Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sintakso

| Sintakso
 |
| --- |
|  |
| **lingva subsistemo subfako de lingvistiko**  |
| **gramatiko** |
|  |

**Sintakso** estas parto de lingvoscienco kiu studas la manieron, laŭ kiu la vortoj estas grupigataj en la frazo. La frazo povas esti aŭ simpla (Paĉjo venis), kiu konsistas el unu propozicio, aŭ kompleksa (Paĉjo venis, kiam ni manĝis), kiu konsistas el du aŭ pluraj propozicioj. Ĉiu propozicio havas partojn nomatajn frazelementoj, kiuj povas esti strukturaj (subjekto, predikato, objekto, adjekto) aŭ karakterizaj (epiteto, suplemento). La grupiĝon de la karakterizaj frazelementoj (tre bela, bela knabino, knabino el Parizo) studas la vortsintakso, la rilatojn inter la strukturaj frazelementoj (Knabino skribas leteron) esploras la propozicio-sintakso, kaj pri la principoj de kunmetado de propozicioj en kompleksajn frazojn (Paĉjo venis hejmen kaj alportis libron, kiun la infanoj tiom deziris, ĉar ankaŭ aliaj iliaj geamikoj havis ĝin) instruas la frazosintakso.

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** El morfologio ni scias, ke la vorto ordinare posedas kelkajn formojn, el kiuj unu estas aplikebla en ĉiu aparta okazo. Tiel nomataj sintaksaj formoj dependas de la kunteksto. Aliflanke, vortoj senformaj interligiĝas nur kun certaj kategorioj de kunformaj vortoj kaj havas difinitan rolon en interligo de tiuj kaj de propozicioj. Manierojn de interligo de vortoj kaj de propozicioj esploras fako de la gramatiko, nomata sintakso. **”** |
| — Vladimir Varankin, 1929, Teorio de Esperanto, p. 55 |

 |

## Fraza sintakso en Esperanto

Kiel en la rusa aŭ la latina, vortordo en Esperanto estas tre libera. La temo, verbo kaj kompletiga rekta objekto (kiun markas la akuzativa kazo) povas aperi en iu ajn ordo; la plej ofta ordo estas temo kun cirkonstanca kompletigo, sed la uzo de aliaj kondiĉoj estas ofta, precipe ĉe emfazo. Tamen, estas certaj reguloj kaj solidaj tendencoj:

* La difina artikolo estas lokata al la komenco de la nominala grupo.
* La adjektivo kutime antaŭiras la substantivon.
* La prepozicioj estas lokataj al la komenco de prepozicia grupo.
* La adverboj normale antaŭiras la frazon kiun ili modifas.

## Vidu ankaŭ

* Analiza lingvo
* Sintaksaj elementoj
* Genera sintakso
* Generativa lingvistiko
* Gramatiko
* Kazo post "kiel"
* Pasivaj participoj
# Kilometro

**Kilometro** (simbolo: **km**) estas SI-unuo de la longo egalas al mil (1000) metroj; en scienca notacio oni povas ekvivalente skribi "103 m". Tio proksimume egalas al 0,621 mejloj, 1 094 jardoj aŭ 3 281 futoj en imperiaj mezurunuoj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* lumjaro
* 1 E3 m
* kvadrata kilometro
# Elementa edukado

Bazlernejanoj, Ĉilio.
La **elementa edukado** (konata ankaŭ kiel *baza edukado*, *elementa instruado*, *unuaranga edukado* aŭ *unuaranga instruado*) estas tiu kiu certigas akuratan alfabetigon, tio estas, la edukado kiu instruas al legado, skribo, baza kalkulo kaj kelkaj el la kulturaj konceptoj konsiderataj nemalhaveblaj, nomitaj bazaj kaj ŝlosilaj kompetentecoj. La unua termino referencas al la aro de konoj, kapabloj kaj sintenoj taŭgaj por la propra kunteksto; kaj la dua, referencas al la kompetentecoj kiujn ĉiu persono bezonas por sia propra persona disvolvigo, laŭ la Rekomendo de la Eŭropa Parlamento kaj de la Konsilio de Eŭropo de 18a de decembro 2006 pri la kompetentecoj ŝlosilaj por la permanenta lernado (2006/962/CE). Ties celo estas havigi al studentoj komunan formadon kiu ebligu la disvolvigon de la individuaj kapabloj kaj movlertecoj, de persona ekvilibro; de socia rilato kaj agado per la akiro de la kulturaj bazaj elementoj; de la menciitaj lernaĵoj.

La baza edukado estas la unua de ses jaroj establita kaj strukturita de la edukado kiun oni okazigas ekde la 6a jaro ĝis la 12a jaro, depende de la lando. Antaŭa al tiu oni trovas la etapon konatan kiel Infana Edukado aŭ Antaŭlerneja Edukado.

La diversaj landoj starigas regulojn por atingi, ke la infanaj ricevu sian bazan edukadon. Ĝi estas la unua paŝo por la duaranga kaj supera edukado. En la plej parto de landoj ĝi konstituas devigan eduketapon kaj estas havigita en bazlernejoj.

## Vidu ankaŭ

* Eduko Por Ĉiuj
* Mezgrada edukado
# Paleolitiko

|  |
| --- |
| **Prahistoriaj epokoj** |
| **H** |   Latena Ferepoko
 |  | Protohistorio
 |
|   Halŝtata Ferepoko
 |
| **Ferepoko** |
|   Malfrua Bronzepoko
 |  |
|   Meza Bronzepoko
 |
|   Frua Bronzepoko
 |
| **Bronzepoko** |
|     Ĥalkolitiko
 |  |  |
|   Neolitiko
 | Prahistorio
 |
| Mezolitiko / Epipaleolitiko.
 |
| **P** |     Malfrua Paleolitiko
 |  |
|     Meza Paleolitiko
 |
|     Frua Paleolitiko
 |
|   Paleolitiko
 |
| **Ŝtonepoko** |

**Paleolitiko**, ankaŭ nomita **praŝtonepoko** (el la greka: παλαιός paleos=pra kaj λίθος lithos=ŝtono; 'praa ŝtonepoko'), estas la periodo kiu komenciĝas antaŭ pli ol 2,4 milionoj da jaroj, kiam homoj verkis unuajn ilojn el ĉizita ŝtono, ĝis la komenco de agrikulturo, ĉirkaŭ antaŭ 20 mil jaroj, kiam homoj ankaŭ komencis uzi iloj faritaj el politaj ŝtonoj.

Iloj el metalo ankoraŭ ne estis fabrikitaj dum la paleolitiko. La krudmaterialoj estis ŝtono, ligno kaj poste ostoj kaj konkoj.

La nocio "paleolitiko" estas uzebla nur en Afrika-Mediteranea kunteksto, en ne-Mediteranea Azio kaj aliaj partoj de la mondo, la evoluo de homaro okazis en malsamaj vojoj. Kompreneble, ĉar unuaj homoj estis en Afriko, oni povas paroli pri "paleolitiko" al ĉiu homaro, sed, post la eliro de unuaj modernaj homoj (Homo sapiens) el Afriko, oni ne povas uzi koncepton "paleolitiko" al ne-Mediteraneaj areoj.

Francisko Azorín registras la terminon **paleolito** por *Epoko de la prahomo; oni sciis prilabori sed ne ankoraŭ poluri la ŝtonilojn; tiam aperis la unuaj signoj de arto sur ŝtonoj, kornoj, osto, eburo, k. tipaj bildoj en grotoj, kiel tiuj de Altamiro (Hisp.). Subepokoj: strepa (el Strepo), ĉelesa (el Cheleso), aĉenla (el Acheles), mustiera (el Moustiero), aŭrinaka (al Aurignac) solutra (el Solutreo), magdalena (el Madeleine), acila (el Mas d'Acila).* Li indikas etimologion el la greka *palaios + lithos* (antikva ŝtono).

La termino Epipaleolitiko, kiu signifas "super Paleolitiko", estis ne trolonga etapo en la prahistorio, kiu ekzemple en Iberio daŭris nur ekde la 8000 a.K. ĝis la 6000 a.K. kaj ŝanĝis la vivmanierojn kiel por ekzemplo la brutobredado kaj la agrikulturo kiuj markis la komencon de la transiron el kadavromanĝantoj al agrikulturistoj kaj ankaŭ la komencon de la novaj tombejoj.

En 2022, la plej frua indico de fajroregado por kuirado estis malkovrita ĉe la arkeologia loko apud Golano en Israelo datigitaj de la frua paleolitiko, proksimume 780,000 jarojn antaŭ nia tempo. La esploristoj montris ke fosiliigitaj fiŝostoj, trovitaj proksime de la restaĵoj de ĝojfajroj, estis intence varmigitaj fare de la loĝantoj de la loko.

## Vidu ankaŭ

* Arkeolito
* Hordo
* Levallois tekniko

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Überblick über die Altsteinzeit in Oberfranken (Landschaftsmuseum Obermain Kulmbach)
* Altsteinzeit in Nittendorf Arkivigite je 2009-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
# Megadiversaj landoj

La 17 ŝtatoj identigitaj kiel Megadiversaj landoj fare de Naturprotekto Internacie (*Conservation International*)
La **Megadiversaj landoj** aŭ **Diversegaj landoj** estas grupo de landoj kiuj enhavas majoritaton de la specioj de la Tero kaj estas pro tio konsiderataj tre biodiversaj. Naturprotekto Internacie identigis 17 megadiversajn landojn en 1998. Ĉiuj estas situantaj en, aŭ parte en, la tropikoj.

En 2002, Meksiko formis separatan organizon fokuse sur komunkulturaj megadiversaj landoj, konsista el landoj riĉaj en biologia diverseco kaj asocia tradicia sciaro. Tiu organizo ne inkludas ĉiujn megadiversajn landojn kiel identigis ilin Naturprotekto Internacie.

## Megadiversaj landoj

Laŭ alfabeta ordo, la 17 Megadiversaj landoj estas la jenaj:

* Aŭstralio
* Brazilo
* Ĉinio
* Kolombio
* Demokratia Respubliko Kongo
* Ekvadoro
* Barato
* Indonezio
* Madagaskaro
* Malajzio
* Meksiko
* Papuo-Nov-Gvineo
* Peruo
* Filipinoj
* Sud-Afriko
* Usono
* Venezuelo

## Kankuna iniciato kaj deklaro de la komunkulturaj megadiversaj landoj

La 18an de februaro 2002, la Ministroj pri Medio kaj Delegitoj de Brazilo, Ĉinio, Kolombio, Kostariko, Barato, Indonezio, Kenjo, Filipinoj, Meksiko, Peruo, Sudafriko kaj Venezuelo kunsidis en la meksika urbo Kankuno. Tiuj landoj deklaris la fondon de **Grupo de komunkulturaj megadiversaj landoj** kiel mekanismo por konsilaro kaj kooperado por ke ties interesoj kaj prioritatoj rilate al la konservado kaj eltenebla uzado de biologia diverseco povu esti helpata. Ili deklaris ankaŭ, ke ili alvoku tiujn landojn kiujn ne iĝis parto de la Interkonsento pri Biologia Diverseco, la Kartagena Protokolo pri Biosekureco, kaj la Protokolo de Kioto pro klimata ŝanĝo iĝi parto de tiuj interkonsentoj.

Samtempe, ili interkonsentis kunsidi periode, ĉe ministeriaj kaj fakulaj niveloj, kaj decidis, ke ĝis konkludo de ĉiu ĉiujara Ministeria Kunsido, la venonta gastiganta lando plenumu la rolon de Sekretario de la grupo, por certigi ties kontinueco, la pluan disvolviĝon de la kooperado inter tiuj landoj kaj atingi la interkonsentojn kaj celojn proponitajn.

La nunaj membraj landoj de la organizo de Komunkulturaj Megadiversaj Landoj estas la jenaj, laŭ alfabeta ordo:

* Bolivio
* Brazilo
* Ĉinio
* Kolombio
* Kostariko
* Demokratia Respubliko Kongo
* Ekvadoro
* Indonezio
* Kenjo
* Madagaskaro
* Malajzio
* Meksiko
* Peruo
* Filipinoj
* Sud-Afriko
* Venezuelo

## Vidu ankaŭ

* Tutmondaj 200

## Referencoj
# USA Today

|  |
| --- |
| USA Today |
|  |
| **taggazeto** |
| Ĝenro
 | populara
 |
| Periodeco
 | ĉiutaga
 |
|

---

 |
| Lando
 | Usono
 |
| Urbo
 | McClean, Virginio
 |
| Publikigisto
 | 7950 Jones Branch Drive
 |
| Ĉefredaktisto
 | John Hillkirk
 |
| Establodato
 | 1982
 |
| Fondinto(j)
 | Al Neuharth vd |
| Posedata de
 | USA Today Co. vd |
| Lingvoj
 |
angla

 |
| Eldonkvanto
 | 2,25 milionoj
 |
| ISSN
 | 0734-7456
 |
|

---

 |
| Retejo
 | www.usatoday.com
 |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • Philip Meyer Journalism Award vd |

 |
|  |

| USA Today
 |
| --- |
|  |
|  |
| **taggazeto**  |
| Komenco
 | 15-a de septembro 1982 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Tysons
 |
| **Situo** | McLean
 |
| **Fondinto*j | Al Neuharth vd |
| Estro
 | Maribel Perez Wadsworth
 |
| **Posedata de** | USA Today Co. vd |
| **Posedatoj** | The Independent Mail (en)   vd |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | * (2009)  Philip Meyer Journalism Award (en)

vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

USA Today (Esperante: *Usono Hodiaŭ*) estas Usona ĵurnalo, kaj unu inter nur kelkaj ĵurnaloj kun tutlanda cirkulado. Ĝi estas la plej populara ĵurnalo en Usono, kaj la dua plej populara anglalingva ĵurnalo en la mondo, (*The Times of India* estas la plej multe legata).

Kreita en 1982, *USA Today* uzis koloron kontraste kun la *New York Times* kiu havis kromnomon de "The Grey Lady" (en Esperanto "La Griza Damo") pro sia nigrablankaj presaĵoj kaj fotoj. *USA Today* ankaŭ estas pli facile legebla ol aliaj pli tradiciaj ĵurnaloj.

Aktuale, la ĵurnalo havas averaĝan cirkuladon de 2,25 milionoj da ekzempleroj tage.
# Suverena ŝtato

| Suverena ŝtato
 |
| --- |
| **ŝtato • lando** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | ŝtato popolo  vd |

 |
|  |

**Suverena ŝtato** estas ŝtato kun daŭra loĝantaro, difinita teritorio, registaro kaj la kapablo starigi rilatojn kun aliaj suverenaj ŝtatoj.

Oni kutime subkomprenas, ke tia ŝtato ne dependas de iu alia ŝtato aŭ potenco.

## Vidu ankaŭ

* Ŝtato
* Nacio
* Konvencio de Montevideo

## Bibliografio

* Chen, Ti-chiang. *The International Law of Recognition, with Special Reference to Practice in Great Britain and the United States*. London, 1951.
* Crawford, James. *The Creation of States in International Law*. Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-825402-4, pp. 15–24.
* Lauterpacht, Sir Hersch. *Recognition in International Law*. Cambridge, U.K., 1947.
* Raič, D. *Statehood and the Law of Self-determination*. Martinus Nijhoff Publishers, 2002. ISBN 978-90-411-1890-5. p 29 (with reference to Oppenheim in International Law Vol. 1 1905 p110)

## Eksteraj ligiloj

* Opinioj de la *Badinter Arbitration Committee* ĉe la *European Journal of International Law*
* *A Brief Primer on International Law* Arkivigite je 2016-11-10 per la retarkivo Wayback Machine kun kazoj kaj komentoj. Nathaniel Burney, 2007.
* Oficiala TTT-ejo de Unuiĝintaj nacioj
* Oficiala TTT-ejo de UN pri internacia juro
* Oficiala TTT-ejo de la internacia kortumo Arkivigite je 2007-05-15 per la retarkivo Wayback Machine

## Referencoj
# Popoldemokratia Respubliko Etiopio

|  |
| --- |
| **Popoldemokratia Respubliko Etiopio** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **22-a de februaro 1987 – 28-a de majo 1991** |  |

 |
|  |  |
| **historia lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Adis-Abebo
 |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 51 666 622 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | Marksismo-leninismo
 |
| Monunuo:
 | etiopa birro
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

La **Popoldemokratia Respubliko Etiopio** (**PDRE**) estis la oficiala nomo de Etiopio el 1987 al 1991, establita fare de la komunisma registaro de Mengistu Haile Mariam kaj la Partio de la Laboristoj de Etiopio (PLE). Ties kreado kondukis al la dissolvo de la "Derg", nome militista junto iame zorge de la lando. Anstataŭis ĝin socialisma unupartia ŝtato kun la PLE kiel plej supra aŭtoritato, kvankam la estraro de la PLE estis dominata de la survivintaj membroj de la Derg.

Post kvin jaroj de preparado, socialisma ŝtato estis oficiale proklamita en 1984, kaj la PLE estis formita kiel la ununura laŭleĝa partio en la lando. Ĝi estis marksisma-leninisma avangarda politika partio modele laŭ ties partneroj en Eŭropo. La PDRE oficiale ekis en la 22a de februaro 1987, nome tri semajnojn post la nacia referendumo kiu aprobis la konstitucion de 1987, kvankam la Derg restis en povo tiom malfrue kiom ĝis Septembro, longe post la balotado de 14a de junio 1987, kiu elektis la membraron de la *Ŝengo*.

La PLE ricevis oficiale la monopolon de la povo kiel "ĉefa forto en la ŝtato kaj la socio." La registaro estis tre centrigita kaj por ĉiaj intencoj kaj celoj funkciis pure kiel transmisia zono por la partio.

Laŭlonge de sia mallonga vivo, la aŭtoritato de la PDRE estis defiita ne nur fare de armitaj aktivuloj en Eritreo, kiu estis aligita en Etiopion kelkajn jardekojn antaŭe, sed ankaŭ de internaj rezistaj grupoj, ĉefe de la Popola Liberiga Fronto de Tigrajo, en la Etiopia Enlanda Milito.

La PDRE finiĝis en Majo 1991, kiam Mengistu eliris el Etiopio kaj militistaj unuoj de la Etiopia Popola Revolucia Demokratia Fronto eniris en Adis-Abebon.

## Prezidentoj

* Mengistu Haile Mariam (10a de septembro 1987 – 21a de majo 1991)
* Tesfaje Gebre Kidan (funkcie; 21a de majo 1991 – 28a de majo 1991)

## Ĉefministroj

* Fikre Selassie Ŭogderess (10a de Septembro, 1987 – 8a de Novembro, 1989)
* Hailu Jimenu (funkcie; 8a de novembro 1989 – 26a de aprilo 1991)
* Tesfaje Dinka (funkcie; 26a de aprilo, 1991 – 6a de junio 1991)

## Notoj
# Slovaka soveta respubliko

|  |
| --- |
| **Slovaka soveta respubliko** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **16-a de junio 1919 – 7-a de julio 1919** |  |

 |
|  |  |
| **historia lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Prešov
 |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj:
 | slovaka lingvo • hungara lingvo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | soveta respubliko
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Slovaka soveta respubliko** (slovake laŭvorte *Slovaka Respubliko de Konsilantaroj*) (SRK) estis ŝtato de diktaturo de proletaro sur pli granda parto de teritorioj de la orienta kaj la suda Slovakio ekde la 16-a de junio ĝis la 7-a de julio 1919.

Ĝi estis kreita subinflue de Hungara Respubliko de Konsilantaroj en tempo de intertempa ondo de komunistaj protestoj kaj revolucioj post la Oktobra Revolucio en Rusio en 1917 kaj la unua mondmilito. Ĝi estis absolute dependa je Budapeŝto kaj en fono de ties kreiĝo estis klopodoj je proleta kunlaboro, kaj je savo de la Hungara Sovetrespubliko.

## Pereo

Post retiriĝo de hungara Ruĝa Armeo el Slovakio la registaro de SRK kaj taĉmentoj de ties armeo transiris sur hungaran teritorion. SRK ĉesis ekzisti kaj regionoj, kiujn ĝi kontrolis, estis la 7-an de julio 1919 okupitaj far de la ĉeĥoslovaka soldataro.

## Vidu ankaŭ

* Historio de Slovakio
# Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco

| Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco
 |
| --- |
| **akordo pri komerco internacia organizaĵo traktato**  |
| Komenco
 | 30-a de oktobro 1947 vd |
|  |

La **Ĝenerala Interkonsento pri Tarifoj kaj Komerco** (**ĜITK**) aŭ en angla internacie *General Agreement on Tariffs and Trade* (*GATT*) estas multflanka interkonsento kiu regulas internacian komercon. Laŭ ties enkonduko, ties celo estas la "substanca reduktado de tarifoj kaj aliaj komercaj barieroj kaj la nuligo de preferoj, pri reciproka kaj mutua avantaĝa bazo." Tradukite estus ili por helpi la liberan komercon kaj la grandaj superstrukturoj ekonomiaj, nome multnaciaj entreprenoj, monopoloj ktp. Ĝi estis negocata dum la Konferenco por Komerco kaj Dungado de Unuiĝintaj Nacioj kaj estis rezulto de malsukceso de negocado inter registaroj por krei la Internacian Komercan Organizon. La traktato por GATT estis subskribita en 1947 kaj daŭris ĝis 1994, kiam ĝi estis anstataŭita de la Monda Organizaĵo pri Komerco en 1995.

La origina teksto de GATT (GATT 1947) estas ankoraŭ valida laŭ la marko de la WTO, depende de modifoj de GATT 1994.

## Referencoj

## Literaturo

* Aaronson Susan A. *Trade and the American Dream: A Social History of Postwar Trade Policy & co* (1996)
* Irwin, Douglas A. "The GATT in Historical Perspective," *American Economic Review* Vol. 85, No. 2, (May, 1995), pp. 323–328 en JSTOR
* McKenzie, Francine. "GATT and the Cold War," *Journal of Cold War Studies,* Summer 2008, 10#3 pp 78–109
* Zeiler, Thomas W. *Free Trade, Free World: The Advent of GATT* (1999) resumo kaj serĉilo

## Eksteraj ligiloj

* GATT Turns 80
* All GATT Panel Reports Arkivigite je 2007-07-14 per la retarkivo Wayback Machine
* GATT Digital Library 1947-1994 at Stanford University
* The WTO and Global Trade at PBS
* BBCnews World/Europe country profile
* ODI Briefing Paper/ GATT Uruguay Round Arkivigite je 2012-08-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Agriculture in the GATT: A Historical Account
* Teksto GATT 1947
* Teksto GATT 1994
# Nihon Keizai Shimbun

| Nihon Keizai Shimbun
 |
| --- |
|  |
|  |
| **taggazeto**  |
| Komenco
 | 2-a de decembro 1876 vd |
| Antaŭe
 | Chugai Shogyo Shimpo vd |
| Lando*j* | Japanio vd |
| Sidejo
 | Tokio
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Keizai Kyositsu (en)  Yasashi Keizaigaku (en)  sen valoro  vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

**Nihon Keizai Shimbun** (日本経済新聞 [nihon keizai ŝimbun]; laŭvorte Japana ekonomia gazeto), aŭ **Nikkei** estas japana ekonomia taggazeto de **Nihon Keizai Shimbunsha** (日本経済新聞社).

## Eksteraj ligiloj

* NIKKEI NET
# Guĝarata lingvo

|  |
| --- |
| **Guĝarata lingvo** |
|  |
| **natura lingvo • moderna lingvo** |
| **guĝarata lingvaro** |
| **Parolantoj** | 56 400 000
 |
| **Skribo** | guĝarata skribo
 |
| **Lingva statuso** | 1 sekura
 |
| Lingvaj kodoj
 |
| **Lingvaj kodoj** |  |
| **ISO 639-1** | gu
 |
| **ISO 639-3** | guj
 |
| **Glottolog** | guja1252
 |
| **Angla nomo** | Gujarati
 |
| **Franca nomo** | gujarati
 |
|  |

La **guĝarata lingvo** estas lingvo deveninta de sanskrito. Ĝi estas la oficiala lingvo de la barata ŝtato Guĝarato, kaj de la apudaj teritorioj Damano kaj Diuo kaj Dadro kaj Nagar-Havelio. Ekzistas ĉirkaŭ 46 milionoj da guĝaratlingvanoj en la mondo. Ĝi estis la unua lingvo de Mohandas Karamchand Gandhi kaj de Vallabhbhai Patel.

## Literaturo

### Gazetoj

* *Jai Hind*
* *Janmabhoomi*

## Aliaj projektoj
# Kultura alpropriĝo

**Kultura alpropriĝo** (en la angla: *cultural appropriation)* estas la transpreno aŭ la uzo de la elementoj de malpli superrega kulturo en nedezirinda kaj ofenda maniero laŭ ties membroj - tiel ke ĝia heredaĵo estas misuzata de homoj en privilegia pozicio. Ĉi tio diferencas de forpuŝita grupo, kiu adoptas ion de superrega kulturo en procezo de kultura asimilado.

Iuj personoj kritikas kulturan alproprigon, precipe kiam elementoj de soci-etna malplimulto estas uzata de membroj de la superrega kulturo. Ofte citita ekzemplo de kultura alproprigo estas la portado de feltharoj, natura hararanĝo prezentata inter multaj nacioj tra la mondo.

## Artoj

Ankaŭ en la artoj, la termino estas pli kaj pli ofte uzata. Tie estas kreskanta kritiko de kultura alpropriĝo fare de verkistoj aŭ filmistoj. Laŭ la kritikistoj, ili ne kapablas krei rakontojn pri homoj el aliaj kulturoj ol tla kulturo, sed nur pri homoj el kulturo al kiu ili mem apartenas. Ekzemplo de tio estas ke, laŭ tiuj kritikistoj ekzemploj estas jenaj: blankaj verkistoj neniam kapablos verki el la perspektivo de la nigra komunumo aŭ eksterulo kiu neniam prenis drogojn, ne scias verki pri la vivo de narkotikulo.

## Notoj kaj referencoj

Tiu ĉi artikolo estas parte transprenita el la samtema artikolo en la nederlanda vikipedio je la 12-a de julio 2019.

## Referencoj
# Fiksa telefono

Krankinduktila ŝtalkesta tabla telefono
**Fiksa telefono** aŭ *kabla telefono* aŭ *konduktila telefono* konektiĝas al la tradicia kabla telefona reto. La antonimo de la **fiksa telefono** estas poŝtelefono, kie la reto estas senkabla.

La distingo inter kabla kaj senkabla retoj ĉefe okazas ĉe la lasta etapo de transdono de telefona signalo tra la reto, al kiu estas konektita la uzanto de la telefona numero. Kutime la kabla reto konsistas el la subtera kabla reto. Plej ofte estas uzata kupra kablo kun du fadenoj. En la lastaj jaroj oni komencas uzi optikajn kablojn. Krom analoga signalo de kutima telefona interpadolado oni ankaŭ povas transsendi aliajn signalojn, kiuj ebligas uzojn de kromaj servoj, ekzemple tiujn de ISDN-telefono kaj DSL. Tamen, oni povas uzi DSL nur kun kupraj kabloj.

Fiksa telefono povas esti:

1.**malaŭtomata**

telefono kun loka baterio (krankinduktila)
telefono kun centra baterio (sendiska)
2.**aŭtomata**

diska
butonara-impulsa
butonara-frekvenca
Kompakta butonara mura plasta telefono
Ericofon renverse, verŝajne la unua kompakta tabla diskuma telefono
*Pli detalajn informojn legu en la jena artikolo Telefono!*

La **kompaktaj telefonoj** draste ŝanĝis aspekton de la telefonoj. Tuto de la telefono estas unueca, do ĉiuj konsistaĵoj estas en la aŭdparolilo. Verŝajne la unua estas la sveda tabla Ericofon, ĝi havas la diskon sube, meze de la disko estas la komutilo. Post apero de la butonaj telefonoj oni faris ofte malgrandajn murajn kompaktajn telefonojn.

**Subcentrala telefono** (ĉe aŭtomataj centraloj): fiksa telefono kun krombutono. Se oni premas ĝin, anonciĝos la urba lineo. La modernaj subcentralaj telefonoj havas pliajn butonojn, kiuj helpas la internan trafikon.

Mineja krankinduktila telefono
Mineja diska telefono
**Mineja telefono**: estas tre stabila por kontraŭstari la cirkonstancojn. La eksteraĵo estas dika ŝtalo. Ĝi pezas 30-50 kg-ojn.

Kombina telefono per magnetofono
**Kombina telefono**: oni kombinas telefonon kun magnetofono aŭ/kaj telekopiilo. Se la vokito ne estas ĉetelefone, la magnetofono konservas la mesaĝon, se la telefonado ne sufiĉas, ĉar necesas ankaŭ skribaĵo, oni uzas telekopiilon.

Krom la fina reto ĉe uzanto, ekzistas ankaŭ la "kerna reto" de telefonkompanio. Kutime eĉ ĉe poŝtelefonaj kompanioj la "kerna reto" estas kabla reto, kiu kunligas plurajn lokajn staciojn (mobiltelefonaj antenoj). Foje ekzistas pluraj "subretoj", kiuj estas kunigitaj helpe de optika kablo aŭ satelitoj. En militaj taskoj ofte eĉ por "kerna reto" oni uzas mobilan reton.