Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Registarestro

**Registarestro** aŭ **Ĉefo de la Registaro** estas la persono kiu plenumas la estrecon de la plenuma povo kaj estas responsa pri la registaro de ŝtato aŭ de administra unuo en teritorio de tiu (subŝtato, provinco aŭ simile). La procezo de elekto de registarestro varias laŭlande kaj dependas, inter aliaj faktoroj, de la sistemo de regado uzata en la lando.

En parlamenta sistemo la persono, kiu plenumas la registarestrecon, povas esti: ĉefministro, kanceliero, kabinetestro, prezidanto de la Ministra Konsilantaro, prezidanto de la registaro, Taoiseach, aŭ en Birmo la registarestro estas la Konsilanto de Ŝtato.

En la landoj kun prezidentaj sistemoj, la registarestreco korespondas al la Prezidento de la Respubliko, kiu ankaŭ kaj samtempe estas la ŝtatestro. Ĝenerale, en tiuj politikaj sistemoj ne estas figuro kiu havas aŭtoritaton intermezan inter la prezidento kaj la ceteraj sekretarioj aŭ ministroj de ŝtato. Escepte estas prezidentaj sistemoj kiuj ja havas figuron iom proksiman al tiu de la registarestro, kiel la Ĉefministro de Peruo.

Kontraste, en sistemoj duonprezidentecaj kiel en Francio, la funkcioj de registarestro povas esti kunhavataj inter la Prezidento kaj la Ĉefministro.

## Vidu ankaŭ

* ministro - registaro - prezidento - kanceliero
* Ĉef-komandanto
* Ĉefministro
# Provinco

| Provinco
 |
| --- |
|  |
| **tipo de administra teritoria unuo**  |
| **administra teritoria unuo** |
|  |

**Provinco** estas regiono de ŝtato, kiun administras speciala reprezentanto de la centra registaro aŭ memadministra instanco.

Siatempe la vorto estis uzata por la teritorioj de la Roma Imperio ekster Italujo.
Nuntempe, kiel por aliaj nomoj de administraj entoj per la sama vorto "provinco" oni nomas malsamajn entojn en diversaj landoj. Ekzemple, dum en Italio provinco estas aro da komunumoj, en Ĉinio la provincoj estas grandaj kiel ŝtatoj.

## Provincoj en la mondo

* Provincoj de Argentino
* Provincoj de Belgio
* Provincoj de la Filipinoj
* Provincoj de Hispanio
* Provincoj de Japanio
* Provincoj de Kroatio
* Provincoj de Nederlando
* Provincoj de Svedio
* Provincoj de Turkio
* Regionoj kaj provincoj de Italio
* Provincoj kaj teritorioj de Kanado
* Malnovaj provincoj de Francio
* Departementoj de Kolombio

## Vidu ankaŭ

* federacia lando
* oblasto
* Provincoj de Pollando (pole *województwo*, en Esperanto iam *vojevodio*) indikas areon kiu estas regata de la estro - *vojevodo*.
# 1941 (filmo)

| *1941* |
| --- |
|  |
| **filmo** |
| Originala titolo
 | *1941* |
| Originala lingvo
 | angla lingvo
 |
| Kina aperdato
 | 13 dec. 1979, 27 mar. 1980, 14 dec. 1979
 |
| Ĝenro
 | militfilmo, Frenezkomedio, kristnaska filmo
 |
| Kameraado
 | William A. Fraker
 |
| Reĝisoro(j)
 | Steven Spielberg
 |
| Produktisto(j)
 | Buzz Feitshans
 |
| Scenaro
 | Robert Zemeckis • Bob Gale • John Milius
 |
| Filmita en
 | Oregono • Malibu • Santa Monica
 |
| Loko de rakonto
 | Kalifornio
 |
| Muziko de
 | Johnny Mandel • John Williams
 |
| Rolantoj
 | Dan Aykroyd • Ned Beatty • John Belushi • Lorraine Gary • Christopher Lee • Tim Matheson • Mifune Toshiro • Warren Oates • Robert Stack • Treat Williams • Nancy Allen • John Candy • Eddie Deezen • Dianne Kay • Bobby Di Cicco • Perry Lang • Slim Pickens • Lionel Stander • Elisha Cook Jr. • John Landis • Frank McRae • Wendie Jo Sperber • James Caan • Murray Hamilton • Mickey Rourke • Dub Taylor • Ignatius Wolfington • Patti LuPone • Penny Marshall • Michael McKean • Samuel Fuller • Robert Houston • Dick Miller • Donovan Scott • Andy Tennant • Audrey Landers • Don Calfa • Jerry Hardin • Jack Thibeau • Kerry Sherman • Walter Olkewicz • John Voldstad • Geno Silva • Whitney Rydbeck • Lucinda Dooling • Steven Mond • Luis Contreras • Susan Backlinie • David L. Lander • Joe Flaherty • Lucille Benson • Rita Taggart • Maureen Teefy • Sydney Lassick
 |
| Produktinta firmao
 | Columbia Pictures  Universal Studios
 |
| IMDb
 |
|  |

1941 filmita en la jaro 1979 estas filmo de reĝisoro Steven Spielberg. La rakonto implikas panikon en la areo de Los-Anĝeleso post la atako kontraŭ Pearl Harbor de decembro 1941. La scenaro estis verkita de Robert Zemeckis kaj Bob Gale. Gale asertis, ke la intrigo estas iom bazita sur kio estis konata kiel la Batalo de Los-Anĝeleso de 1942, kaj sur la bombardado de naftorafinejo de Ellwood, ĉe Santa Barbara, fare de japana submarŝipo. Ankaŭ multaj aliaj okazaĵoj en la filmo estis bazitaj sur realaj okazaĵoj, kiel la tumultoj de Zoot Suit.

## Referencoj
# Syfy

| Syfy
 |
| --- |
|  |
| **kablotelevida kanalo** |
| Ĝeneralaj informoj
 |
| Landoj | Usono
 |
| Komenciĝo de elsendoj | 1992
 |
| Posedata de
 | Versant vd |
| Lingvo
 | angla lingvo vd |
| Nombro da sekvantoj en sociaj retejoj
 | 349 000
(stato la 2-a de julio 2021)

 |
|  |

**Syfy** estas usona kablotelevida kanalo posedata de NBCUniversal. Ĝi estis lanĉita la 23-an de septembro 1992.

Ĝi estis dediĉita majoritate al elsendo de serioj kaj filmoj de scienc-fikcio (de kio devenas la nomo), sed ĝi dediĉas spacon ankaŭ al ĝenroj de fantasto, hororo kaj paranormaleco.

## Eksteraj ligiloj

* angle Oficiala retejo de Syfy
# Sidi Bel Abes

| Sidi Bel Abes
 |
| --- |
|  |
| indigenous commune (en)  (1875–1962) komunumo de Alĝerio  urbo   vd |
|  |
| Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Poŝtkodo** | 22005
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 212 935  (2008) [+] |
| **Loĝdenso** | 23 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 35° 12′ N, 0° 38′ U (mapo)35.2-0.63333333333333 [+] |
| **Alto** | 470 m [+] |
| **Areo** | 9150,63 km² ( 915 063 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+01:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Sidi Bel Abes (Alĝerio)DEC |
| Situo de Sidi Bel Abes |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Sidi Bel Abbès [+] |
|  |

**Sidi Bel Abes**, **Sidi Bel Abes** aŭ **Sidi Bel Abbès** (arabe **سيدي بلعباس**), nomita ankaŭ **Bel Abbès** estas ĉefurbo (en censo de 2005 200,000 loĝantoj) de la *vilaja* provinco Sidi Bel Abbes (en censo de 2005 590 000 loĝantoj), Alĝerio. Ĝi estis nomita laŭ Sidi bel Abbass, nome islama marabuto aŭ nobelulo kiu estis entombigita tie. Tiu urbo estas la komerca centro de grava areo de vitejoj, legomĝardenoj, hortoj kaj cerealkampoj. Ĝi estis iam ĉirkaŭata de murego kun kvar pordegoj kaj ankaŭ estas universitato. Sidi Bel Abbès estas 75 kilometrojn el la Mediteranea Maro.

## Famuloj

* Brigitte Giraud (1960 - ) verkistino.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Urboj de Alĝerio
* Tramtransporto en Sidi Bel Abes
# René Goscinny

| **René Goscinny** |
| --- |
|  René Goscinny en 1971
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **René Goscinny**  |
| **Naskonomo** | René Goscinny |
| **Naskiĝo** | 14-an de aŭgusto 1926 (1926-08-14) en 5-a arondismento de Parizo
 |
| **Morto** | 5-an de novembro 1977 (1977-11-05) (51-jaraĝa) en 17-a arondismento de Parizo
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | Cimetière du Château (en)    vd |
| **Lingvoj** | franca vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
| Familio
 |
| **Patro** | Stanislaus Goscinny (en)   vd |
| **Patrino** | Anna Goscinny (en)   vd |
| **Infanoj** | Anne Goscinny (mul)   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | redaktisto  aŭtoro  ĉefredaktisto  ilustristo  verkisto  desegnisto  bildliteraturisto  humuristo  scenaristo  filmreĝisoro  porinfana verkisto  kartunisto  filmproduktoro  bildliteratura verkisto   vd |
| **Laborkampo** | bildliteraturo kaj porjunula literaturo  vd |
| **Aktiva en** | Bonaero • Nov-Jorko • Parizo vd |
| **Aktiva dum** | 1946–1977 vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | Asteriks ❦ Lucky Luke ❦ Le petit Nicolas vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | ĉefredaktisto (1963–1974)  vd |

 |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2005)  Will Eisner Hall of Fame (en)
* (1974)  Adamson Awards (en)
* (1970)  Kavaliro de la Nacia Ordeno de Merito
* (1967)  Kavaliro de la Artoj kaj la Leteroj
* (1964)  Prix Alphonse-Allais (mul) , kialo de la premio *Nicholas and the Gang (en)*

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**René GOSCINNY** [gosini] (naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1926 en Parizo, mortis la 5-an de novembro 1977) estas la verkinto de la fama komiksa serio *Asteriks*.

Li naskiĝis en Parizo en familio de polaj judaj enmigrintoj kiel filo de Stanisław Gościnny (la familia nomo en pola lingvo signifas *gastema*), kemia inĝeniero el Varsovio, kaj Anna Bereśniak-Gościnna el Ĥodorkiv (nuntempa Ukrainio).

René Goscinny pasigis sian junaĝon en Buenos Aires. Post la abiturienta ekzameno li vivtenis sin kiel help-librotenisto kaj poste kiel desegnisto en varbagentejo. En la jaro 1945 li elmigris al Usono kaj kvar jarojn poste li ekloĝis en Parizo.

En 1951 li renkontis la desegniston Albert Uderzo. Goscinny nun verkis la rakontojn, kiujn Uderzo ilustris. Ili kune produktis plurajn seriojn, interalie *Umpah-Pah* (aperinta 1958-1962 en la *Tintin*-magazino), kaj ekde 1959 *Asteriks* (*Astérix*), kiu fariĝis ilia plej granda komuna sukceso kaj aperis parte ankaŭ en Esperanto.

Aliaj famaj verkoj estas: *Le Petit Nicolas* (desegnita de Jean-Jacques Sempé), *Lucky Luke* (desegnita de Morris) kaj *Iznogud* (desegnita de Jean Tabary).

## Vidu ankaŭ

* Le Petit Nicolas (filmo)

## Eksteraj ligiloj

*  oficiala retpaĝaro de René Goscinny
*  oficiala retpaĝaro de Asteriks
*  Arkivigite je 2008-06-15 per la retarkivo Wayback Machine
*
# La Guerre des boutons (filmo)

| *La Guerre des boutons* |
| --- |
| **filmo** |
| Originala titolo
 | *La Guerre des boutons* |
| Originala lingvo
 | franca lingvo
 |
| Kina aperdato
 | 1962
 |
| Ĝenro
 | komedia filmo
 |
| Kameraado
 | André Bac
 |
| Reĝisoro(j)
 | Yves Robert
 |
| Produktisto(j)
 | Yves Robert
 |
| Scenaro
 | François Boyer • Louis Pergaud
 |
| Loko de rakonto
 | Francio
 |
| Muziko de
 | Jose Berghmans
 |
| Rolantoj
 | Jean Richard • Paul Crauchet • Jacques Dufilho • André Treton • Martin Lartigue • Christophe Bourseiller • Claude Confortès • Daniel Janneau • François Boyer • François Lartigue • Henri Labussière • Louisette Rousseau • Michel Galabru • Pierre Tchernia • Pierre Trabaud • Robert Rollis • Yvette Etiévant
 |
| Produktinta firmao
 | Les Productions de la Guéville
 |
| IMDb
 |
|  |

La Guerre des boutons (La butonmilito) estas franca filmo de Yves Robert aperinta en 1962, adaptita de la romano *La Guerre des boutons* de Louis Pergaud, publikigita en 1912 kaj esperantigita en 1991.

## Temo

Kiel ĉiujare por la nova lernojaro, infanoj de Longeverne kaj Velrans interbatalas, kaj la trofeoj estas butonoj elprenitaj de la vestaĵoj de la venkitoj. Tio okazigas reprezaliojn de patrinoj, kiam vidas sian filon kun difektitaj vestaĵoj. Por eviti tiajn reprezaliojn, foje la knaboj interbatalas nude por ke la vestaĵojn ne kaptu la "malamiko". Vere perforto superregas ĉion trinivele kaj la rilaton inter gepatroj kaj gefiloj, kaj inter knaboj, kaj inter instruistoj kaj lernantoj. Sed eĉ tiel humuro kaj nostalgio trakuras la rakonton.

## Teĥnikaĵoj

* Titolo: *La Guerre des boutons*
* Reĝisoro: Yves Robert
* Scenaro kaj adaptado: Yves Robert kaj François Boyer, adaptita de la romano *La Guerre des boutons* de Louis Pergaud publikigita en 1912.
* Dialogoj: François Boyer
* Muziko: José Berghmans
* Aperdato: 18-a de aprilo 1962 en Francio
* Daŭro: 95 minutoj
* Ĝenro: komedio
* Formato: Nigra-blanka
* Produktado: La Guéville
* Film-afiŝo: Raymond Savignac

## Rolularo

* André Treton: Lebrac
* Michel Isella: l'Aztec
* Martin Lartigue: Eta Gibus
* Jacques Dufilho: Patro l'Aztec
* Jean Richard: Patro Lebrac
* Michel Galabru: Patro Bacaillé
* Pierre Trabaud: Instruisto
* Pierre Tchernia: Publika anoncisto
* François Boyer: Paroĥestro
* Christophe Bourseiller
* Marcel Bozzuffi
* Robert Rollis
* François Lartigue: Granda Gibus
* Marie-Catherine Faburel: Marie Tintin

## Rekompencoj

* 1962: Premio Jean-Vigo

## Vidu ankaŭ

* La Nouvelle Guerre des boutons (La Nova Milito de la Butonoj), refilmigo de 2011

## Eksteraj ligiloj

* La Guerre des boutons en IMDB
# 13-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
11-a jarcento |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| 15-a jarcento
| ►
1200-aj jaroj |
1210-aj jaroj |
1220-aj jaroj |
1230-aj jaroj |
1240-aj jaroj |
1250-aj jaroj |
1260-aj jaroj |
1270-aj jaroj |
1280-aj jaroj |
1290-aj jaroj

La **13-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1201 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1300.

| Unuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1201 | 1202 | 1203 | 1204 | 1205
 | 1206 | 1207 | 1208 | 1209 | 1210
 |
| 1211 | 1212 | 1213 | 1214 | 1215
 | 1216 | 1217 | 1218 | 1219 | 1220
 |
| 1221 | 1222 | 1223 | 1224 | 1225
 | 1226 | 1227 | 1228 | 1229 | 1230
 |
| 1231 | 1232 | 1233 | 1234 | 1235
 | 1236 | 1237 | 1238 | 1239 | 1240
 |
| 1241 | 1242 | 1243 | 1244 | 1245
 | 1246 | 1247 | 1248 | 1249 | 1250
 |
| 1251 | 1252 | 1253 | 1254 | 1255
 | 1256 | 1257 | 1258 | 1259 | 1260
 |
| 1261 | 1262 | 1263 | 1264 | 1265
 | 1266 | 1267 | 1268 | 1269 | 1270
 |
| 1271 | 1272 | 1273 | 1274 | 1275
 | 1276 | 1277 | 1278 | 1279 | 1280
 |
| 1281 | 1282 | 1283 | 1284 | 1285
 | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290
 |
| 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295
 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 | 1300
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 13-a jarcento
# 16-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
14-a jarcento |
15-a jarcento |
**16-a jarcento**
| 17-a jarcento
| 18-a jarcento
| ►
1500-aj jaroj |
1510-aj jaroj |
1520-aj jaroj |
1530-aj jaroj |
1540-aj jaroj |
1550-aj jaroj |
1560-aj jaroj |
1570-aj jaroj |
1580-aj jaroj |
1590-aj jaroj

La mondmapo de la itala Amerigo Vespucci (de kies nomo devenas la vorto Ameriko) kaj belga Gerardus Mercator montras (krom la klasikaj kontinentoj Eŭropo, Afriko kaj Azio) La Amerikoj kiel *America sive India Nova*, Nov-Gvineo, kaj aliaj insuloj de Sudorienta Azio, same kiel hipoteza arkta kontinento kaj ankoraŭ nedeterminita *Terra Australis*.
La **16-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1501 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1600.

| EtendiUnuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505
 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510
 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515
 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520
 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525
 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530
 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535
 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540
 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545
 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550
 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555
 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560
 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565
 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570
 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575
 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580
 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585
 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590
 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595
 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
# 17-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
15-a jarcento |
16-a jarcento |
**17-a jarcento**
| 18-a jarcento
| 19-a jarcento
| ►
1600-aj jaroj |
1610-aj jaroj |
1620-aj jaroj |
1630-aj jaroj |
1640-aj jaroj |
1650-aj jaroj |
1660-aj jaroj |
1670-aj jaroj |
1680-aj jaroj |
1690-aj jaroj

Mapo de Eŭropo en 1648 fine de la Tridekjara Milito
La **17-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1601 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1700.

## Eventoj kaj evoluoj

La krizo de la 17-a jarcento estis termino por ĝenerala unujarcenta krizo kiun la historiografio aplikas, diversgrade, al la interpretado de la historia disvolvigo dum tiu jarcento en tuta Eŭropo kaj la mondoregiono de Mediteraneo.

| EtendiUnuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605
 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610
 |
| 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615
 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620
 |
| 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625
 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630
 |
| 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635
 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640
 |
| 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645
 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650
 |
| 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655
 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660
 |
| 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665
 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670
 |
| 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675
 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680
 |
| 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685
 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690
 |
| 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695
 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento
# 1400-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1370-aj 1380-aj 1390-aj - **1400-aj** - 1410-aj 1420-aj 1430-aj
 |
| **Jaroj:** | 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409
 |

## Eventoj

### Afriko

* La Mosioj en Jatengo (provinco de la nuna Burkino) enloĝas la orientajn provincojn de Malio ĝis Lago Debo.

### Amerikoj

La Inkaa imperio etendiĝas.

### Azio

* Unua marveturo de la eŭnuko Ĉeng He ĝis Ŝri-Lanko, kun 62 ŝipoj kaj ĉirkaŭ 27.800 homoj (1405).

### Eŭropo

* La Centjara Milito (1337 - 1453) estas je sia mezo.
* La murdo de Ludoviko la 1-a de Orleano kuntrenas la ekon de la Intercivitana milito inter la Armanjakoj kaj la Burgonjanoj. (1407 - 1435).

## Gravaj personoj

### Reĝoj

#### Ameriko

* inkao (reĝo) Virakoĉa Inka (ĉirk. 1400 - 1438).

#### Azio

* Imperiestro Ming Jong-lo (永乐,Yǒnglè) de Ĉinio (1360 - 1424)
* Timur de Transoksiano (1369 - 1406)
* Bajezid la 1-a de Otomana Imperio, (1389 – 1402)
* Mehmed la 1-a de Otomana Imperio, (1403 - 1421)

#### Eŭropo

* Henriko la 4-a de Anglio (1399 - 1413).
* Karlo la 6-a de Francio (1380 - 1422).
* Rupreĥto la 1-a de la Sankta Romia Imperio (1401 - 1410)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

* Ludoviko la 1-a de Orleano, murdita la 23-an de novembro 1407
* Bajezid la 1-a en kaptiteco (1403)
* Timur (ĉ. 15-a de februaro 1406)

## Malkovroj

## Notoj kaj referencoj
# 1410-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1380-aj 1390-aj 1400-aj - **1410-aj** - 1420-aj 1430-aj 1440-aj
 |
| **Jaroj:** | 1410 1411 1412 1413 1414 1415 1416 1417 1418 1419
 |

## Eventoj

### Eŭropo

* Al la Centjara Milito (1337 - 1453), aldoniĝas la intercivitana milito inter la Armanjakoj kaj la Burgonjanoj (1407 - 1435).

### Afriko

### Amerikoj

La Inkaa imperio etendiĝas.

## Gravaj personoj

### Reĝoj

#### Ameriko

#### Eŭropo

* Henriko la 4-a de Anglio (1399 - 1413).
* Karlo la 6-a de Francio (1380 - 1422).

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

* Xia Quan (1348-1411), kuracisto en Jiangyin (Ĉinio), kies tombo entenas kolekton da medicinaj iloj kaj da tekstoj pri medicino de la 14-a jarcento

## Malkovroj

La **Mondomapo de Virga** (1411-1415).
* Pierre d'Ailly finigas en 1410 *Imago mundi*, verko, kiu aperigas lin kiel antaŭulo de Koperniko.

## Notoj kaj referencoj
# 1420-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1390-aj 1400-aj 1410-aj - **1420-aj** - 1430-aj 1440-aj 1450-aj
 |
| **Jaroj:** | 1420 1421 1422 1423 1424 1425 1426 1427 1428 1429
 |

Jen listo de okazaĵoj kaj gravaj tendencoj dum la **1420-aj jaroj**.

## Okazaĵoj kaj tendencoj

* Ekonomia krizo en norda kaj okcidenta Eŭropo spertas sian klimakson (ĝis la 1440-aj jaroj).
* Malkresko de la loĝantaro de Parizo.
* Laŭ debata historia hipotezo, Ĉinio tiam sendis grandan ŝiparon por esploradi la ĉirkaŭan mondon, malkovris Amerikon 70 jarojn antaŭ Kristoforo Kolumbo, sed ankaŭ Aŭstralion kaj Nov-Zelandon 350 jarojn antaŭ James Cook.

## Eventoj

* Sigismondo la 1-a ekas la krucmiliton kontraŭ la husanoj (1420 - 1434)

## Malkovroj

* Porteblaj pulvopafiloj aperas en okcidenta Eŭropo.

## Reĝoj

* imperiestro Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) (1433 - 1437)

## Notoj kaj referencoj
# 1430-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1400-aj 1410-aj 1420-aj - **1430-aj** - 1440-aj 1450-aj 1460-aj
 |
| **Jaroj:** | 1430 1431 1432 1433 1434 1435 1436 1437 1438 1439
 |

## Eventoj

### Eŭropo

* Centjara Milito (1337 - 1453)
* Finiĝis la Intercivitana milito inter la Armanjakoj kaj la Burgonjanoj (1407 - 1435).
* Finiĝis la krucmilito kontraŭ la husanoj (1420 - 1434)
* Komenciĝis Malnova Zurika Milito (1439 - 1446).

### Afriko

### Amerikoj

## Gravaj personoj

### Reĝoj

#### Ameriko

#### Eŭropo

* Karlo la 7-a de Francio (1422 – 1461)
* Henriko la 6-a de Anglio (unua regado: 1422 - 1461)
* Johano la 1-a de Portugalio (1385 - 1433)
* Eduardo la 1-a de Portugalio (1433 - 1438)
* Alfonso la 5-a de Portugalio (1438 - 1481)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

* Johano la 1-a de Portugalio : 14-a de aŭgusto 1433
* Eduardo la 1-a de Portugalio : 9-an de septembro 1438

## Malkovroj

* princo Henriko la Navigisto (filo de Johano la 1-a de Portugalio) sendas esploranton Gil Eanes preter la Kabo Bojador en Afriko. (1434)

## Notoj kaj referencoj
# 1440-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1410-aj 1420-aj 1430-aj - **1440-aj** - 1450-aj 1460-aj 1470-aj
 |
| **Jaroj:** | 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449
 |

## Eventoj

### Eŭropo

* Centjara Milito (1337 - 1453)
* Malnova Zurika Milito (1439 - 1446).

### Afriko

### Amerikoj

## Gravaj personoj

### Reĝoj

#### Ameriko

#### Eŭropo

* Karlo la 7-a de Francio (1422 – 1461)
* Henriko la 6-a de Anglio (unua regado: 1422 - 1461)
* Alfonso la 5-a de Portugalio (1438 - 1481)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

## Malkovroj

* portugala maresploranto Dinis Dias, malkovras insulon Gorée tiam nomata « Palma ».

## Notoj kaj referencoj
# 1450-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 14-a jarcento - **15-a jarcento** - 16-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1420-aj 1430-aj 1440-aj - **1450-aj** - 1460-aj 1470-aj 1480-aj
 |
| **Jaroj:** | 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 1457 1458 1459
 |

## Eventoj

### Eŭropo

* Centjara Milito finiĝis (1453)
* En Majenco, tipografiaj tipoj estas farataj de Johannes Gutenberg (laŭ ĉina ideo). Premo de Biblio de Gutenberg (1452 -1455)

### Afriko

### Amerikoj

## Gravaj personoj

### Reĝoj

#### Ameriko

#### Eŭropo

* Karlo la 7-a de Francio (1422 – 1461)
* Henriko la 6-a de Anglio (unua regado: 1422 - 1461)
* Alfonso la 5-a de Portugalio (1438 - 1481)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

## Malkovroj

## Notoj kaj referencoj