 37 jaroj (ekde 1953 ĝis 1990) kaj fariĝis unu el ĉeffiguroj tie. Li multe klopodis interesigi homojn pri scienco.

Armand PIEN naskiĝis en Gento kie li ankaŭ studis matematikon.

Li estis kunfondinto kaj estrarano de la asocio *Vrienden van de Oude Sterrenwacht van de RUG* (geamikoj de la malnova observatorio de la universitato en Gento) kiu klopodis renovigi ĝin. Dum la oficiala malfermo, la 12-an de oktobro 1996, la observatorio ricevis la nomon: RUG-Volkssterrenwacht 'Armand Pien'.

Armand PIEN estis konata pro siaj ŝercoj dum siaj veterprognozoj en la televido kaj radio.

La asteroido kun la klasifika numero 2816 ricevis la nomon "2816 Pien", laŭ Armand Pien.

## Eksteraj ligiloj

*
*  la revuo HUMO pri Armand PIEN.
* RUG Volkssterrenwacht Armand Pien Arkivigite je 2009-06-05 per la retarkivo Wayback Machine : popola stel-observatorio
# József Béres

| **József Béres** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 7-an de februaro 1920 (1920-02-07) en Záhony
 |
| **Morto** | 26-an de marto 2006 (2006-03-26) (86-jaraĝa) en Budapeŝto
 |
| **Ŝtataneco** | Hungario   |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Infano** | József Béres (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | bioĥemiisto   |
|  |

**BÉRES József** [BE:reŝ JO:ĵef] (Záhony, 7-an de februaro 1920 – 26-an de marto 2006) estis hungara esploristo kun Széchenyi-premio, eltrovinto de la Béres-guto.

Li komence laboris kiel fabrika laboristo en segadejo de Záhony, poste inter 1938–1940 lernis ĝardenadon en Kecskemét. Li soldatservis ekde 1941 kaj revenas el la fronto nur en 1945. En la bataloj paraliziĝis liaj ŝultro kaj la maldekstra brako. Li edziĝis en 1947 kun instruistino Katalin Papp. Li abiturientiĝas en 1948, inter 1948–1950 laboras kiel kooperacia afergvidanto en Záhony, poste konstruindustria laboristo en Nyírmada.

Li gvidis inter 1954–1963 laboratorion de la Ŝtata Agrikultura Maŝinarejo, en Kisvárda. Dumtempe (1961–1965) li studis en la Agrarscienca Universitato de Gödöllő kaj fiplomiĝas kiel agrarinĝeniero en 1965. Li estis scienca kunlaboranto (1964–1989) de la Njirŝega (*Nyírség*) Agrikultura Eksperimenta Instituto, ano de la Scienca Konsilio de la instituto. Li havis larĝ-spektran interesrondon: li vizitis kursojn (1955–1972) pri grundscienco, analitiko, talajgenetiko, mapfarado, uzinekonomio, malsanoj, medioprotekto; kemiigo, mineral-mastrumado de la grundoj.

Li promociis pri ĝenerala vivscienco kaj agrobiokemio kun *Summa cum laude* en 1968. Li laboris inter 1973–1976 en la laboratorio de la Kiŝvarda Distrikta Hospitalo kiel en dua posteno.

Li ellaboris en 1972 la medicinaĵojn enhavante spurelementojn kaj kiu iĝis konata pli poste kiel *Béres-guto*. Li luktis ĉiam por ties rekonigo kiel Donkiĥoto. Kvankam miloj petegis lin pri la medikamenton, la instancoj minacis lin per prizono okaze de disvastigo de la guto. Tiu situo tre turmentis lin kaj oni iniciatis kontraŭ li juĝproceon en 1975 pro akuzo de sorĉado (trompado). Spite al tio, la gutoj ricevas en 1976 patenton kaj surmarketiĝas ekde 1978 kiel medikamentefika preparaĵo. Oni deklaris ĝin en 2000 oficiale medikamento. La medikamento efikas je la imunsistemo kaj bonefikas en kuracado de tumoraj malsanoj.

Dum la lastaj jaroj, li vivis retiriĝante en Kisvárda kiel prezidento de la entreprena grupo kaj kiel honora prezidento de la fondaĵo, portanta lian nomon.

Oni prezentis en 1987 la dokumentaran filmon „Az utolsó szó jogán” (surfilmigita fare de Ferenc Kósa en 1976 kaj 1986).

## Eksteraj ligiloj

* mallonga biografio
# Benjamin B. Ferencz

| **Benjamin B. Ferencz** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Benjamin Berell Ferencz |
| **Naskiĝo** | 11-an de marto 1920 (1920-03-11) en Ciolt, Departemento Sătmar,  Hungara reĝlando |
| **Morto** | 7-an de aprilo 2023 (2023-04-07) (103-jaraĝa) en Boynton Beach
 |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Loĝloko** | New Rochelle
 |
| **Ŝtataneco** | Usono (1933–) Hungara reĝlando   |
| **Alma mater** | Urba Kolegio de Nov-Jorko  (–1940) jura altlernejo Harvard  (–1943)  |
|  |
| Memorigilo  |
| **Infanoj** | 4
 |
| Okupo
 |
| **Okupo** | juristo  universitata instruisto  advokato  verkisto   |
| TTT
 |
| **Retejo** |
 |
|  |

**Benjamin Berell FERENCZ** (naskiĝis la 11-an de marto 1920 en Transilvanio, Rumanio – mortis la 7-an de aprilo 2023 en Usono) estis usona advokato de jud-hungara deveno. Li estis enketisto de militaj krimoj fare de la nazioj post la Dua Mondmilito kaj la ĉefa prokuroro por la usona armeo ĉe la procezo de la *Einsatzgruppen*, unu el la dek du militistaj procezoj gvidataj de la usonaj aŭtoritatoj en Nurenbergo, Germanio.

Poste, li iĝis rekomendanto de la kreado de internacia jursistemo kaj de la Internacia Puna Kortumo. De 1985 ĝis 1996 li estis asista profesoro pri internacia juro ĉe la Universitato Pace.

Ferencz estis intervjuita de Lesley Stahl dum la usona televida elsendo *60 Minutoj* pri lia rolo ĉe la procesoj de Nurenberg. Li estis 99-jaraĝa kiam okazis la televida intervjuo.

La 4-an de marto 2022, li donis intervjuon en kiu li deklaris ke la prezidento de la rusa Federacio Vladimir Putin meritus esti malantaŭ baroj kiel milita krimulo.

Ferencz mortis en Florido, la 7-an de aprilo 2023, ĉe la aĝo de 103. Li estis la lasta supervivanta prokuroro ĉe la Nurenbergaj procesoj.

## Honoro

En aprilo 2017 la urbestraro de Hago sciigis ke la urbo volis honori al Benjamin Ferencz donante lian nomon al la piedvojo ĉe la Palaco de Paco (nederlande: la "*Benjamin Ferenczpad*", pro tio ke li estis unu el la ĉefaj personecoj de internacia juro.

## Noto

Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la samtitola artikolo en la vikipedia paĝo en *Simple English*, listo de aŭtoroj.

## Referencoj