Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# EBCDIC

**EBCDIC** (angle *Extended Binary Coded Decimal Interchange Code* — pligrandigita duume kodita dekuma interŝanĝa kodo) estas signara kodo por priskribi en komputilo literojn kaj aliajn signojn. Ĝi unue estis uzata en komputiloj de firmao IBM de la jaroj 1950-aj kaj 1960-aj kaj ĝis nun estas uzata en iaj maloftaj grandaj komputiloj.

Estis minimume 6 variantoj de EBCDIC ne kongruaj unu kun la alia.

EBCDIC uzas 8 bitojn por ĉiu signo.

CCSID 500 estas pli nova varianto de EBCDIC kun aldonaj signoj.

|  | .0 | .1 | .2 | .3
 | .4 | .5 | .6 | .7
 | .8 | .9 | .A | .B
 | .C | .D | .E | .F
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0.
 | NUL | SOH | STX | ETX | PF | HT | LC | DEL
 |  |  | SMM | VT | FF | CR | SO | SI
 |
| 1.
 | DLE | DC1 | DC2 | TM | RES | NL | BS | IL
 | CAN | EM | CC | CU1 | IFS | IGS | IRS | IUS
 |
| 2.
 | DS | SOS | FS |  | BYP | LF | ETB | ESC
 |  |  | SM | CU2 |  | ENQ | ACK | BEL
 |
| 3.
 |  |  | SYN |  | PN | RS | UC | EOT
 |  |  |  | CU3 | DC4 | NAK |  | SUB
 |
| 4.
 | SP |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ¢ | . | < | ( | + | |
 |
| 5.
 | & |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ! | $ | \* | ) | ; | ¬
 |
| 6.
 | — | / |  |  |  |  |  |  |  |  |  | , | % | \_ | > | ?
 |
| 7.
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | : | # | @ | ' | = | "
 |
| 8.
 |  | a | b | c | d | e | f | g
 | h | i |  |  |  |  |  |  |
| 9.
 |  | j | k | l | m | n | o | p
 | q | r |  |  |  |  |  |  |
| A.
 |  |  | s | t | u | v | w | x
 | y | z |  |  |  |  |  |  |
| B.
 |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ` |  |  |  |  |  |  |
| C.
 |  | A | B | C | D | E | F | G
 | H | I |  |  |  |  |  |  |
| D.
 |  | J | K | L | M | N | O | P
 | Q | R |  |  |  |  |  |  |
| E.
 |  |  | S | T | U | V | W | X
 | Y | Z |  |  |  |  |  |  |
| F.
 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7
 | 8 | 9 |  |  |  |  |  |  |

En iuj variantoj la kodpozicio 0x4F estas «!» aŭ neniu signo; kodo estas 0x5F «|»; kodo 0x6A estas «|»; kodo 0xB9 estas neniu signo.
# Hindarja lingvaro

|  |
| --- |
| **hindarja lingvaro** |
|  |
| teritorio de disvastiĝo de la hindarja lingvaro
 |
| **lingva familio** |
| **Hindirana lingvaro • lingvoj de Sud-Azio** |
| **Parolata en** |  Barato  Pakistano  Bangladeŝo  Afganio  Nepalo  Srilanko kaj  Eŭropa Unio (cigana lingvo)
 |
| **Denaskaj parolantoj** | ĉ. miliardo
 |
| **Lingvistika klasifiko** |
|  hindeŭropa lingvaro
hindirana lingvaro
hindarja lingvaro |
| Lingvaj kodoj
 |
| **Glottolog** | indo1321
 |
| **Angla nomo** | Indo-Aryan
 |
| **Franca nomo** | langues indo-aryennes
 |
|  |

La **hindarja lingvaro** estas grupo da lingvoj, kiuj apartenas al la hindirana lingvaro, unuaranga branĉo de la hindeŭropa lingvaro.

## Priskribo

La lingvaro havas proksimume miliardon da parolantoj en Barato, Pakistano, Bangladeŝo, Afganio, Nepalo, Srilanko kaj Eŭropo (cigana lingvo).

La darda lingvaro antaŭe konsideriĝis subgrupo de la nuristana lingvaro, laŭ aktuala lingvistika interkonsento tamen temas pri subgrupo de la hindarjaj lingvoj.

*Rigveda* manuskripto en Nagario, komenco de la 19a jarcento.
La lingvoj de la lingvofamilio havas historion de preskaŭ kvarmil jaroj. Inter la malnovhindarjaj lingvoj ekde la 2-a jarmilo a.K. elstaras la lingvo Sanskrito kaj ĝia pli malnova praformo, la veda lingvo, en kiu estas skribitaj la sanktaj hinduismaj tekstoj Vedoj. Ĉirkaŭ la jaro 600 antaŭ Kristo ekestis la mezhindarjaj lingvoj, kiujn oni grupigas per la nomo Prakrito. La transiro de la mez- al la novmezhindarjaj lingvoj okazis inter la jaroj 900 kaj 1100 post Kristo.

## Modernaj lingvoj

Inter la modernaj unuopaj lingvoj de la hindarja lingvaro menciindas interalie la

* asama,
* bengala,
* biŝnuprija
* guĝarata,
* hindia lingvo kaj urduo, nome la Hindustana lingvo, la
* marata, halbia, odia
* nepalia, tarua, dotalia
* panĝaba,
* cigana (romaa),
* saraika,
* sinda kaj
* sinhala

lingvoj, kaj el la darda lingvaro interalie la

* kalaŝa,
* kaŝmira kaj
* ŝinaa

lingvoj.

hinduisma mantro en la skribsistemo Nagario
## Skribsistemoj

Pluraj lingvoj, interalie Sanskrito, la hindia, marata kaj nepala lingvoj, uzas la skribsistemo Nagario. Alia grupo da lingvoj, nome la bengala, asama, havas bengalan skribsistemon, kaj la panĝaba, guĝarata, orija kaj sinhala lingvoj poe havas tute unikan skribsistemon.

poemo en Urduo de la 18-jarcenta poeto *Mirza Ghalib*
Urduo, la lingvo de la barataj islamanoj, samkiel la aliaj en Pakistano uzataj hindarjaj lingvoj, nome la sinda, panĝaba kaj kaŝmira, skribiĝas per la persa-araba skribsistemo, kiu estas versio de la araba alfabeto pliampleksita je aldonaj diakritaj signoj.

## Aliaj projektoj

## Vidu ankaŭ

* Apabhransa
* Hindirana pralingvo
* la etnografian artikolon pri la popoloj de la hindarja grupo,
* kaj la tekston pri la deveno de la vortero -arja.
# AIX

*Por aliaj signifoj de **AIX**, vidu la paĝon AIX (apartigilo).*

| AIX
 |
| --- |
|  |
|  |
| Lasta stabila versio
 | 7.3.3 TL3 SP1
 |
| Programlingvo
 | C
 |
| Permesilo
 | nelibera permesilo
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo |
|  |

**AIX** estas la versio de komputila operaciumo Unikso de IBM. La unua eldono de AIX ekiĝis en 1986. Ĝi havis reputacion de granda malsameco de aliaj variantoj de unikso, malgraŭ ĝia havo de ĉiuj la oficialaj normoj. Ĝi havas ankaŭ multajn bonajn administrilojn por dosieraroj.

Oni trovas AIX ĉefe en la komputiloj de la serio RS/6000; malsame al Sun kaj aliaj komputilaj kompanioj, unikso ne estis la sola operaciumo de IBM, kiu uzis ĝin ĉefe en sciencaj uzoj. Aliaj operaciumoj kaj komputilsistemoj, kiel OS/400, estis plej popularaj en la afera mundo por IBM ol uniks-sistemoj.

La plej nova versio de AIX (en 2004) nomis AIX5L kaj havas multajn funkciojn por helpi kunlaboro kun Linukso. Oni eĉ povas diri, ke Linukso estas la ĉefa Uniksema operaciumo de la hodiaŭa IBM, kaj la plej bela epoko de AIX jam pasis.

## Eksteraj ligiloj

*  IBM AIX
# Krampo (interpunkcio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Krampo.* |

| Interpunkciaĵoj
 |
| --- |
|
apostrofo ( **'** ); ( **’** )
citiloj (**« »**); (**„ “**); (**“ ”**) (**" "**)
demandosigno ( **?** )
dupunkto ( **:** )
komo ( **,** )
krampoj ( **( )** ); ( **[ ]** ); ( **{ }** ); ( **< >** )
kridemandosigno ( **‽** ) ( ?! )
krisigno ( **!** )
punkto ( **.** )
punktokomo ( **;** )
spaceto (   )
streketoj ( **‒** ); ( **–** ); ( **—** ); ( **―** ) ( **‐** )
oblikvo ( **/** )
tripunkto ( **…** ) ( **...** )

 |
| Aliaj tipografiaj markoj
 |
|
asterisko ( **\ )
bulmarko ( **•** )
retroklino ( **\** )
dividsigno ( **÷** )
egalsigno ( **=** )
heliko ( **@** )
kaj-signo ( **&** )
krado ( **#** )
numero-signo ( **№** )
obeluso aŭ ponardo ( **† ‡**)
plus-minus-signo ( **±** ); ( **∓** )
substreko ( **\_** )
tildo ( **~** )
vertikala streko aŭ "dukto" ( **|** )

 |

Diversaj krampoj en la tiparo Arial
**Krampoj** estas interpunkciaj markoj, uzataj en paroj por apartigi aŭ interjekcii tekston de alia teksto. Inter specoj de krampoj troviĝas (la plej kutimaj) **rondaj krampoj** ( ), **rektaj aŭ kvadrataj krampoj** [ ], **kurbaj aŭ kunigaj krampoj aŭ vinkuloj** { }, kaj **angulaj krampoj** 〈 〉. Ĉiuj tiuj ĉi formoj povas esti uzataj laŭ tipografiaj konvencioj kiuj povas malsami de publikaĵo al publikaĵo kaj povas varii eĉ pli de lingvo al lingvo.

## Vidu ankaŭ

* Miensimbolo (uzas krampojn, ofte eĉ nepare)
# Postalveolara klaketo

| Postalveolara klaketo
 |
| --- |
| ǃ |
| Priskribo de la signo de la IFA
 | Krisigno
 |
| IPA-numero
 | 178
 |
| Kodoj
 |
| HTML, dekume
 | &#451;
 |
| Unikodo, deksesume
 | U+01C3
 |
| X-SAMPA
 | !\
 |
| Brajlo de IFA
 |  |
| Sono
 |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |

|  |
| --- |
| Sona ekzemplo |
| Duration: 2 seconds.0:02 |
| [ǃa ʔaǃa] |
|

---

 |

 |
| *Ĉu problemoj aŭdigi ĉi tiun dosieron? Vidu helpon.* |

 |
|  |

**Postalveolara klaketo** (en la Internacia Fonetika Alfabeto: [!]) en faka lingvaĵo de fonetiko estas postalveolara klaka sono. Tiuj klaketaj konsonantoj troveblas nur en iuj lingvoj de Afriko (ekzemple la kojsanaj lingvaroj aŭ la zulua) kaj de Aŭstralio. La !Kung lingvaro havas tiun sonon.

**Sono: aŭskulti
# To (kanao)

**と** (hiragana) aŭ **ト** (katakana) estas litero de la japana kanao. Prononcata kiel [to] Tiu litero estas 20-a litero de Goĵūon, 7-a litero de Iroha.

## Variantoj

Kombinaĵoj **トゥ**, **ドゥ** estas legata kiel [tu, du], por Fremdlingvaj vortoj.

### Do

**ど** (hiragana) aŭ **ド** (katakana) estas prononcata kiel [do]. Tiu litero estas signifata Te kun Dakuten, Sekve voĉa [to].

### Tu ajnua

**ト゚** estas uzata por ajnua lingvo historie. Tiu prononco estas [tu]. Ankaŭ tiu litero ne ekzistas en la Unikodo sed JIS X 0213. **Vidu ankaŭ: ツ゚(Bazo: Cu)**.

### Malgranda To

**ㇳ** estas uzata por Ajnua lingvo. Tiu litero havas ne-ĵetitan [-t] sonon. Nun litero ッ (sokuon) estas uzata.

## Origino

* Hiragana: 止
* Katakana: 2 strokoj de 止

## Transliterumoj

### To

* Latinigo
	+ Esperanto: to
	+ Transskribado Hepburn: to
	+ Kunrei-siki: to
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: to
	+ Hungara: to
* Ciriligo
	+ Rusa: то
	+ Ukraina: то

### Do

* Latinigo
	+ Esperanto: do
	+ Transskribado Hepburn: do
	+ Kunrei-siki: do
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: do
	+ Hungara: do
* Ciriligo
	+ Rusa: до
	+ Ukraina: до

## Aliaj informoj

* Brajlo:
* Morsa kodo: • • - • •
* Literuma alfabeto: 東京のト[tōkjō no to] (To en Tokio)

## Komputilaj kodoj

### Hiragana

* Unikodo:
	+ To: U+3068
	+ Do: U+3069
* JIS X 0213:
	+ To: 1-04-40
	+ Do: 1-04-41

### Katakana

* Unikodo:
	+ To: U+30C8
	+ Do: U+30C9
	+ Malgranda: U+31F3
* JIS X 0213:
	+ To: 1-05-40
	+ Do: 1-05-41
	+ Malgranda: 1-06-81
	+ Tu ajnua: 1-05-94
# Ŝi (kanao)

**し** (hiragana) aŭ **シ** (katakana) estas litero de la japana kanao. Prononcata kiel [ŝi, IFA:ɕi]. Kune malgrandaj [j-] kanaoj, tio havas [ŝ- IFA:ɕ-] sonon. Tiu litero estas 12-a litero de Goĵūon, 42-a litero de Iroha.

## Variantoj

### Ĵi

**じ** (hiragana) aŭ **ジ** (katakana) estas prononcata kiel [(ĵi)~ĝi, IFA:(ʑi)~dʑi]. Tiu litero estas signifata Ŝi kun Dakuten, Sekve voĉa [ŝi]. Moderna japana ne havas distingon de ぢ(Ĝi) kaj じ.

### Malgranda Ŝi

**ㇱ** estas uzata por Ajnua lingvo. Tiu litero havas ne-ĵetitan [-s] sonon.

## Origino

* Hiragana: 之.
* Katakana: Kursivo de 之.

## Transliterumoj

### Ŝi

* Latinigo
	+ Esperanto: ŝi/ŝ-
	+ Transskribado Hepburn: shi/sh-
	+ Kunrei-siki: si/sy-
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: ši/š-
	+ Hungara: si/s-
* Ciriligo
	+ Rusa: си, ши/с-(ю,я,ь,ё), ш-
	+ Ukraina: сі, ші/с-(ю,я,ь), ш-

### Ĵi

* Latinigo
	+ Esperanto: ĵi, ĝi/ĵ-, ĝ-
	+ Transskribado Hepburn: ji/j-
	+ Kunrei-siki: zi/zy-
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: dži/dž-
	+ Hungara: dzsi/dzs-
* Ciriligo
	+ Rusa: дзи, джи/дз(-ю,я,ь,ё), дж-
	+ Ukraina: дзі, джі/дз(-ю,я,ь), дж-

## Aliaj informoj

* Brajlo:
* Morsa kodo: - - • - •
* Literuma alfabeto: 新聞のシ [ŝimbun no ŝi] (Ŝi en ĵurnalo)

## Komputilaj kodoj

### Hiragana

* Unikodo:
	+ Ŝi: U+3057
	+ Ĵi: U+3058
* JIS X 0213:
	+ Ŝi: 1-04-23
	+ Ĵi: 1-04-24

### Katakana

* Unikodo:
	+ Ŝi: U+30B7
	+ Ĵi: U+30B8
	+ Malgranda: U+31F1
* JIS X 0213:
	+ Ŝi: 1-05-23
	+ Ĵi: 1-05-24
	+ Malgranda: 1-06-79
# Su (kanao)

**す** (hiragana) aŭ **ス** (katakana) estas litero de la japana kanao. Prononcata kiel [su, IFA:su/sɯ]. Tiu litero estas 13-a litero de Goĵūon, 47-a litero de Iroha.

## Variantoj

Kombinaĵoj **スィ**, **ズィ** estas legata kiel [si, zi], por Fremdlingvaj vortoj.

### Zu

**ず** (hiragana) aŭ **ズ** (katakana) estas prononcata kiel [zu~dzu, IFA:zu/zɯ~dzu/dzɯ]. Tiu litero estas signifata Su kun Dakuten, Sekve voĉa [su, IFA:su/sɯ].

### Malgranda Su

**ㇲ** estas uzata por Ajnua lingvo. Tiu litero havas ne-ĵetitan [-s] sonon, poste [-a].

## Origino

* Hiragana: 寸.
* Katakana: Dekstro-malsupro de 須.

## Transliterumoj

### Su

* Latinigo
	+ Esperanto: su
	+ Transskribado Hepburn: su
	+ Kunrei-siki: su
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: su
	+ Hungara: szu
* Ciriligo
	+ Rusa: су
	+ Ukraina: су

### Zu

* Latinigo
	+ Esperanto: zu
	+ Transskribado Hepburn: zu
	+ Kunrei-siki: zu
	+ Ĉeĥa/ Slovaka: zu
	+ Hungara: zu
* Ciriligo
	+ Rusa: дзу, зу
	+ Ukraina: дзу, зу

## Aliaj informoj

* Brajlo:
* Morsa kodo: - - - • -
* Literuma alfabeto: すずめのス [suzume no su] (Su en kampopasero)

## Komputilaj kodoj

### Hiragana

* Unikodo:
	+ Su: U+3059
	+ Zu: U+305A
* JIS X 0213:
	+ Su: 1-04-25
	+ Zu: 1-04-26

### Katakana

* Unikodo:
	+ Su: U+30B9
	+ Zu: U+30BA
	+ Malgranda: U+31F2
* JIS X 0213:
	+ Su: 1-05-25
	+ Zu: 1-05-26
	+ Malgranda: 1-06-80
# Hunano

|  |
| --- |
| **Hunano** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Norma ĉine : | **湖南省** |
|  | húnán shěng |

 |
| Mallongigo: 湘 (xiāng)
 |
| **provinco de Popola Respubliko Ĉinio** |
| Ĉinio kun Hunano montrataĈinio kun Hunano montrata
 |
| **Signifo de nomo** | lagosudo |
| **Administra speco** | provinco |
| **Ĉefurbo** | Chángshā (长沙) |
| **Plejgranda urbo** |  |
| **Provincestro** | Mao Weiming |
| **Areo** | 210 800 km² |
|  -  Kvoto
 | 10 (el 33) (2,21 %)
 |
|  - Latitudo | 27.644606
 |
|  - Longitudo | 111.796875
 |
| **Loĝantaro** | (2010)
 |
|  - Ĉirkaŭ | 65 683 722  |
|  -  Kvoto
 | 7 (el 33)
 |
|  - Loĝdenso | 310/km²
 |
| **Ekonomio** | (2004)
 |
|  -  MEP | 561200000 CNY
 |
|  -  MEP po kapo | 8379 CNY
 |
| **HDI** |  () ()
 |
| **Etnoj** |  |
| **ISO 3166-2** | CN-43
 |
| **Oficiala retejo** |
|   |
|

---

 |
| Lando | Ĉinio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 28° N, 112° O (mapo)27.6111.8 |
| Ĉefurbo | Ĉangŝa |
|  - koordinatoj | 28° N, 112° O (mapo)27.6111.8 [+] |
| Plej alta punkto | Ling Peak [+] |
| Akvokolektejo | 211 836 km² (21 183 600 ha) [+] |
| Areo | 211 836 km² (21 183 600 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 65 683 722 [+] (2010) |
| Denseco | 310,07 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Guberniestro | Mao Weiming |
|

---

 |
| Horzono | UTC+08:00 [+] |
| ISO 3166-2 | CN-HN |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Hunano (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Hunano (Hunano)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Hunano |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Hunan** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Hunano** (ĉine 湖南, pinjine: *Húnán*, signifante 'lagosudo') estas provinco sude de la lago *Dòngting Hú* (洞庭湖) en Ĉinio. Ĝi situas en sudo de la ĉina ĉeftero.

Laŭ la stato de 2010 en la provinco vivis 65 683 722 loĝantoj sur areo de 211 836 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 310 loĝantoj/km².

## Urboj

* Ĉangŝa (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Ĉande (prefektujnivela)
* Ĉenĝou (prefektujnivela)
* Ĝaĉaĉi (prefektujnivela)
* Ĝuĝou (prefektujnivela)
* Hengjang (prefektujnivela)
* Hŭajhŭa (prefektujnivela)
* Jijang (prefektujnivela)
* Jonĝou (prefektujnivela)
* Juejang (prefektujnivela)
* Loudi (prefektujnivela)
* Ŝaojan (prefektujnivela)
* Sjantan (prefektujnivela)
* Taojuan (Ĉande) (distriktonivela)

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Lago Dongting

## Eksteraj ligiloj

* Registaro de Hunana Provinco
* Mapoj de Hunano
* Reportoj de Hunano
* [1] Arkivigite je 2004-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
# Kandelo (mezurunuo)

**Kandelo** estas mezurunuo de la intenso de elsendata luma energio dum unu sekundo, kiel perceptata de homaj okuloj. Ĝi estas baza unuo de Sistemo Internacia de Unuoj (signo **cd**).

La kandelo estas la lumintenso, en difinitan direkton, de lumfonto, kiu radias unukoloran lumon de frekvenco 540 × 1012 Hz kaj kiu havas en tiu direkto energi-intenson de 1/683 de vato je steradiano. Do pro tiu difino kaj pri tiu aparta verda lumo, oni rajtas skribi:

1 . **W**/**sr** = 683 . **cd** .
*Hefner-kandelo* (HK) estas unuo ankoraŭ uzata kiel mezurunuo de la intenso de kerosenaj lampoj en Germanujo.

1 Hefner-kandelo estas proksimume 0,920 kandelo.
## Referencoj

* Lichtstärke und Lichteinheit (germane). Arkivita el la originalo je 2008-04-19. Alirita 2014-05-02 .

## Vidu ankaŭ

* Lumeno
* Lukso (mezurunuo)
# Ĉina kvartalo

*por la usona filmo de 1974, vidu Chinatown*

| Ĉina kvartalo
 |
| --- |
|  |
| **ethnic enclave • sociologia kvartalo** |
|  |

Ĉinkvartalo (ĉine 唐人街, angle *Chinatown*) estas origine angla termino por areo en grandurbo ekster Ĉinio, precipe havenurboj, kie ĉinoj kolektis kaj konsistigas signifan parton de la enloĝantaro. Ĉi tio ofte estas tre videbla en la elekto de butikoj kaj restoracioj, kaj ne estas malofte vidi stratsignojn kun ĉina skribo, ĉinaj ornamadoj en la stratoj kaj aliaj proprecoj

.

## Famaj ĉinkvartaloj

* Ĉinkvartalo, Londono, Anglio
* Ĉinkvartalo, Novjorko, Usono
* Ĉinkvartalo, San-Francisko, Usono
* Ĉinkvartalo, Vaŝingtono, Usono
* Ĉinkvartalo, Vankuvero, Kanado
* Cholon en Ho-Ĉi-Min-urbo, Vjetnamio

## Galerio

* Memortabulo en Havano
* Montrealo
* Liverpolo
* Bankoko
* Sidnejo
* Manĉestro
* Vaŝingtono
* Novjorko
* Novjorko
* Novjorko
* Novjorko
* Novjorko
* San-Francisko
* San-Francisko
* San-Francisko
* Singaporo
* Kobeo, Japanio
* Lima, Peruo
* Parizo
* Mapo de la ĉikvartalo de Milano
* Pordego en Liverpolo, Anglio
* Strato Wardour en Londono
* Birmingham, Anglio
* Ĉina novjara celebrado en Liono, Francio

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj
# Ĝanĝou

| Ĝanĝou
 |
| --- |
|  |
| departemento-ranga urbo  urbego   vd |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Honoluluo (2012–) Date (en)    vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 363000
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 5 054 328  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 392 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 24° 31′ N, 117° 40′ O (mapo)24.50932117.66117 [+] |
| **Areo** | 12879,62 km² (1 287 962 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+08:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ĝanĝou (Ĉinio)DEC |
| Situo de Ĝanĝou |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Zhangzhou [+] |
|  |

**Ĝanĝou,** ĉine **漳州** estas provincnivela milionurbo kaj universitata urbo en provinco Fuĝjano en Ĉina Popola Respubliko. La municipo administras ankaŭ la prosimajn urbetojn, distriktojn kaj similajn zonojn.

Templo en Ĝanĝou

## Geografio

Ĝanĝou etendiĝas sur ebenaĵo proksime al la maro en la orienta parto de la lando.

## Historio

Ĝanĝou en la frua 20-a jarcento estis ĉirkaŭita per muro, la stratoj estis pavimitaj kun granito. Taĉmento de Mao Zedong okupis la urbon en 1932.

## Ekonomio

En Ĝanĝou en la frua 20-a jarcento funkciis brikofornoj kaj, sukerofarado, sed la plej grava estis la silkokomercado.

## Trafiko

Ĝanĝou havas fervojan stacidomon. Aŭtovojo troviĝas en la proksimeco.

## Klimato

Ĝanĝou havas subtropikan klimaton kun influo de musono. La temperaturo somere estas iom pli ol 30 C, vintre la duono. Jare pluvas po 1300 mm.

## Vidindaĵoj

* templo Konfucea

## Ĝemelurboj

* Isahaja, Japanio
* Palembang, Indonezio
* Wageningen, Nederlando

## Fontoj

* Angla Vikipedio

## Eksteraj ligiloj

* Mapo pri Ĝanĝou
# Ĉinigo

**Ĉinigo**, ankaŭ nomata *ĉina asimilado,** estas la lingva kaj kultura asimilado de terminoj kaj konceptoj al tiuj de la lingvo kaj kulturo de Ĉinio. En lingvistiko, la termino estas uzata por pli precize referenci al transliterumado, tiele ke ĉinigo kuras paralele al latinigo .

En pli ĝenerala kunteksto, ĉinigo rilatas al la procezo *fariĝi ĉina* aŭ *ĉina asimilado.* La termino estas uzata en la sociaj sciencoj kaj precipe por priskribi la kulturan asimiladon de ne-hanoj al ĉina identeco. Ekzemplo de tio estas la ĉinigo de Tibeto, sed ankaŭ de aliaj areoj kiel ekzemple tiuj de la manĉuroj, ujguroj, ojradoj (mongoloj).

Pro la "Leĝo pri etna unueco", la mandarena lingvo fariĝas en 2026 la norma lingvo (ĉine: putonghua) por ĉiuj lernantoj en Ĉinio.

## Popoloj ekster Ĉinio

En alia, internacie moderna senco, *ĉinigo* estas la procezo, per kiu orientaziaj popoloj en Koreio, Japanio kaj Vjetnamio estas influataj de la ĉina kulturo ene de siaj propraj limoj.

## Vidu ankaŭ

* Putonghua aŭ ĉina normlingvo (la mandarena)
* Arabigo
* Francigo
* Usonigo
* Rusigo
* Lingva justeco

## Noto

Tiu ĉi estas parta traduko de la artikolo *Sinificatie* en la nederlandlingva vikipedio je la 10a de novembro 2019, vidu prilaboran historion.
# Lisuoj

| Lisuoj
 |
| --- |
| **tribo** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Religio
 |
| Lisu Church  |
|  |

Lisu-virino en etna vestaĵo.
La Lisuoj (en Lisu-lingvo: ꓡꓲ-ꓢꓴ ꓫꓵꓽ; en Birma: လီ ဆူ လူမျိုး, [lìsʰù]; ĉine: 傈僳族; en Pinjino: lìsùzú; en Taja: ลี สู่) estas Tibetobirma etna grupo, kiu loĝas en montaraj regionoj de Birmo, Sudokcidenta Ĉinio, Tajlando, kaj la barata ŝtato Arunaĉal-Pradeŝo.

## Distribuo

Ĉirkaŭ 730 000 lisuoj loĝas en la ĉinaj ŝtatoj de gubernioj Lijian, Baoŝan, Nujian, Dêĉên kaj Dehon en Junano-provinco kaj Siĉŭano-provinco, Suda Ĉinio. La Lisuoj formas unu el la 56 etnoj oficiale agnoskitaj de la Registaro de la Ĉina Popola Respubliko. En Birmo, la Lisuoj estas agnoskitaj kiel unu el la 135 etnaj grupoj agnoskitaj fare de Birmo kaj laŭtaksa populacio de 600 000. Lisuoj loĝas en la nordo de la lando; Kaĉino (Putao, Myitkyina, Danai, Waingmaw, Bhamo), Ŝana Ŝtato, (Momeik, Namhsan, Lashio, Hopang, kaj Kokang) kaj suda Ŝana Ŝtato (Namsang, Loilem, Mongton) kaj Sagaing Regiono (Katha kaj Khamti), Mandalaja Regiono (Mogok kaj Pyin Oo Lwin). Ĉirkaŭ 55 000 vivas en Tajlando, kie ili estas unu el la ses ĉefaj montetloĝantaj popoloj. Ili plejparte enloĝas en malproksimaj montaraj areoj, kaj havas famon en Tajlando pro sia izoliteco.

La Lisuoj kiel tribo konsistas el pli ol 58 diversaj klanoj. Ĉiu familia klano havas sian propran nomon aŭ familian nomon. La plej grandaj familiaj klanoj konataj inter la tribklanoj estas Laemae pha, Bya pha, Thorne pha, Ngwa Pha (Ngwazah), Naw pha, Seu pha, Khaw pha. La plej multaj el la familiaj nomoj venis de sia propra laboro kiel ĉasistoj en la primitivaj tempoj. Tamen, poste, ili adoptis multajn ĉinajn aŭ birmajn familiajn nomojn. Ilia kulturo havas trajtojn komunajn kun la Jioj-popolo aŭ Nuosu (Lolo) kulturo.

## Historio

Lisu-historio estas transdonita de unu generacio al la sekva en la formo de kantoj. Nuntempe ĉi tiuj kantoj estas tiom longaj, ke ili povas preni tutan nokton por esti kantitaj.

### Originoj

La Lisuoj verŝajne originis de orienta Tibeto eĉ antaŭ ol nuntempaj tibetanoj alvenis en la altebenaĵon. Esplorado farita fare de Lisu-akademiuloj indikas, ke ili moviĝis al nordokcidenta Junano. Ili enloĝis regionon trans Baoŝan kaj la Tengĉong-ebenaĵo dum miloj da jaroj. Lisuo, Jio, Lahua kaj Aĥa estas tibetbirmaj lingvoj, foje rilataj al birma kaj tibeta. Post la Han-ĉina Ming-dinastio, ĉirkaŭ 1140-1644 p.K. la orientaj kaj sudaj Lisu-lingvoj kaj kulturo estis tre influitaj fare de la Han-kulturo.

## Lisuoj en Barato

Lisuoj en Barato nomiĝas "Jobinoj". En ĉiuj registaraj registroj, Lisuoj estas Jobinoj, kaj la vortoj foje estas uzataj interŝanĝeble. Lisu estas unu el la minoritattriboj de Arunaĉal-Pradeŝo de Barato. Ili vivas plejparte en Vijoynagar-cirklo ĉe Gandhigram (aŭ Shidi en Lisu), kiu estas la plej granda vilaĝo.

## Bildaro

* Birma bildigo de la Lisuoj, de la frua 20-a jarcento.
* Lisu-virino.
* Lisu-vilaĝo en Pang Mapha Distrikto.

## Referencoj