Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Grio

Tritikgrio
Diversfajna avengrio, malsupre avengrajnoj
**Grio** estas greno, kies grajnoj estas senigitaj de la ŝelo kaj maldelikate dispistitaj.

Grio estas preparita same kiel faruno, nur la regulado de la muelilo malsamas. La delikate muelita parto de la grajnoj estas poste elkribrita kaj uzata kiel faruno. Male al ŝroto ĝi konsistas el pli-malpli samgrandaj eroj, ĉar oni plumuelas la pli grandajn kaj forkribras la pli malgrandajn.

## Cerealoj

Grio estas farata el diversaj cerealoj, sed ĉefe el tritiko. Por tiu plej ofta variaĵo de fajna tritika grio ekzistas aparta vorto semolo (vidu tie ankaŭ por interligoj al aliaj lingvoj, kiuj ne faras tian distingon).

Aliaj cerealoj uzataj estas aveno, hordeo, milio aŭ fagopiro (vidu artikolon Fagopira grio), el kiuj oni preparas aŭ dolĉajn aŭ salajn griaĵojn [(vidu artikolon Kaĉo).

El maizo oni preparas grion por polento.

Similamaniere oni preparas la rizon kiel manĝaĵon.

## Uzo

Grio utilas por prepari ne nur griaĵon, sed ankaŭ kukojn aŭ bulojn.

Manĝaĵoj por beboj estas ofte preparitaj baze de grio.

Grio servas ankaŭ por prepari salatojn.

## Vidu ankaŭ

* Bulguro
* Faruno
* Krentjebrij
* Polento
* Semolo
* Ŝroto
* Tabuleo
* Kaĉo (manĝaĵo)
* Griaĵo
* Rizo
# Zizania

| Kiel legi la taksonomion**Zizania** |
| --- |
|  |
|  *Zizania aquatica*.
 Komelinedoj laŭ APG III |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Domanio:
 | Eŭkariotoj *Eukaryota*  |
| Subdomanio:
 | *Archaeplastida* (plantoj)  |
| Klado:
 | *Chlorobionta*  |
| Klado:
 | *Plasmodemophyta*  |
| Klado:
 | Embriofitoj *Embryophyta*  |
| Klado:
 | *Stomatophyta*  |
| Klado:
 | *Hemitracheophyta*  |
| Klado:
 | Vaskulaj plantoj *Tracheophyta*  |
| Klado:
 | *Euphyllophyta*  |
| Klado:
 | Semplantoj *Spermatophyta*  |
| Klado:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klado:
 | Unukotiledonoj *Liliopsida*  |
| Klado:
 | Komelinedoj *Commelinidae*  |
| Ordo:
 | Poaloj *Poales*  |
| Familio:
 | Poacoj *Poaceae*  |
| Subfamilio:
 | [[Orizoideoj] *Ehrhartoideae]]*  |
| Tribo:
 | Orizeoj *Oryzeae*  |
| Genro:
 | *Zizania* L., 1753 |

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Zizania
 |

 |
|  |

Zizania estas genro de poacoj el la subfamilio *Ehrhartoideae*.

## Priskribo

La floraro estas paniklo. La spiketoj estas unuseksaj kaj la planto estas monoika.

## Specioj

* *Zizania aquatica* L.
	+ *Zizania aquatica var. angustifolia* Hitchc.
		- *Zizania aquatica subsp. angustifolia* (Hitchc.) Tzvelev
	+ *Zizania aquatica var. aquatica*
		- *Zizania aquatica subsp. aquatica*
	+ *Zizania aquatica var. brevis* Fassett
		- *Zizania aquatica subsp. brevis* (Fassett) S.L. Chen
	+ *Zizania aquatica var. interior* Fassett
	+ *Zizania aquatica var. latifolia* (Griseb.) Kom.
	+ *Zizania aquatica var. subbrevis* B. Boivin
* *Zizania aristata* (Retz.) Kunth
* *Zizania bonariensis* Balansa & Poitr.
* *Zizania caduciflora* (Turcz. ex Trin.) Hand.-Mazz.
* *Zizania ciliata* (Retz.) Spreng.
* *Zizania clavulosa* Micĥ.
* *Zizania dahurica* Turcz. ex Steud.
* *Zizania effusa* Sm.
* *Zizania fluitans* Micĥ.
* *Zizania interior* (Fassett) Rydb.
* *Zizania latifolia* (Griseb.) Turcz. ex Stapf
* *Zizania lenticularis* (Micĥ.) Steud.
* *Zizania mezii* Prod.
* *Zizania microstachya* Nees ex Trin.
* *Zizania miliacea* Micĥ.
* *Zizania mutica* Larrañaga
* *Zizania palustris* L.
	+ *Zizania palustris var. interior* (Fassett) Dore
		- *Zizania palustris subsp. interior* (Fassett) S.L. Chen
	+ *Zizania palustris var. palustris*
		- *Zizania palustris subsp. palustris*
* *Zizania subtilis* (Tratt.) Raspail
* *Zizania terrestris* L.
* *Zizania texana* Hitchc.
# Amaranthus caudatus

| Kiel legi la taksonomion**Amaranthus caudatus** |
| --- |
|  |
|  Vosta amaranto (*Amaranthus caudatus*) |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Plantoj *Plantae*  |
| Divizio:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso:
 | Dukotiledonuloj *Dicotyledones*  |
| Subklaso:
 | Kariofiledoj *Cariophylleles*  |
| Ordo:
 | Kariofilaloj  *Caryophyllales*   |
| Familio:
 | Amarantacoj  *Amaranthaceae*   |
| Genro:
 | Amaranto *Amaranthus*  |
| Specio:
 | A. caudatus  |

 |
| Dunomo
 |
| Amaranthus caudatus L. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Amaranthus caudatus
 |

 |
|  |

**Vosta amaranto** (*Amaranthus caudatus*) nomita en la Andoj *Kiwicha*, keĉua vorto, estas plantospecio, hejmiĝanta en Sudameriko el la genro Amaranto.

frukto: malfermita kovrilkapsulo kun semoj.

## Aspekto

La vosta amaranto estas unujara, monoika, herba planto kiu atingas alton de 30 ĝis 100 (malofte ĝis 150–200) cm. Ĝi havas pivotajn radikojn, kiuj havas ruĝan aŭ rozean koloron en la supra parto.

La ĝis 1,5 m longa floraro konsistas el multaj florvolvaĵoj. Plej ofte ili estas malhelpurpuraj. Povas esti, ke iliaj floraroj ankaŭ povas havi verdan, flavan, rozean, oranĝan, ruĝan kaj brunan kolorojn.

La sentigaj floroj havas grandecon de 2 ĝis 3 mm.

La specio kreskas ĝis alteco de 3200 m. Ĝi ne toleras froston. Ĝi kreskas sur sablaj kaj lomaj grundoj. La grundoj estu akvotralaseblaj, acidetecaj ĝis alkalaj. Ĝi preferas grandajn precipitaĵojn. Ĝi estas C4-planto kaj kvalita kurtaga planto (KTP), kiu floras de julio ĝis septembro. La produkto estas ĉ. 500–4000 kg/ha.

La kromosomnombro estas 2n = 34 aŭ 2n = 32.

## Disvastiĝo

La vosta amaranto nur estas konata en kulturo. Verŝajne ĝi evoluiĝis el *Amaranthus quitensis*, kiu estas disvastigita apud riverbordoj en moderaj kaj varmaj zonoj.

## Uzado

La planto estis kultivita ekde miloj da jaroj en la Andoj kaj Mezameriko. En la antaŭkolonia tempo la planto servis kiel liveranto de proteinoj.

Kiel falsa cerealo la vosta amaranto estas kultivata en Peruo, Bolivio, Nord-Argentino kaj en Himalajo de Kaŝmiro ĝis Butano. En Eŭropo ĝi estas kultivata nur kiel ornamplanto en kamparanaj ĝardenoj, en bedoj kiel tranĉfloroj kaj kiel sekfloroj. La specio estis kultivata minimume ekde 1568.

## Bildaro

* floroj de la  *Vosta amaranto*
* Kiwicha-Samen
* *vosta amaranto*, folioj kaj tigo

## Eksteraj ligiloj

* Thomas Meyer: Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland* (alter Name der Webseite: *Blumen in Schwaben*)
* *Garten-Fuchsschwanz (Amaranthus caudatus)* Arkivigite je 2019-10-08 per la retarkivo Wayback Machine auf pflanzen-lexikon.com, \* *Amaranthus caudatus* bei Useful Tropical Plants, abgerufen am 29. Mai 2017.
* *Amaranthus caudatus* bei vPlants, abgerufen am 2. Juni 2017.

## Referencoj
# Durum-tritiko

| Kiel legi la taksonomion**Durum-tritiko aŭ malmola tritiko** |
| --- |
|  |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Domanio:
 | Eŭkariotoj *Eukaryota*  |
| Subdomanio:
 | verda lineo *Archaeplastida*  |
| Regno:
 | Plantoj *Plantae*  |
| Subregno:
 | *Tracheobionta*  |
| Filumo:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso:
 | Unukotiledonoj *Liliopsida*  |
| Subklaso:
 | *Commelinidae*  |
| Ordo:
 | Poaloj *Poales*  |
| Familio:
 | **PoacojPoaceae*  |
| Subfamilio:
 | **Pooideae**  |
| Tribo:
 | Tritikeoj *Triticeae*  |
| Genro:
 | *Triticum*  |

 |
| Dunomo
 |
| Triticum turgidum ssp. durum (Desf.) Husn. 1899 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Durum-tritiko aŭ malmola tritiko
 |

 |
|  |

**Durumo** aŭ **malmola tritiko** (*T. turgidum durum*) estas kvarploida subspecio de tritiko, kiu estas hodiaŭ vaste kultivata en mediteraneaj landoj kiel materialo por pastaĵoj. Oni uzas ĝin ankaŭ por fari nudelojn, bulguron kaj kuskuson.
# Semolo

Telero da semolo.
**Semolo** (aŭ malofte **semolino**) estas tritika faruno muelita en specialaj muelcilindroj en pli krudaj aŭ pli fajnaj grandecoj kaj uzata por kaĉoj, supoj kaj similaj. Oni uzas la semolan tritikan farunon ankaŭ por preparo de aliaj manĝaĵoj, kiel ekzemple por kutima araba manĝaĵo kuskuso. Alia esprimo por kaĉaj manĝaĵoj estas griaĵo. Grio signifis origine nur muelprodukton el senŝeligita hordeo. Per plua muela prilaboro de grio oni ricevas grieton. Ambaŭ tipojn de produkto oni povas uzi por kuiri grian aŭ grietan kaĉon, alivorte griaĵon. Nun oni nomas grio ĉiuspecajn produktojn aŭ interproduktojn el diversaj specoj de grenoj.

La nord-afrika kuskuso plejofte estas farita el semolo.
# Ekologia manĝaĵo

Ekologiaj legomoj en la merkato en Argentino
**Ekologia manĝaĵo** estas produktita laŭ la principoj de ekologia agrikulturo. La celo estas, ke ĉiu komponanto de preta ekologia manĝaĵo estas laŭnature produktita. Ekologia manĝaĵo ekzemple ne enhavas sintezajn nutroaldonaĵojn.

Ĉar ekologia manĝaĵo laŭ aspekto povas ne diferenci de la amase produktitaj analogaĵoj, en multaj landoj ekzistas tre strikta kontrolo pri la produktado, kiu volas nomi siajn nutraĵojn "ekologia manĝaĵo". Ekzemple, en Eŭropa Unio ekzistas speciala Konsilia Reguldokumento numero 2092/91 de la 24-a de junio 1991, kiu regulas ekologie puran produktadon de manĝaĵo.

La ĉefaj ecoj de ekologia manĝaĵo estas:

* ekologie pura krudaĵo (ingrediencoj);
* speciala teknologia procezo.

Ekzemple, oni atentas pri tiaj procezoj kiel troa varmigo, kiu povas kaŭzi perdon de vitaminoj.

## Atestoj

Germana atesto pri ekologia manĝaĵo.
Ekzistas pluraj atestoj en diversaj landoj pri ekologieco de manĝaĵo. Speciala signo povas esti metata sur pakaĵo de ekologia manĝaĵo, laŭ permeso de kontrolanta ŝtata institucio.

## Debato pri ekologia manĝaĵo

Dum ekologia manĝaĵo iĝas pli populara inter konsumantoj, ekzistas ankaŭ argumentoj kontraŭ ĝi. Ekzemple, naturaj nutraj farboj estas multe pli multekostaj, ol la kemiaj, kaj samtempe ne sekurigas tian kvaliton de farbado, kiel la kemiaj.

Ĉe bestaj produktoj, la rilato inter ekologia produktado kaj la farto de la bestoj estas polemika kaj varias multe laŭ la difino de "ekologia", kiun oni aplikas. Reklamkampanjoj kiel la norvega reklamkampanjo por ekologia viando *Naturlig bortskjemt mat* ("nature dorlotita nutraĵo") foje estas kritikataj kiel ambiguaj aŭ malfidindaj.

## Lingva noto

Atentu ne nomi ekologian manĝaĵon *biologia* (ĉiu manĝaĵo ja estas biologia (= el vivantaj estaĵoj)) nek *organika* (= konsistanta el karbonkombinaĵoj)
# Bakaĵo

biskvitoj
kokosaj tortetoj
**Bakaĵo** en la ĉiutaga lingvaĵo estas manĝaĵoj el faruna pasto, kiuj aŭ estas bakitaj sur metala tabulo, krado respektive en specifa formo en forno aŭ estas frititaj en varmega graso.

Principe diferencatas dolĉaj kaj salaj bakaĵoj:

Dolĉaj bakaĵoj kiel ekzemple biskvitoj (respektive *keksoj*), kukoj aŭ tortoj. La kuirado de dolĉaj bakaĵoj aŭ dolĉaĵoj estas tipaj en diversaj regionoj kiel montro de la popola kuirarto. En Hispanio, ĉefe en la sudo, oni heredis receptojn kaj stilmanieron kuiri dolĉaĵojn el la araboj, kiuj uzis abunde mielon kaj migdalojn kiel ingrediencojn por ties dolĉaĵoj.

Inter la nedolĉaj bakaĵoj estas ekzemple panoj, bulkoj aŭ brecoj, sed ankaŭ iuj nedolĉaj specoj de kukoj kiel la francaj *quiches*, pasta bazo kaj supro el ekzemple pecoj de cepo, de lardo respektive ŝinko kaj acidkremo, aŭ iuj specoj de la britaj *pies*, kukoj el sala pasto farĉitaj per diversaj specoj de viandoj kaj/aŭ legomoj aŭ la hispanaj *empanadas* plej tipe el Galegio, kiuj enhavas fiŝpecojn (ĉefe moruo), legomojn ktp. Picoj estas speciala variaĵo de pasta bazo kun supro el tomata pasto, fromaĝo kaj viandaĵoj, legomoj kaj/aŭ herboj, veninta el la itala kuirarto. Tre similas la pastaĵoj "Lahmacun" el la turka kuirarto aŭ "Okonomijaki" el la japana kuirarto. Nomeblus multaj pliaj ekzemploj de dolĉaj kaj nedolĉaj bakaĵoj el pliaj kulturoj.

## Bakaĵoj

* Foliigita pasto
* Foliopasto
* Foliopasto (fermentŝvelita)
* Murbo
* Strudelo

## Citaĵoj el la Proverbaro Esperanta

Citaĵoj el la Proverbaro Esperanta pri la temo de bakaĵoj estas

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Pli bone pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero. **”** |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Vivi inter forno hejtita kaj tablo kovrita, kiel kuko en butero. **”** |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Vivi kiel kuko en butero. **”** |

 |

## Vidu ankaŭ

* Panbakejo

## Eksteraj ligiloj

* esperantlingva recepto por "kvafjordtorto" - kukaĵo de la komunumo Kvæfjord en norda Norvegio
* vortaro esperanta (kun aldonaj germanaj ekvivalentoj) pri kukobakado
* receptoj pri kukoj el kuirlibro de la vikipedia projekto "vikilibroj"
# Torto

Pomtorto
**Torto** estas plata, ordinare rondforma pasto (foliigita, murbo…) sur kiu estas etendita tavolo el fruktoj, legomoj aŭ viando en aŭ sur malnepra dolĉa aŭ sala kremaĵo. (Maloftas ankaŭ nomo *pajo* por tiu speco de bakaĵo, pri kiu ne ekzistas konsento.)

En multaj lingvoj vorto simila al torto (itala : *torta*, germana : *torte*…) fakte signifas kuko aŭ turkuko (t.e. plurtavola kuko).

Nedolĉan torton oni nomas ankaŭ kiŝo, interkonfuze kun franca specialaĵo (regiona recepto de torto).

## Vidu ankaŭ

* Torta atako

## Diversaj tortoj

* Kukurba torto
* Pruna torto
* Lorena torto (ankaŭ nomita kiŝo)
* Fragotorto
# Kuko

Ĉi tiu artikolo temas pri manĝaĵo. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Kuko (apartigilo).
Kuko farita omaĝe al la 100-mil-artikoleco de la norveglingva Vikipedio
Fragokuko
Geedziĝa turkuko
**Kuko** estas bakita manĝaĵo, kutime dolĉa. Kuko kutime kombinas iun specon de faruno, dolĉigilon (ofte sukeron), bindilon (ofte ovon, sed anstataŭe glutenon aŭ amelon), grason (aŭ similan ilon, ekz. buteron, margarinon), fluaĵon (lakton, akvon aŭ sukon), aromon kaj levigan ilon (ekz. bak-pulvoron).

## Listo de diversaj kukoj

* Babao
* Cepa kuko
* Fiŝkuko (kamaboko)
* Flamkuko (alzaca, badena flamkuko)
* Fritkuko (benjeto)
* Geedziĝa kuko
* Kiŝo (lorena kiŝo)
* Kronkuko (el Alzaco)
* Krumpedo
* Mielkuko
* Pankuko
* Patkuko (blino, flano, krespo)
* Platkuko (flano)
* Pletkuko
* Pomokuko
* Potkuko
* Pufkuko (pufbenjeto)
* Rizkuko (moĉio)
* Rulkukaĵo (strudelo)
* Rumkuko
* Spickuko (belga, Nurenberga spickuko)
* Spickuketo (Aĥena spickuketo)
* Spongokuko (biskvito)
* Tavolkuko
* Turkuko

## Proverboj

Ekzistas pluraj proverboj pri kuko en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Al kuko kaj kaso ĉiam venas amaso.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Mi panon ne esperis, subite kuko aperis.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Pli bona pano sen butero, ol dolĉa kuko sen libero.* **”** |

 |

## Vidu ankaŭ

* Flano
* Flaŭno
* Torto

## Referencoj
# Kuskuso (manĝaĵo)

**Kuskuso** estas manĝaĵo farita el semolo ĝenerale kuirita en vaporo aŭ per bolanta akvo aŭ lakto. Tre popola kaj populara en Norda Afriko, ekzemple en Maroko, kaj krome en Brazilo, nuntempe ankaŭ en Eŭropo kaj Usono, sed tie kiel eleganta (kaj pro tio iom pli malsimpla) manĝaĵo. La araba nomo —*كسكس kuskus, كوسكوس kūskūs, كسكوس kuskūs* aŭ *كسكوسو kuskūsū*, inter aliaj variantoj— devenas el la berbera lingvo tamazigĥt *seksū*.

## Nordafrika

Kuskuso el Fez
Kuskuso, kun kikeroj kaj legomoj
Kuskusmarmito
Tiun manĝaĵon enmetis en Eŭropon la hispanaj araboj, unu el la unuaj referencoj estas en anonima teksto de la 13-a jarcento pri kuirarto, *Kitāb al-taṭbīj fī l-Maġrib wa-l-Andalus* (*Libro de la kuirejo en la Magrebo kaj Al-Andalus*) en kiu oni mencias recepton por prepari la kuskuson, kiu estis tre konata en Hispanio en postaj jarcentoj. En la *Kiĥoto* oni mencias ĝin malrekte kiam oni parolas pri la pago de la rakontisto al supozata tradukisto, nome tritiko kaj sekvinberoj, kio estis uzata de araboj por la kuskuso.

Ankaŭ en la nordo de Eŭropo en Bretonio aperas la kuskuso en ia letero de 1699. Antaŭa mencio estas en teksto de Provenco kie priskribas vojaĝanto Jean Jacques Bouchard kiel li manĝis manĝaĵon similan al kuskuso en Toulon la jaron 1630.

La francoj malkaŝis ĝin en la epoko de Karlo la 10-a dum la konkerado de Alĝerio. La kuskuso estis elektita per balotado en 2006 kiel dua preferata manĝaĵo de la francoj.

La tradicia recepto en Maroko estas boligado de la tritika semolo en ujo kiu estas super la marmito kie kuiriĝas la viandaĵo aŭ vegetaĵoj. Poste oni servos la boligitan semolon kaj kune la aldonaĵon, ĉu viandan ĉu vegetaĵan, por posta miksado laŭ volo de la manĝonto. Aldonaĵo plej ofte estas kokaĵo, ŝafaĵo, bovinaĵo aŭ kikeroj.

## Brazila kuskuso

Al Brazilo kuskuso alvenis en la 18-a jarcento kiel rapida kaj malmultkosta manĝaĵo por sklavoj. Estas du manieroj fari kuskuson en Brazilo: la Nordorienta Kuskuso, devenanta de kuskuso por sklavoj, kaj Sudorienta kuskuso, kun influo de posta araba enmigrado. Ĉiam en Brazilo, kuskuso estas farita el maizo.

Nordorienta kuskuso estas tute simple maiza faruno kuirita per vaporo en speciala ujo nomata "*cuscuzeira*" /kuzku'zejrə/ (kuskusujo) kaj manĝata kun lakto aŭ butero, ĝenerale ĝi anstataŭas panon en tagmanĝo kaj vespermanĝo. En Brazila Nordoriento kuskuso estas ĉiutaga manĝaĵo.

Sudorienta kuskuso (aŭ San-Paŭlia kuskuso) estas farita per kelkaj diversaj manieroj, tiel per vaporo, kiel per bolanta akvo aŭ lakto. En ĝi oni enmetas ovojn, fiŝojn kaj legomojn.

## Vidu ankaŭ

* Paneroj (plado)
# Pasto

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun paŝtejo.
 |

Freŝe farita pasto en bovlo de kirlaparato.
**Pasto** estas ĝeneralsenco mola, homogena substanco.

En kuirarto, ĝi ofte konsistas el knedebla miksaĵo de faruno kaj akvo kun aliaj ingrediencoj kiel butero, ovoj, lakto, legoma oleo ktp.
Pasto norme ne estas manĝata sen kuirado, kaj estas ofte bolata, fritata aŭ bakata por fari manĝaĵon nomatan pastaĵo.

Pasto estas la senkuira bazo de multaj manĝaĵoj, kiel panoj, biskvito, nudeloj, pasteĉo ktp.

Pasto povas esti fermentata kun gisto aŭ alia ingredienco por fari la finan produkton pli aereca.

Oni platigas paston per pastorulo.

## Pastaĵoj

* Fuzilioj
* Makaronioj
* Nudeloj
* Spagetoj
* Vermiĉeloj

## Vidu ankaŭ

* Foliigita pasto
* Gistopasto
* Huntuno
* Murbo
* Pico
* Pastaĵo
* Dentopasto
* Pastorulo
# Polento

Polento.
**Polento** estas manĝaĵo farita de miksaĵo de akvo kun faruno de maizo. Ĝi povas esti farita ankaŭ de kaŝtanoj. Polento estas manĝaĵo tre antikva en Eŭropo, plej popularo eble en Italio. En Brazilo ĝi estis ofta manĝaĵo de italaj kvazaŭsklavoj en 20-a jarcento. Hodiaŭ estas polento ofta kaj populara manĝaĵo en Brazilo kaj Argentino.

## Historio de Polento en Italio

La polento estas popola simbolo de la veneta kaj friula kuirarto. Dum jarcentoj ĝi estis la unika nutra apogo por montaranoj kaj kamparanoj, Ĉefe en Nord Italio. Hodiaŭ ĝi estas serĉata gastronomia specialaĵo.
Kruda plado , polento estas preparita kun faruno de maizo, oni diras ofte flava faruno, en iomete salita akvo en kupra kaldrono, kaj oni miksas ĝis kuirado dum duonhoro ĝis kiam ĝi malmoliĝas kaj ĝi povas esti verŝita sur haktabulo aù ligna plado, kie poste oni povas tranĉi laù pecoj.Estis Venecio kiu enkondukis ĝin en la marĉoj de Polesine kaj en Friulo,la unua semado estas datata de 1554 en Veneta regiono.
Dum la sekvantaj jarcentoj la tuta Padanio ne manĝis alian krom tio. Polento solvis grandegajn alimentajn problemojn de multaj malriĉaj popoloj. La polento – laù la nutra vidpunkto – povas alporti bonan kontribuon de proteinoj. Temas pri minoraj proteinoj, kiuj bezonas aldonaĵojn por garantii la ĝustan nutran kontribuon. Do la plej simpla polento iĝas manĝaĵo eksterordinara kaj kompleta, kiam al ĝi oni aldonas la kutimajn simplajn kompletaĵojn . Ekzemple: kolbasoj, fazeoloj,fromaĝo . Tio estas kompletigaĵoj, kiujn la malnova kampara saĝeco uzis kaj ankoraù uzas, kreante pladojn, kij kontentigas la plej postulemajn palatojn kaj kiuj entenas proteinojn, karbonhidratojn, grasojn, mineralojn kaj kelkajn vitaminojn. Ĝenerale ĝi estas de flava koloro, sed ĝi iĝas blanka, se oni uzas la maizon "Biancoperla",kiu kreskas en regionoj Veneto kaj Friulo

Polento kuirita kaj verŝita sur haktabulo.
* **Taragna polento** estas polento kun ankaù iom da faruno de ordinara fagopiro .
* **Tujpreta polento** :estas faruno de maizo prekuirita per vaporo, tial necesas poste nur kelkajn minutojn por kuiri.

## Referencoj
# Kaĉo

**Kaĉo** povas esti:

## Manĝaĵo

* Manĝaĵo el kuirita greno

## Geografiaĵo en Krimeo

* Loĝloko en Krimeo, apartenanta al la teritorio de la Sebastopola municipo (Naĥimovskij-urbodistrikto)
* Rivero en Krimeo
* militbazo Kaĉo

## Cetere

* 2760 Kaĉo, asteroido
# Matenmanĝo

franca matenmanĝo
Tradicia angla matenmanĝo
Tradicia germana matenmanĝo
maizflokoj kiel matenmanĝo
Tradicia japana matenmanĝo
Tipa japana matenmanĝo
**Matenmanĝo** estas la unua manĝo de la tago.

En la diversaj mondoregionoj la homoj matenmanĝas malsamajn nutraĵojn.

* Tipa jamajka matenmanĝo.En Anglio oni manĝas ampleksan matenmanĝon. Angloj matene prenas panon, teon, ovojn, lardon, ŝinkon, fruktojn, kaj foje vegetalojn.
* En Francio kaj Brazilo, oni manĝas pli modestan manĝon. Francoj matene manĝas panon (aŭ malgrandajn lunarkaj brioĉojn kies tipo estas el Viena deveno), kaj trinkas kafon kun lakto. En Brazilo oni eĉ nomas matenmanĝon "matena kafo", ĉar kafo estas la ĉefa elemento de ĝi.
* En Belgio jam la matenmanĝo estas pli riĉa ol en Francio, kun fromaĝo, sed egale akompanata de granda taso da kafo.
* En Germanio la matenmanĝo estas diversa, laŭ la tradicio de la familio. Oftas bulkoj kun diversaj marmeladoj, mielo, fromaĝo, kolbasaĵoj, kuirita ovo aŭ muslio. Oni trinkas kafon, teon aŭ lakton.
* En Usono, la matenmanĝo similas la anglan, kun frititaj ovoj, lardo aŭ kolbasoj, kaj toasto. Iufoje ĝi inkludas vafloj, patkukoj, aŭ duono da grapfrukto. Modernaj usonanoj ofte anstataŭigas ĉi tion per pli saniga cereala manĝaĵo, ekzemple maizflokoj aŭ avenkaĉo.
* Sed en multaj landoj ne estas aparta menuo por matenmanĝo, oni tiam manĝas la samajn aĵojn kiajn dum la aliaj manĝoj.
* En Azio, oni plej ofte matenmanĝas rizon anstataŭ pano.
* En Jamajko, matenmanĝo foje inkluzivas ackee kaj salfiŝon, la nacian pladon de Jamajko.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Tagmanĝo
* Vespermanĝo
* Frutagmanĝo
* Kolaziono

## Eksteraj ligiloj

* Matenmanĝreceptoj (angle) Arkivigite je 2005-02-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri matenmanĝo
* wikibooks (angle)
* En wikibooks