# Mangano

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**Mn**
 ↓ Tc | Cr ←
**mangano**
→ Fe |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| •
 |  |
Ar 3d5 4s2

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 55
 | Mn
 |
| 25
 |

 |  | •
 |
| •
 | •
 |  | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 |  | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| ↓Perioda tabelo de elementoj↓
 |

 |

 |
| **ĥemia elemento** |
| **brulema solido • simpla substanco** |
| Ĝeneralaj informoj
 |
| Nomo (latine), simbolo, numero
 | mangano (*manganum*), Mn, 25
 |
| CAS-numero
 | 7439-96-5
 |
| Loko en perioda tabelo
 | 7-a grupo, 4-a periodo, bloko d
 |
| Karakteriza grupo
 | (nespecifita)
 |
| abundeco en terkrusto
 | 0,095 %
 |
| Nombro de naturaj izotopoj
 | 1
 |
| Aspekto
 | argenta-metala solido
 |
|  |
| Atomaj ecoj
 |
| Relativa atompezo
 | 54.938044 amu
 |
| Atomradiuso
 | 140 pm
 |
| Kovalenta radiuso
 | 161 pm
 |
| Radiuso de van der Waals
 | 205 pm
 |
| Elektrona konfiguracio
 | Ar 3d5 4s2
 |
| Elektronoj en ĉiu energia ŝelo
 | 2; 8; 13; 2
 |
| Oksidiĝa nombro
 | −3, −1, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7
 |
| Fizikaj ecoj
 |
| Materia stato
 | solida
 |
| Kristala strukturo
 | kuba (korpocentrita)
 |
| Denseco
 | 7,21 g/cm3 |
| Malmoleco
 | 6,0 (Mohs-skalo)
 |
| Magneta konduto
 | paramagneta
 |
| Degelpunkto
 | 1246 °C (1519,15 K)
 |
| Bolpunkto
 | 2061 °C (2334,15 K)
 |
| Molvolumeno
 | 7,65 · 10−6 m3/mol
 |
| Specifa varmokapacito
 | 479 J/(kg · K)
 |
| Elektra konduktivo
 | 0,69 · 106 S/m
 |
| Termika konduktivo
 | 7,81 W/(m · K)
 |
| Diversaj
 |
| Elektronegativeco
 | 1.55 (Pauling-skalo)
 |
| Joniga energio
 | 717,3 kJ/mol
 |
| Izotopoj
 |
|

| Izotopo
 | Naturapero
 | *t*1/2 | radioaktiveco de disfalo
 | Energio de disfalo MeV
 | Produkto de radioaktiva disfalo
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 55Mn
 | 100 %
 | estas stabila kun 30 neŭtronoj
 |
| 54Mn
 | sinteza
 | 312,3 d
 | ε
 | 2,977
 | 54Cr
 |

 |
| Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP. |

**Mangano** estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo **Mn** kaj la atomnumero 25. Ĝi estas grizeta transirmetalo kiu estas tre frakasiĝema. Tamen, oni uzas manganon en la produktado de ŝtalo kaj aliaj alojoj.

Mangano ankaŭ estas esenca homa manĝelemento, grava en makronutra metabolo, osta formado kaj liberaj radikalaj defendaj sistemoj. Ĝi estas kritika komponanto en dekduoj da proteinoj kaj enzimoj. Ĝi troviĝas plejparte en la ostoj, sed ankaŭ la hepato, renoj kaj cerbo.

## Mineraloj

* Manganito

## Aplikaĵo

### ŝtalo

Mangano havas la funkciojn de sulfura fiksado, maloksidigo kaj alojo, kaj estas esenca en ŝtalproduktado.

### Baterio

Mangantetroksido estis utiligita kiel elektronakceptanto por zinko en la origina seka ĉelo kaj estas la nigra substanco en karbon-zinkaj torĉlampobaterioj. Dum senŝargiĝo, mangandioksido estas reduktita al manganoksid-hidroksido MnO (OH), tiel malhelpante la formadon de hidrogengaso ĉe la ĉelanodo.

### Sterkoj

kaj nutraj aldonaĵoj Manganoksido kaj mangansulfato estas komponantoj de sterkoj. Konsiderindaj kvantoj de mangankomponaĵoj ankaŭ estas uzitaj en bestnutrado.

## Bildaro

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Johan Gottlieb Gahn (1745-1818)
* Izotopoj de mangano
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Kalia permanganato
* Natria permanganato
* Magneto

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*

## Referencoj