Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ideogramo

| Ideogramo
 |
| --- |
|  |
| **simbolo** |
|  |

Signo en Hispanio por"Hundoj ne permesataj!" . Tiu ilustraĵo estas piktogramo. La ruĝa cirklo kaj baro estas **Ideogramo** reprezentanta la ideon de "neniu" aŭ "ne permesata".
**Ideogramo** estas grafika simbolo kiu reprezentas ideon aŭ koncepton. Kelkaj ideogramoj povas esti komprenataj ĉar ili similas bildon; ili estas konataj kiel piktogramoj. Aliaj dependas de konvencio por esti komprenebla.

## Vidu ankaŭ

* Logogramo (vorterosigno)

* Ĉina skribo
* Piktogramo

## Noto kaj referencoj

Tiu ĉi artikolo estas traduko de la artikolo Ideogram en la versio *Simple English*, listo de aŭtoroj.
# Litero

**Litero** estas la plej malgranda memstara grafika elemento kun propra son-valoro (aŭ nura efiko al ĉirkaŭstaraj literoj) de alfabeto.
La plej disvastigitaj literoj venas de la latina alfabeto kun ties postaj aldonoj, sed multaj famaj literoj ankaŭ havas grekan fonton. En kelkaj religiaj sistemoj, menciinde en la juda Kabalo, literoj havas simbolan signifon. En multaj alfabetoj la literoj povas reprezenti numeralojn. Ofte la unuopaj literoj havas propran nomon (ekzemple en la greka alfabeto kaj en la runaj alfabetoj), alikaze, ili nomatas laŭ sia sonvaloro (+ vokalo ĉe konsonantoj).
Esperanto estas kutime skribata per Esperanta alfabeto.

|  |
| --- |
| **Latina aboco** |
|  | A
 | B
 | C
 | D
 |  |
| E
 | F
 | G
 | H
 | I
 | J
 |
| K
 | L
 | M
 | N
 | O
 | P
 |
| Q
 | R
 | S
 | T
 | U
 | V
 |
|  | W
 | X
 | Y
 | Z
 |  |

| Latina aboco
 |
| --- |
| A | Å | Æ | Ä | B | C | Ĉ
 |
| Ç | CH | D | Ð | E | F | FF
 |
| G | Ĝ | H | Ĥ | I | IJ | J
 |
| Ĵ | K | L | LL | M | N | Ñ
 |
| O | Ø | Œ | Ö | P | Q | R
 |
| RH | S | Ŝ | ß | T | Þ | U
 |
| Ŭ | Ü | V | W | X | Y | Z
 |

| Esperanta alfabeto
 |
| --- |
| A | B | C | Ĉ | D | E
 |
| F | G | Ĝ | H | Ĥ | I
 |
| J | Ĵ | K | L | M | N
 |
| O | P | R | S | Ŝ | T
 |
|  | U | Ŭ | V | Z
 |

## Vidu ankaŭ

* Majusklo
* Minusklo
* Tipografio
* Silabo
* Ideogramo
* Ofteco de Esperantaj Literoj

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2010-04-03 per la retarkivo Wayback Machine
# Demando

**Demando** estas ĉia frazo kutime uzata por eltrovi ion de la aŭskultanto. Per la "demando" oni sciigas al la aŭskultanto, kion oni volas scii, kaj en normalaj cirkonstancoj li donos la "respondon", se li povas.

Ĉiuj lingvoj havas iun gramatikan manieron esprimi demandojn. Tamen povas okazi, ke gramatika demando ne estas vera demando, sed vere ĝentila ordono (ekz-e "Ĉu vi povas malfermi la fenestron?") aŭ simpla pensigo (retorika demando).

En Esperanto gramatikaj demandoj ĉiam komenciĝas per demando-vorto (*ĉu* aŭ unu el la tabelvortoj komenciĝantaj per *ki-*). "Ĉu" estas uzata por "frazaj" aŭ "decidaj demandoj" (respondeblaj per "jes" aŭ "ne"), ki-vortoj por "vortaj demandoj" (respondeblaj per vorto, kiu povas transpreni la gramatikan rolon de la ki-vorto).

## En Edukado

Demandoj estas la komencaj stadioj de komenca esplorado. Per la scienca metodo, la demando kutime formas la bazon por la esploro, kaj povas esti vidata kiel transira stadio inter observado kaj hipotezo. Studentoj de ĉiuj aĝoj uzas demandojn kiel parton de lernado de studfakoj bazitaj de pli kaj pli precizaj scioj pri la ĉirkaŭa mondo. La kapablo de lernantoj krei testindan demandon estas esenca por lerni esploradon. La sokrata metodo de levado de demandojn pri la respondoj de la studento povas esti uzata de la instruisto por konduki lin al la vero sen rekta instruado kaj helpas la studenton atingi logikajn konkludojn.

Ofta kaj akceptita uzo de demandoj en la eduka sistemo estas en la kunteksto taksi la sciojn de studento per testo kaj ekzameno.

## En Filozofio

Filozofiaj demandoj pli fokusas al ideoj ol faktaj informoj. Ĉi tiuj estas demandoj, kiujn ne eblas respondi plene de iu ajn fonto. Filozofio traktas demandojn, kiuj aperas kiam homoj pripensas siajn vivojn kaj la ĉirkaŭan mondon. Iuj el la filozofiaj demandoj estas praktikaj kaj devenas de la vivo de la agado. Ekzemple: "Ĉu estas pravigo de eŭtanazio?", "Ĉu la ŝtato rajtas limigi, alivorte cenzuri, spektadon kaj distribuadon de pornografio aŭ limigi cigaredajn reklamojn?" Kaj pli.

Aliaj filozofiaj demandoj estas pli teoriaj, kvankam ili ofte devenas de pensado pri praktikaj aferoj.

## Proverbo

Ekzistas pluraj proverboj pri demando en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ĉiun demandu, sed mem al vi komandu.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ĝi havas ankoraŭ signon de demando.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Peto kaj demando kondukas tra l' tuta lando.* **”** |

 |

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Demando jes-ne
* Demandaro
# Open Library

| Open Library |
| --- |
| *Open Library* |
| *Open Library* |
| **cifereca biblioteko • interreta datenbanko • biblioteko • libera programaro • retejo • bibliografa datenbazo** |
| **Priskribo** | Cifereca biblioteka indekso
 |
| **Lando** | Usono
 |
| **Retadreso** |
 |
| **Kategorio** | Reta biblioteko
 |
| **Lingvo(j)** | angla, ĉeĥa, germana, franca, kroata, itala, portugala, telugua, ĉina, ukraina
 |
| **Posedanto** | Interreta Arkivo
 |
| **Registriĝo** | libervola
 |
| **Fondiĝo** | 2006
 |
| **Stato** | aktiva
 |
|  |

Open Library ([O*Ŭ*-p*e*n LA*J*-b*rer*-i], esperante *Malfermita Biblioteko*) estas reta projekto intencanta krei "unu retpaĝon por ĉiu libro iam ajn eldonita". Kreita de Aaron Swartz, Brewster Kahle, Alexis Rossi, Anand Chitipothu, kaj Rebecca Hargrave Malamud, Open Library estas projekto de la Interreta Arkivo, neprofitcela organizaĵo. Ĝi estis financita parte per subvencioj de la Kalifornia Ŝtata Biblioteko kaj la Fondaĵo de Kahle/Austin. Open Library provizas retajn ciferecajn kopiojn en multaj formatoj, kreitajn el fotoj de multaj libroj je publika havaĵo, ĉu presataj aŭ nepresataj.

## Tradukfonto

|  |  |
| --- | --- |
|  | En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de teksto el la artikolo "Open Library" en la angla vikipedio (fonta versio 1303769499). En historio de la alilingva artikolo troveblas la kontribuantoj. |
# Vortospeco

| **Vortospecoj** |
| --- |
| * substantivoj
* adjektivoj
* pronomoj
* numeraloj
* verboj
* adverboj
* prepozicioj
* konjunkcioj
* subjunkcioj
* partikuloj
* interjekcioj
* onomatopeoj

---

* nomo
	+ komunaj nomoj
	+ propraj nomoj
 |

**Vortospeco** (ankaŭ: **parolelemento**, **vortklaso**, **vortkategorio** (latine: *partes orationis;* anglalingve: *part of speech* aŭ *word class*) aŭ **leksika kategorio** estas klaso da vortoj de unu lingvo pro la rilato laŭ komunaj gramatikaj distingoj.

En Esperanto kelkaj gravaj vortospecoj estas markitaj per finaĵoj, ekzemple -o por substantivoj, -a por adjektivoj, -i por verboj en infinitivo, -e por adverboj. Tiaspecan principon apenaŭ eblas trovi en la plejmultaj aliaj lingvoj. En la sveda ekzemple, le plejmultaj sed ne ĉiuj verboj finiĝas per "-a", kaj multaj aliaj vortoj povas ankaŭ finiĝi per "-a", precipe adjektivoj.

Ne ekzistas universala nedisputebla sistemo pri vortospecoj por ĉiuj lingvoj, sed ankaŭ en nur unu lingvo povas ekzisti pluraj sistemoj de klasado kun malsama kvanto da vortospecoj, aŭ vortospeco foje povas esti malklara aŭ dubinda. Kelkaj vortospecoj mankas en kelkaj lingvoj. Ekzemploj:

* Artikolo: En Esperanto ekzistas unu vorto kiu apartenas al la klaso, nome "la", kelkaj lingvoj havas plurajn artikolojn, sed diversaj lingvoj entute ne havas ilin, ekzemple la indonezia.
* Postpozicio: Klaso estas kutima en certaj lingvoj, aŭ nekutima sed enhavas kelkajn vortojn en aliaj (ekzemple la sveda havas ĉirkaŭ 4 postpoziciojn kaj grandan kvanton da prepozicioj), en Esperanto ĝi ne ekzistas (anstataŭe disponeblas prepozicioj kaj akuzativo).

## Referencoj
# Medana Hokiena lingvo

|  |
| --- |
| **Medana Hokiena lingvo** |
| **dialekto** |
| **Zhangzhou dialect • Q10904122** |
| **Parolantoj** | 900 000
 |
| Lingvaj kodoj
 |
| **Angla nomo** | Medan Hokkien
 |
|  |

La **Medana Hokiena lingvo** estas loka variaĵo de Hokien parolata inter la ĉinoj en Medano, Indonezio. Ĝi estas la *lingvafrankao* en Medano tiel kiel en aliaj nordaj urbaj ŝtatoj de Norda Sumatro ĉirkaŭe kaj ĝi estas subdialekto de Zhangzhou (漳州) dialekto, kune kun vasta uzo de indonezia kaj angla lingva vortoprunto. Ĝi estas plejparte parolata dialekto: ĝi estas malofte skribita per la ĉinaj karaktroj ĉar Indonezio malpermesis la uzon de ĉinaj karaktroj dum la Nova Orda epoko kaj ne estas norma latinigo.

## Vidu ankaŭ

* Penanga Hokiena lingvo
* Holopedia
* Kampanjo Parolu Hokienon

## Eksteraj ligiloj

* Podkasto de Medana & Penanga Hokieno (en minana ĉino)
# Milfolia akileo

| Kiel legi la taksonomion**Milifolia akileo** |
| --- |
|  |
|  Milfolia akileo (*Achillea millefolium*) |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Plantoj *Plantae*  |
| Divizio:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso:
 | Verdukotiledonoj Eudicots  |
| Subklaso:
 | Asteredoj *Asteridae*  |
| Ordo:
 | Asteraloj *Asterales*  |
| Familio:
 | Asteracoj *Asteraceae*  |
| Genro:
 | **AkileoAchillea* L. |

 |
| Specio
 |
| *Achillea millefolium* L.

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Milifolia akileo
 |

 |
|  |

**Milifolia akileo** (science, *Achillea millefolium*) estas plurjara planto kun rampaj radikoj el la genro Akileo. Ĝi grupiĝas en herbejoj, razenoj kaj apud heĝoj. Ĝi estas tre vaste disvastiĝinta tra Eŭropo.

La tigo lanuga, kelkfoje laneca, estas rekta, de 15 ĝis 80 cm alta.
La folioj kreskas je la bazo de la pedunklo de la floroj. Ili estas duoble plume dividitaj en multnombraj, molaj folieroj. Tiu aspekto donis la nomon al la planto.
La floroj, blankaj, foje rozkoloraj aŭ purpuraj, grupiĝas en blankaj kapituloj, 4-7mm larĝaj, kiuj formas korimbojn.

## Uzado

milfolia akilego sekigita kiel drogo (Millefolii herba)
milfolia akilego (*Achillea millefolium*)
La milfolia akilego estas uzata kiel spicaĵ- kaj oficina planto.

La supreteraj plantparto taŭgas kiel medicina drogo: "herbo de la milfolia akilego" (latine, *Millefolii herba*); "floroj de la akilego" (latine, *millefolii flos*). Ili povas esti uzata kiel tizano aŭ kiel freŝa plantsuko. La milfolia akilego havas koleagogan kontraŭbakterian adstringantan kaj spasmolitan efikon..

De interne la planto efikas kontraŭ senapetiteco kaj dispeptaj perturboj (sento de tropleniĝo, kramfoj en la stomako-kaj intesto, furzado). Plie ĝi helpas ĉe kelkaj virinaj perturboj.

Ĝi helpas ĉe vundoj, hemoroidoj kaj reduktas la produktadon de ŝvito.
La hepatoprotekta propreco de *Achillea millefolium* kaj ĝiaj ekstraktoj estas fakto.

La milfolia akilego enhavas jenajn enhavosubstancojn: eteraj oleoj (enhavas iom da kamforo, α- kaj β-Pinenoj, 1,8-Cineolo, α-kariofilo kaj sabino), azulenogenaj seskviterpenlaktonoj (proazulenoj) de la guajanolidoj kaj neazulenogenaj seskviterpenlaktonoj de la germakranolidooj .
Kiel akompanaj substancoj ekzistas flavonoidoj, kumarinoj, poliinoj, kafoacidaĵoj kaj aĥileino.

En la pasinteco la homoj kolorigis per akileo lanon flave

## Literaturo

* Jaakko Jalas, Juha Suominen: *Atlas florae europaeae*. Band 8 (Nymphaeaceae to Ranunculaceae). S. 51-55, Helsinki 1989. ISBN 951-9108-07-6

## Referencoj
# Inĉono

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Iĉono.
 |

| Inĉono
 |
| --- |
|  |
| metropola urbo de Sud-Koreio   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Vladivostoko (2012–) Kobeo (2010–) Jokohamo (2009–) Manilo (2008–) Mérida (2007–) Ĉongĉingo (2007–) Venĝou (2006–) Honoluluo (2003–) Kantono Honoluluo (2003–) Tel-Avivo (2000–) Panamurbo (2000–) Narita (1998–) Hai Phong (1997–) Dalian (1994–) Tjanĝino (1993–) Kitakjuŝo (1988–) Anchorage (1986–) Filadelfio (1983–) Burbank (1961–) Distrikto Nordo de Kastelo  Rio-de-Ĵanejro   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Paul Yoo
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 3 049 315  (2025) [+] |
| **Loĝdenso** | 2 913 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 37° 28′ N, 126° 39′ O (mapo)37.463888888889126.64861111111 [+] |
| **Alto** | 7 m [+] |
| **Areo** | 1046,807 km² (10 468 0.7 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Inĉono (Suda Koreio)DEC |
| Situo de Inĉono |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Incheon [+] |
|  |

**Inĉono** (koree 인천, *Incheon*) estas milionurbo, universitata urbo, marhaveno kaj la tria plej granda urbo en Sud-Koreio.

## Geografio

Inĉono troviĝas sur ebenaĵo laŭ la Flava Maro en nordokcidenta parto de la lando.

## Historio

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis en 475. La nuna loknomo uziĝas ekde 1413. La moderna haveno fondiĝis en 1883. En 1950 granda batalo okazis por la urbo. En 2007 Inĉono deklaris sin "angla urbo", ĉar la urbo bezonas parolantojn de la angla lingvo. Tio estas moderna lingvolerna kampanjo.

## Klimato

Inĉono havas kontinentan klimaton. Jare pluvas pli, ol 1100 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed precipe inter junio-septembro. Tiam la temperaturo varias inter 20-28 °C, en vintro tio estas sub frostopunkto.

## Trafiko

Inĉon havas internacian flughavenon (konata kiel "**Seulo**") kaj grandan havenon. La kontaktoj trajne kaj voje estas bonaj. En la urbo metroo kaj aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Placo en Inĉono
## Ĝemelurboj

* Ĉinio
	+ Dalian
	+ Tianjin
* Aleksandrio, Egiptio
* Tel-Avivo, Israelo
* Japanio
	+ Kitakjuŝu
	+ Kobeo
* Panamurbo, Panamo
* Manilo, Filipinoj
* Hai Phong, Vjetnamio
* Jekaterinburgo, Rusio
* Banten, Indonezio
* Usono
	+ Anchorage
	+ Burbank
	+ Honolulu
	+ Filadelfio
* Phnom Penh, Kamboĝo

## Referencoj
# Latinxua Sin Wenz

Gazeto „Dazhung Bao“ („Dazhongbao“, 大众报) eldonita en Sovetunio
**Latinxua Sin Wenz** (ĉine: 拉丁化新文字; Lādīnghuà Xīn Wénzì), foje ankaŭ nomata **Sin Wenz**, **Zhongguo Latinxua Sin Wenz**, **Beifanĝua Latinxua Sin Wenz** aŭ **Latinxua**) estas malmulte uzita sistemo de latiniigo de la ĉina lingvo. Oni kutime ne skribis tonojn, kiujn oni deduktis de la kunteksto.

Historie ĝi estis la unua sistemo de latinigo de la ĉina, uzata de ĉinoj anstataŭ ideogramoj. Ĝi estis kreita en Sovetunio kaj uzita de ĉinaj enmigrintoj, tiam multaj en orienta Siberio, ĝis kiam ili forlasis la landon. Poste ĝi reviviĝis portempe en la norda parto de Ĉinujo, sed estis forlasita post kreado de la popolrespubliko de Ĉinujo, supozeble ĉar komunisma regantaro ne volis asociiĝi kun la antaŭjuĝoj kontraŭ la alfabeto en la regionoj, kie komunisma potenco ankoraŭ ne establiĝis.

Kreo de la latina skribo por la ĉina lingvo estis parto de la larĝa movado por alfabetigo de popoloj en frua Sovetunio: tiam latinskribajn alfabetojn ricevis pluraj lingvoj, kiuj antaŭe ne havis alfabeton aŭ limigite uzis diversajn sistemojn surbaze de la cirila aŭ de la araba skribo. Oni planis ankaŭ latinigon de la rusa skribo, jam pretis du esence similaj sistemoj. Plejparto de tiuj alfabetoj estis kelkajn jarojn post la enkonduko, dum regado de Stalin, anstataŭigitaj per ciril-bazitaj.

## Eksteraj ligiloj

* angle Sin Wenz 新文字, Mark Swofford, 2004
# Beto (litero)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Pri la legomo, vidu en Beto.
 |

|  |
| --- |
|  |
| Greka alfabeto
 |
| Αα Alfo
 | Νν Nuo
 |
| Ββ Beto
 | Ξξ Ksio
 |
| Γγ Gamo
 | Οο Omikrono
 |
| Δδ Delto
 | Ππ Pio
 |
| Εε Epsilono
 | Ρρ Roto
 |
| Ζζ Zeto
 | Σσς Sigmo
 |
| Ηη Eto
 | Ττ Taŭo
 |
| Θθ Teto
 | Υυ Upsilono
 |
| Ιι Joto
 | Φφ Fio
 |
| Κκ Kapo
 | Χχ Ĥio
 |
| Λλ Lambdo
 | Ψψ Psio
 |
| Μμ Muo
 | Ωω Omego
 |
| Iamaj literoj1,2 |
|  Digamo
 |  Sano
 |
|  Stigmo
 |  Kuoppo
 |
|  Heto
 |  Sampio
 |
|  |  Ŝo
 |
|

---

 |
| 1 Referencoj 2 Eksteraj ligiloj |

**Beto** (majuskle **Β**, minuskle **β**, ena **ϐ**) estas la 2-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj numeraloj ĝi valoras je 2. Ĝi devenas de la fenica , signifante domo. Nuntempe la grekoj prononcas ĝin, kiel **v**. Literoj devenantaj de beto estas la latina B aŭ b kaj la cirilaj Б aŭ б kaj В aŭ в (respektive majuskle kaj minuskle). En la cirila skribmaniero oni prononcas literon *Б* kiel **b** kaj literon *В* kiel **v**.

En bonkvalita printo, iam uzata estas varianto **ϐ** de la litero kiu ne havas subliniaĵon escepte de je la komenco de vorto: “βίβλος” estas skribata kiel “βίϐλος”. Minuskla **β** estas tamen tre komuna en manskribado.

En antikva greka lingvo, beto prezentis sonon /b/ kaj la nomo de la litero, *Βήτα*, estis prononcita simile al [ˈbɛːta].

En novgreka lingvo, ĝi prezentas voĉan labiodentalan frikativon /v/ kaj la novgreka lingva nomo de la litero, *Βήτα*, estas prononcata kiel [ˈviˑta].

Kaj en la Internacia Fonetika Alfabeto, la litero /β/ signas neniun el tiuj du sonoj, sed tre similan sonon, nome la voĉan bilabialan frikativon aŭ frotsonon  aŭskulti.

## Uzoj kiel simbolo aŭ nomo

Beto estas ofte uzata por ĝeneralaj variabloj en matematiko kaj fiziko.

La specifaj signifoj de beto estas:

* En geometrio estas beto-angulo.
* En geologio estas beto-kvarco.
* En fiziko estas beto-diseriĝo, beto-partiklo, beto-radio, beta radiado.
* En la internacia fonetika alfabeto, kiel jam menciita, greka minuskla beto estas simbolo de voĉa bilabiala frikativo.
* Beta-karbono estas karbono en la dua loko en kemia kombinaĵo en organika kemio, numerante de la funkcia grupo

|  |
| --- |
|  Alfa- kaj beta-situoj de karbona atomo en ekzempla kombinaĵo
 |

## Vidu ankaŭ

* Greka alfabeto
# Internet Assigned Numbers Authority

| Internet Assigned Numbers Authority
 |
| --- |
|  |
| **registraŭtoritato neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco
 | 1980-aj jaroj vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Los-Anĝeleso
 |
| Adreso
 | 12025 Waterfront Drive, Suite 300 |
| **Agareo** |
atingorajto • cenzuro • demokratio • bita divido • ciferecaj rajtoj • informlibereco • retneŭtraleco • privateco • sociologio • regado de Interreto

 |
| **Fondinto*j | Jon Postel vd |
| **Posedatoj** | example.com IANA-horzono  vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

*Se vi venis ĉi tien per ligilo, kiu ne temis pri la superregado de Interreto, klaku ĉi tie por vidi aliajn eblecojn.*

**Internet Assigned Numbers Authority** (tre ofte mallongigite: IANA), do Interreta Aŭtoritato pri Numeroj Apartenaj, estas organizaĵo kiu regas la disporciumadon de retadresoj, domajnoj, kaj retprotokolaj kodpunktoj. Ĝi estas fako de ICANN ekde ĉi ties fondiĝo fine de septembro 1998.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# ISO 8859-1

| ISO 8859-1
 |
| --- |
|  |
| **Etendita Askio IEC standard (en)  normo de ISO**  |
| **Dum** | nekonata - nekonata/nuntempe
 |
| **Antaŭulo** | Multinational Character Set
 |
| **Sekvanto** | ISO/IEC 8859-2
 |
|  |

**ISO/IEC 8859-1** (aŭ **ISO 8859-1**, **Latin-1**) estas signara kodo por prezenti en komputilo literojn de okcidenteŭropaj lingvoj kaj aliajn signojn.

ISO 8859-1 uzas 8 bitojn por ĉiu signo. Kodpozicioj 0x00 ... 0x7F estas samsignifaj kiel en ASCII.

Kodoj 0—31 (0x0—0x1F) kaj 127—159 (0x7F—0x9F) ne estas difinitaj.

**ISO-8859-1** kiel registrita de IANA en 1992 diferenciĝas de ISO/IEC 8859-1 per tio ke kodpozicioj 0—31 kaj 127—159 estas stiraj, plejparto el ili ne estas uzata. En HTML ISO-8859-1 estas uzata se ne estas skribita io alia (sed en XHTML se ne estas skribita io alia estas uzata UTF-8).

Eblaj nomoj de la kodo laŭ IANA: **ISO\_8859-1:1987**, **ISO\_8859-1**, **ISO-8859-1**, **iso-ir-100**, **sISOLatin1**, **latin1**, **l1**, **IBM819**, **CP819**.

En Unikodo la 256 unuaj kodpozicioj estas samsignifaj kiel en ISO-8859-1.
CP1252 (**Windows−1252**) diferenciĝas de ISO-8859-1 per tio ke kodnumeroj 128—159 estas uzataj por diversaj signoj. Ofte oni ne distingas kodojn ISO-8859-1 kaj CP1252.

## Tabelo de la kodo

Deksesumaj nombroj sub la literoj estas kodoj de la signoj laŭ Unikodo.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | .0 | .1
 | .2 | .3
 | .4 | .5
 | .6 | .7
 | .8 | .9
 | .A | .B
 | .C | .D
 | .E | .F
 |
|   8.
 | PAD 80 | HOP 81 | BPH 82 | NBH 83 | IND 84 | NEL 85 | SSA 86 | ESA 87 | HTS 88 | HTJ 89 | VTS 8A | PLD 8B | PLU 8C | RI 8D | SS2 8E | SS3 8F |
|   9.
 | DCS 90 | PU1 91 | PU2 92 | STS 93 | CCH 94 | MW 95 | SPA 96 | EPA 97 | SOS 98 | SGCI 99 | SCI 9A | CSI 9B | ST 9C | OSC 9D | PM 9E | APC 9F |
|   A.
 |   A0 | ¡ A1 | ¢ A2 | £ A3 | ¤ A4 | ¥ A5 | ¦ A6 | § A7 | ¨ A8 | © A9 | ª AA | « AB | ¬ AC | ­ AD | ® AE | ¯ AF |
|   B.
 | ° B0 | ± B1 | ² B2 | ³ B3 | ´ B4 | µ B5 | ¶ B6 | · B7 | ¸ B8 | ¹ B9 | º BA | » BB | ¼ BC | ½ BD | ¾ BE | ¿ BF |
|   C.
 | À C0 | Á C1 | Â C2 | Ã C3 | Ä C4 | Å C5 | Æ C6 | Ç C7 | È C8 | É C9 | Ê CA | Ë CB | Ì CC | Í CD | Î CE | Ï CF |
|   D.
 | Ð D0 | Ñ D1 | Ò D2 | Ó D3 | Ô D4 | Õ D5 | Ö D6 | × D7 | Ø D8 | Ù D9 | Ú DA | Û DB | Ü DC | Ý DD | Þ DE | ß DF |
|   E.
 | à E0 | á E1 | â E2 | ã E3 | ä E4 | å E5 | æ E6 | ç E7 | è E8 | é E9 | ê EA | ë EB | ì EC | í ED | î EE | ï EF |
|   F.
 | ð F0 | ñ F1 | ò F2 | ó F3 | ô F4 | õ F5 | ö F6 | ÷ F7 | ø F8 | ù F9 | ú FA | û FB | ü FC | ý FD | þ FE | ÿ FF |

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2011-05-14 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
*
# Dividsigno

÷

| Interpunkciaĵoj
 |
| --- |
|
apostrofo ( **'** ); ( **’** )
citiloj (**« »**); (**„ “**); (**“ ”**) (**" "**)
demandosigno ( **?** )
dupunkto ( **:** )
komo ( **,** )
krampoj ( **( )** ); ( **[ ]** ); ( **{ }** ); ( **< >** )
kridemandosigno ( **‽** ) ( ?! )
krisigno ( **!** )
punkto ( **.** )
punktokomo ( **;** )
spaceto (   )
streketoj ( **‒** ); ( **–** ); ( **—** ); ( **―** ) ( **‐** )
oblikvo ( **/** )
tripunkto ( **…** ) ( **...** )

 |
| Aliaj tipografiaj markoj
 |
|
asterisko ( **\ )
bulmarko ( **•** )
retroklino ( **\** )
dividsigno ( **÷** )
egalsigno ( **=** )
heliko ( **@** )
kaj-signo ( **&** )
krado ( **#** )
numero-signo ( **№** )
obeluso aŭ ponardo ( **† ‡**)
plus-minus-signo ( **±** ); ( **∓** )
substreko ( **\_** )
tildo ( **~** )
vertikala streko aŭ "dukto" ( **|** )

 |

**Dividsigno** aŭ **÷**, (iame nomata obeluso) estas signo indikanta dividon. Ĝia unikoda numero estas U+00F7. Oni povas ankaŭ tajpi ĝin per la klavokombino *Alt 0247* aŭ *Alt 246*.

Oni ankaŭ indikas la dividon per la signoj « :  » , aŭ «  ⁄  » (baro de fracio).

La simbolo ponardo (« † ») estas evoluo de **÷**.

En la malnovaj skribaĵoj, la signo **÷**,
komence uzata de Aristarko,
utilis por marki la partojn de libroj, kiuj ŝajnis dubindaj
(aldonaĵoj, mistradukoj, mislokado de versoj...), ĉefe en la verko de
Homero. La fino de la dubinda parto estis markita de **:**.
# Victiparo

**Victiparo** estas kroma sufiĉe riĉa tiparo, kies signobildojn diversaj aplikaĵoj uzas por surekranigi (aŭ printi, aŭ alimaniere eligi) signojn mankantajn en la ĉefa tiparo elektita de la uzanto. Praktike tio kutime implicas, ke la signoj estas koditaj per Unikodo.

Manke de taŭga victiparo (se nenia victiparo estas provizita, aŭ se la koncerna signo mankas en la provizitaj victiparoj) la uzanto vidos anstataŭe ortogramon aŭ malplenan signokadron, demandosignon, signopastiĉon aŭ ion egale nekompreneblan.

Victiparon oni povas indiki ekz-e en stilfolio de retpaĝo, aŭ kiel agordon de librolegilo.