# Asteriks

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri komiksa serio "Asteriks". Por stelforma askia signo "asterisko" rigardu la paĝon Asterisko.* |

|  |
| --- |
| Asteriks |
|
 Obeliks centre, Asteriks sube kaj kunvilaĝanoj

 |
| **Universo** |  |
| **Kreita de** | * René Goscinny
* Albert Uderzo
 |
| **Originala versio** |
| **Nomo** | Astérix
 |
| **Lingvo** | franca
 |
| **Eldonisto** | Dargaud
 |
| **Unua apero** | 1959
 |
| **Oficiala retejo** |      Oficiala retejo |
| **Detaloj** |
| **Sekso** | vira
 |
| **Amikoj** | Obeliks Miraklomiks Moŝtiks
 |
|  |

**Asteriks** estas komiksa serio desegnita de Albert Uderzo kaj verkita de René Goscinny. Post la morto de René Goscinny en 1977, Albert Uderzo komencis sole produkti la Asteriks-serion. Ĝi rakontas la komikajn aventurojn de la Gaŭloj Asteriks, Obeliks, Miraklomiks, Moŝtiks, Malmuziks kaj tiel plu.

## Enkonduka teksto

*Ni tempas dum la jaro 50 a.K. La tuta Gaŭlio estas okupita de la Romianoj. Ĉu la tuta Gaŭlio? - Absolute ne! Unu vilaĝo de persistemaj gaŭloj ne ĉesas rezisti kontraŭ la entrudiĝintoj. Kaj la vivo ne estas facila al la legianoj garnizonantaj en la fortikaĵoj Kalkanum, Linoleum, Kukum, Cicum...*

## En Esperanto

Kvin aventuroj de la Gaŭloj estas publikigitaj en Esperanto:

* **Asteriks la Gaŭlo** (*Astérix le Gaulois*, Esperante en 1979)
* **Asteriks gladiatoro** (*Astérix gladiateur*, Esperante en 1994)
* **Asteriks kaj Kleopatra** (*Astérix et Cléopâtre*, Esperante en 1995)
* **Asteriks kaj la Normanoj** (*Astérix et les Normands*, Esperante en 1996)
* **Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj** (*Astérix aux Jeux Olympiques*, Esperante en 1996)

## Venonta volumo

* **La Antaŭdiristo** (*Le Devin*)

## Asteriks en lernejoj

Asteriks-tekstoj estas ofte uzataj en lernejoj por instrui fremdajn lingvojn, ĉar tiuj allogas junulojn pli ol klasikaj tekstoj. Ankaŭ en Esperanto-kursoj oni povas bonege uzi ilin.

Efika metodo lerni fremdajn lingvojn estas paralela legado. Anstataŭ serĉi nekonatajn vortojn en vortaro, la lernanto nur devas kontroli la koncernan frazon en la apude kuŝanta patrinlingva libro. Tiumaniere ne nur la unusola vorto estas klarigita, sed la konstruo de la tuta frazo. La Asteriks-libroj taŭgas por tiu metodo.

## Etimologio

La nomo de Asteriks devenas de la tipografia signo uzata por marki piednoton: la asterisko (\*).

Tiu de lia amiko Obeliks devenas de obelisko, tipo de egipta monumento, kaj de alia tipografia signo: la obeluso (†).

## Protagonistoj

*Vidu ankaŭ : **Nomoj en Asteriks

### Alilingvaj versioj

Asteriks estas monda sukceso kaj estas legata en pli ol 107 mondaj lingvoj kaj dialektoj, interalie en la

* afrikansa
* angla
* belorusa
* bretona
* bulgara
* ĉeĥa
* dana
* Esperanto
* estona
* finna (kun albumoj ankaŭ en la savoniaj dialektoj, kaj en slangaj lingvaĵoj de la regionoj Karelio, Raŭmo kaj Helsinko)
* franca (originala versio, kun albumoj ankaŭ en la pikarda, korsika kaj en diversaj kreolaj lingvoj, interalie la antila kreola de Haitio, Gvadelupo kaj Martiniko, kaj la kreola de Reunio)
* frisa
* germana (kun albumoj ankaŭ en tuta fakso da dialektoj, interalie la platgermana kaj aldone la platgermanaj dialektoj de Hamburgo kaj de Orienta Frislando, la bavara kaj aparte la dialekto de Munkeno, la ripuara (kolonja), mozelfranka, svisgermana (svislanda alemana) kaj alzaca, la dialektoj de Hesio, de la regionoj Hunsrück, Ruhr-regiono, Sarlando, Ŝvabio, orienta Malsupra Frankonio (Majna Frankonio), Turingio kaj Vieno)
* greka (kun albumoj ankaŭ en la malnovgreka, la dialektoj de Kreto, de Kipro kaj de la regiono Ponto sude de la Nigra Maro)
* hebrea
* hispana
* hungara
* indonezia
* itala (en tiuj albumoj la gaŭloj parolas norman italan, sed la romianoj la roman dialekton de la lingvo)
* kantona
* kataluna
* korea
* kroata
* latina (prizorgis tion la germano Karl-Heinz von Rothenburg)
* latva
* mandarina
* nederlanda (kun albumoj ankaŭ en la limburga kaj tubanta)
* norvega
* pola
* portugala (kun la unua albumo ankaŭ en la miranda)
* rumana
* rusa
* slovaka
* slovena
* sveda kaj
* turka

## Aludoj

### Artaĵoj

* En *Asteriks ĉe la Belgoj*, la fina bankedo ĉe la belgoj estas montrita sur la antaŭlasta paĝo. Ĉi tiu bildo estas tute referenco al la pentraĵo *Kamparana Geedziĝo* (en vikidatumoj) de Pieter Brueghel.
* Ankaŭ en *Asteriks ĉe la Belgoj* aperas kun urĝa bezono knabeto nomata Mannekenpix – karikaturo de Manneken Pis en Bruselo.
* En *Asteriks kiel Legionnaire*, post la deviga vrako, la piratoj formas scenon sur peco de vrakaĵo kiu egalrilatas al *La floso de la Meduzo* de Théodore Géricault. En la origina franca eldono, la kapitano ankaŭ diras: "Je suis médusé" (esperante: "Mi estas surprizita").
* La pozoj adoptitaj fare de unu el la sklavoj ofertitaj fare de Tifus en *La Laŭroj de Cezaro* estas pruntitaj de famaj antikvaj kaj modernaj skulptaĵoj: la *Diskobolo* de Mirono, la *Laokoonto* de la Grupo de Laokoono (nun en la Vatikanaj Kolektoj), kaj *La Pensanto* de Rodin.
* En *La Viziulo* estas *La anatomia leciono de D-ro Nicolaes Tulp* karikaturita de Rembrandt van Rijn leganta fiŝon.
* En *La Granda Transirejo*, Asteriks muntas piedestal-similan rokon sur malgranda enmara insulo por altiri la atenton de preterpasanta ŝipo. Li tenas faskon da pergameno en sia maldekstra mano kaj levitan torĉon en sia dekstra. Tiu ĉi kunmetaĵo aludas al la Libereca statuo.
* En *La Granda Fosaĵo*, la pentraĵo de la suna reĝo Louis XIV de Hyacinthe Rigaud estas aludita kiam la gaŭla ĉefo Grobianix uzas la vortojn "Mi estas la vilaĝo", kio estas aludo al la deklaro de Ludoviko, "Mi estas la ŝtato."
* En *La Naskiĝtago de Asteriks & Obelix*, la gaŭloj turneas muzeon enhavantan karikaturojn de famaj verkoj de Leonardo da Vinci, Eugène Delacroix, Gustave Courbet, Giuseppe Arcimboldo, Édouard Manet, Edvard Munch, Auguste Rodin kaj Jacques-Louis David. Vi ankaŭ povas trovi bildojn en la bildstrio, kiuj rememorigas albumkovraĵojn de Beatles, Madness kaj Michael Jackson.
* *Asteriks kaj Kleopatra* aludas al la rompita nazo de la Sfinkso de Gizo, kiun Obelix derompas grimpante ĝin.
* En *Asteriks ĉe la olimpikoj ludoj*, la forĝisto Automatix havas grekan artiston portreti lin. *La bovlo de la Edipo-farbisto* (ĉirkaŭ 480 a.K.) prezentanta Edipon antaŭ la enigmo-kantanta Sfinkso povas esti vidita en la malfono. En la sekva bildo la gaŭloj staras antaŭ la statuo de Atena Nike.
* *Asteriks en Italio* prezentas virinon rigardantan el fenestro aspektanta kiel La Gioconda en sia bildkadro.

## Nomoj de la personoj

Tipaj por la bildstrioj de Asteriks estas priskribaj nomoj por multaj duarangaj personoj, kiuj ŝanĝiĝas de lingvo al lingvo. Jen kelkaj ekzemploj:

| Figuro
 | Franca
 | Angla
 | Hispana
 | Portugala
 | Germana
 | Itala
 | Nederlanda
 | Greka
 | Sveda
 | Finna
 | Esperanta
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hundo de Obelix
 | Idéfix
 | Dogmatix
 | Ideafix
 | Idéiafix
 | Idefix
 | Idefix
 | Idefix
 | Ιντεφίξ [Idefíx]
 | Idefix
 | Idefix
 | Snufiks
 |
| Druido
 | Panoramix
 | Getafix (UR)
Magigimmix (USA)

 | Panorámix
 | Panoramix
 | Miraculix
 | Panoramix
 | Panoramix
 | Πανοραμίξ [Panoramíx]
 | Miraculix
 | Akvavitix
 | Miraklomiks
 |
| Bardo
 | Assurancetourix
 | Cacofonix (UR)
Malacoustix (USA)

 | Asurancetúrix
 | Cacofonix / Chatotorix
 | Troubadix
 | Assurancetourix
 | Assurancetourix
 | Κακοφονίξ [Kakofoníx]
 | Troubadix
 | Trubadurix
 | Malmusiks
 |
| Estro
 | Abraracourcix
 | Vitalstatistix (UR)
Macroeconomix (USA)

 | Abraracúrcix
 | Matasetix / Abracourcix
 | Majestix
 | Abraracourcix
 | Abraracourcix
 | Μαζεστίξ [Majestix] Μοναρχίξ [Monarchíx]
 | Majestix
 | Aladobix
 | Moŝtiks
 |
| Edzino de estro
 | Bonemine
 | Impedimenta (UR)
Belladona (USA)

 | Karabella
 | Naftalina
 | Gutemine
 | Beniamina
 | Bellefleur
 | Μπονεμίνα [Bonemína] / Μιμίνα [Mimína]
 | Bonemine
 | Smirgeline
 |  |
| Maljunulo
 | Agecanonix
 | Geriatrix (UR)
Arthritix (USA)

 | Edadepiédrix
 | Decanonix / Veteranix
 | Methusalix
 | Matusalemmix
 | Nestorix
 | Μαθουσαλίξ [Methusalíx] / Παλαιοντολογίξ [Paläontologíx]
 | Senilix
 | Senilix
 | Dojeniks
 |
| Fiŝvendisto
 | Ordralfabétix
 | Unhygienix (UR)
Epidemix (USA)

 | Ordenalfabétix
 | Ordemalfabetix / Ordenalfabetix
 | Verleihnix
 | Ordinalfabetix
 | Kostunrix
 | Αλφαβητίξ [Alphavitíx] / Καταλφαβητίξ [Katalphavitíx]
 | Crabbofix
 | Amaryllix
 | Fiŝaĉiks
 |
| Edzino de fiŝvendisto
 | Iélosubmarine
 | Bacteria
 | Yellosubmarin
 | ?
 | Jellosubmarine
 | Ielosubmarine
 | Forentientje
 | Γελοουσαμπμαρίνα [Jellousubmarína]
 | fru Crabbofix
 | Jelousubmarine
 |  |
| Forĝisto
 | Cétautomatix
 | Fulliautomatix
 | Esautomátix
 | Éautomatix / Automatix
 | Automatix
 | Automatix
 | Hoefnix
 | Αυτοματίξ [Automatíx]
 | Smidefix
 | Caravellix
 | Tutaŭtomatiks
 |
| Ino, kiun Obelix ŝatas
 | Falbala
 | Panacea
 | Falbalá
 | Falbala
 | Falbala
 | Falbalà
 | Walhalla
 | ?
 | Lillfixa(n)
 | Mimosa
 |  |

## Asteriks en kino

### Karikaturaj, animaciaj filmoj

* *Astérix le Gaulois* de Ray Goossens (1967)
* '*Astérix et Cléopâtre* de René Goscinny, Lee Payant kaj Albert Uderzo (1968)
* *Les Douze Travaux d'Astérix* de René Goscinny, Albert Uderzo kaj Pierre Watrin (1976)
* *Astérix et la Surprise de César* de Gaëtan Brizzi kaj Paul Brizzi (1983)
* *Astérix chez les Bretons* de Pino Van Lamsweerde (1986)
* *Astérix et le Coup du menhir* de Philippe Grimond (1989)
* *Asterix in America* de Gerhard Hahn (1994)
* *Astérix et les Vikings* de Stefan Fjeldmark kaj Jesper Møller (2006)

### Komputilaj animaciaj filmoj

* *Astérix: Le Domaine des dieux* de Alexandre Astier kaj Louis Clichy (2015)
* *Astérix: Le Secret de la potion magique* de Alexandre Astier kaj Louis Clichy (2018)

### Komputila animacia televida serio

* Asteriks kaj Obeliks: La Batalo de la Estroj de Alain Chabat (2025)

### Realbatalaj filmoj

* Asteriks kaj Obeliks kontraŭ Cezaro de Claude Zidi (1999)
* Asteriks kaj Obeliks: Misio Kleopatra de Alain Chabat (2002)
* Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj de Frédéric Forestier (2008)
* Asteriks kaj Obeliks: je servo de sia reĝa moŝto de Laurent Tirard (2012)
* Asteriks kaj Obeliks: La Meza Regno (*Astérix et Obélix: L'Empire du Milieu*) de Guillaume Canet (2023)

## Videoludoj

Multaj videoludaj adaptoj de Asteriks estis evoluigitaj ekde la 1980-aj jaroj. La ludoj aperis sur malsamaj platformoj kiel la Amiga, Commodore 64, konzoloj de Nintendo, SEGA, Sony, Microsoft aŭ por la hejma komputilo sub Microsoft Windows. Unu ekzemplo estas la ludo Asteriks & Obelix XXL.

## Parc Astérix

La Parc Astérix estas amuzparko malfermita en 1989 en la municipo de Plailly, 30 kilometrojn norde de Parizo, al kiu hotela komplekso estas alfiksita. Dediĉita al la mondo de la komika heroo Asteriks, ĉi tiu plezurparko estas la kvara plej vizitata plezurparko en Francio kun ĉirkaŭ 1,8 milionoj da vizitantoj.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

*      Oficiala retejo