# Aŭstronezia lingvaro

|  |
| --- |
| **Aŭstroneziaj lingvoj** |
|  |
|  |
| **Bazaj informoj** |
| **Regiono** | Mara sudorienta Azio, Oceanio, Madagaskaro, Tajvano
 |
| **Klasifiko** |
| **Lingvistika klasifiko** | Unu el la plej gravaj lingvaj familioj en la mondo, por kiu estas proponataj eksteraj ligoj al aliaj familioj, el kiuj neniu estas ĝenerale akceptata.
 |
| **Apartenantaj lingvoj kaj familioj** | Tajvana Malajopolinezia
 |
| **Lingvaj kodoj** |
| **ISO 639-2** | map
 |
| **Glottolog** | aust1307
 |
|  |

La **aŭstronezia lingvaro** estas lingvofamilio parolata ĉe tre vasta areo, de Madagaskaro ĝis Tajvano, Havajo kaj Paskinsulo.

## Etimologio

La vorto "aŭstronezia" venas el la greka lingvo kaj signifas "sudaj insuloj".

## Ekzemploj de aŭstroneziaj lingvoj kaj lingvaroj

Kelkaj aŭstroneziaj lingvoj:

* Indonezia *(35 milionoj da denaskaj parolantoj)*
* Filipina, subgrupo de la Tagaloga *(10,5 milionoj da parolantoj)*
* Malagasa *(10 milionoj da parolantoj)*
* Havaja kreola *(500 mil parolantoj)*
* Fiĝia *(337 mil parolantoj)*
* Tongana *(187 mil parolantoj)*
* Maoria *(100 mil parolantoj)*
* Havaja lingvo *(24 mil parolantoj)*
* Pajvana (*Paiwan, indiĝena lingvo parolata en Tajvano)*

Kelkaj lingvaroj kaj lingvoj en la aŭstronezia lingvaro :

* Formozaj lingvoj
	+ Amisa - Atajala - Bununa - Cua - Pajvana - Pujuma - Rukaja - Sedika
* Malajopolinezia lingvaro
	+ Centr-malajopolinezia lingvaro
		- Mangaraja - Ngadha - Soboja - Tetuna
	+ Okcident-malajopolinezia lingvaro
		- Balia - Cebua - Ĉamora - Indonezia (Lemolang) - Java - Malagasa - Malaja - Sunda - Tagaloga
	+ Orient-malajopolinezia lingvaro
		- Fiĝia - Gilberta - Havaja - Maoria - Samoa - Tahitia - Tongana

teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj apud tiuj de la aliaj mondaj lingvaroj
mapo pri la teritorio de la aŭstroneziaj lingvoj

Lingvofamilio de popoloj. Dividiĝas je grupoj - (1) Centra, (2) Okcidenta, (3) Orienta, (4) Tajvana. Totala kvanto: 237 mln. La plej multnombraj popoloj de la familio: Javanoj, Bisajanoj, Sundoj, Tagaloj, Maduroj, Malajoj. Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (mln):

| Lingvogrupo
 | SU
 | Eŭropo
 | Azio
 | Afriko
 | Ameriko
 | Oceanio
 | Mondo
 |
| Centra
 | -
 | -
 | 6,05
 | -
 | -
 | -
 | 6,05
 |
| Okcidenta
 | -
 | 0,07
 | 216,65
 | 10,08
 | 0,93
 | 0,15
 | 227,88
 |
| Orienta
 | -
 | -
 | 0,22
 | -
 | 0,26
 | 2,32
 | 2,80
 |
| Tajvana
 | -
 | -
 | 0,39
 | -
 | -
 | -
 | 0,39
 |
| **Totalo** | -
 | 0,07
 | 223,31
 | 10,08
 | 1,29
 | 2,47
 | 237,12
 |

**SU** - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

**Okcidenta grupo (Indonezianoj)**

AĈEHOJ

* **Nomo:** [m] aĉe; [f] Atjeh; [r] aĉeĥ, aĉe, aĉini
* Popolo en Indonezio, en nordo de Sumatra insulo; Kvanto: ĉirkaŭ 3 mln (1992). Loĝas ankaŭ en Malajzio.
* **Lingvo:** aĉea.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

BALIANOJ

* **Nomo:** [f] Baliens, Balinais; [r] balijci
* Popolo en Indonezio, en la insuloj Balio kaj Lom-bok; Kvanto: 3,65 mln (1992).
* **Lingvo:** de indonezia branĉo.
* **Kredantoj:** hinduistoj.

BANĜAROJ

* **Nomo:** [f] Bandjars, Benjars; [r] banĝar
* Popolo en Indonezio (ĉ. 3 mln, precipe en la insulo Kalimantano) kaj Malajzio. Totala kvanto: 3,15 mln (1992). Parolas en dialekto de malaja lingvo.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

BATAKOJ

* **Nomo:** [f] Bataks; [r] bataki
* Popolo en Indonezio de aŭstroazia lingvofamilio. Okupas nordokcidentan parton de la insulo Sumatro. Kvanto: 3,400 mil (1992).

BUGISOJ

* **Nomo:** [M] tougik; [f] Boegs, Bugis; [r] bugisi
* Popolo en Indonezio (precipe en sudokcidente de la insulo Sulaveso); kvanto 4,55 mln Loĝas ankaŭ en Malajzio kaj Singapuro. Totala kvanto: 4,6 mln (1992).
* **Lingvo:** bugisa.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

DAJAKOJ

* **Nomo:** [f] Dayaks; [r] dajaki
* Grupo de popoloj en Indonezio, Malajzio kaj Brunejo, ĉefloĝantoj de la insulo Kalimantano; 3,7 mln (1992).
* **Lingvoj**: de indonezia grupo.
* **Kredantoj:** tradiciaj konfesoj, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj.

JAVANOJ

* **Nomoj:** [f] Javanais; [r] javanci
* Popolo en Indonezio (89,0 mln), ĉefloĝantoj de centra parto de Javo. Loĝas ankaŭ en Malajzio, Aŭstralio, Nederlando k.a. Totala kvanto: 89,6 mln (1992). Apartenas al sudazia transira raso.
* **Lingvo:** java; vaste uzata ankaŭ indonezia.
* **Kredantoj:** precipe muzulmanoj-sunaistoj.

MADUROJ

* **Nomoj:** [f] Madouriens; [r] madurci
* Popolo en Indonezio (en insulo Maduro kaj orienta parto de Javo); 10,8 mln (1987).
* **Lingvo:** de indonezia branĉo: madura.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

MAKASAROJ

* **Nomoj:** [m] mangkasarak; [f] Macassariens; [r] makasar
* Popolo en Indonezio (Sulavesa insulo); 2,6 mln (1992).
* **Lingvo:** de indonezia branĉo.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

MALAJOJ

* **Nomoj:** [f] Malais; [r] malajci
* Etna komunumo en Malajzio (pli ol 12,8 mln), Indonezio (precipe en insuloj Kalimantano kaj Sumatro), Tajlando, Singapuro kaj Brunejo. Totala kvanto: ĉirkaŭ 21,3 mln (1992).
* **Lingvo:** malaja.
* **Kredantoj:** precipe muzulmanoj-sunaistoj.

MINANKABAŬOJ

* **Nomoj:** minangkabau; Minangkabans; minangkabaŭ
* Popolo en Indonezio (6,98 mln, precipe en okcidento de Sumatra insulo). Totala kvanto: 7 mln (1992).
* **Lingvo:** de indonezia branĉo: minankabaŭa.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

SUNDOJ, Sundanoj

* **Nomoj:** [m] sunda; [f] Sundas; [r] sundi, sundanci
* Popolo en Indonezio, parencaj de Javanoj, precipe en okcidento de insulo Javo; 24,5 mln (1992).
* **Lingvo:** sunda.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

SENOJ

* **Nomoj:** [f] Senoi; [r] senoi
* Grupo de popoloj en Malajzio kaj Tajlando, ĉirkaŭ 40 mil (1992).
* Lingvoj: de malaka grupo de aŭstronezia familio. Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ muzulmanoj-sunaistoj.

TORAĜOJ

* **Nomoj:** [f] Toradjas; [r] toraĝoj
* Grupo de popoloj (sadangoj, posoj, k.a.) en Indonezio (centra parto de Sulaves-insulo); 1,5 mln (1992).
* Parolas en indoneziaj lingvoj.
* **Kredantoj:** precipe muzulmanoj-sunaistoj kaj kristanoj-protestantoj.

**Okcidenta grupo (Filipinanoj)**

BIKOLOJ

* **Nomo:** [m] bikol; [f] Bikols; [r] bikol
* Popolo en Filipinoj (precipe en duoninsulo Bikolo kaj insulo Luzono), 4,5 mln (1992).
* **Lingvo:** de indonezia branĉo: bikola.
* **Kredantoj:** precipe katolikoj.

BISAJANOJ

* **Nomo:** [m] bisaja; [f] Visayas; [r] visaja
* Popolo en Filipinoj. Kvanto: 26,75 mln (1992).
* Apartenas al sudmongoloida raso.
* **Lingvo:** cebua, hiligajnona, varaja, vaste uzata ankaŭ tagaloga, hispana.
* **Kredantoj:** precipe katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj.

ILOKANOJ

* **Nomo:** [f] Ilocans; [r] iloki, ilokani
* Popolo en Filipinoj, ĉefe en la norda parto de la insulo Luzono (7,1 mln, 1992).
* **Lingvo:** iloka.
* **Kredantoj:** katolikoj.

MOROOJ

* **Nomoj:** [f] Moros; [r] moro
* Grupo de popoloj en la sudo de Filipinoj; 1,97 mln (1992).
* **Lingvoj**: de indonezia grupo.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

TAGALOGOJ

* **Nomoj:** [m] tagailog; [f] Tagals; [r] tagali
* Popolo en Filipinoj, ĉefloĝantoj de centra kaj suda partoj de la insulo Luzono; 15,4 mln (1992).
* **Lingvo:** tagaloga.
* **Kredantoj:** katolikoj.

**Okcidenta grupo (Pacifiko)**

ĈAMOROJ

* **Nomoj:** [f] Chamoro; [r] ĉamoro
* Popolo, ĉefloĝantoj de Marianaj insuloj. Kvanto: 98 mil (1992), inter ili en la insulo Gvamo 80 mil.
* **Lingvo:** de indonezia grupo: ĉamora.
* **Kredantoj:** kristanoj.

**Centra grupo**

AMBONOJ

* **Nomo:** [f] Ambons; [r] ambonci
* Popolo en Indonezio (600 mil, 1992), Totala kvanto: 635 mil
* **Lingvo:** malaja.
* **Kredantoj:** kristanoj-reformistoj, muzulmanoj-sunaistoj.

BIMO-SUMBANOJ

* **Nomo:** [f] Bimo-Sumbaniens; [r] bima-sumbanskije narodi
* Grupo de popoloj en oriento de Indonezio (bimoj, sumbanoj, mangarajoj k.a.), en la insuloj de Malgranda Zonda Arkipelago; 3,1 mln (1992).
* **Lingvoj**: de indonezia branĉo.
* Laŭ religio kristanoj, muzulmanoj-sunaistoj kaj adeptoj de tradiciaj konfesoj.

**Orienta (Pacifika) grupoa. Polinezianoj*

POLINEZIANOJ

* **Nomoj:** [f] Polynesiens; [r] polinezijci

Grupo de popoloj (maorioj, samoanoj, tonganoj, tahitianoj k.a.), ĉefloĝantoj de Polinezio; 1,12 mln (1992).

* **Lingvoj**: polineziaj.
* **Kredantoj:** katolikoj, parto de tradiciaj konfesoj.

HAVAJANOJ

* **Nomo:** [f] Hawaiens; [r] gavajci
* Popolo, ĉefloĝantoj de Havajaj Insuloj (Usono), 170 mil (1992).
* **Lingvo:** havaja.
* **Kredantoj:** protestantoj kaj katolikoj.

MAORIOJ

* **Nomoj:** [m] maori; [f] Maoris; [r] maori
* Polinezia popolo en Nov-Zelando, 320 mil (1992).
* **Lingvo:** maoria.
* **Kredantoj:** kristanoj (protestantoj kaj katolikoj).

SAMOANOJ

* **Nomoj:** [f] Samoans; [r] samoanci
* Polinezia popolo, ĉefloĝantoj de Samoa insularo (190 mil). Loĝas ankaŭ en Nov-Zelando, Aŭstralio k.a. Totala kvanto: 335 mil (1992).
* **Kredantoj:** precipe protestantoj.

TAHITIANOJ

* **Nomoj:** [f] Tahitiens; [r] taitjane
* Popolo, ĉefloĝantoj de Tahitio kaj Societaj insuloj; 130 mil (1992).
* **Lingvo:** tahitia.
* **Kredantoj:** kalvinistoj, parto - katolikoj.

TONGANOJ

* **Nomoj:** [f] Tongans; [r] tonga
* Popolo, ĉefloĝantoj de Tongo, 105 mil (1992). Loĝas ankaŭ en Aŭstralio.
* **Lingvo:** de polinezia grupo: tongana.
* **Kredantoj:** kristanoj (precipe metodistoj), parto - katolikoj.

*b. Mikronezianoj*

MIKRONEZIANOJ

* **Nomoj:** [f] Micronesiens; [r] mikronezijci
* Grupo de popoloj (kiribatanoj, trukoj, marŝalanoj k.a.), ĉefloĝantoj de Mikronezio; 220 mil (1992).
* **Lingvoj**: mikroneziaj.
* **Kredantoj:** katolikoj, protestantoj, aliaj.

KIRIBATANOJ

* **Nomo:** [m] tungaru; [f] Tungaru, Kiribatiens; [r] kiribati
* Melanezia popolo, ĉefloĝantoj de Kiribato (72 mil). Loĝas ankaŭ en najbaraj insuloj. Totala kvanto: 78 mil (1993).
* **Kredantoj:** protestantoj.

*c. Melanezianoj*

MELANEZIANOJ

* **Nomoj:** [f] Melanesiens; [r] melanezijci
* Grupo de popoloj (multnombraj — fiĝianoj, kanakoj k.a.), ĉefloĝantoj de Melanezio; 1,7 mln (1992).
* **Lingvoj**: melaneziaj.
* **Kredantoj:** protestantoj, katolikoj, estas ankaŭ adeptoj de tradiciaj konfesoj.

FIĜIANOJ

* **Nomoj:** [f] Fidjiens; [r] fiĝijci
* Popolo, ĉefloĝantoj de Fiĝiaj insuloj (340 mil, 1992).
* **Lingvo:** fiĝia.
* **Kredantoj:** protestantoj.

KANAKOJ, novkaledonianoj

* **Nomo:** [m] kanaki; [f] Kanaks; [r] kanaki, novokaledonci
* Melanezia popolo, indiĝenaj triboj de Nov-Kaledonio, 60 mil (1992).
* Kredantoj precipe katolikoj, estas ankaŭ kalvinistoj k.a.

**Tajvana grupo**

GAOŜANOJ

* **Nomo:** [f] Gaochans; [r] gaoŝan (ĉine - montaranoj)
* Grupo de popoloj (atajaloj, couoj, bununoj k.a.) en Tajvano, 340 mil (1992).
* **Lingvoj**: de indonezia grupo.
* Konservas tradiciajn konfesojn.

**ALIAJ POPOLOJ**

MALAGASOJ, Malgaŝoj

* **Nomoj:** [f] Malgaches; [r] malagasiici, malgaŝi
* Popolo, ĉefloĝantoj de Madagaskaro; 12,79 mln (1992). Malgrandaj grupoj loĝas en Reunio, Sejŝelaj kaj Komoraj insuloj.
* **Lingvo:** malagasa.
* Plimulto konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj kaj muzulmanoj-sunaistoj.

## Vidu ankaŭ

* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2005-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
*
*