Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj

| Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj |
| --- |
| Terres australes et antarctiques françaises |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| dependanta teritorio, politika teritoria divido [+] |
|

---

 |
| Ŝtato |  Francio |
| Transmaraj teritorioj | TAAF (984) |
|

---

 |
| Akvejo | Pacifiko |
|

---

 |
| Koordinatoj | 43° S, 67° O (mapo)-4367 |
| Ĉefurbo | Saint-Pierre (Reunio) |
|  - koordinatoj | 43° S, 67° O (mapo)-4367 [+] |
| Plej alta punkto | Mont Ross [+] |
| Plej malalta punkto | Hinda Oceano [+] |
|

---

 |
| Akvokolektejo | 7 829 km² (782 900 ha) [+] |
| Areo | 439 672 km² (43 967 200 ha) |
|

---

 |
| Loĝantaro | 196 (2012) |
| Denseco | 0 loĝ./km² |
|

---

 |
| supera administranto | Cécile Pozzo di Borgo |
| Prezidanto de la Respubliko | François Hollande |
|

---

 |
| Horzono | UTC+04:00 UTC+05:00 UTC+10:00  |
| ISO-kodo | TF |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj (Hinda oceano)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **French Southern and Antarctic Lands** [+] |
| **Retpaĝaro**: www.taaf.fr |
|  |

Sankta-Paŭlo kaj Amsterdam-Insulo, la Krozet-Insuloj, Kergelenoj kaj la Disaj Insuloj en la Hinda Oceano
**Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj** (france *Terres australes et antarctiques françaises*, mallonge: *TAAF*) estas grupo da vulkanaj insuloj en la suda parto de la Hinda Oceano, la suda parto de Afriko kaj parto de Antarkto. Ili estas transmara teritorio de Francio, ĝi estas parto de la transmaraj landoj kaj teritorioj de la Eŭropa Unio.

* **Landkodo:** TF.
* **Areo:** 439 672 km2. Konsistas el insuloj: Kergelenoj (7.215 km²), Krozet-Insuloj (336 km²), Amsterdam-Insulo (55 km²), Sankta-Paŭlo (7 km²).
* **Lingvo:** franca.

## Distriktoj

* Sankta-Paŭlo kaj Amsterdam-Insulo (*Saint-Paul-et-Amsterdam*)
* Krozet-Insuloj (*Îles Crozet*), France ekde 1924
	+ Pork-Insulo (*Île aux Cochons*)
	+ Pingven-Insulo (*Île des Pingouins*)
	+ Apostol-Insuletoj (*Îlots des Apôtres*)
		- Granda Insulo (*Grande Île*)
		- Malgranda Insulo (*Petite Île*)
	+ Posed-Insulo (*Île de la Possession*)
	+ Orienta Insulo (*Île de l'Est*)
* Kergelenoj (*Îles Kerguelen*), France ekde 1893
* Adelilando (*Terre Adélie*), Franca Antarkta teritorio
* Disaj Insuloj en la Hinda Oceano (*Îles éparses de l'océan indien*)
	+ Bassas da India (*Bassas da India*)
	+ Eŭropinsulo (*Île Europa*)
	+ Insularo Glorioso (*Îles Glorieuses*)
		- Insulo Granda Glorioso (*île Grande Glorieuse*)
		- Lys-insulo (*Île du Lys*)
	+ Ĵuan-de-la-Nova Insulo (*Île Juan de Nova*)
	+ Tromelino (*Île Tromelin*)

## La Postuloj de Madagaskaro pri la Disaj Insuloj

En oktobro 2024, la prezidanto de Madagaskaro, Andry Rajoelina, reasertis sian deziron akiri de Francio la redonon de la Disaj Insuloj, postulitaj de Madagaskaro ekde 1973[1].

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Hinda Oceano
* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj
# Valiso kaj Futuno

| Valiso kaj Futuno |
| --- |
| Wallis-et-Futuna |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| transmara kolektivo [+] |
|

---

 |
| Ŝtato |  Francio |
| Transmaraj kolektivoj | Wallis-et-Futuna (986) |
|

---

 |
| Supermara alteco | 166 m [+] |
| Koordinatoj | 14° S, 178° U (mapo)-14.30181-178.10932 |
| Ĉefurbo | Matauto |
|  - koordinatoj | 14° S, 178° U (mapo)-14.30181-178.10932 [+] |
| Plej alta punkto | Mont Puke [+] |
|

---

 |
| Akvokolektejo | 274 km² (27 400 ha) [+] |
| Areo | 142 km² (14 200 ha) |
|

---

 |
| Loĝantaro | 12 197 (2013) |
| Denseco | 85,89 loĝ./km² |
|

---

 |
| supera administranto | Marcel Renouf |
| prezidanto | Mikaele Kulimoetoke |
| reĝo | Petelo Sea (Alo) Eufenio Takala (Sigave) |
|

---

 |
| Horzono | UTC+12:00 |
| ISO-kodo | WF |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Valiso kaj Futuno (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Valiso kaj Futuno |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Valiso kaj Futuno (Valiso kaj Futuno)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Valiso kaj Futuno |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Wallis and Futuna** [+] |
| **Retpaĝaro**: www.wallis-et-futuna.pref.gouv.fr |
|  |

**Valiso kaj Futuno** (france *Wallis et Futuna*) estas transmara kolektivo de Francio en Oceanio. La teritorio konsistas el la insuloj Valiso, kaj 230 km foraj Futuno kaj Alofi.
Tiu teritorio havas apartan statuson, kiu agnoskas la regpovon de ĝiaj tri reĝlandoj (unu en Valiso, kaj du en Futuno), kaj oficialan katolikan religion.

* **Landkodo:** WF.
* **Nacia nomo:** Collectivité d'outre-mer de Wallis et Futuna.
* **Areo:** 142 km².
* **Loĝantaro:** 12 197
* **Administra centro:** Matauto.
* **Lingvoj:** franca , valisa, futuna.
* **Valuto:** pacifika franko aŭ *CFP-franko* (valuta kodo XPF).

Valiso kaj Futuno en la mapo
## Eksteraj ligiloj
# Franca Polinezio

| Franca Polinezio |
| --- |
| Polynésie française |
|   |
|  |  |
| Flago | Blazono |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| transmara kolektivo, transmara teritorio de Francio, Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio) [+] |

 |
|

---

 |
| Ŝtato |  Francio |
| Transmaraj kolektivoj | Polynésie française (987) |
|

---

 |
| Ĉefurbo | Papeeto |
|  - koordinatoj | 18° S, 149° U (mapo)-17.7-149.4 [+] |
| Plej alta punkto | Mont Orohena [+] |
|  - koordinatoj | 18° S, 149° U (mapo)-17.623055555556-149.47694444444 [+] |
|

---

 |
| Akvokolektejo | 4 167 km² (416 700 ha) [+] |
| Areo | 4 167 km² (416 700 ha) |
|

---

 |
| Loĝantaro | 274 217 (2012) |
| Denseco | 65,81 loĝ./km² |
|

---

 |
| Alta komisaro | Lionel Beffre |
| prezidanto de la asembleo | Marcel Tuihani |
| prezidanto de Franca Polinezio | Moetai Brotherson |
|

---

 |
| Horzono | UTC-10:00 UTC-09:30 UTC-09:00 |
| ISO-kodo | PF |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Franca Polinezio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Franca Polinezio |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Franca Polinezio (Franca Polinezio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Franca Polinezio |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **French Polynesia** [+] |
| **Retpaĝaro**: www.polynesie-francaise.pref.gouv.fr |
|  |

**Franca Polinezio** (france *Polynésie française* [polinezi' frãsez']; tahitie *Pōrīnetia Farāni*) estas transmara kolektivo kaj dependaĵo de Francio en la Pacifiko. Ĝi estas vasta ensemblo de 150 francaj insuloj kun pli ol 200 000 loĝantoj.

La kolektivo estas subdividata laŭ 48 komunumoj.

Ĉefa urbo: Papeeto en la plej granda insulo Tahitio. Aliaj interesaj lokoj estas ekzemple Bora Bora.

Valuto: pacifika franko aŭ *CFP-franko* (valuta kodo XPF).

## Literaturo

Franca polinezio : ĉu centre de la nova mondo ?, Etnismo, nro 85, p. 2-12, 31-a de majo 2010.

Mapo de Franca Polinezio.
Mapo de la Pacifika Oceano kun ekonomiaj zonoj markitaj. La kvin arĥipelagoj donas al Franca Polinezio zonon de 5,5 milionoj da km²
## Vidu ankaŭ

* Aŭstralaj Insuloj
* Markizinsuloj
* Komunumoj de Franca Polinezio
* Pacifika ekozono
* Moruroa

## Eksteraj ligiloj

* retejo de la prezidantejo de Franca Polinezio
* retejo de la Universitato de Franca Polinezio
* "trovante Tahition" (angle) Arkivigite je 2008-07-26 per la retarkivo Wayback Machine
* reta mapo de Franca Polinezio Arkivigite je 2008-09-14 per la retarkivo Wayback Machine
# Klipertono

| Klipertono (Île de la Passion) |
| --- |
|  Palmoj sur Klipertono
 |
| **insulo • dependanta teritorio • atolo • ekoregiono laŭ Monda Natur-Fonduso** |
| **Akvejo** | Pacifika oceano
 |
| Geografia situo
 | 10° 18′ N, 109° 13′ U (mapo)10.3-109.21666666667 |
| Mapo de Klipertono (Île de la Passion) |
|  |
| **Nombro de insuloj** | 1 ringa insulo 6 internaj insuloj
 |
| **Ĉefa insulo** | Klipertono
 |
| **Longo** | 4 km f1 |
| **Larĝo** | 2,9 km f2 |
| **Tera areo** | 1,7 km²
 |
| **Laguna areo** | 7,2 km²
 |
| **Plej alta altaĵo** | Rocher Clipperton 29 m f3 |
| **Loĝantoj** | (neloĝata) f4 |
|  Mapo de Klipertono
 |
|  |

**Klipertono** estas neloĝata insulo de Francio, en orienta baseno de la Pacifiko, je 2900 km okcidente de Panamo kaj je 2090 km sudokcidente de Meksiko. Ĝi estas preskaŭ rondforma atolo kun areo de 5-7 km². Ĝia alto estas plej ofte sub 3 m, nur ekzistas holmo alta de 21 m kaj sur ĝi ruinoj de lumturo el la 19-a jarcento.

La plantaro de la insulo konsistas el malalta arbusto, malofte sovaĝa tabako kaj kelkaj kokospalmoj.

La nomo de la insulo venas de la angla ribelanto kaj pirato John Clipperton, kiu kaŝis sin tie en 1705. Oni registris la insulon en 1856 kiel usonan teritorion, kvankam Francio aneksis ĝin unu jaron pli frue. La meksika armeo okupis ĝin kaj establis en la insulo (inter 1897 kaj 1917) garnizonon.

En 1906 Porfirio Díaz konstruigis lumturon kaj sendis regimenton da soldatoj al la insulo. Oni provizis la loĝantojn ĉiu-dumonate el Acapulco. Pro la eskalado de la Meksika revolucio tiu ligo tamen foriĝis, pro kio la loĝantoj mem devis prizorgi sin. En 1915 grandparto de la populacio pereis. La supervivintoj ne ricevis permeson de la armea komandanto por forveturi kun usona mararmea ŝipo kiu vizitis la insulon. En 1917 preskaŭ ĉiuj mortis kaj la lumturgardisto Victoriano Álvarez estis la nura restinta viro. Li mem deklaris sin reĝo kaj komencis murdi kaj seksatenci, ĝis kiam li mem estis murdita de unu el la virinoj. En julio, kelkajn monatojn post lia morto, la lastaj postvivintoj, kvar virinoj kaj sep infanoj, estis kunprenitaj per la USS Yorktown.

Post malfermo de la Panama kanalo, Klipertono akiris novan gravecon. La internacia juĝistaro - prezidis itala reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a - donis la insulon al Francio (1930). Ĝi apartenis al Franca Polinezio ĝis 1979, kiam la francoj metis ĝin sub direktan francan administradon.

La postvivintoj de Klipertono
Bruna naivulo
## Vidu ankaŭ

* Listo de maraj ekoregionoj
# Hungara forinto

| Hungara forinto
 |
| --- |
| **valuto** |
| Ŝtato: | Hungario
 |
| Subdivido: |  |
| Kodo laŭ ISO 4217: | HUF
 |
| Mallongigo: |  |
|  |
|  |

Hungaraj malnovaj
**Hungara forinto** (**HUF** laŭ ISO 4217) estas la oficiala monunuo en Hungario. La hungara mallongigo de tiu ĉi valuto estas **Ft**. Ĝi estis enkondukita la 1-an de aŭgusto 1946, post hiperinflacio de la antaŭa valuto, *pengő*.

La sur la bildo prezentitaj malnovaj forintoj montras scenojn, famulojn de la hungaraj liberecbataloj kontraŭ la aŭstroj. Tiuj biletoj estis ŝanĝitaj al pli neŭtralaj meze de la 1990-aj jaroj.

Monero de la forinto estis *fillér*, kiu ĉesis ekzisti en 1999.

*
* 2 forintoj 1947
* 2 forintoj 1947

## Eksteraj ligiloj

* Karlo Juhász: *Hungario: Atako kontraŭ la forinto* (Monato 2003/07, p. 11)
# Singlish

**Singlish** aŭ **Singaporean-English** (esperante Singapura angla) estas dialekto aŭ kreolo de Singapuro bazita sur la angla lingvo kies ĝi simpligas kelkajn gramatikajn regulojn, integrante malajajn kaj ĉinajn vortojn.

## Bibliografio

* Ho, Mian Lian (1993), Dynamics of a contact continuum: Singapore English, Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford University Press, 1993, ISBN 0-19-824828-8.
* Lim, Lisa (2004), Singapore English: a grammatical description, Amsterdam, Philadelphia, John Benjamins, 2004, ISBN 1-58811-576-3.

## Aliaj mikslingvoj

* Miĉifa
* Surĵiko
* Malta
* Alemañol
* Franglais
* Spanglish
* Frañol
* Portuñol
* Japoñol
# Germana Instituto de Kosmofluga Inĝenierarto

| Germana Instituto de Kosmofluga Inĝenierarto
 |
| --- |
| Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt |
|  |
|  |
| Elaera vido de la sidejo de DLR ĉe Lind, Kolonjo en 2010
 |
| **esplora instituto neprofitcela organizaĵo organizaĵo**  |
| Komenco
 | 1907 vd |
| Antaŭe
 | German Space Agency vd |
| Geografia situo
 | 50° 51′ 9″ N, 7° 7′ 21″ O (mapo)50.85257.1225 |
| Lando*j* | Germanio vd |
| Sidejo
 | Kolonjo
 |
| Adreso
 | Linder Höhe, 51147 Köln |
|

|  |
| --- |
| Germana Instituto de Kosmofluga Inĝenierarto (Kolonjo)DEC |

 |
|
Germana Instituto de Kosmofluga Inĝenierarto
 |
| **Lingvoj** |
germana lingvovd |
| **Filioj** | DLR Oberpfaffenhofen (en)  DLR Projektträger (en)  Institute of Aerodynamics and Flow Technology (en)  Institut für Raumfahrtsysteme (mul)  Library of the German Aerospace Center (en)  Institute for Software Technology (en)  Earth Observation Center (en)  Envihab (en)  German Aerospace Center, Berlin (en)  Institute of Data Science (en)  Institute of Communications and Navigation (en)   vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | IQIB - Institut für qualifizierende Innovationsforschung und -beratung GmbH (mul)   vd |

 |
| **Posedatoj** | Jülich Solar Tower (en)   vd |
|

|   Premioj |
| --- |
|  | * (1989)  Innovation Prize of the German Economy (en)

vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | registrita asocio de Germanio
 |
|  |

La **Germana Centro por Kosma Esploro** (germane *Das Deutsche Zentrum für Luft- und Raumfahrt*, kaj mallongigita **DLR**, laŭvorte: la Germana Centro por Aera kaj Kosma Vojaĝado) estas la ĉefa kaj tegmenta organizaĵo kiu kunigas ĉiujn oficialajn organizaĵojn de la Nacia Centro por Kosma Esplorado kaj Germana Kosma Agentejo.

La organizaĵo estis establita en 1969 post la kuniĝo de tri centraj organizaĵoj en Germanio - la "Aeronaŭtika Laboratorio" (AVA), la "Germana Aviada Laboratorio" (DVL) kaj la "Germana Aviada Esplorinstituto" (DFL). En 1972, ankaŭ la Centro por Spacesplorado (GfW) estis kunfandita kun tiu organizaĵo. La Germana Centro por Kosma Esploro estas membro de la Asocio Helmholtz.

## Institucioj

La centro mem havas ok ĉefajn fokusojn tra Germanio, inkluzive de Berlino kaj Bonn, kaj la organizaĵo kunigas dekduojn da organizaĵoj kaj institucioj kiel ekzemple:

* Germana Kosma Agentejo
* La Kosma Esplorinstituto
* flugcentroj
* La centro por Materiala Esploro
* La Energio -Centro
* La Instituto de Teknika Fiziko
* Instituto por Termodinamika Esplorado

## Ĉefaj projektoj

La centro estas sendependa en sia funkcio kaj funkcias en plej diversaj projektoj, sed ankaŭ estas aktiva partoprenanto kaj parto de la Eŭropa Kosma Agentejo kaj tial traktas, interalie:

* Galileo - eŭropa navigacia satelitsistemo
* Mars Express - lanĉante kosmoŝipon por esplori Marson
* SOFIA - aera teleskopo.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Germana Kosma Komandejo
* Eŭropa Kosma Agentejo
* Israela Kosma Agentejo
* NASA

## Eksteraj ligiloj

* Hejmpaĝo de la DLR
	+ DLR Hejmpaĝo en la angla
* DLR lerneja laboritorio *Schülerlabor*
* Retejo de la Vaŝingtona DC DLR Oficejo
* Helmholtz Komunumo (HGF)
# Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio

| Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio
 |
| --- |
| Malnova norda pordo ĉe la orienta kampuso
 |
| **universitato vice-ministerial level university (en)  universitato posedata de ministerio de Ĉinio**  |
| moto
 | 红专并进，理实交融
Estante kaj respondeca kaj profesia, integrante teorion kun praktiko

 |
| Informoj
 |
| fondodato
 | 1958
 |
| fondinto(j)
 | Ĉina Akademio pri Sciencoj vd |
| speco
 | Publika esplora universitato
 |
| Situo
 |
| Geografia situo
 | 31° 50′ 30″ N, 117° 15′ 32″ O (mapo)31.841666666667117.25888888889 |
| lando
 | Ĉinio
 |
| poŝtkodo
 | 230026
 |
| retejo
 | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj
 |
| membro de
 |
| * Ligo de Naŭ Universitatoj
* Plan 111 (en)
* Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo
* Konstruado de Mondaj Unuarangaj Universitatoj kaj Fakultatoj
* Asocio de Universitatoj de la Jangzia Delto
* Association of East Asian Research Universities (en)

vd |
| filiita al
 |
| * Ĉina Akademio pri Sciencoj
* Projekto 985
* Projekto 211

vd |
| filioj
 |
| * Hefei Material Science and Technology Center (en)
* Intelligent Materials and Vibration Control Laboratory (en)

vd |
|

|  |
| --- |
| Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio (Ĉinio)DEC |

 |
|
Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio
 |
|  |

La **Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio** (mandarene :**中国科学技术大学**; angle *University of Science and Technology of China*, mallongigita **USTC**) estas publika esplora universitato, situanta en Hefei, Ĉina Popola Respubliko, kiu estis establita en 1958. La universitato estas membro de la C9-ligo, la Asocio de la Universitatoj de la Pacifika Bordo kaj la Asocio de Esploraj Universitatoj en Orienta Azio .

Proksimume 12 lernejoj kaj 30 fakultatoj funkcias en la universitato. Inter la elstaraj figuroj, kiuj laboris en la universitato en la pasinteco, oni povas nomi Tsien Hsue-shen (Qian Xuesen) kaj Fang Lizhi.

## Historio

La universitato estis fondita en 1958 en Pekino kaj translokiĝis al Hebejo nur en 1970 post la Kultura Revolucio .

## Internaciaj rangigoj

* Ŝanhaja rangotabelo : 101-150 (2017)
* Times Higher Education : 80-aj lokoj (2019)
* QS-rangotabelo por universitatoj: 89 (2020)

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Ĥariĝismo

Ibadiaj ĥariĝanoj aperas blue (Omano).
**Ĥariĝismo** kies sekvantoj estas la *ĥariĝanoj* (arabe خارجي, *ĥāriĝī* plurale arabe خوارج, *ĥaŭāriĝ*) estas unu el la tri ĉefaj teologiaj branĉoj de Islamo, kune kun la ŝijaismo kaj sunaismo. Ĥariĝismo venas de la vorto *ĥariĝi* t.e. "tiu kiu eliras", rilate al la foriro de muzulmanoj en 657 forlasante la bofilon kaj kuzon de Mohamedo, Ali Ibn Abi Talib, ĉar li akceptis la bataladon inter li kaj sia malamiko, la umajada Mu'aŭija.

Male al la sunaistoj, kiuj konsideris ke la kalifo devus esti araba viro el la tribo kurajŝo, kaj de la ŝijaistoj, kiuj konsideris ke Ali, bofilo de Mohamedo, aŭ posteulo lia, la ĥariĝanoj kredis ke la kalifeco ŝprucas el la komunumo, kiu devas libere elekti la plej indan "eĉ se nigra sklavo".

Ili asertas ke piaj faroj ne ekzistas vera fido. Ĥariĝanoj okazigis grandajn ribeliĝojn kontraŭ la umajadoj, malfortigante ilin kaj faciligante la surtroniĝon de la abasidoj. Estis ĥariĝano, kiu mortigis Ali-n en 661.

La rigoreco rilate al la plenumado de ĉiuj islamaj preceptoj kontrastas kun la granda toleremo de ĥariĝano al aliaj religianoj.

Ĥariĝanoj pasintece estis granda komunumo sed poste ili dividiĝis en multnombrajn sektojn. Nuntempe la malmultaj ĥariĝanoj, kiuj ekzistas, apartenas al la ibadioj kaj loĝas en Omano, en Zanzibaro kaj en izolitaj lokoj de Magrebo.

## Vidu ankaŭ

* Berghŭata
* Magraŭa
# Olimpo (Kipro)

| Olimpo |
| --- |
|  |
| monto [+] |
|

---

 |
| Lando | Kipro |
|

---

 |
| Montaro | Troodos |
|

---

 |
| Supermara alteco | 1 952 m [+] |
| Koordinatoj | 34° 56′ N, 32° 52′ O (mapo)34.93666666666732.863888888889 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Olimpo (Kipro)DEC |

 |
|  |
| Olimpo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Mount Olympus, Cyprus** [+] |
|

---

 |
| plej alta monto de Kipro |
|  |

La montaro Troodos kun la kipra monto Olimpo - la plej alta punkto de la insulo Kipro.
La kipra monto **Olimpo**, altas 1952 metrojn kaj estas la plej alta punkto de la insulo Kipro en la Mediteranea Maro. Ĝi ne miksendas kun la monto Olimpo sur la kontinenta parto de Grekio.

## Superrigardo

La pinto de la monto en la kipra montaro Troodos ne alireblas, ĉar sur la plej alta punkto troviĝas radara instalaĵo de la armeo de Britio. La instalaĵo ekde la jaro 1974 kontrolas la ĉielon ĉirkaŭ la monto en radiuso de inter 1500 kaj 3000 kilometroj.

Eblas aliri la monton, krom la pinto, per strato aŭ piede per vojetoj tra valo, en kiu ekzistas pluraj akvofaloj. En la proksimeco de la monto troviĝas la konata monaĥejo Kykkos.

Ĉe la deklivoj de la monto inter januaro kaj marto ekzistas la sola ski-regiono de la insulo Kipro kun kvar ski-liftoj de inter 150 kaj 500 metroj da longeco. Krome eblas ski-migri. Ĉe la norda flanko de la monto ekzistas ski-tereno kun 120 da altecodiferenco kaj kun longo de 370 metroj, kiu estis agnoskata de la Federacio Internacia pri Skiado (FIS). Ekde la jaro 1977 ĉi-tie ĉiujare okazas internacia ski-konkurso de la federacio FIS.

## Eksteraj ligiloj

* paĝo pri la monto, anglalingva
# Olympus Mons

| Olympus Mons |
| --- |
| Olympus Mons fotita de satelitoOlympus Mons fotita de satelito |
| astra monto, ŝilda vulkano [+] |
|

---

 |
| Supermara alteco | 21 229 m [+] |
| Koordinatoj | 18° 39′ 0″ N, 133° 48′ 0″ U 18.65-133.8 [+] |
| Akvokolektejo | 300 000 km² (30 000 000 ha) [+] |
| Areo | 300 000 km² (30 000 000 ha) [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Olympus Mons (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Olympus Mons (Marso)DEC |

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Olympus Mons** [+] |
|  |

**Olympus Mons**, latina nomo de monto Olimpo, estas ŝilda vulkano sur planedo Marso. Alta je 27 km supre de la meza nivelo de la ebeno, ĝi estas unu el la plej altaj montoj el la sunsistemo.

## Toponimio

La unua nomo de tiu vulkano, malkovrita de la itala astronomo Giovanni Schiaparelli, estis "*Nix Olympica*" (*la neĝoj de Olimpo*). Ĉar ĝi estas loko kun granda albedo, oni supozis ke tie estis neĝo. Oni nun scias ke la albedo venas ne de neĝo sed de nuboj.

## Geografio

### Lokalizo

Olympus Mons situas nord-oriente de la nord-okcidenta rando de la kupolo de Tarsis, grandega ŝvelaĵo de la marsa supraĵo, entenante pluraj vulkanojn : Arsia Mons, Pavonis Mons kaj Ascraeus Mons.

Ĝi estas ĉirkaŭigita de regiono nomata "aŭreolo de Olympus Mons" en kiu estas krestoj kaj egaj blokoj

### Topografio

Kaldero ĉe la supro de Olympus Mons. Foto NASA(*la lumo venas de dekstre*)
Olympus Mons leviĝas al 27 km supre de la ĉirkaŭanta ebenaĵo, ĝia diametro ĉe la bazo estas proksimume 550 kilometroj kaj, preskaŭ tute ĉirkaŭanta ĝia bazo estas krutaĵo alta je 2 ĝis 6 km. La origino de la krutaĵo estas malbone konata. Oni teorias, ke terglitoj estigis ĝin, kaj la glitintaj materioj formis la "aŭreolon". La terglitoj estus ŝuldataj al rapida fondo de subtera glacio, aŭ tektonika movo. Alia hipotezo estas ke la vulkano estis origine sub-glacia kaj formiĝis sub glaĉero dika je du ĝis tri kilometroj da glacio.

En kulmino de la vulkano estas kaldero larĝa je 60 km kaj longa je 80 km, formita de unuiĝo de kvin krateroj.

En 2004, la kosmosondilo Mars Express fotis sur la deklivo de Olympus Mons fluojn da lafo maljunaj de malpli ol du milionoj da jaroj.

La grandego de la vulkano Olympus Mons povus esti ŝuldata al la fakto, ke Marso ne havas tektonajn platojn. Do, la lafo, kiu supreniras el varma makulo fluas al la surfaco ĉiam ĉe la sama punkto dum milionoj da jaroj.

## Aliaj projektoj

## Eksteraj ligiloj

* Ĉi tiu artikolo legita esperante ĉe YouTube
* La okcidenta flanko de Olimpo angle
* Pri vulkanoj sur Marso Arkivigite je 2004-06-03 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Pri vulkanoj sur Marso france
* Ĉu Marso ankoraŭ aktiva ? Arkivigite je 2009-08-31 per la retarkivo Wayback Machinefrance

## Notoj kaj referencoj
# Nacia parko

| Nacia parko
 |
| --- |
|  |
| **tipo de administra teritoria unuo type of park (en)  designation type (en)**  |
| **parko • protektata areo • public reserve • administra teritoria unuo • natura heredaĵo** |
|  |

**Nacia parko** estas parko de naturrezervejo sub ŝtata protekto.

En la jaro 1872 en Usono estis fondita la unua nacia parko de la mondo: Nacia Parko Yellowstone.
De tiam ekestis pli ol 1600 naciaj parkoj en ĉiuj kontinentoj - por konservi kaj protekti specialajn biotopojn, rarajn speciojn aŭ pejzaĝojn.

Granda varma akvofonto en la nacia parko Yellowstone, la plej malnova nacia parko de la mondo.
Nacia parko Los Cardones, Argentino.
La nacia parko Sarek en Svedio estas la plej malnova eŭropa parko kaj unu el la plej grandaj.
Nuntempe naciaj parkoj protektas ekologiajn procedadojn – la celo estas gardi sekura la
naturon en sia tuto. Bestoj, plantoj kaj pejzaĝoj povu evolui sen ĝena homa influo.
Ekzemple la 13 germanaj naciaj parkoj situas en arbaroj aŭ altmontaroj, en lag- aŭ riverpejzaĝoj,
apud la nordmara aŭ balta bordoj. Tiamaniere eksterordinaraj natur- aŭ kulturpejzaĝoj
estas aparte protektitaj.

## Kelkaj naciaj parkoj

* Nacia Parko de Sierra Nevada (apartigilo)
* Nacia Parko Gunung Mulu
* Nacia Parko Peneda-Gerês
* Nacia parko Vadmaro
* Apudbajkala Nacia Parko
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Naciaj parkoj en Nepalo
* Naciaj parkoj de Tanzanio
* Naciaj parkoj de Usono

## Vidu ankaŭ

* Daŭrigebla evoluo
* Terscienco
* Monda Konserveja Observa Centro
* Protektita pejzaĝa regiono