Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Montaro

| Montaro
 |
| --- |
|  |
| **regiono • terformo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | montara sistemo  vd |

 |
|  |

**Montaro** estas specifa geografia regiono sur la surfaco de planedo. Ĝin karakterizas montoj, altebenaĵoj, valoj kaj pelvoj.

Oni distingas mezaltajn montarojn kaj altajn montarojn.

Kontraste **montoĉeno** nur estas vico de geografie proksimaj montoj, kiuj staras pli-malpli en unu linio. Montoĉeno povas esti konsiderata montaro, sed ankaŭ povas esti nur parto de ĝi.

## Montaroj

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Montara sistemo.
* Himalajo
* Andoj
* Alpoj
* Apeninoj
# Olimpa Montaro

| Olimpa Montaro |
| --- |
|  |
| montara sistemo [+] |
|

---

 |
| Lando | Usono |
| Subŝtato | Vaŝingtonio |
|

---

 |
| Supermara alteco | 2 426,8176 m [+] |
| Koordinatoj | 47° 50′ N, 123° 50′ U (mapo)47.833333333333-123.83333333333 |
| Plej alta punkto | Mount Olympus [+] |
|  - alteco | 739,7496 m [+] |
| Akvokolektejo | 3 523,35 km² (352 335 ha) [+] |
| Areo | 3 523,35 km² (352 335 ha) [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Olimpa Montaro (Vaŝingtonio)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Olimpa Montaro (Usono)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Olimpa Montaro |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Olympic Mountains** [+] |
|  |

Monto Olimpo, la plej alta monto en la Olimpa Montaro, Vaŝingtonio, Usono
Pejzaĝo pri la tuta Olimpa Montaro
La **Olimpa Montaro** estas grupo de montoj en la mezo de la Olimpa Duoninsulo en Vaŝingtonio, Usono. La Olimpa Montaro estas parto de la t.n. Marborda Montaro (angle: *Coast Range*), geologie antikva kresto laŭ la nordorienta bordo de Pacifiko. La plej alta monto en la grupo estas Monto Olimpo (*Mount Olympus*), nomita laŭ la mitologie grava greka pinto. Ĝi altas 2724 metrojn super la marnivelo, kaj havas ok glaĉerojn.
Krom Monto Olimpo, aliaj rimarkindaj montpintoj en la grupo estas:

* Monto Constance (2364 m) - plej granda pinto videbla el Seatlo
* Monto Anderson (2231 m) - hidrografia centro de la duoninsulo, de kies flankoj riveroj fluas okcidenten al Pacifiko, norden al la Markolo Juandefuka, kaj orienten al la Hud-Kanalo
* La Fratoj (2092 m) - dupinta monto videbla el Seatlo
* Monto Deception (2374 m)

## Vidu ankaŭ

* Pacifika Montaro
# Unua montogrimpo

La **unua montogrimpo** (surgrimpado) estas la unua sukcesa grimpado, dum kiu oni atingas pinton de iu monto.

Ĉar la unuaj grimpoj al montopinto bezonas ofte plurjarajn antaŭpreparojn kaj sufiĉan konon de la areo, tiel oni notas la unuajn grimpantojn de monto. La risko dum la unua surgrimpo estas tre granda pro la mankantaj konoj, spertoj, eble malbona vetero ktp. Tion ilustras la historio de multnombraj montaristaj dramoj, kiel ekzemple okaze de la unua grimpo de Materhorno la 14-an de julio 1865, kiam tuta ŝnurkamaradaro mortfalis okaze de la malsuprengrimpo post la sukcesa atingo de la pinto.

La unua grimpo de la Blanka Monto en la Alpoj okazis en 1786 kaj oni taksas tion hodiaŭ kiel naskiĝon de la moderna alpinismo.

Por pruvi la grimpadon, atingon de la pinto, oni ĉiam kunportas fotilon al la pinto aŭ postlasas spurojn sur la pinto (ekz. glacipioĉeto) aŭ grimpas komune.

Por la atingota mondfamo, oni malofte atestas per falsaj pruvaĵoj sian unuan grimpon. Alia metodo por akiri mondfamon estas, ke oni grimpas alian, malfacile grimpeblan flankon de la monto (sur kiu neniu grimpis antaŭe).
# Musala

| Musala
 |
| --- |
|  |
| **monto • ĉefa pinto • pintoj super du mil metroj • plej alta punkto • ultrapinto** |
| Alteco | 2 925,4 m |
| Geografia situo
 | 42° 11′ N, 23° 35′ O (mapo)42.17916723.585278 f4 |
|

|  |
| --- |
| Musala (Bulgario)DEC |
| Situo de Musala |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapMusala
 |
| Rimarko
 | La plej alta punkto de Bulgario
 |
|  |

**Musala** (bulgare *Мусала*) estas la plej alta monto en Bulgario kaj en la tuta Balkana duoninsulo kun pinto en alto de 2925 m. Ĝi situas en la Nacia Parko Rila.

La praaj bulgaroj nomis ĝin pli antaŭe *Tangra*, la turkoj ekde la 15-a jarcento *Musala* (*Maŝallah*: Dia Laŭdo). La pinto portis la nomon de Stalin inter 1949 kaj 1962.

La unua historie dokumentita grimpanto de la pinto estas Filipo la 2-a de Makedonio, patro de Aleksandro la Granda.

Sur la pinto troviĝas meteologia stacio, scienca stacio de Bulgara Akademio de Sciencoj.

Musala estas alirebla plej facile el Borovec, ĉ. 10 km norde. Tie ekzistas kabina lifto, kiu portas al la kabano Jastrebec sur alto de 2369 m.
# Lariso

* **Lariso** estas provinco en Tesalio, en Grekio.
* **Lariso** estas urbo en la samnoma provinco de Grekio.
* **Lariso** estas persono de la helena mitologio.
* **Lariso** estas la kvara plej granda natura satelito de la planedo Neptuno.
* **Lariso (Gorduno)** estas setlejo de la komunumo Gorduno de la Distrikto Belinzono en Kantono Grizono en Svislando.
# Tesalio

|

|  | Administra regiono
 |  |
| --- | --- | --- |

 |
| --- | --- | --- | --- |
| Tesalio
 |
| Περιφέρεια Θεσσαλίας
 |
|  |
| **regiono de Grekio** |
| Bazaj informoj
 |
| ŝtato: | Grekio
 |
| areo: | 14036.646 km²
 |
| nombro de loĝantoj: | 688 255 (2021) |
| loĝdenso: | 49 loĝantoj po km²
 |
| administra centro: | Lariso
 |
| provincoj (νομοί): | 4
 |
| kodo laŭ normo ISO: | GR-E
 |
| kodo laŭ normo NUTS: | GR14
 |
| retpaĝo: | www.thessalia.gr
 |
|  |
|  |

**Tesalio** (greke *Θεσσαλία*, *Tesalía*) estas historia pejzaĝo kaj moderna administra regiono de Grekio. Ĝi situas sude de la regiono Makedonio kaj norde de Meza Grekio. Okcidente ĝi limas al la nuna regiono Epiro (greke *Ήπειρος*, ípiros).

## Geografio

La administra regiono havas areon de 14.036 km² kaj dum la jaro 2005 havis 760.714 loĝantojn. Administra centro de la regiono estas la urbo *Lariso* ("Larisa"), kiu dum la jaro 2004 havis 128.758 loĝantojn.

La regiono dividiĝas en kvar provincojn ("prefektujojn", νομοί - *nomí*):

1. Lariso (administra centro *Lariso*)
2. Magnisio (administra centro *Volos*, dum la jaro 2004 84.425 loĝantoj)
3. Trikalo (administra centro *Trikalo*, dum la jaro 1991 44.232 loĝantoj)
4. Kardico (administra centro *Kardico*, dum la jaro 1991 30.067 loĝantoj)

Pelion (greke Πήλιο, Pilio) estas monto en la sudoriento de Tesalio.

## Eksteraj ligiloj

* oficialaj paĝoj de la regiono (en la greka kaj angla) Arkivigite je 2001-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
* pliaj informoplenaj paĝoj germanlingvaj pri Tesalio Arkivigite je 2009-04-19 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| la fortikaĵo de Trikalo | la baziliko de Volos |
# Pierio

| Pierio |
| --- |
| Regiona distrikto |
| provinco de Grekio [+] |
|

---

 |
| Lando | Grekio |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 40° 15′ 0″ N, 22° 25′ 0″ O (mapo)40.2522.41666667 |
|

---

 |
| Horzono | UTC+02:00, UTC+03:00 [+] |
| Poŝtkodo | 60x xx [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Pierio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| situo de Pierio en Grekio |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Pierio (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Pierio |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Pieria** [+] |
|  |

**Pierio** (greke *Πιερία*, *Pieria*) estas historia pejzaĝo kaj nuntempa regiona distrikto de Grekio (unu el sume 74 regionaj distriktoj), kiu situas en la - ene de Grekio norda - moderna administra regiono Meza Makedonio. Ĝis administra reformo de la jaro 2010 la distrikto havis la statuson de provinco, "prefektujo", kiu greke nomiĝis Νομός, do "nomos". La teritorio kovras areon de 1 516 km² kaj en 2011 havis 126 698 loĝantojn. Ĉefa loĝloko estas la urbo *Katerini*.

La monto Olimpo, plej alta monto de Grekio (2917 metroj) kaj laŭ la helena mitologio la loĝloko de la grekaj dioj, troviĝas en la pleja sudo de la provinco kaj signas la limon al la pli suda provinco Larisa de la regiono Tesalio.

## Eksteraj ligiloj

* oficialaj paĝoj de la distrikto Arkivigite je 2011-06-08 per la retarkivo Wayback Machine
* turismaj paĝoj pri Pierio
* distrikta mapo de la greka ministerio pri kulturo (paĝoj anglalingvaj) Arkivigite je 2004-06-19 per la retarkivo Wayback Machine
# Meza Makedonio

|

|  | Administra regiono
 |  |
| --- | --- | --- |

 |
| --- | --- | --- | --- |
| Meza Makedonio
 |
| Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
 |
|  |
| **regiono de Grekio** |
| Bazaj informoj
 |
| ŝtato: | Grekio
 |
| areo: | 18810.52 km²
 |
| nombro de loĝantoj: | 1 795 669 (2021) |
| loĝdenso: | 95 loĝantoj po km²
 |
| administra centro: | Tesaloniko
 |
| provincoj (νομοί): | 7
 |
| kodo laŭ normo ISO: | GR-B
 |
| kodo laŭ normo NUTS: | GR12
 |
| retpaĝo: | www.rcm.gr
 |
|  |
|  |

**Meza Makedonio** (aŭ **Centra Makedonio**, greke *Κεντρική Μακεδονία*, *Kentrikí Makedonía*) estas unu el la 13 administraj regionoj de Grekio kaj konsistigas la centran parton de la greka Makedonio.

La regiono dividiĝas en sep regionajn distriktojn, kiuj ĝis 2010 havis statuson de prefektujoj (νομοί - *nomí*):

1. Ĥalkidiko (Χαλκιδική - *Ĥalkidikí*), administra centro la urbo *Polígiros* (Πολύγυρος)
2. Imatio (Ημαθία - *Imathía*), administra centro la urbo *Véria* (Βέροια)
3. Kilkiso (Κιλκίς - *Kilkís*), administra centro la samnoma urbo *Kilkiso* (Κιλκίς - *Kilkís*)
4. Pelao (Πέλλα - *Pélla*), administra centro la urbo *Edesa* (Έδεσσα/Édessa)
5. Pierio (Πιερία - *Piería*), administra centro la urbo *Kateríni* (Κατερίνη)
6. Sereso (Σέρρες - *Sérres*), administra centro la samnoma urbo *Sereso*
7. Tesaloniko (Θεσσαλονίκη - *Thesaloníki*), administra centro la samnoma urbo Tesaloniko (aŭ historie Saloniko, greke Θεσσαλονίκη - *Thesaloniki*)
## Setlejoj

* Pella (Makedonio)
# Aŭlo

La aŭlo de la universitato de Göttingen (2013)
La **aŭlo** estas salono aŭ halo uzata por asembleoj, solenaĵoj aŭ festoj en universitato aŭ alia supera instruejo.

La vorto devenas de la greka *aule.* Ĉe Homero la *aule* (greke αυλή, „korto“) estis la korto la domo ĉirkaŭita de konstruaĵoj.

Laŭ Francisko Azorín **aŭlo** estas *Universitata ĉambrego, por solenaj kunsidoj, por lekcii.*

## Notoj
# Palaco

| Palaco
 |
| --- |
|  |
| **architectural typology (en)  tipo de konstruaĵo**  |
| **konstruaĵo • domo • arkitektura strukturo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | kastelparko  vd |

 |
|  |

Palaco de la hungaraj reĝoj en Visegrád
**Palaco** estas granda luksa domego de reĝo, regnestro, nobelo, riĉulo aŭ grava administracio.

La palaco estis en la mezepoko loĝa parto kaj reprezentejo de fortikaĵo.

Palaceto estas konsiderinde granda kaj impona urba domo de nobelo aŭ riĉulo.

En Francio (17a-19a jc) tia urba, vasta kaj luksa domo, posedata de riĉa burĝo aŭ nobelo nomiĝas (privata) "hotelo".

En Italio populariĝis el urboj de fina mezepoko la tipaj palacoj nomita *palazzo* kiu vorto poste populariĝis ankaŭ internacie.

Borsa Palaco de Budapeŝto en 1905

## Terminoj

La uzo de la vorto "palaco" por priskribi la reĝan loĝejon venas de unu el la sep montetoj en Romo, Palatine monteto, kie la primara reganta potencocentro de la Romia Imperio sidis en siaj fruaj tagoj.

PIV ne faras grandan diferencon inter kastelo kaj palaco. En moderna senco **kastelo** estas luksa konstruaĵo en kamparo aŭ en parko. En tiu okazo la kastelo aspektas iomete historieca.

La simila konstruaĵo **palaco** dum la historio estis luksa domego (konstruaĵo) ĉefe por la reĝo. Laŭ pli moderna senco ĝi estas ornama impona konstruaĵo en urbo.

Laŭ Francisko Azorín **palaco** estas *Granda, luksa edifico; loĝloko de altrangulo, de riĉulo.* Li indikas etimologion el *Palateno*, propra nomo de unu el la 7 romaj montoj, kie Aŭgusto starigis sian loĝejon kaj de tie la latina *palatium*.

## Proverbo

Ekzistas 3 proverboj pri palaco en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Rano eĉ en palaco sopiras pri marĉo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ĝi estas malpaco pri la reĝa palaco.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.* **”** |

 |

## Palacoj

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Faiz Mahal, Panĝabo, Pakistano | Palaco Udaipur, Barato | Toskana palaco en Prago | Foira palaco en Prago |  |

## Vidu ankaŭ

* Kastelo
* Burgo

## Referencoj
# Muzoj

*Atena kun la muzoj*, de Frans Floris (ĉ. 1560).
*Apolo kaj la Muzoj*, de van Heemskerck.
En la helena mitologio la **Muzoj** (greke *Μουσαι*, *Mousai*) estas la grekaj diinoj de lernado, belartoj, kulturo, kaj inspiro. Laŭ Heziodo en sia *Teogonio*, Ili estas la filinoj de Zeŭso kaj Mnemozino, kaj naskiĝis en Pieria, baze de la Monto Olimpo.

Laŭ Francisko Azorín **Muzo** estas *Mita estaĵo naskita el Jupitro k. Mnemosina, simbolanta arton; ikonografie reprezentita per ĉarma junulino kun la atributo de iu arto. Oni kalkulis 3, poste 9 muzojn, loĝantajn en la Parnaso k. la Melikono.* Li indikas etimologion el la greka *mousa* (muzo) kaj de tie la latina *musa*. Kaj li aldonas liston pli malpli koincida kun la sube detaligita.

En antikvaj tempoj, antaŭ ol la artisto - komponisto, poeto aŭ filozofo - komencus verki novan verkon, li turnis sin al la muzoj kaj petis ilin gvidi lin en sia verkado, kaj helpi lin. Multaj klasikaj verkoj, kiel *Odiseado* kaj *Iliado* de Homero kaj *Teogonio* de Heziodo kaj eĉ pli modernaj verkoj, kiel *La dia komedio* de Danto, malfermiĝas kun peto de helpo de la Muzoj kaj kun vortoj de laŭdo kaj dankemo al ili. Ĝis hodiaŭ, la vorto "muzo" estas uzata kiel preskaŭ samsignifa vorto por la vorto "inspiro", precipe kiam oni komponas verkojn.

Dum jarcentoj la Muzoj estis adorataj kaj kultataj pro sia patroneco de la muziko, la belartoj, la dramarto, kaj la poezio. Tradicie, tiuj lokoj dediĉitaj al la gloro de la Muzoj estas konataj kiel *mouseion*, de kie venas la vorto muzeo.

Atribui *muzon* estas hodiaŭ moderna nocio komplimentante kaj laŭdante realajn virinojn, kiuj aŭ inspiras aŭ estas la inspiro en si mem por kreivaj kapabloj aŭ instigas kreadon.

## La Naŭ Muzoj

* Erato (Ἐρατώ) (= amantino) muzo de ampoezio (kun liuto aŭ liro enmane)
* Eŭterpo (Εὐτέρπη) (= delektantino) de muziko kaj liriko (kun fluto)
* Kaliopo (Καλλιόπη) (= belvoĉulino) de epika poezio (kun skribtabulo aŭ trumpeto)
* Klio (Κλειώ) (= glorigantino) de historio (kun skribrulaĵo)
* Melpomeno (Μελπομένη) (= kantantino) de tragedio (kun tragika masko)
* Polimnio (Πολυμνία) (= multhimnulino) religia poezio, mimiko, odo (kun vualo aŭ citaro)
* Talio (Θάλεια) (= vivĝojulino) de komedio (kun komedia masko)
* Terpsiĥoro (Τερψιχόρα) (= dancemulino) de danco (kun liuto)
* Uranio (Οὐρανία) (= ĉielulino) de astronomio (kun globuso aŭ cirkulilo)

## Galerio

* Eŭterpo
* Uranio
* Erato
* Terpsiĥoro de Johann Heinrich Tischbein
* Melpomeno (la 2-a jarcento)
* Polimnio de Francesco del Cossa
* Klio de Hugo von Kaufmann
* Kaliopo
* Talio

## Bildaro

* La Muzoj, el germana enciklopedio *Meyers Konversationslexikon* (1885–1890), el ekpoka sarkofago
* *La Muzoj dancas kun Apolono*, pentrite de Baldassare Peruzzi, 16-a jc.
* *Klio, Eŭterpa kaj Talio*, pentrite de Eustache Le Sueur, ĉirkaŭ 1640-1645
* Tri muzoj el la naŭ, en helena skulptaĵo de la 4-a jc. aK

## Vidu ankaŭ

* 600 Muzo
* Antiopa de Makedonio
* Muzeo de Aleksandrio

## Notoj
# Atena

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri dio en helena mitologio "Atena" (Ἀθηνᾶ). Por rilata ĉefurbo de Greklando (Αθήνα) rigardu la paĝon Ateno.* |

| Atena
 |
| --- |
|  |
| Originala nomo
 | Ἀθηνᾶ |
| Sekso
 | ina
 |
| Sidejo
 | Olympus
 |
| Eble sama
 | Minerva, Pallada, Aëdon, Menrva
 |
| Familio
 |
| Patro
 | Zeŭso
 |
| Patrino
 | Metida
 |
| Infanoj
 | Koribantoj, Higia, Broteas
 |
|  |

**Atena** – helene Ἀθηνᾶ – estas la protekta diino de sia urbo Ateno, la ĉefurbo de la nuna Grekio. La templo de Atena, la Partenono, ankoraŭ staras sur la supro de la Akropolo de la moderna urbo. Antaŭ ĝi estis granda statuo de la diino Atena en la templo. Apude staras la Ereĥteiono kun sia kariatidoj, alia templo dediĉita al Atena. Por protekti sian urbon kaj ŝtaton (urboŝtaton), Atena uzis la fulmofrapon kaj la ŝildon nomita la egidon (*aegis*, vorto kiu signifas "protektado" en la greka) de sia patro Zeŭso.

Strange, Atena ĉiam estas pura virgulino, kaj ŝi ne havis veran patrinon: Ŝi venis de la kapo de Zeŭso, post ke li formanĝis sian edzinon Metisa.

Sed oni memoras Atenan pli pro sia inteligenteco kaj saĝeco.
Ŝi estis la preferata filino de sia patro. La olivarbo estas la arbo de Atena, kaj la noktuo ŝia birdo.

Francisko Azorín faras priskribon de Atena tiele:

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Greka diino simbolo de la aŭroro k. de la fulmo, reprezentita de la artistoj per virino armita, kun ŝildo k. lanco. **”** |

 |

## Bildaro

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Pordego de Atena Arĥegetis
* Prometeo

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* statuo de Atena en Nashville
# Gracioj

| Gracioj
 |
| --- |
|  |
| **helena mitularo grupo de dioj**  |
| **greka dio** |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Χάριτες |
| Eble sama
 | Gratiae
 |
| Patro
 | Zeŭso
 |
| Patrino
 | Eŭrinomo
 |
|  |

La **Gracioj** (greke Χάριτες) estis diinoj, laŭ greka mitologio, kiuj prezidis la bankedojn, la dancon, kaj ĉiujn sociajn ĝuojn, kaj elegantajn artojn. Estis tri de ili. Iliaj nomoj estis Eŭfrozino (la ĝojeco), Aglajo (la heleco), kaj Talio (la florado). Laŭ Heziodo kaj Pindaro ili estis filinoj de Zeŭso kaj Eŭrinomo (aŭ Eŭnomio). Ili estis servistinoj de Afrodito kaj dancistinoj de Olimpo.

*La Tri Gracioj*, de Carle van Loo (1763)En klasika Grekio, la nombro, funkcio kaj nomo de la gracioj tre variis. Homero citis nur unu Gracion, laŭ Beocio ili estis diinoj de vegetado, en antaŭklasika periodo, ili estis ankaŭ konfuzitaj kun Muzoj, ktp.

## Vidu ankaŭ

* **La tri Gracioj**, nome pentraĵo de Rafaelo Sanzio.
* **La tri Gracioj**, nome pentraĵo de Petro Paŭlo Rubens.
* Graco
* 424 Gratia
* 627 Charis
# Rapido de vento

Anemometro estas ofte uzita mezuri ventan rapidecon.
Tutmonda disdonado de venta rapideco ĉe 10m super tereno averaĝe tra la jaroj 1981–2010 de la CHELSA-BIOCLIM+ datuma aro**Ventrapideco** (noformala **ventoforto**) estas la rapido de aero en moviĝo relative al fiksa loko sur la grundo. Kiam la aero moviĝas de unu loko al alia, oni tamen parolas pri vento .

Ventoforto estas grava en multaj lokoj, kiel veterprognozo, aviado, maraj operacioj, konstruaĵoj kaj konstrua inĝenierado. Altaj ventoj povas havi gravajn sekvojn, kaj fortaj ventoj ofte havas specialajn nomojn kiel ŝtormo, uragano aŭ tropika ciklono.

La SI-unuo por ventoforto estas metroj je sekundo (m/s), kaj estas uzita, ekzemple, en veterraportoj . En kelkaj kuntekstoj, aliaj unuoj estas uzitaj kiel ekzemple mejloj je horo (mph), kilometroj je horo (km/h), nodoj (kn) aŭ eĉ nomoj de la Beaufort-skalo .

Ventforto povas esti mezurita per pluraj instrumentoj. Anemometro havas helico kun tasoj kiuj turniĝas kiam la vento blovas sur ilin. La rapideco je kiu la helico rotacias estas proporcia al la ventoforto. Tiu ĉi aparato estis inventita en 1846 de la irlandano John Thomas Romney Robinson.

Notindas ke la ventrapideco estas direkta kvanto, difinita kiel vektoro kun horizontala kaj vertikala komponento. Tamen, en praktiko tio estas kutime limigita al la horizontala komponento kaj kategoriigita en ventoforton per certaj rapidecintervaloj. Tio ebligas prepari la rapidecvektoron en aplikaĵ-orientita maniero tiel ke la koncernaj elementoj tiam povas esti enigitaj en vetermapojn, ekzemple. Tamen, por certaj aplikoj kiel ekzemple aviado, la vertikala komponento de ventorapideco ankaŭ estas grava, ekzemple por taksi suprenskizojn por glisiloj kaj glisparaŝutoj

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* **Rapido de vento** en Vikimedia Komunejo
# Hefesto

| Hefesto
 |
| --- |
|  |
| Originala nomo
 | Ἥφαιστος |
| Sekso
 | vira
 |
| Eble sama
 | Vulkano, Kothar-wa-Khasis, Adranus, Ptaho
 |
| Familio
 |
| Patro
 | Zeŭso
 |
| Patrino
 | Hera
 |
| Edzo/Edzino
 | Afrodito
 |
| Infanoj
 | Eupheme, Eŭtenio, Eucleia, Philophrosyne, Palici, Perifeto, Broteas, Cadmilus, Eriktonio, Ardalus, Kerkiono, Radamanto, Thalia, Aethiops, Pylios, Eurymedon, Palaemon, Olenus, Alcon
 |
| Amkunuloj
 | Aetna, Anticleia, Atena, Cabeiro, Geo
 |
|  |

**Hefesto** (helene Ἥφαιστος, ankaŭ konata laŭ la latina nomo *Vulcanus*) estas la filo de Zeŭso kaj Hera, kaj la frato de Areso kaj Hebo. Li naskiĝis malbela kaj lama. Pro tio, Hera kaj Zeŭso malakceptis lin.

Tamen Hefesto estis bona al liaj amikoj. Li estis lerta forĝisto kaj laboris je sia amboso. Li faris armilojn, palacojn, kaj virinojn el oro por servi lin.

Kreaĵoj de li estis:

* Pandora, la unua virino, kaj ties skatolo.
* la flugilaj kasko kaj ŝuoj de Hermeso
* ŝirmilo *Aegis*.
* la zono de Afrodito
* la kiraso de Aĥilo
* armiloj por Areso.
* la suno-ĉaro de Helio
* pafarko kaj sagoj de Eroso
* la nevidebliga kasko de Hadeso

## Kun Afrodito

Hefesto edzinigis Afroditan, la plej bela kaj dia virino en la mondo. Sed Afrodito baldaŭ enuiĝis de Hefesto, kaj ŝi havis amaferojn kun la bela Areso, la frato de Hefesto.

## Rilatuloj

| Partneroj kaj idaro
 |
| --- |
| Afrodito
 | Aglajo
 | Etno
 |
|  | * Eŭfemo
* Eŭklejo
* Eŭtenio
* Oleno
 | * Talio
 |

* Vulkano forĝanta la fulmoradioj de Jupitero (Rubens)
* Hefesto prezentas Aĥilo-armoron al Tetiso
* La forĝejo de Vulkano, pentraĵo de Velázquez (1630)
* Templo de Hefesto en Ateno, Grekujo

## Vidu ankaŭ

* Hefestiono
* Vulkano (dio)
* 2212 Hefesto

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-11-24 per la retarkivo Wayback Machine,
*  Arkivigite je 2005-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
# Tramtrajno

"Stadtbahn" en Heilbronn dum strata trafiko.
"Stadtbahn" en Heilbronn sur fervoja vojo.
Tramtrajno L1 de "TRAM Metropolitano de Alicante", Hispanio
**Tramtrajno**, (**tram-trajno**, **trama trajno**, **dusistema tramo**, **hibrida tramo**) estas por transportilo deriviĝinta el tramo, kiu kapablas cirkuli tiel sur portramaj reloj ĉe stratoj de urbocentro kiel sur la regiona trajnfervojo. Tio ebligas al ĝi ligi du staciojn, unu urban kaj unu ĉirkaŭurban aŭ eksterurban, sen ke homoj bezonu transveturiliĝi.

Avantaĝo estas pli granda komforto por vojaĝantoj, kiuj malmultofte devas ŝanĝi la vojaĝmanieron. En iuj situacioj, tia kunigita sistemo estas pli efektiva eluzo de vojlinioj en sektoroj, tra kie alikaze kondukus du vojlinioj paralele.

## Teknikaj kondiĉoj

Baza kondiĉo estas la sama larĝo de trako.

## Ekzistantaj retoj

* Kusttram
* RegioTram Kaselo
* Saarbahn
* Tramtrajno de la Kadiza Golfeto
* Tramtrajno de Liono
* Tramtrajno Mulhouse Vallée de la Thur
* Tramtrajno Nantes-Clisson
* Tramtrajno Nantes-Châteaubriant
* Tramtransporto en Parizo T4
* Tramtransporto en Parizo T11

## Vidu ankaŭ

* S-Bahn
* Stadtbahn
* Tram-metroo
* Rapidtramo
* Malpeza trajno
* Alstom Citadis Dualis
# Alkala metalo

| Alkala metalo
 |
| --- |
|  |
| **metalo • water-reactive substance • simpla substanco** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | ĥemia elemento litio natrio kalio rubidio cezio franciumo  vd |

 |
|  |

La **alkalaj metaloj** de la alkala familio konsistas el ĉiu elemento de la perioda tabelo el grupo 1 laŭ la IUTAK-sistemo, t.e. kun hidrogeno la elementoj litio, natrio, kalio, rubidio, cezio, kaj franciumo. Iliaj fandiĝaj temperaturoj estas tiel malaltaj, ke la solida formo de la metaloj likviĝis pro kemia reakcio en akvo. Natrio kaj kalio, en la formo de siaj kombinaĵoj, estas la sepa kaj la oka pli oftaj elementoj en la tero. Sed estas nur inter 15 kaj 25 gramoj da franciumo en la tuta tero. La alkalaj metaloj estas tre reakciemaj.

La alkalaj metaloj

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2004-04-16 per la retarkivo Wayback Machine
# Bepi Colombo

| Bepi Colombo
 |
| --- |
|  |
| Lando
 |  Eŭropa Unio kaj  Japanio
 |
|  |

**Bepi Colombo** - kutime internacie skribata en unu vorto kun du majuskloj *BepiColombo* - estas kosmoesplora projekto cele al pli profunda esplorado de la suna sistemo. Temas pri kvarparta kosmosondilo kiu lanĉiĝis la 20-an de oktobro 2018 al la planedo Merkuro. Ĝin vivtenas kaj financas la Eŭropa Kosma Agentejo (**EKA**; angle *European Space Agency*, *ESA*; france *Agence spatiale européenne*, *ASE*, germane *Europäische Weltraumorganisation*), interregistrara organizaĵo por la kunordigo de la eŭropaj kosmoesploraj entreprenoj kun ĉefsidejo en Parizo, kunlabore kun la Japana Aerokosmo-Esplora Agentejo.

## Notoj kaj referencoj

## Vidu ankaŭ

* Aliaj misioj de la Eŭropa Kosma Agentejo pri esplorado de la suna sistemo estas Rosetta, Mars Express, Venus Express kaj Exo Mars.

## Eksteraj ligiloj

* oficiala prezeno en la retejo sci.esa.int (angle)