Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cristina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Cristina (Hispanio).
 |

| Cristina
 |
| --- |
|  |
| municipo de Brazilo   vd |
|  |
| Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Lando** |  Brazilo
 |
| **Regiono** |    Sudorienta regiono
 |
| **Subŝtato** |  Minas-Ĝerajso
 |
| **Mezoregiono** | Sul e Sudoeste de Minas
 |
| **Mikroregiono** | Itajubá
 |
| **Poŝtkodo** | 37476-000
 |
| **Telefonkodo** | 35
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 10 374  (2022) [+] |
| **Loĝdenso** | 33 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 22° 13′ S, 45° 16′ U (mapo)-22.211944444444-45.263888888889 [+] |
| **Alto** | 1 025 m
 |
| **Areo** | 311,33 km²Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Horzono** | UTC-03:00
 |
|  |
|

|  |
| --- |
| Cristina (Brazilo)DEC |
| Situo de Cristina |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Cristina (Minas Gerais) [+] |
|  |

**Cristina** estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Sul e Sudoeste de Minas* kaj en la mikroregiono *Itajubá*. Laŭ la stato de 2022 en la komunumo vivis 10 374 loĝantoj sur areo de 311,33 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 33 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Olímpio Noronha, Maria da Fé, Pedralva, Conceição das Pedras, Carmo de Minas kaj Dom Viçoso.

## Vidu ankaŭ

* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (portugale)
# Santa Rita do Sapucaí

| Santa Rita do Sapucaí
 |
| --- |
|  |
| municipo de Brazilo   vd |
|  |
| Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Lando** |  Brazilo
 |
| **Regiono** |    Sudorienta regiono
 |
| **Subŝtato** |  Minas-Ĝerajso
 |
| **Mezoregiono** | Sul e Sudoeste de Minas
 |
| **Mikroregiono** | Santa Rita do Sapucaí
 |
| **Fondita** | 1821
 |
| **Poŝtkodo** | 37540-000
 |
| **Telefonkodo** | 35
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 40 635  (2022) [+] |
| **Loĝdenso** | 115 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 22° 15′ S, 45° 42′ U (mapo)-22.251944444444-45.702777777778 [+] |
| **Alto** | 823 - 1494Ŝablono:Informkesto urbo/zorgado/numero |
| **Areo** | 350,87 km²
 |
| **Horzono** | UTC-03:0037545-000 ĝis 37547-999
 |
|  |
|

|  |
| --- |
| Santa Rita do Sapucaí (Brazilo)DEC |
| Situo de Santa Rita do Sapucaí |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Santa Rita do Sapucaí [+] |
|  |

**Santa Rita do Sapucaí** (prononco: *santahita dosapukaii*) estas urbo kaj municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Sul e Sudoeste de Minas* kaj estas la centra loko de la mikroregiono *Santa Rita do Sapucaí*. Laŭ la stato de 2022 en la komunumo vivis 40 635 loĝantoj sur areo de 352,97 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 115 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Pouso Alegre, Cachoeira de Minas, Careaçu, Natércia, Pedralva, São José do Alegre, São Sebastião da Bela Vista kaj Piranguinho.

Antikva Ferstaciodomo
## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (portugale)
# Francisco de Paula Rodrigues Alves

| **Francisco de Paula RODRIGUES ALVES** |
| --- |
|  Rodrigues Alves
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Francisco de Paula Rodrigues Alves**  |
| **Naskiĝo** | 7-a de julio 1848 en Guaratinguetá
 |
| **Morto** | 16-a de januaro 1919 en Rio-de-Ĵanejrio
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | Hispana gripo  vd |
| **Lingvoj** | portugala vd |
| **Ŝtataneco** | Brazilo   vd |
| **Alma mater** | Law School, University of São Paulo (en)    Universitato de San-Paŭlo   vd |
| **Partio** | PRP
 |
|  |
| **Subskribo**  |
| Profesio
 |
| **Okupo** | Advokato
 |
| **Aktiva en** | Rio-de-Ĵanejro vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Prezidanto de Brazilo (1902–1906) federacia deputito de San-Paŭlo (1890–1894) São Paulo senator (en)   Minister of Finance of Brazil (en)    vd |

 |
| **5-a Prezidanto de Brazilo** |
| **Dum** | 15-a de novembro 1902 – 15-a de novembro 1906
 |
| **Vicprezidento** | Silviano Brandão Afonso Pena
 |
| **Antaŭulo** | Manuel Ferraz de Campos Sales Venceslau Brás
 |
| **Sekvanto** | Afonso Pena Delfim Moreira
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Francisco de Paula RODRIGUES ALVES**, prezidento de Brazilo (naskiĝis la 7-an de julio 1848 en Guaratinguetá kaj mortis la 16-an de januaro 1919 en Rio-de-Ĵanejro) estis la 5-a Prezidanto de Brazilo. Li prezidis Brazilon dum la regperiodo 1902–1906, kaj poste oni lin elektis prezidanto ankaŭ por la periodo 1919–1922. Li mortis per hispana gripo, tamen, antaŭ ol povis okazi lia oficiala reenoficiĝo.

Li studis en Kolegio Pedro 2º, bakalaŭriĝis pri literaturo kaj magistriĝis en la jura fakultato de San-Paŭlo. Li estis skabeno, provinca kaj ĝenerala deputito por la Partido Conservador (Konservativema Partio). En 1887 li iĝis prezidento de la provinco San-Paŭlio kaj ricevis la titolon de konsilisto.

Post lia morto prezidentiĝis lia viculo, Delfim Moreira.

## Bibliografio

* AMARAL, Márcio Tavares do, MELO FRANCO, Afonso Arinos, *A Vida dos Grandes Brasileiros - Rodrigues Alves*, Editora Três, 1974.
* CHALITA, Gabriel, Org., *Vale do Paraíba: Política e Sociedade*. Aparecida, São Paulo, Editora Santuário, 1993.
* COELHO, Benedito Carlos Marcondes, *O Pacote da Saúde no Governo de Rodrigues Alves*.
* GOVERNO DO ESTADO DE SÃO PAULO, *Centenário do Conselheiro Rodrigues Alves*, Editora Secretaria de Fazenda, 1951.
* KOIFMAN, Fábio, Organizador - *Presidentes do Brasil*, Editora Rio, 2001.
* MELO FRANCO, Afonso Arinos de, *Rodrigues Alves: Apogeu e Declínio do Presidencialismo*, 2 vols., José Olympio Editora, 1973.
* RICARDO, Cassiano, *Centenário do Conselheiro Rodrigues Alves*, 2 vols., Editora Revista dos Tribunais, 1951.
* RODRIGUES ALVES, Francisco de Paula, *Mensagem ao Congresso do Estado*, anos de 1888, 1900, 1901, 1902, 1912, 1913, 1914, 1915, 1916.
* SILVA, Gastão Pereira da, *Rodrigues Alves e Sua Época*, Editora S. A. A Noite.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Listo de prezidantoj de Brazilo

## Eksteraj ligiloj

* portugale Genealogio

| Antaŭe: | 5-a Prezidanto de Brazilo | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Campos Sales | 1902–1906 | Delfim Moreira |
# Javia skribo

La **javia skribo** (ĉi-alfabete جاوي *Jāwī*; en la regiono *Pattani* de suda Tajlando nomata *Yawi*; en la aĉea lingvo *Jawoë*) estas variaĵo de la araba alfabeto por skribi la malajan lingvon, la aĉean lingvon, la banĝaran lingvon, la minankabaŭan lingvon, la suluan lingvon (*Tausūg* aŭ *Bahasa Sūg*, malaje *Bahasa Suluk*, tagaloge *Wikang Tausug*, cebue *Tinausug*) kaj plurajn aliajn lingvojn en Sudorienta Azio, kies parolantoj havas tradician kulturan ligon al islamo.

La javia skribo estas unu el la du oficialaj alfabetoj en Brunejo, kaj uzatas kiel alternativa alfabeto en Malajzio. Tradicie, ĝi estis la norma alfabeto por la malaja lingvo sed intertempe estas pli-malpli anstataŭita per variaĵo de la latina alfabeto nomata *Rumi* - nuntempe la javia skribo preskaŭ nur uzatas por religiaj kaj kulturaj celoj. Ĉiutaga uzado de la javia skribo tamen estas subtenata en pli konservativaj lokoj loĝataj de malajoj aparte en la regiono *Pattani* de Tajlando kaj la subŝtato *Kelantan* de Malajzio.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| javia skribo en islama kaligrafio sur indikilo de reĝa maŭzoleo en la malajzia subŝtato *Kelantan*. | vojsignoj en la malajzia subŝtato *Kelantan* skribitas en la javia skribo kaj per latinaj literoj (do en *Rumi*). | blazono de la malajzia subŝtato Selangor. | blazono de la Malaja Federacio (1948-1963). La rubando vidigas la moton "unueco estas forto". |

## Notoj
# Kontenerŝipo

| Kontenerŝipo
 |
| --- |
|  |
| **speco de akvoveturilo**  |
| **lolo ship** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | compass deck (en)  bridge (en)  motorĉambro  vd |

 |
|  |

La *Colombo Express*, unu el plej granda konteneraj ŝipoj en la mondo, posedata kaj funkciigita de la entrepreno Hapag-Lloyd de Germanio.
**Kontenerŝipoj** estas ŝarĝoŝipoj kiuj portas la tutan ŝarĝon en kamiongrandaj konteneroj, laŭ tekniko nomita kontenerado. Ili estas ofta rimedo de komerca diversrimeda ŝarĝo-transporto kaj nuntempe transportas plej el la transmara ŝarĝaro.

Kapacito de Kontenerŝipoj estas mezurata en 20-futa unuo (6,1 m, TEU). Tipaj ŝarĝoj estas mikso de 20-futaj kaj 40-futaj (2-TEU) ISO-standardaj konteneroj, el kiuj tiuj lastaj hegemonias.

Laŭ tunaro, 39% de komercaj ŝipoj estas petrolŝipoj, 26% estas ŝutvaraj ŝipoj, 17% konteneraj ŝipoj kaj 15% estis aliaj tipoj. totale nombrante 1.04 miliardojn da tunoj.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* MSC (firmao)
* Maersk

## Eksteraj ligiloj

* Ancient and modern mariners: The romance of the high seas in an age of quantification – artikolo en *The Economist* pri vojaĝo sur 21a-jarcenta kontenera ŝipo
* RODRIGO DE LARRUCEA, Jaime. Container Ship Safety. Alirita 19a de Aprilo 2012 .
# Nacia Biblioteko de Koreio

| Nacia Biblioteko de Koreio
 |
| --- |
|  |
|  |
| **nacia biblioteko kultura institucio**  |
| Komenco
 | 1945 vd |
| Antaŭe
 | Government-General of Chōsen Library vd |
| Geografia situo
 | 37° 29′ 51″ N, 127° 0′ 12″ O (mapo)37.497538888889127.00326111111 |
| Lando*j* | Sud-Koreio vd |
| Sidejo
 | Seulo
 |
| **Situo** | Seocho-gu
 |
| Adreso
 | 서울특별시 서초구 반포대로 201 (국립중앙도서관) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Nacia Biblioteko de Koreio (Seulo)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|
Nacia Biblioteko de Koreio
 |
| ĉefulo
 | Lim Wonsun
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | OASIS (en)   vd |

 |
| Notoj
 | stoko: 10 729 752 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Nacia Biblioteko de Koreio** (koree 국립 중앙 도서관) situas en Seulo, la ĉefurbo de Sud-Koreio. Ĝi estis establita en 1945 kaj ĝia kolekto inkludas pli ol 12 milionojn da volumoj, de kiuj pli ol 1,550,000 estas eksterlandaj libroj, 286,000 estas difinitaj kiel antikvaĵoj, same kiel kelkaj el la naciaj kulturaj havaĵoj de Sud-Koreio.

La biblioteko funkcias en sia nuna loĝejo ekde 1988. En la pasinteco la biblioteko funkciis sub la Edukministerio, sed ekde 1991 respondeco pri la funkciado de la biblioteko estas la Sudkorea Ministerio de Kulturo.

Sub la nacia biblioteko, la "Korea Nacia Cifereca Biblioteko" estis establita en 2009.

## Eksteraj ligiloj

 **Nacia Biblioteko de Koreio** en Vikimedia Komunejo
# Gravito (filmo)

| *Gravito* |
| --- |
| **Oskar-premiito**  |
|  |
| **filmo** |
| Originala titolo
 | *Gravity* |
| Produktadlando
 | Usono-Britio
 |
| Originala lingvo
 | angla
 |
| Kina aperdato
 | 4-an de oktobro 2013
 |
| Daŭro
 | 91 minutoj
 |
| Ĝenro
 | Sci-fi / Trilero Dramo
 |
| Kameraado
 | Emmanuel Lubezki, Michael Seresin
 |
| Buĝeto
 | $120,000,000
 |
| Reĝisoro(j)
 | Alfonso Cuarón
 |
| Produktisto(j)
 | David Heyman Alfonso Cuarón
 |
| Scenaro
 | Alfonso Cuarón • Rodrigo García Barcha • Jonás Cuarón • George Clooney
 |
| Filmita en
 | Britio
 |
| Loko de rakonto
 | malalta Tera orbito • Internacia Kosmostacio • Soyuz-TMA • Tiangong-1
 |
| Muziko de
 | Steven Price
 |
| Ĉefrolantoj
 | Sandra Bullock George Clooney
 |
| Produktinta firmao
 | Esperanto Filmoj Heyday Films
 |
| Distribuo
 | Warner Bros. Pictures,
 |
| Honorigoj
 | AACTA International Award for Best Film • Empire Award for Best Film • Los Angeles Film Critics Association Award for Best Film • Saturn Award for Best Science Fiction Film • Akademia Premio por la Plej Bona Reĝisoro • Akademia Premio por la Plej Bona Kinematografio • Akademia Premio por la Plej Bona Sonredaktado • Akademia Premio por la Plej Bona Filmoredaktado • Akademia Premio por la Plej Bona Originala Partituro • Akademia Premio por la Plej Bona Sonmiksado • Akademia Premio por la Plej Bona Vida Efektaro • National Board of Review: Top Ten Films • Premio Hugo por la Plej Bona Drama Prezento (Longforma)
 |
| IMDb
 |
|  |

**Gravito** (2013) estas filmo reĝisorita de Alfonso Cuarón kiu gajnis 7 Oskar-premiojn de la akademio. Kuriozaĵo, por esperantistoj, de tiu filmo estas ke ties produktora entrepreno nomiĝas Esperanto Filmoj.

## Intrigo

La D-ino Ryan Stone (Sandra Bullock) estas specialisto en sia unua misio en la kosmopramo *Explorer*. Akompanas ŝin la veterana kosmonaŭto Matt Kowalski (George Clooney). Dum spaca promenado por ripari la kosmoteleskopo Hubble, la rusoj detruis artefaritan sateliton kaj tio kreis nubon de kosmorubo kiu komencis detrui diversajn aliajn satelitojn.

Tiu nubo trafis *Explorer*-n kaj apartigis *Stone*-n de la kosmopramo sed Kowalski rapide trovas ŝin kaj ambaŭ revenas al la kosmopramo. Tie ili malkovras ke la aparato estas severe damaĝita, do ili decidas vojaĝi al la Internacia Kosmostacio kiu troviĝas 100km for, por reveni teren pere de la kosmoŝipo "Sojuz".

Kiam ili atingas la stacion ili vidas ke unu Sojuz jam ne estas kaj la alia havas siajn paraŝutojn neuzeblajn por reveni al la tero. Kowalski tamen proponas uzi tiun Sojuz por vojaĝi al la Ĉina kosmostacio *Tiangong*. Pro diversaj problemoj Kowalski apartiĝas de Stone kaj li ne plu povas akompani ŝin, do ŝi vojaĝas sola al *Tiangong* kaj de tie ŝi sukcesas eniri la kosmoŝipon Shenzhou por trapasi la atmosferon kaj surakviĝi en lago.

## Eksteraj ligiloj

* Retpaĝo de Gravity
* *Gravito* en Interreta filma datumbazo (angle)
# Retiro de Israelo el Gazao

Mapo de la Gaza Sektoro en majo 2005, kelkaj monatoj antaŭ la israela retiro. La gravaj setlejaj blokoj estis la blukoloritaj-regionoj sur ĉi tiu mapo.
La **Israela Unupartia Retiro-Plano** aŭ **Malengaĝiĝo** (hebree תוכנית התנתקות, Toĥnit Haitnatkut) estis plano proponita komence de 2004 fare de la tiama Ĉefministro de Israelo Ariel Ŝaron, adoptita fare de la Registaro kaj aprobita perleĝe de la Israela Parlamento (Kneset), kiu estis efektivigita dum la dua duono de aŭgusto 2005 . La plano proponis forigi ĉiun permanentan israelan civilan ĉeeston de la Gazaa Sektoro, same kiel forigi kvar setlejojn de la norda parto de Cisjordanio, administritaj de Israelo ekde la Sestaga Milito .

Dum la israela retiro de la Gazaa Sektoro, 21 civilaj israelaj setlejoj estis malmuntitaj, kaj precipe la tuta regiono nomita Guŝ-Katif, kaj kvar estis evakuitaj en la norda Cisjordanio :

## Priskribo

En la Gaza Sektoro: (ĉiuj 21 setlejoj):

* Bedolah
* Bnei Atzmon (Atzmona)
* Duguit
* Elei Sinajo
* Gadid
* Gan Or
* Ganei Tal
* Katif
* Kfar Darom
* Kfar Yam
* Kerem Atzmona
* Morag
* Nevé Dekalim
* Netzarim
* Netzer Hazani
* Nisanit
* Pe'at Sade
* Rafiah Yam
* sklavo
* Ŝirat Hayam
* Tel Katifa

Norda Cisjordanio:

* kadim
* Ganim
* Jomesh
* Sa-Nur

## Referencoj

## Literaturo

* (2008) “Ideological Change and Israel's Disengagement from Gaza”, *Political Science Quarterly* **123**, p. 11–37. doi:10.1002/j.1538-165X.2008.tb00615.x.

* Cook, Jonathan. (2006) *Blood and Religion: The Unmasking of the Jewish and Democratic State*. Pluto Press. ISBN 978-0-7453-2555-2.

## Eksteraj ligiloj
# Museu Picasso

| Museu Picasso
 |
| --- |
| Museu Picasso |
|  |
| muzeo arta muzeo  |
| **Lando** |  Hispanio
 |
| **Regiono** | Katalunio
 |
| **Situo** | Malnova Urbo de Barcelono
 |
| **Urbo** | Barcelono
 |
| **Adreso** | Carrer de Montcada
 |
| **Situanta sur** | Carrer de Montcada |
| **Estiĝo** | 1963
 |
| **Malfermo** | 9-a de marto 1963
 |
| **Direktoro** | Emmanuel Guigon
 |
| **Koordinatoj** | 41° 23′ 7″ N, 2° 10′ 51″ O (mapo)41.3852162.180893 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Geografia lokigo sur la mapo : Barcelono

|  |  |
| --- | --- |
| Museu Picasso (Barcelono)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

 |

 |
|
Museu Picasso
 |
| **Jaraj vizitantoj**:
 | 1 045 837 (2010)
 |
| **Retpaĝo** | www.museupicasso.bcn.cat
 |
|  |

**Museu Picasso** (katalune: [muˈzɛw piˈkasu] por Picasso-Muzeo), en Barcelono, Katalunujo, Hispanujo, enhavas unu el la plej ampleksaj kolektoj de artaĵoj de la hispana artisto Pablo Picasso de la 20-a jarcento. Kun 4251 verkoj de la pentristo, ĝi estas unu el la plej kompletaj kolektoj de verkoj.

Malfermita al la publiko la 9-an de marto 1963, ĝi estis la unua muzeo dediĉita al la verkaro de Picasso kaj la sola kreita dum la vivo de la artisto. En 2005 la kataluna registaro deklaris ĝin nacia heredaĵo.

Inter la ĉefaj eksponaĵoj estas du el liaj ĉefaj verkoj: *La primera comunión* (La Unua Komunio) (1896) kaj *Ciencia y caridad* (Scienco kaj Karitato) (1897). La muzeo lumigas la ligojn de Picasso kun la urbo Barcelono, rilato kiu formiĝis dum lia junaĝo kaj plenaĝeco kaj daŭris ĝis lia morto.

## Vidu ankaŭ

* Muzeo Picasso (Parizo)

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (katalune, angle, hispane)
# Latitudo

**Latitudo** estas la angula distanco (taksita per gradoj), norden aŭ suden inter unu loko de la Tero kaj la ekvatoro.

Ekzistas 5 gravaj latitudoj: ekvatoro, Tropiko de Kankro, Tropiko de Kaprikorno, la du norda kaj suda polusaj cirkloj.

## Vidu ankaŭ

* Cirklo de latitudo
* Longitudo
* Geodezio
* Kartografio
* Ekvatora koordinatsistemo, Koordinato, Koordinatsistemo
* Listoj de objektoj laŭ latitudo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2004-12-18 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2008-05-19 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2012-11-07 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2007-02-28 per la retarkivo Wayback Machine
# PHI

**PHI** povas rilati al:

* **phi** estas kodo de filipinaj lingvoj *(aliaj)* laŭ normo ISO 639-2.
* **PHI** estas ne uzata landokodo de Filipinoj laŭ normo ISO 3166.
* **&Phi;** kaj **&phi;** estas simboloj en HTML de litero **fio** de la greka alfabeto.
# Tri-dimensia spaco

| Tri-dimensia spaco
 |
| --- |
|  |
| Tri-dimensiaj karteziaj koordinatoj kun la abscisa akso al la rigardanto.
 |
| **tridimensia objekto** |
| Antaŭe
 | du-dimensia spaco vd |
| Poste
 | kvar-dimensia spaco vd |
|  |

**Tri-dimensia spaco** aŭ **3-dimensia spaco** estas spaco, kiu havas tri dimensiojn.

En fiziko, la aktuala universo estas tri-dimensia spaco (kvankam ekzistas diversaj teorioj pri pli grandaj nombroj da dimensioj de la universo).
La tri dimensioj estas ofte nomataj longo, larĝo kaj profundo, kvankam ĉiaj tri reciproke perpendikularaj direktoj povas servi kiel la tri dimensioj.

En fiziko, tri-dimensia spaco estas vidata kiel enigita en 4-dimensian spaco-tempon, nomatan kiel spaco de Minkowski (vidu plu en speciala relativeco). La ideo de spaco-tempo estas tio ke tempo estas perpendikularo al ĉiu el la tri spacaj dimensioj.

En matematiko, precipe en la ties branĉo analitika geometrio, oni priskribas ĉiun punkton de tri-dimensia spaco per tri koordinatoj.

En tri-dimensia eŭklida spaco plejofte uzataj karteziaj koordinatoj, tri koordinataj aksoj estas donitaj, ĉiu perpendikulara al la aliaj du je la fonto, la punkto je kiuj ili inter kruciĝas. Ili estas kutime markita *x*, *y*, kaj *z*. Relativa al ĉi tiuj aksoj, la pozicio de ĉiu punkto en tri-dimensia spaco estas donita per ordita triopo de reelaj nombroj, ĉiu nombro donanta la signuman distancon de la punkto for de la fonto mezurita laŭ la donita akso, kiu estas egala al la distanco de la punkto de la ebeno difinita per du la aliaj aksoj.

Aliaj ofte uzataj koordinatosistemoj en tri-dimensia eŭklida spaco estas cilindraj koordinatoj kaj sferaj koordinatoj.

Alia matematika vojo de vidado de tri-dimensia spaco estas uzata en lineara algebro, kie la ideo de sendependeco estas grava. Spaco havas tri dimensiojn ĉar la longo de skatolo estas sendependa de ĝia larĝo kaj profundo. Do spaco estas tri dimensia ĉar ĉiu punkto en la spaco povas esti priskribita per lineara kombinaĵo de tri sendependaj koordinataj vektoroj. En ĉi tiu vido, la fizika spaco-tempo estas kvar dimensia ĉar tempo kiam iu evento okazas estas sendependa de ĝia situo en spaco.

Plejofte tri-dimensia eŭklida spaco (do, kun nula malrekteco) estas konsiderata, sed povas esti konsiderata ankaŭ tri-dimensia hiperbola spaco (kun negativa malrekteco), 3-sfero (kun pozitiva malrekteco) kaj la aliaj variantoj kun diversa malrekteco.

Tri-dimensia spaco havas iujn specifajn propraĵojn, kiuj distingan ĝin de spacoj de aliaj dimensioj. Ekzemple, nur en 3-dimensia spaco eblas nodo sur peco de linio . En 3-dimensia spaco ekzistas vektora produto de vektoroj (en kutima aspekto). Multaj leĝoj de fiziko, kiuj enhavas inversan kvadratan leĝon, dependas de la 3-dimensieco .

La kompreno de tri-dimensia spaco de homoj estas opiniata kiel lernata dum infaneco uzante senkonsciajn konkludojn, kaj estas proksime rilatanta al mano-okula laboro. Ebleco percepti la mondon en tri dimensioj per vido estas profunda percepto.

Topologie, tri-dimensia spaco estas 3-sternaĵo.

## Vidu ankaŭ

* Holografio
* Perspektivo
* Regulo de la dekstra mano
* Tridimensia printado
* Virtuala realeco

## Referencoj
# Lambdo

|  |
| --- |
|  |
| Greka alfabeto
 |
| Αα Alfo
 | Νν Nuo
 |
| Ββ Beto
 | Ξξ Ksio
 |
| Γγ Gamo
 | Οο Omikrono
 |
| Δδ Delto
 | Ππ Pio
 |
| Εε Epsilono
 | Ρρ Roto
 |
| Ζζ Zeto
 | Σσς Sigmo
 |
| Ηη Eto
 | Ττ Taŭo
 |
| Θθ Teto
 | Υυ Upsilono
 |
| Ιι Joto
 | Φφ Fio
 |
| Κκ Kapo
 | Χχ Ĥio
 |
| Λλ Lambdo
 | Ψψ Psio
 |
| Μμ Muo
 | Ωω Omego
 |
| Iamaj literoj1,2 |
|  Digamo
 |  Sano
 |
|  Stigmo
 |  Kuoppo
 |
|  Heto
 |  Sampio
 |
|  |  Ŝo
 |
|

---

 |
| 1 Referencoj 2 Eksteraj ligiloj |

**Lambdo** greke **λαμβδα** (majuskle **Λ**, minuskle **λ**) estas la 11-a litero kaj voĉo de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras tridek. Oni prononcas ĝin **l**. El tio devenas la latina **L, l** kaj cirila **Л, л**.

Oni uzas ĝin en la fiziko, kiel mallongigo de ondolongo.

Litero lambdo estas ankaŭ ofte uzata kiel simbolo de GLAT-movado.

## Vidu ankaŭ

* Greka alfabeto
* GLAT-simboloj
# Punkto

Ĝeneralsence, **punkto** estas malgranda makuleto sur supraĵo.

Laŭ la fako **punkto** povas esti:

* plej baza elemento de geometrio, vidu Punkto (matematiko),
* mezurunuo de tipografio, vidu Punkto (tipografio),
* marko de interpunkcio, vidu Punkto (interpunkcio),
* simbolo en la muzika notacio signifante plilongigon de notodaŭro je duono, vidu Punkto (muziko),
* figurasence, speciala temo, kiun oni atentas (vidu la artikolon objekto).

## Vidu ankaŭ

* Bolpunkto
* Curie-punkto
* Dupunkto
* Fandopunkto
* Fiksa punkto (matematiko)
* Frostopunkto
* Kvarlanda punkto
* Mezpunkto
* Rosopunkto
* Senmova punkto (kie derivaĵo nulas en matematiko)
* Sojla punkto (Krita punkto)
* Superpunkto
* Trafleksa punkto
* Trilanda punkto
* Triobla punkto
* Tripunkto