Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Donaco

| Donaco
 |
| --- |
|  |
| **varo** |
|  |

**Donaco** estas transdono senkompensa de mono aŭ varo. Figure temas pri io, kio feliĉigas la ricevanton, favoro, bona agado aŭ pardono.

Donaco estas kutima formo de dono.

Tradicie iaj festoj estas okazoj por transdoni donacojn: naskiĝtago, Kristnasko, geedziĝo, kaj tiel plu.

Ekde 2005 ekiĝis nova formo de donacoj: spertodonacoj. Spertodonaco povas esti konduko de Ferrari, ULM-flugo aŭ paraglisado, ktp. Spertodonacoj estas bona helpo por eviti idemankon pri donacoj por datrevenoj, Kristnasko, Pasko, patrintago aŭ patrotago.

## Donackvitanco

Specifa tipo de kvitanco estas *donackvitanco*. Tio kongruas kun la deziro de paginto esti certa ke oni povos redoni donacon ekzemple okaze de malkongruo de vestaĵo, malplaĉo de ricevita donaco de la flanko de la ricevinto ktp. Krome la paginto deziras ke la ricevinto de la donaco ne sciu pri la prezo de la varo. Tiele tia kvitanco montras ĉian informon escepte la prezon kaj permesas al la ricevinto de la donaco havi alian donacon anstataŭe, sen neceso scii kion pagis la paginto.

## Proverboj

Ekzistas pluraj proverboj pri donaco en la *Proverbaro Esperanta* de L. L. Zamenhof, inter kiuj:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Al ĉevalo donacita oni buŝon ne esploras.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Dio manĝon donacis, sed la dentoj agacas.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Donacon reprenu kaj mian vivon ne venenu.* **”** |

 |

## Vidu ankaŭ

* Altruismo
* Amasfinancado

## Referencoj
# Kukurbo

| Kiel legi la taksonomion**Kukurbo** |
| --- |
|  |
|  Patisson-planto (*Cucurbita pepo*) |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Plantoj *Plantae*  |
| Divizio:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso:
 | Dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Ordo:
 | Kukurbaloj *Cucurbitales*  |
| Familio:
 | Kukurbacoj *Cucurbitaceae*  |
| Genro:
 | Kukurbo *Cucurbita*  |

 |
| specioj
 |
| *C. maxima* - potirono
*C. mixta* = *C. argyrosperma*
*C. moschata* - moska kukurbo
*C. pepo* - pepono

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kukurbo
 |

 |
|  |

**Kukurbo** (*Cucurbita* el kukurbacoj) estas genro de unu- kaj du-jaraj herboj aŭ ties manĝebla frukto. La fruktoj havas diversajn formojn kaj kolorojn (kutime verda, flava, oranĝa aŭ bruna). Multaj specoj havas grandajn fruktojn.

Kukurboj devenas de Nord-Ameriko. Iuj specoj manĝeblas krudaj, aliaj nur kuiritaj. La frukto estas plej ofte la manĝata parto, sed iuj kuirartoj uzas ankaŭ la semojn (por manĝi rekte, aŭ por premi por akiri oleon). Ankaŭ foliojn kaj florojn oni manĝas laŭ iuj kuirartoj.

En Usono kaj kelkaj aliaj landoj, oni ĉizas vizaĝojn el grandaj oranĝaj kukurboj por festi Halovinon.

## Peponoj

Peponoj (*Cucurbita pepo*) estas specio kun multaj popularaj manĝfruktoj. Oni rikoltas ilin dum la somero, ofte dum ili junas kaj havas molan ŝelon.

## Itala kukurbeto

aŭ legomkukurbo (*Cucurbita pepo* subsp. *pepo* convar. *giromontiina*) italia kukurbeto, kiu estas verda aŭ flava, longa.

Gravas la frua rikolto. Ju pli malgranda la frukto des pli delikatan guston ĝi havas. Ankaŭ la floro estas ŝatata manĝaĵo.

## Potironoj

Potironoj (*Cucurbita maxima*) estas specio pli granda kaj globeca. Oni rikoltas ilin nur je la fino de la somero. Ili ofte havas malmolan ŝelon.

## Melopepoj

Melopepoj (*Cucurbita pepo* subsp. *ovifera*) estas subspecio de la peponoj.

## Aliaj

* Ajoto, *Cucurbita argyrosperma*
* *C. moschata*
* *C. mixta*.

## Fontoj

* Taksonomia klasigo de melopepoj

## Eksteraj ligiloj

* Walter KLAG: KUIRARTO: La kukurbo - frukto multvizaĝa Monato (gazeto) (2008/03 p. 14)

## Galerio

* Halovena kukurbo
* Kukurbo sur sia planto
* Flavaj peponoj
* diverskoloraj fruktoj de la italia kukurbeto
# Taro (planto)

| Kiel legi la taksonomion**Taro aŭ manĝebla kolokazio** |
| --- |
|  |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Plantoj ‘‘Plantae’’  |
| Divizio:
 | Angiospermoj *Magnoliophyta*  |
| Klaso:
 | Dukotiledonoj *Magnoliopsida*  |
| Ordo:
 | Alismetaloj *Alismatales*  |
| Familio:
 | Arakacoj  *Araceae*   |
| Genro:
 | Kolokazio *Colocasia*   |
| Specio:
 | C. esculanta  |

 |
| Dunomo
 |
|  Colocasia esculenta  (L.) Schott |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Taro aŭ manĝebla kolokazio
 |

 |
|  |

**Taro** aŭ manĝebla kolokazio (*Colocasia esculenta*) estas kulturplanto (malsovaĝigita planto) el la familio de arumacoj (*Araceae*), kiu ekde antaŭ pli ol 2000 jaroj estas kultivata kiel nutraĵplanto. Uzataj estas precipe la amelenhavaj rizomoj de la planto. Oni kuiras ilin kiel terpomojn. En la kultivlandoj oni manĝas ankaŭ la foliojn kaj la folitigojn kiel legomon. Ili entenas multe da mineraloj, vitaminoj A, B kaj C.
Taro hodiaŭ estas kultivata tutmonde en humidaj, tropikaj kaj subtropikaj klimatozonoj. Por la eksporto oni plantas ĝin en Egiptio, Kostariko, Karibio, Brazilo kaj Barato.

En Havajo taro, tie nomata *kalo*, estas unu el la plej gravaj tradiciaj kultivplantoj. El la rizomo oni faras *poi*, kiu estas manĝaĵo kun krema konsistenco, tre grava en la manĝokulturo de Polinezio. La indiĝenoj en Aŭstralio uzas tiun planton por fari el la rizomo farunon kaj baki el ĝi la tradician tielnomatan "bush bread", panon ege salubran, tre riĉan je proteinoj kaj karbonhidratoj..

## Bildaro

* Folioj de taro
* Tradicia kultivado de taro sur terasoj el laforokaĵo sur la insulo Kauai, Havajo
* Rizomoj de taro
* Havaja *poi*

## Vidu ankaŭ

* Marĉplanto
* Akvoplanto

## Fontindikoj

## Eksteraj ligiloj

* Taro – nutraĵ- kaj venenplanto
* Priskribo kaj uzeblecoj
# Hierarkio

**Hierarkio** aŭ **hierarĥio** laŭ PIV estas

*la (fiksa) klasifiko de rangoj, oficoj aŭ postenoj laŭ gradiga ordo*.

La vorto venas el la greka lingvo, kie ĝi skribiĝas ιεραρχία, kunmetaĵo el ιερή, hieré - "sankta" kaj αρχή, arché - "regado, ordo, principo".

## Ekzemploj

Klasika ekzemplo por hierarkio estas militaj rangoj. Tamen en la praktiko la rangoj ne nepre respegulas la ĉenon, laŭ kiu unu oficisto donas plenumendan ordonon al alia. Ankaŭ en entreprenoj ekzistas hierarkio de ĉefoj kaj departementaj subĉefoj, laŭ kiu klaras, kiu rajtas doni plenumendajn taskojn al alia. Tamen ankaŭ ĉi tie, pro multaj konferencoj kaj elbatalitaj rajtoj je kundecido, preskaŭ neniam la decidostrukturo estas pure hierarkia.

Pli strikte ordigita estas la jura sistemo de plej multaj ŝtatoj, kun juĝejaj instancoj ordigitaj hierarkie, tiel ke pli alta instanco povas malvalidigi juran verdikton de pli malalta instanco.

Por ordigo de informoj ĝenerale uzatas hierarkiaj klasifikoj. Ankaŭ la hierarkia ordigo de datumaroj en komputilo estas speco de tia klasifiko.

## Hierarkioj en sociaj sistemoj

En sociaj sistemoj hierarkioj plejofte signifas regadon kaj aŭtoritaton de iuj homoj super aliaj - en entreprenoj, administrejoj, armeoj, aŭ la organizaj strukturoj de kristana eklezio (la klerikaro. Ofte oni bildigas hierarkion en formo de piramido: malmultaj plej gravaj decidantoj tutsupre, kaj en la pli malaltaj tavoloj ĉiam pli da plenumantoj de ordonoj.

La strukturo de **socia reto** teorie ne konas hierarkion. Planitaj sociaj retoj, kiuj havas malmultajn elementojn regajn kaj ordono-donajn, teorie estu liberaj je regado kaj plenumado de taskoj sed propra influo, sed en praktiko plej ofte tamen ne estas tute sen-hierarkiaj.
# Komerca revolucio

La **Komerca revolucio** estis periodo de eŭropa ekonomia etendo, koloniismo, kaj komercismo kiu daŭris el proksimume la 13a jarcento ĝis la komenco de la 18a jarcento. Ĝi estis sukcedita meze de la 18a jarcento fare de la Industria Revolucio. Komence de la epoko de Krucmilitoj, eŭropanoj remalkovris spicojn, silkojn, kaj aliajn riĉaĵojn rarajn en Eŭropo. Tiu disvolviĝo kreis novan deziron por komercado, kaj tiu etendiĝis dum la dua duono de la Mezepoko. Eŭropaj landoj, pere de malkovraj veturadoj, serĉis novajn komercvojojn en la 15a kaj 16a jarcentoj, kiuj permesis al eŭropaj potencoj konstrui ampleksan, novan retaron de internacia komerco. La landoj serĉis ankaŭ novajn fontojn de riĉo. Pro elteni tiun novan riĉon, oni kreis novajn ekonomiajn teoriojn kaj praktikojn. Por konkurenco de nacia intereso, landoj deziris pligrandigi sian povon tra siaj koloniaj imperioj. La Komerca revolucio estas markita per pliiĝo de ĝenerala komerco, kaj per la kresko de financaj servoj kiaj bankado, asekurado kaj investado.

## Referencoj

* Gibbins, Henry de Beltgens. (1891) *The History of Commerce in Europe*. MacMillan and Company London New York.
* Lopez, Robert. *The Commercial Revolution of the Middle Ages*, p. 56–147.
	+ (1999) “From Mercantilism to 'The Wealth of Nations'”, *The World & I* (PDF) **5** (Special Edition).

```
Arkivigite je 2011-06-06 per la retarkivo Wayback Machine

```

* Money Management and Imperial Power (PDF). Alirita 2007-10-12 .
# Industria teknologio

La **industria teknologio** estas la uzado de la inĝenieriko kaj la fabrikado por atingi pli rapidan produktadon, pli simplan kaj pli efikan. La etoso de la industria teknologio dungas personojn kreivajn kaj teknike kompetentajn kiuj povas helpi la entreprenon havi efektivan kaj enspezigan produktivecon.​

La programoj de industria teknologio kutime inkludas instrukciojn en la teorio de plibonigo, homaj faktoroj, organiza kondutaro, industriaj procezoj, proceduroj de industria planado, informadikaj aplikaĵoj kaj preparado de informoj.​

Planadi kaj desegni procezojn de fabrikado kaj de ekipaĵaro estas ĉefa aspekto de industria teknologo. Tiu industria teknologo estas ofte respondeca pri la plibonigo de difinitaj desegnoj kaj procezoj. La industria teknologio konsistas en la administrado, funkciado kaj elteno de kompleksaj operaciaj sistemoj.

## Notoj
# Mekanizado

**Mekanizado** konsistas en havigi al homaj agantoj de maŝinaro por helpi en la fizika postularo de la laboro. La termino povas esti uzata ankaŭ por aludi al uzado de maŝinoj por anstataŭigi la permanan laboron aŭ la uzadon de bestoj. La venonta paŝo de la mekanizado estas la industria aŭtomatigado.

La termino estas ĉefe uzata en la industria medio. Post la apero de mekanizitaj iloj aŭ maŝinoj, kiel la torno funkcianta per vaporo oni malpliigis draste la tempon necesan por realigi diversajn taskojn, plibonigante la produktivecon. Nuntempe, malmultaj al la taskoj de konstruado realiĝas per permanaj iloj.

Fakte la mekanizado estas supera epoko ene de la historio de teknologio.

## Homa mekanizado

Kiel termino de sociologio aŭ antropologio (kaj eĉ en sociologio) povas esti uzata en metafora senco por aludi la nuntempan vivon de la homo, tro mekanizaita, tio estas suferanta tro striktajn kaj rutinajn labortagojn, farante ĉiame same, kiel maŝinoj. La sento de robotiĝo estas konstanta en la kulturo de la fino de la 20-a jarcento kaj komenco de la 21-a jarcento.

## Agrikultura mekanizado

La unua paŝo al la industria agrikulturo estis la uzado de la traktoro. Poste ĝis la uzado de la komputilo en traktoroj kaj aliaj maŝinoj por pli precise difini la diversajn farotajn taskojn surkampe evoluis multaj maŝinoj.

## Milita uzado

La termino estas uzata ankaŭ en la milita kunteksto por aludi al uzado de tankoj kiuj uzas raŭpotransmision, ĉefe la transporto de milita personaro. La Mekanizado plibonigis draste la moveblojn kaj militkapablon de la infanterio. En la armeoj de industriaj landoj, la tuta infanterio estas tipe mekanizita, kun la ebla escepto de la aertransportita armeo.

## Vidu ankaŭ

* Mekanizita agrikulturo
# Traktoro

Traktoro
Fiat 566
Armea traktoro - tirilo de kanonoj
Deutz-Fahr Agrotron 130
Claas Xerion 3800 Trac VC, agrigaĵtraktoro kun agregaĵportilo kun malantaŭen svingebla kabino
Case IH 1455 XL, tipika traktoro el la 90a jaroj.
**Traktoro** estas motorhava, grandpovuma, etrapida veturilo sur pneŭmatikaj radoj aŭ raŭpoj (raŭpotraktoro aŭ ĉenbenda traktoro) por agrikulturo. Traktoroj estas uzataj ankaŭ por treni ŝarĝveturilojn kaj por fari enurbajn laborojn (fosado de kavoj, purigo de stratoj k.a.).

## Historio

vaportraktoro plugante en la kanada provinco Alberto (foto de 1910)
vaportraktoro de la firmao CASE,konstrujaro 1911
modelo de traktora olepumpilo
ĉentraktoro de la firmao Holt el la jaro 1925
Mercedes-Benz Agra traktoro OE, unu el la unuaj traktoroj kun dizelmotoro, ŝtalfortigitaj radoj kaj propulsita malantaŭa akso
La unuaj traktoroj evoluis fine de la 19-a jarcento, el moveblaj kaj fiksaj vapormaŝinoj de la agrikulturaj mastrumejoj. En la 1890-aj jaroj oni tiris jam plugilon per vapormaŝino. La unuan benzinmotoran agrikulturan maŝinon faris la forĝisto John Froehlich (1892) en Iovao. La unua sukcesa serioprodukta firmao estis tiu de C. W. Hart kaj C. H. Parr en Iovao, Charles City. Dum la Unua Mondmilito, la usona Holt-traktoro servis kiel ekzemplo por la britaj kaj francaj tankoj. Dan Albone inventis la unuan sukcesan malpezan farman traktoron.

La hodiaŭaj traktoroj moviĝas per benzino, dizeloleo, kerozeno, fluida propangaso. La movan forton transdonas kardana ŝafto al la 8–10-grada rapidŝanĝilo kaj per diferencialo al la du postaj, grandaj radoj. La motoro havas la povumon de min. 120 ĈP.

La radaj traktoroj havis komence ŝtalan radon, la pneŭo aperis ekde 1932.

## Funkciado

La ĉenbendaj traktoroj pro la malgranda grundopremo (je surfaco) estas uzeblaj sur lozaj aŭ gluaj grundoj.

Ekzistas ankaŭ traktoroj, ĉe kiuj ĉiu rado estas pelata. Ili estas uzeblaj eĉ sur tiuj grundoj, kiel eĉ ĉenbendaj, pneŭaj traktoroj jam ne.

Specoj de traktoroj estas:

* buldozo,
* skrapmaŝino,
* ŝovelmaŝino

kaj aliaj.

## Varmarkoj

* Fordson
# Semado

Vincent van Gogh - la semisto
**Dissemado** aŭ **semado** laŭ PIV estas

* kaj en konkreta senco la ago "disĵeti grajnojn (do semon) sur teron, por ke ili ĝermu kaj kresku",

* kaj en figura senco la ago "disvastigi senton, preskaŭ ĉiam en malica senco".

En la esperanta kulturo aparte multaj klasikaj proverboj rilatas al semado: Inter la saĝaj frazoj estas interalie la eldiroj 'Ne semu inter dornaĵo' (Malnova Testamento), 'Se Peĉjo ne semos, Petro ne rikoltos' (Zamenhofo), 'Kiu semas venton, rikoltos ŝtormon' (same Zamenhofo) kaj 'Semu al vi justecon, tiam vi rikoltas amon' (Nova Testamento).

Semado do konkrete en agrikulturo estas la disĵeto de semoj en preparitan teron, kiu ĝenerale antaŭe estis plugita kaj erpita. Tradicie homoj per mano prenis la semojn el sako ĉe la korpo kaj per svinga movo de la mano disdonis ilin: tiam la nombro de semoj en la mano, la forteco de la svingo kaj la rapideco de paŝado difinis, kiom da grajnoj po kvadrata metro estis semitaj. Nuntempe ofte tiun laboron faras maŝinoj, por kiuj oni kompreneble povas antaŭfiksi la nombron da grajnoj po kvadrata metro.

La plej bona tempo por semado tre dependas de la planto, sed krome ankaŭ de la regiona vetero kaj grundokonsisto. Plantoj tre malsame reagas al temperaturo, la nombro kaj intenseco da ĉiutaga sunradiado kaj de pluvo. Multaj plantoj en la pli malvarmaj klimatozonoj de la mondo semiĝas dum printempo, sed ekzistas ekzemple "vintraj grenoj", kiuj bezonas frostan grundon por ekĝermi, kaj do devas semiĝi iom antaŭ la vintra frostoperiodo. En la tropika klimatozono kompreneble eblas semi sendepende de la kalendaro, krom ke iuj sezonoj estas tro sekaj aŭ tro malsekaj.
# Draŝado

draŝado de greno en antikva Egiptio (bildo el tombeja ĉambro, inter la jaroj 1422 kaj 1411 antaŭ Kristo
**Draŝado** laŭ PIV estas la ago treti aŭ bati rikoltitan **grenon**, por malfiksi kaj apartigi la grajnojn de la resta substanco, kiu post la draŝado nomiĝas pajlo.

Historie por tio oni uzis draŝilojn, manlaborilojn kiuj konsistis el po du kunligitaj bastonoj, kaj kutime plenumis la laboron en draŝejo, teretaĝa aŭ subtegmenteja spaco en garbejo, neloĝata stokejo en agrikultura bieno:

Se la draŝejo havis plankon el malprecize segitaj lignaj bretoj, la eldraŝitaj grajnoj kaj tre etaj pajleroj povis fali tra la interbretaj truoj samkiel tra kribrilo, kaj sekve nur necesis apartigi la grenojn disde la fajnaj pajleroj, ne de ĉiu pajlo. Nuntempe la laboron de draŝado en multaj industriigitaj landoj plenumas draŝmaŝinoj.

draŝilo
Simila ago de draŝado estas la disigo de la semoj de **fabacoj** (ekzemple faboj, pizoj, kikeroj, arakidoj, lentoj aŭ sojfaboj) el siaj ŝeloj. En iuj landoj - ekzemple ankoraŭ nuntempe en Portugalio kaj Turkio - por tio oni tradicie uzas ĉevalojn, kiuj tiras pezan ŝtonon super la fabacoj kaj tiel apartigas semojn kaj ŝelojn.

En **neformala lingvouzo** laŭ PIV draŝado ankaŭ estas simile forta batado sen rilato al greno: Povas temi pri doloriga batado de homo aŭ besto, sed ankaŭ pri forta batado de pilko en **sporto** (ekzemple en teniso aŭ futbalo).
# Bruto

La vorto **bruto** havas plurajn signifojn:

* Bruto estas kvarpieda hejma paŝtobesto
* Neformala esprimo por kruda, senbride perfortema, sensaĝa
* Esperantigo de latina nomo *Brutus*; vidu ankaŭ Marko Bruto

Malsame al kelkaj eŭropaj lingvoj, Esperanto ne havas radikon "brut" kun la signifo "malneta". Oni ĉi-kaze uzu la kunmetaĵon "malneta".
# Nord-Afriko

| Nord-Afriko |
| --- |
| Mondregiono |
| regiono, kultura regiono [+] |
|

---

 |
| Lando | Afriko |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 30° 26′ 27″ N, 9° 40′ 54″ O (mapo)30.4407416666679.6817138888889 |
|

---

 |
| Loĝantaro | 263 618 739 [+] (2023) |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Nord-Afriko (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Nord-Afriko (Alĝerio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Nord-Afriko |
| **Vikimedia Komunejo**:  **North Africa** [+] |
|  |

Oni nomas **Nord-Afriko** areon de la kontinento Afriko, kiu situas norde de la dezerto Saharo. Ĝi entenas la Magreb-ŝtatojn kaj Egiption kaj laŭ kelkaj difinoj ankaŭ Sudanon.

La kontaktoj inter Nord-Afriko kaj Nigra Afriko estas baritaj pro la granda dezerto, la komerco okazas ĉefe preter la Orienta kaj Okcidenta bordo de la kontinento kaj tra la Nilo. Tiu estis ankaŭ konkera linio de islamo.

La plimulto de la Nord-Afrikanoj estas aŭ islamkredantaj araboj aŭ berberoj (aŭ menciinde koptoj, kristanoj).

Kelkaj Nord-Afrikaj landoj kiel Egiptio ofte estas alkalkulataj kiel landoj de Mez-oriento.

## Ŝtatoj de Nord-Afriko

* Egiptio
* Alĝerio
* Libio
* Maroko
* Sudano
* Tunizio
* Okcident-Saharo

Oni kelkfoje taksas Etiopion, Eritreon kaj Maŭritanion al tiu regiono. Sed kutime oni taksas Eritreon kaj Etiopion Orient-Afrika kaj Maŭritanion kiel Okcident-Afrika ŝtato.

## Historio

Origine loĝis en granda parto de Nord-Afriko nigruloj, kiel la rokaj pentraĵoj de Saharo tion montras; sed ili migris suden, orienten, okcidenten pro elsekiĝo de la Saharo.

La vera historio de Nord-Afriko komenciĝas per historio de Antikva Egiptio, kaj kunligita kun historio de Kartago kaj la konkeroj de la Romia imperio. Menciindas ankaŭ la vandaloj kaj kelkaj aliaj popoloj kiuj dum popolmigrado tra Ĝibraltaro alvenis en Nord-Afrikon kaj tie setlis.

Post 632, morto de profeto Mahometo, venis Nord-Afriko sub islaman influon.

En la malfrua mezepoko, la regiono subjugiĝis - krom Maroko - al la Osmana Imperio. Post la 19-a jarcento la teritorio iĝis koloniigita fare de Francio, Britio, Hispanio kaj Italio.

## Bildgalerio

*
*
*

## Eksteraj ligiloj

* North of Africa Arkivigite je 2010-01-13 per la retarkivo Wayback Machine
# Suda Francio

| Suda Francio |
| --- |
| geografia regiono |
|  |
| regiono [+] |
|

---

 |
| Lando | Francio |
| Koordinatoj | 44° 0′ 0″ N, 3° 0′ 0″ O (mapo)443 |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Suda Francio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Suda Francio (Francio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Suda Francio |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Southern France** [+] |
|  |

La kontinental parto de Suda Francio (*le Midi*), satelita foto (NASA World Wind); mankas Korsiko.
**Suda Francio** aŭ **Sudo de Francio**, populare konata kiel **le Midi** (la Sudo), estas difinita geografia areo de Francio konsistanta el la regionoj kiuj limas kun la Atlantika Oceano sude de la Potevia Marĉo, Hispanio, Mediteraneo kaj Italio. La *Midi* [miDI] inkludas jenon:

* Nova Akvitanio
* Okcitanio
* Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (la sudaj partoj)
* Provenco-Alpoj-Bordo Lazura
* La insulo Korsiko

## Notoj
# Socia tavoligo

Afiŝo de Aleksej Radakov. Aŭtokratio
**Socia tavoligo**, **socia tavoliĝo**, **socia stratumiĝo** aŭ **socia stratumigo**, depende ĉu oni konsideras tion kiel spontanea aŭ kaŭzita afero, estas la kategoriado de socio de homoj en sociekonomiajn tavolojn, bazitaj sur okupo kaj enspezo, riĉaĵo kaj socia statuso, aŭ derivitaj rajtoj kaj povoj (socie kaj politike). Kiel tia, tavoliĝo estas la relativa socipozicio de personoj ene de socia grupo, kategorio, geografia regiono, aŭ socia unuo. En modernaj okcidentaj socioj, socia tavoliĝo tipe estas konsiderita kiel distribuebla en tri sociaj klasoj: (i) la alta klaso, (ii) la meza klaso, kaj (iii) la malalta klaso; en victurno, ĉiu klaso povas esti subdividita en tavolojn, ekz. la supra tavolo, la meza tavolo, kaj la plej malalta tavolo. Krome, socia tavolo povas esti formita sur la bazoj de parenceco aŭ kasto, aŭ ambaŭ.

La kategoriado de homoj laŭ sociaj tavoloj okazas en ĉiuj socioj, intervalante de la kompleksaj, ŝtat-bazitaj socioj ĝis tribaj kaj feŭdaj socioj, kiuj estas bazitaj sur sociekonomiaj rilatoj inter klasoj de nobelaro kaj klasoj de kamparanoj. Historie, socioj de ĉasistoj-kolektistoj, aŭ ne, povas esti difinitaj kiel socie plurtavolaj aŭ ĉu socia tavoliĝo komencis kun agrikulturo kaj oftaj agoj de socia interŝanĝo, restas diskutita afero en la sociaj sciencoj. Determini la strukturojn de socia tavoliĝo ekestiĝas de neegalaĵoj de statuso inter personoj, tial, la grado de socia malegaleco determinas la socian tavolon de persono. Ĝenerale, ju pli ampleksa estas la socia komplekseco de socio, des pli sociaj tavoloj ekzistas, per socia diferencigo.

## Vidu ankaŭ

* Elitismo
* Intersekca teorio
* Socia klaso
* Socia malegaleco

## Notoj
# Servuteco

| Servuteco
 |
| --- |
|  |
| **sociaj rilatoj** |
|  |

**Servuteco** estas devo por kamparanoj de senpage labori en la terposedaĵoj de nobeloj (aŭ feŭdaj senjoroj) aŭ de ŝtato.

La servuteco estas duonsklaveca stato de kamparano, ne havante rajton transmigri sen konsento de Senjoro el la bieno, kies ĉiama hereda farmanto li estas kaj kiu devas plie kultivi senjoran bienon. Ili estis la servutuloj, submetitaj al servuto.

## Vidu ankaŭ

* Servuto
* Servitudo
* Senjorio
* Vasalo
* *Parolado pri memvola servuto*
* Tempolinio de abolicio de sklaveco kaj servuteco

## Bildaro

* Vestoj de sklavoj aŭ servutloj inter la 6-a kaj la 12-a jarcento.
* Charles d'Orléans ricevante omaĝon de servuteco, 15-a jarcento.
*
*

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*  Arkivigite je 2005-04-13 per la retarkivo Wayback Machine
# Biomaso (ekologio)

Kriloj formas unu el la plej grandaj biomasoj de iu ajn individua bestospecio.
**Biomaso** estas pesita kvanto da vivanta materio (do da vivantaj estaĵoj, ĉu vegetalaj, ĉu animalaj), kiu povas esti ekspluatata kiel renovigebla energi-fonto (vidu Biomaso (ekonomio)). Ĝi estas grava bazo de studo de la ekologia funkciado de biocenozo.

Ekzemple, unu hektaro da eŭropec-klimata grundo ekologie sana entenas proksimume:

* 1000 ĝis 7000 kilogramojn da bakterio
* 100 ĝis 1000 kg da fungoj
* 10 ĝis 30 kg da algo
* 5 ĝis 10 kg da protozooj
* 1000 kg da artropodoj
* 350 ĝis 1000 kg da tervermoj (lumbrikoj)

ktp.

Sur la tero la plantoj prezentas la plej grandan parton de biomaso, kaj la resto devenas de la bestoj. En la maroj tio estas kontraŭe, tie la fiŝoj kaj aliaj bestoj formas la majoritaton de la biomaso .

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Biomaso (ekonomio)
* Fotosintezo