Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epoko de Edo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri epoko de japana historio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon EDO.* |

|
Historio de Japanio

 |
| --- |
| * Prahistoria Japanio  35.000– 538 a.K.
	+ Japania paleolitiko  35.000–10.000 a.K.
	+ Ĵomon-epoko  10.000–300 a.K.
	+ Jajoi-epoko  300 a.K.–250 p.K.
	+ Kofun-epoko (parto de Jamato)  250–538
* Antikva Japanio
	+ Asuka-epoko (parto de Jamato)  538–710
	+ Nara-epoko  710–794
	+ Heian-epoko  794–1185
* Ĉusej
	+ Kamakuro-epoko  1185–1333
	+ Muromaĉi-epoko 1336–1573
	+ Sengoku-epoko
* Kinsej
	+ Azuĉi-momojama-epoko  1568–1603
	+ Edo-epoko  1603–1868
* Nuntempaj epokoj
	+ Meiĵi-epoko  1868–1912
	+ Taiŝo-epoko  1912–1926
	+ Ŝoŭa-epoko  1926–1989
* Gendaj
	+ Heisei-epoko  1989–2019
	+ Reiva-epoko  2019–nuntempo
 |
| * Glosaro
	+ Japana Imperio
	+ Japania mono
 |

Japana mapo de 1707
Seimon Ishibashi-ponto de la malnova Edo
La **epoko de Edo** (japane: 江戸時代 [edo ĝidai]) estas la epoko de la japana historio inter 1603 kaj 1868. Ĝi estas unu el la 14 tradiciaj epokoj de la japana historio kaj nomita laŭ la tiama efektiva ĉefurbo, Edo (la nuna Tokio).

Ĝi estas la plej longa seninterrompa pacperiodo de iu ajn lando en la moderna mondo.

## Eventoj

* 1600: Batalo de Sekigahara okazis, kaj venkis Tokugawa Ieyasu
* 1603: Tokugawa Ieyasu iĝis ŝoguno, kreante la ŝogunan registaron de Edo
* 1603: Kabuko (teatro) estis fondita de la ŝintoisma pastrino Okuni
* 1609: Malfermo de la haveno Hirado al nederlandanoj
* 1612: Tokugawa Ieyasu malpermesis la kristanan religion
* 1613: Unua angla komercejo en Hirado
* 1614: Tokugawa Ieyasu persekutegas kristanojn
* 1614: Vintra sieĝo de Osaka
* 1615: Somera sieĝo de Osaka
* 1615: La dinastio Toyotomi estis neniigita de Tokugawa Ieyasu post kapto de la kastelo de Osaka
* 1623: La angloj forlasis la komercejon en Hirado
* 1628: Nur ĉinoj kaj nederlandanoj rajtis komerci en Nagasaki (en insulo Deĵima konstruita tie)
* 1629: Leĝoj pri la militistaj domoj (*Buke ŝohatto*)
* 1635: Enkonduko de la sistemo *sankinkotaj* (regulaj restadoj de la *dajmjo* en Edo)
* 1638: Fermo de la landlimoj
* 1640: Portugalaj senditoj, venintaj por diskuti novajn komercajn aranĝojn estis murditaj
* 1641-1642: Malsatega periodo mizerigis Japanion
* 1657: La granda incendio en Edo mortigis pli ol 30 000 homojn
* 1703: La granda tertremo de Kanto mortigis 30 000 homojn
* 1707: Erupcio de Monto Fuĝi
* 1720: Permeso importi okcidentajn verkojn senrilataj al kristanismo
* 1792: Rusoj malsukcesis starigi komercajn rilatojn kun Japanio
* 1854: Komandanto Matthew Perry devigis la registaron malfermi havenojn al komerco
* 1855: La 11-an de novembro, tertremo mortigis 10 000 homojn en Tokio
* 1867: Restarigado de Mejĝi, t.e. fino de epoko de Edo
# Japana imperia armeo

| Japana imperia armeo
 |
| --- |
|  |
|  |
| **terarmeo**  |
| Komenco
 | 1868 vd |
| Fino
 | 3-a de majo 1947 vd |
| Lando*j* | Japana Imperio vd |
| **Filioj** | Field Railroad Proposal Department (en)  (1904–1907)  vd |
|  |

Japana krozoŝipo *Ĉikuma* sub atako la 5an de Novembro 1943.
La **japana imperia armeo** (japane 大日本帝國陸軍, Dai-Nippon Teikoku Rikugun, armeo de la imperio granda Japanio) estis la oficiala armeo de Japanio inter 1867 kaj 1945. Ĝi estis estrita de la *imperia stabo* kaj la militministerio de Japanio.

## Bataloj

* Kampanjo de Nov-Gvineo
* Kampanjo de Salomonoj

* Aviadilatakoj kontraŭ Rabaul (1943)
* Batalo ĉe insulo Rennell
* Batalo ĉe insulo Savo
* Batalo ĉe insuloj Santa Cruz
* Batalo ĉe kabo Espero
* Batalo ĉe Kabo Sankta Georgo
* Batalo ĉe Komandorski-insularo
* Batalo ĉe Tassafaronga
* Batalo de Guadalcanal
* Batalo de Iwo Jima
* Batalo de Kolombangara
* Batalo de Lejtea Golfo
* Batalo de Lejteo
* Batalo de Midway
* Batalo de Orientaj Salomonoj
* Batalo de Vella Lavella
* Batalo en Badunga markolo
* Batalo en Bismarka Maro
* Batalo en Golfo de Imperiestrino Auguste
* Batalo en golfo Kula
* Batalo en Java Maro
* Dua batalo en Java Maro
* Batalo en Korala Maro
* Batalo en Makasara markolo
* Batalo en Sunda markolo
* Bombado de Darvino
* Marbatalo de Vella Lavella
* Pacifika Fronto

## Vidu ankaŭ

* Batalo de Ĉangŝa
* Dua Mondmilito
* Japanaj militkrimoj
* Komfortulinoj
* Showa

## Bibliografio

* John Toland, *Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire 1936–1945*.

## Eksteraj ligiloj

* La japana armeo dum la 2-a mondmilito (france)
# Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj

| Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj
 |
| --- |
| **organizaĵo**  |
| Komenco
 | 14-a de aŭgusto 1945 vd |
| Fino
 | 28-a de aprilo 1952 vd |
| Lando*j* | okupacio de Japanio vd |
| Sidejo
 | Dai-ichi Seimei Hall
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Government Section (en)   vd |

 |
|  |

La Dai-ichi Seimei-konstruaĵo(nun Dai-ichi Seimei Kan), en kiu estis oficejo de la Supera Komandanto
**Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj** (angle: **Supreme Commander of the Allied Powers** aŭ mallonge: SCAP ; Japane: 連合国軍最高司令官総司令部 [renggo okugun saiko ŝireikan soŝirebu] ) estis la titolo de la generalo Douglas MacArthur dum la okupo de Japanio post la Pacifika milito. La potenco de la aliancanoj estas sume 200 mil homoj.

## Nomoj

Kvankam ekzistis dum kaj post la Dua Mondmilito pluraj aliancanaj ĉefkomandantoj, la titolon **SCAP**/**GHQ**(General Headquarters) oni uzis nur en Japanio. Ekster Japanio, oni ne ofte uzas ilin. Tie SCAP signifas ne nur la postenon mem, sed ankaŭ la ligitajn okupadadministraciojn.

## Resumo

SCAP administris okupadon de Japanio ekde aŭgusto de 1945 kiam Japanio akceptis la Potsdaman Deklaron, ĝis 28-a de aprilo 1952, kiam validiĝis Packontrakto de San-Francisko. La generalo estis Douglas MacArthur, kaj ekde 16-a de aprilo 1951 Matthew Ridgway sekvis lin.

SCAP administraciis per ordonoj al Japana registaro rezervante administracian sistemon de Japanio. Ordonoj de SCAP superis al la japana registaro.
# Signobildo

| Signobildo
 |
| --- |
|  |
| **grafemo • skribsigno** |
|  |

Diversaj signobildoj de la minuskla "a".
**Signobildo** - en la faka lingvaĵo de tipografio kaj lingvoscienco ankaŭ nomata **glifo**, de la greka vorto γλύφω, glífō, kvankam la esperanta fakvorto estas neoficiala neologismo kaj evitindas - estas konkreta grafika formo de tipografia aŭ programlingva signo (litero, cifero, interpunkcia signo, matematika simbolo ktp).

Ekzemple la minuskla litero a havas malsamajn signobildojn en la tiparoj
kursiva (*a*) kaj rekta (a).

La faka termino **glifo** aperas ankoraŭ en iuj pliaj esperantaj vortoj, ekzemple

* hieroglifo kaj
* petroglifo.
# Kodoprezento

| Kodoprezento
 |
| --- |
| **kodo • datumtipo • teĥnika normo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | signokodo skribsigna kodskemo koda skribsignaro  vd |

 |
|  |

**Kodoprezento** estas maniero plukodi datumon, koditan per iu kodo, uzante alian kodon, pli konvenan por datumtransmeto aŭ alia celo. Rezulte la datumo estas kodita per kompono de kodoj. Ekz-e oni ofte uzas UTF-8 por transmeti aŭ konservi tekstojn koditajn en Unikodo:

| signo | kodo | kodoprezento (UTF-8)
 |
| --- | --- | --- |
| 'a' | 97 | 0x61 = 97
 |
| 'ĉ' | 265 | (0xC4 0x89)
 |
| '†' | 8224 | (0xE2 0x80 0xA0)
 |

Ĉi tie Unikodo ĵetas signojn en pozitivajn entjerojn; sed por oportunigi la datumtransmeton kaj tekstotraktadon, oni *prezentas* tiujn entjerojn per unu aŭ pluraj bajtoj. Interalie, ĉiuj signoj de Askio (kia 'a' en la tabelo) estas prezentataj per 1 bajto kies valoro egalas al kodnumero de la signo; sed la ĉapelitaj literoj de Esperanto havas kodnumerojn pli grandajn ol 127 — kaj eĉ pli grandajn ol 256 — kaj ne estas prezenteblaj per 1 bajto; UTF-8 disponigas algoritmon por prezenti iliajn valorojn per 2 bajtoj. Tamen pli grandaj kodnumeroj povas postuli 3 aŭ eĉ 4 bajtojn.

Simile la egalsigna askiigo estas kodoprezento ebliganta prezenti 8-bitajn kodojn per printeblaj 7-bitaj bajtoj;
la 64-uma kodoprezento ebligas prezenti duumajn datumojn per 64 printeblaj «ciferoj» askiaj.
# Signonumero

En kodo difinita super finia aro da signoj (fake nomata *alfabeto, signaro, repertuaro da signoj*) **signonumero** aŭ **kodvorto** aŭ **kodero** estas entjero kodanta signon el tiu aro, uzata kiel ties reprezentaĵo en komputado aŭ datumtransmeto (oni povas rigardi tiun entjeron kiel numeron de la pozicio de la koncerna signo en norma tabelo prezentanta la signaron).

Ekz‑e la kodo Askio difinas signonumerojn el la intervalo WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 por 128 signoj (inter ili 95 signoj videblaj kaj 33 stirsignoj); la kodo ISO 8859-3, alinome la Latina-3a, uzas la signonumerojn el la intervalo WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 kun kelkaj truoj: la numeroj WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 , kaj la 7 numeroj 159, 174, 190, 195, 208, 227, 240 «rezervitaj por posta normigo».

La plej malvastan intervalon entenantan ĉiujn signonumerojn de koncerna kodo oni nomas **numerspaco** de tiu kodo. La numerspaco de Askio estas WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ; tiu de la Latina-3a, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 . Tiuj numerspacoj estas sufiĉe malgrandaj por ke ĉiu numero estu lokebla en 1 bajto. Tial la kodoprezento de tiaj signonumeroj estis kiel eble plej simpla: per la komputila prezento de la koncernaj entjeroj.

La numerspaco de la moderna Unikodo konsistas el 17 dubajtaj «ebenoj», tial la tuta ĝia amplekso estas de 0 ĝis WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 . Estus granda malŝparo rekte prezenti tiujn signonumerojn samkiel la ordinarajn entjerojn; anstataŭe oni uzas diversajn pli ŝparemajn varilongajn kodoprezentojn (ofte UTF-8).

## Notoj
# Emoĝio

Emoĝio

Aspekto de emoĝioj en malsamaj platformoj.
| Kodo
 | U+1F605
 | U+1F648
 |
| Retumilo
 | 😅
 | 🙈
 |
| Noto Color
 |  |  |
| Twitter / X
 |  |  |
| Emoji One
 |  |  |
| Firefox OS
 |  |  |

**Emoĝio** (japane 絵文字 (えもじ), kunrei-sisteme *emozi*, hepburn-sisteme *emoji*, IFA:[e̞mo̞ʑi], de ĉine 絵 (え), por ‘bildo’ kaj ĉine 文字 (もじ), moji, por ‘skribosigno, litero') aŭ **bildosigno** estas japandevena vorto, kiu estas vorterosigno aŭ signo uzata en retmesaĝoj kaj retejoj. Emoĝioj estas uzataj kiel la miensimboloj ĉefe en tekstaj babiladoj per saĝtelefonoj. Kelkaj el tiuj signoj apartenas specife al la japana kulturo, kiel bildoj de gejŝoj, temploj Doĵo kaj manĝaĵoj kiel suŝio kaj onigirio. Emoĝioj povas helpi komunikiĝi pli facile trans lingvoj kaj kulturoj.

Depost 2014 ĉiujare oni celebras la mondan emoĝio-tagon je la 17-a de julio dum kiu oni festas la uzon de emoĝioj. La kialo pro la elekto je tiu tago estas ĉar la emoji-kalendaro (📅) en iOS (kaj kelkaj aliaj operaciumoj) indikas ĉi tiun tagon.

## Havebleco

Kvankam origine emoĝioj estis troveblaj nur en Japanujo, pluraj el ili estas aldonitaj al la Unikoda normo, tiel ke nun ili estas vaste haveblaj. Sekve de tio, la poŝtelefonoj Nexus de Google, iPhone de Apple kaj tiuj kun la operaciumo Windows Phone de Microsoft estas kapablaj surekranigi emoĝiojn is ajn rilato al japanaj poŝtelefonaj kompanioj. Ili ankaŭ estas troveblaj en retpoŝtaj servoj, kiel Gmail, kaj en tujmesaĝiloj, kiel Telegram, Hangouts kaj WhatsApp. Poste, la operaciumo Android, ekde la versio Jelly Bean, aŭ Interretaj servoj kiel Twitter kaj Facebook ankaŭ aldonis subtenon al emoĝi-signoj.

## Firmaoj, kiuj kreas lingvon

Filmeto: 'Kio okazos kiam grandaj firmaoj kreas nian lingvon?'

## Emoĝio por Esperanto

En ĉi tiu paĝo (angle), oni priparolis proponon al la Unikoda Konsorcio.

## Eksteraj ligiloj

* Emoĝio-simboloj - La originalaj proponoj por kodigi emoĝio-signojn kiel Unikodajn signojn.
* emojipedia.org → Plena listo de emoĝioj kaj ilia kongruo inter malsamaj platformoj

## Referencoj
# Hibrida vorto

**Hibrida vorto** estas vorto kiu etimologie derivas el almenaŭ du lingvoj.

## Oftaj hibridoj

Unu tipo de tre oftaj formoj de hibridaj vortoj kombinas vortopartojn el la Latina kaj Greka ĉefe en neologismoj. Ĉar multaj prefiksoj kaj sufiksoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ en Esperanto estas de Latina aŭ Greka etimologio, tre ofte tuj oni aldonas prefikson aŭ sufiksojn sen konsidero de la devena lingvo kio okazigas la kreon de hibrida vorto.

### Ekzemploj

* **Bigamio** – el la Latina *bis* signife "dufoje" kaj la Greka γάμος (*gamos*) signife "nupto"
* **Genocido** – el la Greka γένος (*genos*) signife "raso, popolo" kaj la Latina *cīdere* signife "mortigi"
* **Meritokratio** – el la Latina *meritus* signife "merita" kaj la Greka -κρατία (*-kratia*), signife "regado"

## Aliaj okazoj

* **Minneapolis** – el la Dakota *minne* "akvo" kaj la Greka πόλις (*pólis*) "urbo"
* **Aikido** - multaj vortoj japandevenaj etimologie miksas japanajn vortopartojn kun ĉin-prononcitajn partojn kio estas la okazo de Aikido
* **Guadiana** - multaj geografiaj nomoj miksas diversdevenajn vortopartojn, kiaj tiu de Guadi el araba *ŭadi* (signife rivero) kaj Ana el la latinlingva nomo de la rivero antaŭ la alveno de la araboj en Iberion.

## Literaturo

* Fruictier: "Esperanta Vortfarado laŭ la Fundamento", 1914;
* Devjatnin: "Esperanta afiksaro", 1913;
* René de Saussure: "Fundamentaj Reguloj de la Vort-teorio en Esperanto", 1915; "La Vortstrukturo en E", 1916; E. E. Ĉefeĉ: "La Elementoj kaj la Vortfarado", 1911;
* Panel. "Studo pri la Vortfarado de E", 1912;
* René de Saussure : "La Structure Logique des Mots", 1919;
* Wizster: "La tri Fundamentaj Reguladoj" (HDE, 1922) ;
* Wüster: "Oficiala Radikaro, enkonduko kaj notoj", 1923;
* Paul Nylén: "Sonoj kaj Vorto de E", 1930;
* Kalocsay: "Lingvo, Stilo, Formo", 1931. KALOCSAY;
* J. R. G. Isbrücker : "Pri la Vortfarado en Esperanto", 1959.
# Duoblaĵo (lingvoscienco)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri etimologia fenomeno. Por projekta paĝo pri problemo de pluraj artikoloj pri sama temo rigardu la paĝon Vikipedio:Duoblaĵoj.* |

En etimologio, du aŭ pliaj vortoj en la sama lingvo estas nomataj **duoblaĵo** aŭ **etimologiaj fratoj** (aŭ eble ankaŭ trioblaĵo ktp.) kiam ili havas diferencajn fonologiajn formojn sed la saman etimologian radikon. Ofte, sed ne ĉiam, la variantoj eniris en la lingvon tra diferencaj vojoj. Ĉar la rilato inter vortoj kiuj havas la saman radikon kaj la saman signifon estas tre evidenta, tiu esprimo estas uzata ĉefe por karakterizi parojn de vortojn kiuj diverĝis almenaŭ iome en signifo.

En latinidaj lingvoj tre ofte la ekzisto de duoblaĵoj rilatas al la fakto de kunekzisto de hereda kaj nova vortoj, devena el sama radiko. Hereda estas unu vorto kiu estis ĉiam uzata dum la lastaj du jarmiloj, tio estas en latino kaj poste en la koresponda ida lingvo sen interrompo kaj suferante logike fortan fonetikan evoluon. Kompare ofte iu verkisto, sciencisto aŭ ĝenerale la parolantaro prenis en moderna epoko rekte el la latina vorton sen tiom da evoluo. Tiele ekzemple el la latina vorto "delicatum" en la hispana estas la hereda "delgado" (maldika) kaj la posteprenita "delicado" (delikata). Tio estas klara ekzemplo de duoblaĵo.

En Esperanto oni havas multajn tiajn parojn, ofte pro la neceso distingi per malgranda fonologia diferenco du fratajn nociojn sed kun nuancoj sufiĉe gravaj por produkti du diferencajn vortojn, ekzemple *trinki* kaj *drinki*, *stato* kaj *ŝtato*, *genro* kaj *ĝenro*, *speco* kaj *specio*, *justa* kaj *ĝusta*, *justico* kaj *justeco* ktp. Tre ofte, bedaŭrinde, komencantoj kiuj ne bone regas la lingvon povas konfuziĝi inter tiuj.

## Referencoj
# Memsignifanta vorto

**Memsignifanta vorto** (aŭ **aŭtologia vorto**) estas vorto, kiu signifas econ, kiun ĝi ankaŭ signifas (ekz. la vorto „eta” estas eta, „substantivo” estas substantivo, "Esperanta" estas Esperanta, „kvarsilabla” havas kvar silabojn, „vorto” estas vorto). Male, **malmemsignifanta vorto** (aŭ **heterologia vorto**) signifas la malon de eco, kiun ĝi signifas (ekz. „mallongega” ne estas mallongega, „unusilaba” havas kvin silabojn).

Malsimile al pli ĝeneralaj konceptoj de aŭtologio kaj memsignifo, ĉi tiu partikulara distingo inter „memsignifantaj” kaj „malmemsignifantaj vortoj” estas neordinara en lingvistiko por priskribi lingvistikajn fenomenojn aŭ klasojn de vortoj, sed estas akurata en logiko kaj filozofio, en kiu ĝi unue prezentiĝis de Kurt Grelling kaj Leonard Nelson por priskribi semantikan paradokson, poste nomita Paradokso de Grelling–Nelson.

Unu fonto de memsignifantaj vortoj estas ostensiva difino: la referenco al klaso de vorte ekzemple de klasano, kiel ĝi estus de sinekdoĥo: kiel dia lekto, oksimoro, graŭ, urbodomo, ktp.
Stato de vorto, kiel memsignifanta eble ŝanĝas dum la pasado de tempo. Ekzemple, la vorto, el kiu deveniĝis *neologismo,* unue estas memsignifanta vortoj sed ne plu estas; simile, *protologism* (vorto en la angla inventita lastatempe de literatura teoriisto Mikhail Epstein) eble aŭ ne perdos staton de memsignifeco laŭ tio, ĉu ĝi gajnas pli vastan uzon.

## Referencoj
# Saporo (Japanio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Sapporo (apartigilo)
 |

| Saporo
 |
| --- |
|  |
| granda urbo kun esceptoj (1972–) urbo de Japanio (1922–) konferenca kaj turisma urbo  ĉefurbo de gubernio de Japanio  urbego   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Chiang Mai (en)  (2013–) Deĝon (2010–) Hamamaco (2009–) Munkeno (1972–) Ŝenjango  Macumoto  Adana  Portlando  Novosibirsko   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 060-8611
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Katsuhiro Akimoto
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 1 959 313  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 747 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 43° 4′ N, 141° 21′ O (mapo)43.061944444444141.35444444444 [+] |
| **Alto** | 5 m [+] |
| **Areo** | 1121,26 km² ( 112 126 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Saporo (Japanio)DEC |
| Situo de Saporo |

 |
|

|  |
| --- |
| Saporo (Saporo)DEC |
| Situa mapo de Saporo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Sapporo [+] |
|  |

**Saporo** (札幌市 [sapporo-ŝi]) estas ĉefurbo de Hokajdo kaj de subgubernio Iŝikari. Ĝi estas Granda Urbo kun Esceptoj. La nomo "Sapporo" devenas el "*sat poro pet*" en ajnua lingvo, laŭvorte: "*seka granda rivero*". Laŭ la stato de 2020 en la komunumo vivis 1 959 313 loĝantoj sur areo de 1 121,26 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 747 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun *Ebecu, Kitahiroshima, Ishikari, Eniwa, Chitose, 当別町, Otaru, Kimobetsu, 京極町, Akaigawa kaj Date*.

Internacie la urbo aparte konatiĝis, kiam tie okazis la Vintra Olimpiko 1972, la unua Vintra Olimpiko en Azio.

## Kvartaloj

La unuopaj urbaj kvartaloj nomiĝas Acubecu, Ĉuo, Kiĵota, Kita-ku, Higaŝi-ku, Ŝiroiŝi, Toĵohira, Minami-ku, Niŝi-ku kaj Teine.

## Turismo

*
*

### Vizitindejoj

* Hokajda Universitato
* parko Makomanai
* parko Odori
* Sapora Televida Turo
* Sapora Horloĝa Turo
* Susukino
* Monto Teine

### Festoj

* Sapora Neĝa Festo

## Sportoj

* Hokkaido Consadole Sapporo

## Esperanto-movado

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Vidu ankaŭ

* Metroo de Saporo
* 3473 Sapporo (asteroido nomata honore al la urbo)

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2005-02-05 per la retarkivo Wayback Machine
* HOKKAJDA ESPERANTO-LIGO
# Yamato (apartigilo)

Yamato [jamato] povas signifi iun el la sekvaj:

* **Yamato**, ĝermo de la hodiaŭa japana ŝtato
* la pli posta Provinco Yamato
* urbo Yamato (Kanagawa)
* Yamato-gun (Fukuoka)
* Yamato Nadeshiko, klasika japana virina idolo
* batalŝipo *Yamato* de la dua mondmilito
* grupo de drumistoj, Yamato (muzikgrupo)
* Yamato-Damashi
* Yamato Ishida, kuna kantisto
# Spirinchus lanceolatus

| Kiel legi la taksonomion**Ŝiŝamo** |
| --- |
|  |
|  Kuirita "ŝiŝamo" |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Bestoj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Aktinopterigoj *Actinopterygii*  |
| Ordo:
 | Osmeriformes  |
| Familio:
 | Osmeridae  |
| Genro:
 | *Spirinchus*  |

 |
| Dunomo
 |
| Spirinchus lanceolatus (Hikita, 1913) |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ŝiŝamo
 |

 |
|  |

**Ŝiŝamo**, *Spirinchus lanceolatus* (japane: 柳葉魚 *ŝiŝamo*, t.e. "Salik-folia Fiŝo"), estas salakva fiŝo, speco de osmero, ĉ. 15 cm longa. Ĝi estas svelta, aspektante simile al la folio de saliko. La japana nomo devenas de ĝia ajnua nomo, *susam*, laŭsupoze derivita el *susu* "saliko" + *ham* "folio"; la japana kanĵia formo estas t.n. *ĝukuĝikun*, kies karaktroj neniel rilatas al la prononco.

La ŝiŝamo ĝenerale havas malhelan dorson kaj arĝente blankan malsupron.

La ŝiŝamo estas japana kuirarta frandaĵo; oni prezentas ĝin ĝenerale kradrostita aŭ fritita, kun la frajo ene *(ko-moĉi-ŝiŝamo)*.

## Referencoj
# Sumoo

| Sumoo
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **speco de sporto • nacia sporto** |
| **batalsporto • japana luktoarto • luktoarto • ŝintoa rito** |
| Fakoj
 |
|  |
| Kulminaj konkursoj
 |
| Internacia federacio
 |
| Rilataj paĝoj
 |
| Kategorio:Sporto
 |
|  |

Sumo-luktado, ilustraĵo el rusa libro eldonita en 1902
**Sumoo** (相撲) estas japana luktarto.

La regulo estas tre simpla. La unua luktisto kiu tuŝas la grundon per alia parto de la korpo ol la piedplando, aŭ kiu eliras el la ronda luktloko, perdas. Ne estas permesite bati la kontraŭulon per malfermata mano nek ataki la fragilajn partojn de lia korpo (okuloj, hararo, seksaj organoj). La bataloj okazas dum turniroj sesfoje jare kiuj daŭras dek-kvin tagojn. Fakte, la sumoo ne estas nur sporto, sed ankaŭ kultura rito kun eĉ religia senco.

La sumoistoj membriĝas je sumolernejoj, kiuj nomiĝas japane *heya*, kaj ili estas klasifikataj en multaj kategorioj laŭ iliaj niveloj. Post prova periodo, la juna sumoisto eniras kiel *Jonokuchi*, la plej malalta kategorio, kaj poste supreniras la kategoriojn laŭ siaj rezultoj. La sekvontaj kategorioj estas *Jonidan*, *Sandanme*, kaj *Makushita*, se li daŭras sian supreniradon, li iĝos *Juryo*, kiu estas la unua profesia kategorio, kaj poste *Makunouchi*, la plej alta kategorio kiu enhavas kvardek-du sumoistojn kaj en kiu oni trovas ankaŭ variajn nivelojn: *Maegashira* por la plej multaj, kaj tri niveloj por la plej fortaj: *Komusubi*, *Sekiwake* kaj *Ozeki*. Se Ozekio plenumas specialajn kondiĉojn je siaj rezultoj kaj morala nivelo li povas iĝi jokozuno aŭ *Yokozuna*(横綱), kiu estas ne nur sumoista nivelo sed ankaŭ religia titolo.

La sumoistoj havas sumoajn nomojn per kiuj ili povas famiĝi. En januaro 1993 la usona havaj-devena Akebono Taro(曙太郎), kies vera nomo estis Chad ROWAN, iĝis la unua fremdlandana jokozunao.

## Aliaj uzoj de la termino

Usona dekopono, kies etikedo montras la nomon "Sumo"
Per la termino "Esperanto-Sumoo" oni nomas legadan defion pri Esperanto-literaturo.
En Usono, oni nomas la citrusan frukton "dekopono" *Sumo*.

## Vidu ankaŭ

* ŝikona (d:Q4419053)
* Japanaj luktartoj

## Fontoj
# Persona nomo

**Persona nomo** aŭ **personnomo** estas la - plej ofte de la gepatroj - elektita nomo, nomata ankaŭ **donita nomo**, **antaŭnomo** (se ĝi antaŭas la familian nomon), en kristana kulturo ankaŭ **baptonomo**. Ĝi formas kun familia nomo (en kelkaj kulturoj kaj landoj kun patronomo aŭ patrinonomo) plenan individuan nomon aŭ plenan nomon.

## Vidu ankaŭ

* Listo de la plej oftaj personnomoj (Islando)
* Personaj nomoj en Esperanto
* Ruslingvaj personaj nomoj