Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Origamio

La faldado de origamia gruo
Testudo laŭ la modelo de Hector Rojas
**Origamio** (折り紙, de *ori 折り* ‘faldo’ + *kami* 紙 ‘papero’), foje nomata **origamo**, estas tradicia japana arto de paperfaldado (paperfaldarto). Oni uzas paperfolion kaj faldas el ĝi figuron, sen tondi la materialon. La figuroj povas esti bestoj, (ankaŭ homoj), transportoj, abstraktaj figuroj ktp.

La vorto *origamio* venas de la japana *oru* „faldi“, kaj *kami* „papero“. Kelkaj opinias, ke ĉi tiu arto disvolviĝis en la periodo nomata Edo (1603-1867), aliaj — ke ĝi estis enkondukita en Japanion de germana instruistino dum Meiji epoko.

Nuntempe oni uzas origamion en matematiko, artoj kaj instruado de lingvoj.

## Guruoj kaj gravaj artistoj

* Akira Yoshizawa - la patro de moderna origamio.
* Robert J. Lang - evoluinta algoritmojn por desegnado de kompleksaj origamimodeloj kaj kelkaj origami-bazitaj patentoj.
* Samuel Randlett - unu el la fondintoj de moderna origamio.
* Robert Harbin - populara origamimagiisto kaj artisto kiu direktis britan programon pri origamio.
* Kunihiko Kasahara - origamimajstro kaj aŭtoro de multaj libroj.
* Koshiro Hatori - origamimajstro kaj preleganto pri origamio ĉe la Universitato de Tokio.
* Toshikazu Kawasaki - japana matematikisto, evoluigis teorion por egallatera faldado.
* Éric Joisel - franca skulptisto, spertulo pri dezajnado de realismaj maskoj kaj figuroj.
* John Montroll - usona origamiartisto kaj verkinto de libroj pri origamio.

## Vidu ankaŭ

* Arto de Japanio
* Orizuru
* Mil gruoj
* Papera aviadilo
* Matematiko de paperfaldado
* Lampiono
* Paktuko

## Eksteraj ligiloj

* Ekzemploj kun klarigo Arkivigite je 2008-06-04 per la retarkivo Wayback Machine (esperante, france)
* Prezento dum AMO-seminario (Esperanto)
* flustraj instrukcioj laŭ ASMR (asomoro) en farado de batanta koro en origamio (Esperanto, post mallonga angla enkonduketo) - pri ASMR vidu la tekston Aŭtonoma senta meridiana reago

## Referencoj
# Kamikazo

| Kamikazo
 |
| --- |
| **military unit branch-type class (en)**  |
| **Imperial Japanese Army unit • Imperial Japanese Navy unit • airstrike unit** |
| Komenco
 | 1944 vd |
| Fino
 | 1945 vd |
| Lando*j* | Japanio vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | kamikaza piloto  vd |

 |
|  |

Foto farita de la USS *Washington* je la momento kiam USS *Enterprise* estas atakita de kamikaza aviadilo la 14-an de majo 1945
La memmortiga piloto Kiyoshi Ogawa, kiu flugis kaj frakasis sian aviadilon kontraŭ la USS Bunker Hill (CV-17) la 11-an de majo 1945.
La *USS White Plains* estas atakata de kamikaza aviadilo
Kanjis kiu formas la vorton Shinpū, erare interpretita de usonaj tradukistoj kiel kamikazo.
**Kamikazo** estas japan-devena vorto, kiu laŭ litere signifas "vento de dio" en la japana lingvo. Internacie, ĝi kutime estas uzata por indiki la japanajn pilotojn kiuj faris mem-mortigajn atakojn kontraŭ la batal-ŝipojn de la Aliancanoj dum la Dua Mondmilito. Do ili uzis la manieron, kiun uzis Pjotr Nesterov. Ekzistis ankaŭ kamikazoj, kiuj atakis per submarŝipoj. La vorto ankaŭ estas ofte uzata por indiki homojn kiuj lanĉas mem-mortigajn atakojn kontraŭ la malamikon dum militoj.

La japana armeo komencis uzi kamikazojn en 1944, kiam jam evidentiĝis ke ĝi malgajnas la militon. La kamikazoj kutime lanĉis sin kontraŭ usonajn aŭ britajn batalŝipojn en etaj aviadiloj plenaj de bomboj, por kaŭzi la plej grandan eblan damaĝon al la malamiko.Ĉi tiuj pilotoj kiuj fordonis sian vivon por sia lando kutime estis volontuloj, almenaŭ teorie. En Japanio en tiu epoko junuloj ricevis forte naciisman kaj militarisman edukon, laŭ kiu la plej granda honoro estis morti por la imperiestro de Japanio kaj la lando. Tamen, ekzistas kamikazoj, kiuj restis vivaj. Ekzemple, kelkaj kamikazoj revenis por ripari, ĉar aviadilo rompis. Kelkajn kamikazojn pafis malamikoj kaj pilotoj, pereante aviadilon, saltis kaj ne mortis. Kelkaj el ili post savo ne havis okazon reaparteni militon, kaj restis vivaj eĉ post milito.

## Nuna metafora uzado

Nuntempe la vorto "Kamikaze" ofte estas uzata por priskribi la palestinanojn kiuj eksplodigas sin mem en aŭtobusoj, restoracioj aŭ aliaj publikaj lokoj en Israelo, kaj por aliaj homoj kiuj faras mem-mortigajn atakojn trans la mondo. Sed oni diskutas, ĉu oni rajtas kompari, ĉar tiaj "kamikazoj" murdas kun sin ne soldatojn sed infanojn, virinojn, ktp. Terorismo estas ja malpura "milito". Nemetafore oni povas nomi "kamikazo" la sovetan piloton Gastello, ekzemple.

## Vortodeveno

Estas kelkaj teorioj, sed plej disvastigita interpreto estas, ke "kami kaze", t.e. "dia vento", rilatas al la historia evento kiam tajfunoj alvenis al la Japana Maro ĝustatempe por savi Japanion de la invadprovoj fare de la mongoloj en la jaroj 1274 kaj 1281. La vento forblovis la maran armeon de la mongoloj, fakte konsistantaj el la rekrutitaj armeanoj el la Korea duoninsulo.

## Referencoj