Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Orbito

Ĉi tiu artikolo temas pri Kurba linio de astronomia objekto. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Orbito (anatomio).

| Orbito
 |
| --- |
|  |
| **trajektorio** |
|  |

Laŭ fiziko, **orbito** estas kurba linio, kiun objekto sekvas ĉirkaŭ alia objekto pro fonto de centripeta forto, kiel gravito.

Por priskribi ekz. orbiton de satelito ĉirkaŭanta la Teron sufiĉas **ses** orbitaj elementoj (aŭ orbitaj trajtoj, aŭ orbitaj parametroj):

* la formo de la elipso per la granda duonakso *a* kaj la discentreco *e*
* la orbitebeno per la inklinacio *i* kaj la nodlongitudo *Ω*
* la situo de la elipso per la argumento de la periapsido *ω* kaj la tempo de periapsido *T*.

En astronomio, **rivoluo** estas movo de astro, kiu turniĝas laŭ sia orbito ĝis reveno al la deirpunkto.

## Historio

Keplero estis la unua, kiu analizis matematike la leĝojn de planeda movo. Li trovis, ke la orbitoj de la planedoj de nia sunsistemo estas elipsaj – ne cirklaj aŭ epicikloidaj, kiel oni antaŭe kredis.

Isaac Newton demonstris, ke tiuj leĝoj sekvis aŭtomate de lia teorio de gravito, kaj ke ĝenerale gravitaj orbitoj de korpoj en spaco estas konikoj.

## Specialaj orbitoj

* **Samdaŭra orbito** estas orbito tia, ke la orbitperiodo de la satelito ĉirkaŭ la ĉefa astro egalas al la turniĝperiodo de la astro mem.
* **Fiksa orbito** estas samdaŭra orbito kaj plie ekvatora kaj samdirekta orbito. Ĝia nomo devenas de tio, ke satelitoj en fiksa orbito ĉiam situas super la sama punkto de la supraĵo de la ĉefa astro. Ekzemple, veterprognozaj satelitoj bezonas ĉiam observi la saman regionon de Tero, kaj pro tio ili situas en terfiksa orbito.
* **Terfiksa orbito** estas ronda orbito, kiu situas 35 768 kilometroj super la Tera ekvatoro kaj kie korpo rotacias ĉirkaŭ la Tero havante angulan rapidon egalante angulan rapidon de la Tera rotacio. Sekve la korpo je tiun ĉi orbito estas nemovanto relative al la spektanto sur la Tera surfaco.

## Bildaro

*
*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Apsido
* Ĉirkaŭtera orbito
* Ekliptiko
* Inklinacio
* Liberiga rapido
* Leĝoj de Kepler
* Orbita discentreco
* Orbita resonanco
* Sinkrona rotacio
* Geosinkrona orbito
* Trajektorio (Vojlinio)
* Longitudo
* Nodo (astronomio)
# Minimuma orbita interdistanco

la orbito de (4953) 1990 MU, kiu, kun MOID of 0,0276 AU, estas klasigita kiel potenciale danĝera objekto
La **minimuma orbita interdistanco** (**MOID**) estas mezuro uzata en astronomio por taksi riskojn de kolizio inter astronomiaj objektoj. Ĝi estas difinita kiel la distanco inter la plej proksimaj punktoj de la oskulata orbito de ambaŭ korpoj.

Ĉar plej koncernas nin riskoj de kolizio kun Tero, oni ĉefe interesiĝas pri MOID inter objekto kaj Tero, tiel nomata **Tera MOID**. La tera MOID estas ofte listita en la datumbazoj pri la kometoj kaj asteroido kiel la *JPL Small-Body Database* Tamen, la MOID povas esti difinita rilate al aliaj korpoj kiel : jupitera MOID, marsa MOID kaj tiel plu.

Objekto estas klasigita kiel potenciale danĝera objekto (PDO) - tie estas, povante okazigi katastrofon sur Tero - se, inter aliaj kondiĉoj, ĝia tera MOID estas malpli ol 0,05 astronomia unuo . Por pli grandaj planedoj ol Tero, estas risko de kolizio kun iom pli granda MOID; ekzemple, Jupitera MOID malpli granda ol 1 astronomia unuo estas konsiderinda.

Malgranda MOID ne signifas ke kolizio estas neevitebla, Ankaŭ necesas, ke ambaŭ korpoj atingu tiun punkton de siaj orbitoj en la sama tempo, tio kio iam okazos, almenaŭ ke ambaŭ objektoj estus gravite ligitaj per ia orbita resonanco (kiel, notinde, la objektoj en punktoj de Lagrange). Tamen, ĉi tio povas okazi en tre fora estonteco, kaj la orbito de la plej malgranda korpo povas esti perturbita pro altiro de aliaj planedoj : la orbita antaŭkalkulo iĝas malpreciza por la estonto : nemalofte okazas, ke terrenkonta asteroido pasis aŭ pasos pli proksime de Tero, ol la distanco difinata per la MOID je la nuna epoko. Tamen, la MOID havas la avantaĝon ke ĝi estas kalkulebla sempere surbaze de la orbitaj elementoj de la korpo sen bezono de antaŭdiro pri la estonteco kaj krude indikas la nunan danĝeron.

La unika objekto, kiu estis iam klasigita je 4 en la Torina skalo (de tian, ĝi estis regresigita), la atona asteroido 99942 Apophis, havas MOID de 0,00017 UA, aŭ 25 432 km. Tio ne estas la plej malgranda MOID en la katalogoj; multaj korpoj kun malgrandaj MOID ne estas klasigita kiel PDO la pro sia malgrandeco. Por komparo, la sola objekto kiu estis malkovrita kaj kies MOID estis kalkulita antaŭ ĝi alfrapis la Teron estis la malgranda meteoroido 2008 TC3, kiu falis la 7-an de oktobro 2008; ĝi diseriĝis en la atmosfero super Sudano. Tiu objekto estis listigitaj kun MOID de 0,00001 AU en la datumbazo de *Minor Planet Center* kaj estas la plej malgranda MOID kalkulita por apolona asteroido
La *JPL Small-Body Database* donas eĉ pli malgrandan kaj pli precizan MOID de 0.0000078 AU por tiu ĉi korpo.

## Notoj kaj referencoj

## Eksteraj ligiloj

* angle Tabelo de danĝero (Sistemo *Sentry*) de la Programo NEOArkivigite je 2013-05-19 per la retarkivo Wayback Machine
* itale *Distanza di Intersezione Minima con l'Orbita delle Terra* (Observatorio de Sormano)
# 2145

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
21-a jarcento |
**22-a jarcento**
| 23-a jarcento
| ►

◄ |
2110-aj jaroj |
2120-aj jaroj |
2130-aj jaroj |
**2140-aj jaroj**
| 2150-aj jaroj
| 2160-aj jaroj
| 2170-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
2141 |
2142 |
2143 |
2144 |
**2145**
| 2146
| 2147
| 2148
| 2149
| ►
| ►►

| **2145 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2145 *MMCXLV* |
| Ab urbe condita
 | 2898
 |
| Armena kalendaro
 | 1594 ԹՎ ՌՇՂԴ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 301 – 302
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2200 – 2201
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 2067 – 2068
 |
|  - *Kalijugo* | 5246 – 5247
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2689
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4781 / 4841 – 4782 / 4842 甲辰 – 乙巳
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2137 – 2138
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 353 - 354 *CCCLIII -CCCLIV* |
| Hebrea kalendaro
 | 5905 – 5906
 |
| Holocena kalendaro
 | 12145
 |
| Irana kalendaro
 | 1523 – 1524
 |
| Islama kalendaro
 | 1570 – 1571
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2805 (皇紀2805年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12145
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4478
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2688
 |

**2145** estos normala jaro komenciĝanta vendrede (vidu ĉi tie kalendaron).
# 2175

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
21-a jarcento |
**22-a jarcento**
| 23-a jarcento
| ►

◄ |
2140-aj jaroj |
2150-aj jaroj |
2160-aj jaroj |
**2170-aj jaroj**
| 2180-aj jaroj
| 2190-aj jaroj

◄◄ |
◄ |
2171 |
2172 |
2173 |
2174 |
**2175**
| 2176
| 2177
| 2178
| 2179
| ►
| ►►

| **2175 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2175 *MMCLXXV* |
| Ab urbe condita
 | 2928
 |
| Armena kalendaro
 | 1624 ԹՎ ՌՈԻԴ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 331 – 332
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2230 – 2231
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 2097 – 2098
 |
|  - *Kalijugo* | 5276 – 5277
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2719
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4811 / 4871 – 4812 / 4872 甲戌 – 乙亥
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2167 – 2168
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 383 - 384 *CCCLXXXIII -CCCLXXXIV* |
| Hebrea kalendaro
 | 5935 – 5936
 |
| Holocena kalendaro
 | 12175
 |
| Irana kalendaro
 | 1553 – 1554
 |
| Islama kalendaro
 | 1601 – 1602
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2835 (皇紀2835年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12175
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4508
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2718
 |

**2175** estos normala jaro komenciĝanta dimanĉe (vidu ĉi tie kalendaron).
# 2199

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
21-a jarcento |
**22-a jarcento**
| 23-a jarcento
| ►

◄ |
2160-aj jaroj |
2170-aj jaroj |
2180-aj jaroj |
**2190-aj jaroj**

◄◄ |
◄ |
2195 |
2196 |
2197 |
2198 |
**2199**

| **2199 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2199 *MMCXCIX* |
| Ab urbe condita
 | 2952
 |
| Armena kalendaro
 | 1648 ԹՎ ՌՈԽԸ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 355 – 356
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2254 – 2255
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 2121 – 2122
 |
|  - *Kalijugo* | 5300 – 5301
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2743
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4835 / 4895 – 4836 / 4896 戊戌 – 己亥
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2191 – 2192
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 407 - 408 *CDVII -CDVIII* |
| Hebrea kalendaro
 | 5959 – 5960
 |
| Holocena kalendaro
 | 12199
 |
| Irana kalendaro
 | 1577 – 1578
 |
| Islama kalendaro
 | 1625 – 1626
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2859 (皇紀2859年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12199
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4532
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2742
 |

**2199** estos normala jaro komenciĝanta marde (vidu ĉi tie kalendaron).
# Turbo

Funkcio de turbo
aro de turboj ĉiaspecaj
"La knabo kun la turbo" (oleopentraĵo de 1735, muzeo Luvro)
La **turbo** estas ludilo uzata ekde la antikvo. Ĝi balancas staranta en punkto post kiam ĝi iĝis turni rapide. Turboj ankaŭ uziĝis por aŭguroj.

En la fiziko la turbo estas speciala kazo de la rotacia rigida korpo, pli malpli firmtenita en konkreta punkto.

En judismo estas kutime, ke infanoj ludas kun aparta speco de turbo dum la festo de Ĥanukao. Ĝi estas nomita hebree *סביבון*, sevivon kaj judgermane *דריידל*, drejdel.

## Fiziko

La turbo ricevas komencan angulan movokvanton pere de komenca rotacio, kaj daŭre turniĝas ("dancas") laŭ la leĝo de konservado de angula movokvanto kaj danke al la malgranda grado de frotado kiun la turbo havas kun la surfaco sur kiu ĝi turniĝas, ĉar ĝi dancas sur maldika pinto, la daŭro de la rotacio dependas de pluraj faktoroj:

* La komenca angula rapido donita al ĝi.
* La grado de ĝia frotado kun la surfaco sur kiu ĝi rotacias.
* Ĝia inercimomento estas proporcia al sia maso - ju pli granda estas ĝia inercimomento, des pli longe ĝia rapideco estos konservita. Relative alta turbo povos daŭrigi sian rotacion malpli ol pli plata turbo kie la plej granda parto de la maso estas disvastigita relative malproksime de la rotacia akso.

La movado de la turbo estas proksimume priskribita matematike helpe de la ekvacioj de Eŭler .

ekzemplo de turbo deproksime
# Regolito

**Regolito** (malnovgreke de ῥῆγος, regos = kovrilo, kovraĵo kaj λἰθος, lithos = ŝtono) en la geomorfologio estas kovraĵo el lozmaterialo, kiu formiĝis sur la subkuŝanta neveterdisfalinta originmaterialo. La difino estas iom neunueca. Kelkaj esploristoj inkludigas ankaŭ la saproliton, aliaj ne. Ankaŭ eventuale superkuŝantaj pli junaj kovraĵtavoloj estas alkalkulataj al la regolito. La nocion oni uzas ne nur por veterdisfaltavoloj sur la Tero, sed ankaŭ por la lozsedimentoj, unuavice fizike disfalintaj, sur la surfaco de aliaj astroj (ekzemple lunregolito aŭ marsregolito).

## Literaturo

* Frank Ahnert: *Einführung in die Geomorphologie.* 3-a aktualigita kaj kompletigita eldono. 477 paĝoj, Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart 2003 ISBN 3-8001-2813-6.
* Harald Zepp: *Geomorphologie.* 4a- eldono, 285 paĝoj, Schöningh, Paderborn 2008. ISBN 978-3-506-97013-8
# Centrifuga forto

Fcp centripeta forto (reala) kaj Fcf centrifuga forto ( fikcia).
En klasika mekaniko la **centrifuga forto** aŭ **decentra forto** estas fikcia forto, pseŭdoforto, kiu aperas, kiam la movo de korpo estas priskribebla en rotacianta kadro de referenco. Do ĝi estas la forto, kiun perceptas observanto, kiu troviĝas en rotacianta kadro de referenco. La origino de tiu "forto" sur moviĝanta maso estas fakte la korpo-inercio, kiu ekzakte kontraŭstaras (kun sama absoluta valoro) la rotaciigantan centripetan forton, estas la kialo por konsideri ĝin "fikcia".

La apudnomo "centrifuga" signifas "fuĝi for de la centro". Fakte, observanto (en ne inercia kadro), kiu staras sur rotacianta platformo, perceptas forton, kiu tiras lin for de la centro de la platformo. Ankaŭ pasaĝero, kiu staras sur veturilo moviĝanta laŭ kurba vojo, perceptas forton, kiu tiras ŝin/lin for de la kurbocentro.

Ĝenerale, la centrifuga forto, kiu agas sur objekton de maso WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 en rotacianta kadro de referenco kun angula rapido WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 kaj kies gravitocentro estas je distanco WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 de la centro de la rotacio, estas:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6

kaj la valoro de tiu ĉi forto estas:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8

## Vidu ankaŭ

* Centripeta forto
* Centrifugado
* Inercio
* Gravito
* Koriolisforto
# Rubamaso

253 Matildo, asteroido suspektita esti parte **rubamasoRubamaso**, en astronomio estas nomo de kosma korpo ne monolita sed konsistanta el multenombraj diversgrandaj eroj da ŝtono (aŭ alia solida materialo) arigitaj pro gravito. La rubamasoj havas malgrandan denson ĉar estas grandaj kavaĵoj inter la rompaĵoj kiuj konsistas ilin.

Rubamaso formiĝas kiam asteroido aŭ satelito (eble prae monolita) estas frakasita pro kolizio, kaj kiam la rompaĵoj refalas unu sur la aliajn pro gravito. Tiu reformiĝo povas necesi de pluraj horoj al pluraj semajnoj.

Aliamaniere, malgrandaj satelitoj de Saturno povas formiĝi pro plidensiĝo de glaciaj eroj el la ringoj.

Iuj asteroidoj estis suspektitaj esti rubamasoj kiam oni mezuris iliajn densojn : oni foje trovis densojn tre malpli granda ol tiu de meteoroido (kiuj, en pluraj okazoj, estis demonstritaj esti eroj da asteroidoj). Ekzemple, 253 Matildo, kies maso, determinita okaze de la misio NEAR Shoemaker, estas tro malgranda rilate al la observita volumeno, eĉ se la asteroido entenus glacion sub maldika roka tavolo ; krome, la frapoj kiuj kreis la grandajn alfrapaj krateroj estus frakasintaj rigidan korpon.

Tamen, la unua neambigua fotografiita rubamaso estas 25143 Itokaŭa, kiu montras nenian krateron kaj estas preskaŭ sendube amasiĝo da rompaĵoj.

Montriĝis, ke la asteroido 433 Eroso, ĉefa celo de NEAR Shoemaker estas distranĉita de fendoj, sed alimaniere solida. Aliaj asteroidoj (en kiuj eble 25143 Itokaŭa) aperas esti kontaktaj duopoj, tie estas du grandaj korpoj intertuŝantaj kun aŭ sen ŝtopado far de rompaĵoj ĉe la tuŝloko.

Pro la malgranda gravito de la asteroidoj, vastaj malplenoj povas ekzisti ene de ili. Malgraŭ maldika tavolo da regolito, la frotado inter eroj kapablas malhelpi ilin fali en la kavojn por ŝtopi ilin.

Ĉiuj grandaj asteroidoj (2 Pallas, 4 Vesta 10 Hygiea 704 Interamnia) kaj la nanoplanedo Cereso estas kompaktaj objektoj sen grandaj malplenaĵoj, kaj neniam estis dispecigitaj. Ili estas sufiĉe mashavaj por ke eĉ se ili estus frakasitaj, la malplenoj reŝtopiĝus pro gravito. 4 Vesta resistis je grandega alfrapo kaj montras signojn de intera diferenciĝinta strukturo en la kratero kiuj certigas, ke ĝi ne estas rubamaso.

Tamen, la granda asteroido 52 Europa (362 × 302 × 252 km) havas malgrandan denson : ĝi estis verŝajne dispecigita pro perfortaj alfrapoj.

## Notoj kaj referencoj

## eksteraj ligiloj

* angle Rubamasa asteroido (el "The Encyclopedia of Science")
* angle Nenormale glata surfaco de la Saturna luno Kalipso ; verŝajne rubamaso
* angle Are Asteroids Rubble Piles? (*Ĉu asteroidoj estas rubamasoj ?*)
* germane Kosmischer Schutthaufen (*Kosma rubamaso*)
* france Formoj de asteroidoj kaj formiĝo de satelitoj : rolo de la gravita amasiĝo, de Jean-François Consigli, *kaj aliaj*, C. R. Physique 8 (2007). © 2007 Académie des sciences
# Hidrato

Kobalt-(II)klorida heksahidrato Co(H2O)6Cl2
**Hidrato** estas esprimo en la neorganika kaj organika kemio por signi, ke la kombinaĵo enhavas akvon.

Ekz. en la organika kemio, etanolo (CH3—CH2—OH) povas estis rigardata kiel hidrato de etileno (CH2=CH2), per akcepto de akvo en formo de H al C kaj OH al C.

En la neorganika kemio, la hidrato estas ofte ligita al centra metalatomo, kristalizite.
# Reo

*Por por aliaj signifoj de **Reo**, vidu la paĝon REO.*

| Reo
 |
| --- |
|  |
| **egipta dio • Suna dio** |
| Karakterizaĵoj
 |
| Sekso
 | vira
 |
| En hieroglifoj
 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |

 aŭ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
| Transskribo
 | Ra
 |
| Greka nomo
 | Ρα |
| En aliaj religioj
 | Zebra
 |
| Kulto
 |
| Familio
 |
| Gepatroj
 | Neith kaj Ĥnum aŭ Nuno
 |
| Patro
 | Setho
 |
| Patrino
 | Nejto
 |
| Edzo/Edzino
 | Hatoro
 |
| Infanoj
 | Setho, Hatoro, Maat, Tefnut, Bastet, Seĥmeta, Uaĝet, Neĥbet
 |
| simbolo
 | Sundisko
 |
| En alia projekto
 |
| Kategorio en Vikimedia Komunejo
 | Ra
 |
|  |

**Reo**, (egipte **Ra**), estis dio de la suno. Li rulis sunon trans la ĉielo, tiel kiel skarabo rodas kuglon de sterko. Reo renaskiĝis tagiĝe, maturiĝis dum mezo de la tago kaj mortis nokte. Li estis identigata kun Amono kaj nominata Amon-Reo.

## Rolo

### Ra kaj la suno

Al la egiptoj, la suno reprezentis lumon, varmecon kaj kreskon. Tio igis la sundiaĵon gravega, tiel ke la suno estis vidata kiel la reganto de ĉiu kiun li kreis. La sundisko estis vidata kiel aŭ la korpo aŭ okulo de Ra. Ra estis la patro de Ŝuo kaj Tefnut, kiujn li kreis. Ŝuo estis la dio de la vento, kaj Tefnut estis la diino de la pluvo. Seĥmet estis la Okulo de Ra kaj estis kreita per la fajro en la okulo de Ra. Ŝi estis furioza leonino..

## Referencoj
# Planeda Societo

| Planeda Societo
 |
| --- |
|  |
| **neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco
 | 1980 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Pasadena
 |
| **Fondinto*j | Carl Sagan • Bruce C. Murray • Louis Friedman vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | neprofitcela organizaĵo
 |
|  |

**The Planetary Society** (Planeda Societo) estas organizo, okupiĝanta pri esploraj projektoj de la astronomio, planedoj. Ĝi estis fondita en 1980 fare de Carl Sagan, Bruce Murray, kaj Louis Friedman. Ĝi estas dediĉita al esplorado de Marso, la teroproksimaj ĉielaj objektoj kaj la ekstertera vivo.

## Projektoj

La Societo sponsoras novelojn kaj projektojn esperplenajn por pli malfruaj esploradoj. La projektoj ne ricevas registaran apogon. La societo havas nun la projektojn:

* Marsaj stacioj
* Esploro kaj misio al ter-proksimaj objektoj
* Planetrek
* Politika agado
* Red Rover reen al Marso
* Red Rover, Red Rover
* stipendioj
* Serĉo de EksterTera Vivo (SETI)
* sunvelumo kun Cosmos 1

## Vidu ankaŭ

* Internacia Astronomia Unio

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala paĝo de Planeda Societo
# Sunpanelo

**Sunpanelo** estas uzmaniero de fotovoltaiko, ĝi transformas radiadan energion al elektra energio. Kiel plej gravajn konstruelementojn entenas ĝi plurajn sunĉelojn. La sunpanelo estas karakterizita per la elektra kunresponda valoro. Tiu dependas de la interligo de la sunĉeloj interne de la panelo. La sunpanelo estas kunŝaltita unuope aŭ grupe en fotovoltaika instalaĵo.

## Konstruo de tipa sunpanelo

* La antaŭa flanko estas vitro (plej ofte unudiska sekura vitro)
* Sur tiu sekvas travidebla plasta tavolo (etilen-vinilacetato, EVA), en kiu kuŝas la sunĉeloj
* Mono- aŭ polikristala sunĉeloj, elektre kunŝaltitaj
* Malantaŭa flanko estas kovrita per veterorezista plasta lameno el polivinilfluorido (Tedlar) kaj poliestero
* Alŝalta dozo kun libera diodo kaj elektra alŝaltebleco
* Aluminia kadro por protekto de la vitro, por muntado

## Produkto de sunpanelo

La produktado okazas de la optike aktiva flanko al subo. La kunpremo de la supre menciitaj partoj (ĝis poliestero) okazas per subpremo je 150 celsiusoj. Poste oni almuntas la liberfluajn diodojn.

## Teknikaj ecoj

Legu ĉe sunĉelo.

La enpenetranta humideco povas kaŭzi korodon kaj mallongiĝon de la vivdaŭro.

### Liberflua diodo

Se oni kunmuntas plurajn panelojn, oni devas alŝalti paralele je ĉiu panelo unu diodon. La maksimuma kurento kaj tensio de diodo konvenas al kurenta kaj tensiaj valoroj de unu panelo, kutimaj rektifilaj diodoj konvenas kun 3A / 100 voltoj. La liberflua diodo estas tiel alŝaltita je paneloj, ke ĝi en normala funkcia stato (panelo liveras kurenton) estas polusita al la bara direkto (katodo = ĉe pluspoluso de la panelo). Se la panelo difektiĝas aŭ venas sub ombron kaj tiel ĝi ne liveras kurenton, la tensio je klemoj alipolusiĝas kaj damaĝas la panelon aŭ malpliigas la povumon de la ĉen-ŝaltitaj paneloj. La liberflua diodo malhelpas la alipolusiĝon.

## Reciklado

La reciklado povas okazi ĉe temperaturo de ĉ. 600 °C, kiam la plastaĵoj de la panelo forbruliĝas kaj restas vitro, metalo, plenigaĵoj kaj la sunĉelo. Tiujn oni povas denove uzi por novaj sunĉeloj.

*
*
*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Sunenergia ŝipo
* Elektra aŭtomobilo
# Flugilo

La vorto **flugilo**, ilo por flugi, povas esti pri:

## Anatomio

Organo ĉe diversaj bestoj, kiun ili movas por sin porti en la aero,:

* ĉe birdoj kiel paro kreskanta ĉe la trunko,
* ĉe flugkapablaj insektoj kiel unu aŭ du paroj kreskantaj ĉe la torako,
* ĉe mitaj estaĵoj, ekzemple anĝeloj, drakoj, Pegazo, ...

## Tekniko

Simila kaj samcela parto de flugaparato.
Tio, kio povas svingiĝi kiel flugilo, ekzemple flugilo de pordo.

## Geometrio

Io forme simila al birda flugilo, precipe pri objektoj etendiĝantaj duope aŭ kvarope ĉe ambaŭ flankoj de iu aĵo (ĉi tie sinonimo de alo):

* lobo de iu organo, kiel flugiloj de nazo;
* flankaĵoj de konstruaĵo, kastelo;
* partoj de helico, muelilo;
* flankoj de armeo.

## Alio

* Movilo ebliganta facilan kaj rapidan flugon, fizikan aŭ metaforan, ekzemple *flugiloj de facila vento*, *spiritaj flugiloj*

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri flugilo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Liaj flugiloj paraliziĝis.* **”** |

 |

## Referencoj
# Radaro

Radara anteno
**Radar(o)** estas akronimo de la angla vorto Ra**dio **D**etection **a**nd **R**anging* (en Esperanto: *malkovro kaj distancomezurado pere de radiaj ondoj*). Ĝi estas teknika termino por sistemo, kiu malkovru objektojn kaj ekzakte lokigu iliajn poziciojn.

Radara aparato elsendas elektromagnetajn ondojn (kutime mikroondojn en la areo de megahercoj kaj gigahercoj), poste ricevas la reflektatajn "eĥojn" de la elsenditaj ondoj kaj kalkule prilaboras tiujn eĥojn laŭ diversaj kriterioj. Tiamaniere eblas ekhavi informojn pri tre distancaj objektoj.

## Vidu ankaŭ

* Meteologia radaro
* Sonaro