Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kampo (fiziko)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fizika termino (elektra, magneta, gravita kampo). Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Kampo.* |

| Kampo
 |
| --- |
|  |
| **fizika koncepto**  |
| **konkretaĵo • fizika substanco • funkcio** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | elektra kampo magneta kampo elektromagneta kampo gravita kampo  vd |

 |
|  |

Fiziko prenas sian sencon de **kampo** el la matematika branĉo de vektora kalkulo, tie **fizika kampo** estas spaco, en kiu valoro (skalara, vektora, aŭ tensora) atribuiĝas al ĉiu punkto. Fiziko aldonas la koncepton, ke kelkaj kampoj estas apartaj formoj de materio, sistemo kun senlima grado de libereco.

Al fizikaj kampoj apartenas: elektraj, elektromagnetaj kaj gravitaj kampoj, nuklea kaj onda (kvanta) kampoj, konformaj al diversaj partikloj (ekz. elektrona-pozitrona kampo).

La fontoj de la fizikaj kampoj estas partikloj: por elektromagneta kampo tio estas ŝargitaj partikloj. Fizika kampo, kreita de la partikloj, transportas ĉiajn interagojn inter konformaj partikloj kun certa rapido. En kvantuma teorio, interago estas kaŭzita pro la ŝanĝo de karakterizaj kvantoj inter partikloj.

Ĉefkonceptoj de fizika kampo:

* Forto
* Gravito
* Elektro
* Magnetismo
* Nuklea forto
* Inercio

Kampo estas grava nocio ankaŭ en moderna Algebro.

---

## Vidu ankaŭ

**[S]:** Vikiarbo > Universo > Kampo kaj Energio

**[M]:** Radiado ~ Lumo ~ Energio
# Abstrakta mondo

Sub la termino **abstrakta mondo** oni konsideras formojn de la ekzisto de la materio - tempo kaj spaco, ankaŭ diversajn abstraktajn rilatojn de la materio - kvanto, formo, ordo, ekzisto, ŝanĝo, movo, kvalito, rilato, kaŭzo.

Pri la studo kaj esploro de la abstrakta materio estas okupita filozofio, logiko, matematiko, fiziko kaj aliaj sciencoj.

## Vidu ankaŭ

**[S]:** Vikiarbo > Universo > Abstrakta materio

**[M]:** Tempo ~ Spaco ~ Kvanto ~ Formo kaj Ordo ~ Abstraktaj rilatoj
# Forbes

| Forbes
 |
| --- |
|  |
|  |
| la centra konstruaĵo de la magazino Forbes en la Kvina Avenuo de Novjorko
 |
| **revuo novaĵretejo**  |
| Komenco
 | 15-a de septembro 1917 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Nov-Jorko
 |
| **Fondinto*j | Bertie Charles Forbes • Walter Drey vd |
| **Posedata de** | Forbes vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | listo de miliarduloj Forbes 400 (en)  Midas List (en)  Forbes Global 2000 (en)  Forbes Magazine's List of America's Best Colleges (en)  Forbes list of The World's 100 Most Powerful Women (en)  Forbes' list of the world's highest-paid athletes (en)  Forbes' list of the most valuable sports teams (en)  Forbes' list of the most valuable football clubs (en)  Forbes (en)   vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La anglalingva periodaĵo Forbes Magazine estas inter la plej sukcesaj magazinoj pri ekonomiko tutmonde. Ĝi havas sian ĉefan sidejon en la Kvina Avenuo de Novjorko en Usono. Plej granda konkuranto estas la magazino *Fortune*. La ISSN-kodo de la magazino estas *0015-6914*.

## Historio

La magazino en la jaro 1917 fondiĝis fare de la skota enmigrinto *Bertie Charles Forbes* (1880–1954), kiu antaŭe laboris kiel priekonomia ĵurnalisto en la amaskomunikila konzerno *Hearst*. Post lia morto en 1954, lia filo *Bruce Charles Forbes* (1916–1964) transprenis la gvidadon de la magazina entrepreno. Post la morto de Bruce ties frato *Malcolm Stevenson Forbes* (1917–1990) transprenis la entreprenan gvidadon. Post ties morto, lia plej aĝa filo *Steve Forbes* (naskiĝis en 1947) iĝis prezidanto kaj entreprena gvidanto („Chief Executive“) de la firmao Forbes kaj ĉefredaktisto de la magazino.

## Rangolistoj

La magazino konatas pro la multaj tie publikigataj rangolistoj pri diversaj temoj. La plej konataj el ili probable estas la "listo pri la plej influaj homoj de la mondo" kaj listo "la mondaj miliarduloj" pri la plej riĉaj personoj tutmonde. Krome aparte atentataj estas listo pri la 2000 plej grandaj entreprenoj de la mondo kaj "listo de la 100 plej potencaj virinoj tutmonde" (*The World’s 100 Most Powerful Women*). Kriterioj por la ordigo laŭ rango estas la apero en la mondaj amaskomunikiloj, kalkulite laŭ gazetaraj citaĵoj, kaj la politika kaj ekonomia influoj. En la jaroj 2004 kaj 2005 la pintan lokon en tiu listo havis Condoleezza Rice kaj Ŭu Ji. En 2006 Angela Merkel kiel novelektita kancelierino (ĉefministrino) de Germanio ricevis la pintan lokon kaj tenis tiun lokon en 2007, 2008 kaj 2009.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Listo de miliarduloj de la magazino

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Haleja kometo

| **1P/Halley** |
| --- |
|  La nukleon lumigas la suno eldekstre, kaj kelkaj helaj ŝprucaĵoj de gaso kaj polvo videblas. |
| **kometo de tipo Halley • perioda kometo • apud-Tera objekto** |
| Malkovro
 |
| Malkovrita de:
 | Prahistoria; Poste ĝin nomis Edmond Halley
 |
| Dato de malkovro:
 | 1758 (unua "antaŭdirita" perihelio)
 |
| Aliaj nomoj:
 | Halley's Comet, 1P
 |
| Orbitaj karakterizojA |
| Epoko:
 | 2449400.5 (February 17, 1994)
 |
| Afelio:
 | 35.1 AU
 |
| Perihelio:
 | 0.586 AU
 |
| Granda duonakso:
 | 17.8 AU
 |
| Discentreco:
 | 0.967
 |
| Orbita periodo:
 | 75.3 a
 |
| Klinangulo:
 | 162.3°
 |
| Lasta perihelio:
 | February 9, 1986
 |
| Posta perihelio:
 | July 28, 2061
 |
|  |

La **Haleja kometo** (aŭ **Kometo (de) Halley**) estas perioda kometo en nia Sunsistemo.

Ĝi reaperos en 2061. Ĝi ankaŭ aperis en la jaroj (inter aliaj) -239, -11, 66, 451, 1066, 1456, 1531, 1607, 1682, 1759, 1835, 1910 kaj 1986.

La brita astronomo Edmond Halley ne malkovris la kometon -- multaj vidis la kometon tra la epokoj. Ĝi eĉ aperis en pentraĵo de Giotto kaj en la Tapiŝo de Bayeux de 1066. Sed Halley rekonis, ke la multaj aperoj estas de unu sama kometo en orbito ĉirkaŭ la Suno. Per la nova teorio de gravito de Isaac Newton, Halley kalkulis la orbiton kaj en 1705 antaŭdiris, ke la kometo revenos je 1758. Ĝi reaperis je marto 1759. La orbito de kometo ne estas preciza afero, kiel la orbito de la Luno aŭ Tero, pro la gravita influo de la multe pli grandaj planedoj kaj la kadukiĝado de la kometo mem.

La koro de la kometo estas 16 × 8 × 8 km kaj plejparte estas bulo de akva glacio.

Ĝia sekva pasado proksime de la tero estas planita por 2061.

## Vidu ankaŭ

* Asteroido
* 2688 Halley

## Referencoj
# Koincido

**Koincido** laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas "hazarda kaj ofte surpriza samtempeco de okazaĵoj".

En la Esperanto-movado konatiĝis la teatra grupo Kia Koincido, kiu prenis sian nomon de ofte ripetata vortumo en la absurda teatraĵo La kalva kantistino *(france :* la cantatrice chauve*) de Eugène Ionesco.*

## Ekzemplaj literaturaj citaĵoj

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Kion?! ‐ kriis la gasto .... ‐ kia nekredebla koincido!  **”** |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** "Stranga koincido", por uzi frazon per kiu tiaj aferoj estas nomataj nuntempe. **”** |

 |

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Hazardo
* Falsa interrilato
* Numerologio
# Sagittarius A*

En Majo 2022 estis publikigita foto de la radia teleskopo Event Horizon Teleskopo kiu rekte fotis *Sagittarius A\**
Rentgena bildo de *Sagittarius A\** kaj de du lumaj eĥoj (markitaj per elipsoj) de ĵusa eksplodo
**Sagittarius A\ (prononcata *Sagittarius A stelo*; mallongigite *Sgr A\**; laŭ la latina nomo de la stela konstelacio Sagitario, do principe ankaŭ esperantigebla **Sagitario A\) estas regiono de la kosmo en la konstelacio Sagitario. Temas pri fonto de radioondoj en la hipoteza centro de la galaksio Lakta Vojo. Sgr A\*, estis malkovrita la 13-an kaj 15-an de februaro 1974 fare de astronomoj Bruce Balick kaj Robert Brown uzante la bazlinian interferometron (en Socorro) de la Nacia Radio-Astronomia Observatorio. La nomo Sgr A\* estis elpensita fare de Brown en artikolo de 1982, ĉar la radiofonto estis "ekscita", kaj ekscititaj statoj de atomoj estas indikitaj per asteriskoj.
Ekde la 1980-aj jaroj, verŝajnas ke la centra komponanto de Sgr A\* estas nigra truo. En 1994, infraruĝaj kaj submilimetraj spektroskopiostudoj de Berkeley-teamo implicanta Nobel-premiiton Charles Hard Townes kaj estontan Nobelpremiiton Reinhard Genzel montris, ke la maso de Sgr A\* estis ege koncentrita kaj je ĉirkaŭ 3 milionoj da Sunoj.

Laŭ la nuntempa stato de radioastronomiaj esploroj temas pri hipoteza supermasa Nigra Truo de proksimume 4,3 milionoj da sunaj masoj.. Ĝi markas la lokon kiu estu la mezo de la Lakta Vojo.

En majo 2022, astronomoj, uzante la internacian kunlaboron *Event Horizon Teleskopo*, publikigis foton de Sagittarius A\* produktitan uzante datumojn de radio-observaĵoj en aprilo 2017 , tiele konfirmante ke la objekton estas nigra truo. Ĉi tiu estas la dua konfirmita bildo de nigra truo, post la supermasiva nigra truo de Messier 87 en 2019.

## Referencoj
# Galaksio de Seyfert

Galaksio de la Cirkelo, galaksio de Seyfert. (dankon al : A. S. Wilson, P. L. Shopbell, C. Simpson, T. Storchi-Bergmann, F. K. B. Barbosa, M. J. Ward, WFPC2, Kosmoteleskopo Hubble kaj NASA por la foto)
NGC 7742
La **galaksioj de Seyfert** estas spiralaj aŭ malregulaj galaksioj, kiuj entenas treege brilantan kernon, kies lumeco povas preterpasi tiun de la tutaĵo de la galaksio. Estas tipo de aktiva galaksio, nomata laŭ la usona astronomo Carl Keenan Seyfert kiu studis tiajn objektojn en la 1940-aj jaroj.

Ĉirkaŭ 10 % el la galaksioj estas galaksioj de Seyfert.

## Karakteriziloj

La brila kerno de la galaksioj de Seyfert elmontras rapidajn variojn de lumeco. Por tio necesas, ke la elsenda regiono estu "malgranda" (malpli ol unu lumjaro): la lumeco de objekto ne povas ŝanĝi en malpli da tempo, ol la tempo necesa por ke lumo trairas ĝin.

La spektro de la brila kerno montras tre plilarĝigitajn spektrajn liniojn pro efiko de Doppler: tio implicas, ke la materio, kiu elsendas lumon, moviĝas kun rapideco de grandordo de 500 al 4000 km/s, oni opinias, ke tiu materio kirlas en disko de akrecio ĉirkaŭ nigra truo.

Tio estas konfirmita de la fakto, ke la intenseco de la mallarĝaj spektraj linioj ne ŝanĝiĝas kiam la lumeco varias: oni klarigas tion per tio ke la mallarĝaj linioj estas elsendataj de vastaj (relative senmovaj) regionoj, dum la larĝaj linioj estas tiuj de lumo elsendata de malgranda agitata regiono.

La galaksioj de Seyfert montras ankaŭ fortajn elsendojn de radioondoj, infraruĝaj, ultraviolaj kaj iksaj radiadoj

## Eksteraj ligiloj

* Galaksio de Seyfert, el Futura Science Arkivigite je 2010-03-24 per la retarkivo Wayback Machine france
* La galaksioj de Seyfert, kun multaj ligoj angle
# Dizellokomotivo

Tiu Pacific National montras tri stilojn de eroj de **Dizellokomotivo**: skatolo *malantaŭo*), ŝirmunuo (*centro*) kaj ŝoforunuo (*antaŭo*).
**Dizellokomotivo** estas tipo de fervoja lokomotivo en kiu la ĉefe movilo estas dizelmotoro. Oni disvolvigis diversajn tipojn de dizellokomotivo, kiuj diferencas ĉefe en la rimedoj per kiuj la mekanika energio estas transmisiita al la kondukaj radoj.

## Referencoj

### Fontoj

* Churella, Albert J.. (1998) *From Steam to Diesel: Managerial Customs and Organizational Capabilities in the Twentieth-Century American Locomotive Industry*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-02776-5.
* Pinkepank, Jerry A.. (1973) *The Second Diesel Spotter’s Guide*. Milwaukee WI: Kalmbach Books. ISBN 0-89024-026-4.

## Eksteraj ligiloj

* US Government test of GP38-2 locomotive with biodiesel fuel.
* A 1926 article *The Diesel Engine in Railway Transportation* on Diesel locomotives
* Diesel locomotive Arkivigite je 2015-09-01 per la retarkivo Wayback Machine
# Fervojo Liverpool-Manchester

| Fervojo Liverpool-Manchester |
| --- |
| Malfermo de la fervoja linio "Liverpool kaj Manchester Railway"Malfermo de la fervoja linio "Liverpool kaj Manchester Railway" |
| fervoja firmao, fervoja linio [+] |
|

---

 |
| Lando | Unuiĝinta Reĝlando |
| Regiono | Anglio |
| Situo | Liverpool-Manchester |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Liverpool and Manchester Railway** [+] |
|  |

 La itinero de la *Liverpool kaj Manĉestra Fervojo*
La **Fervojo Liverpool-Manchester** (angle: Liverpool and Manchester Railway aŭ mallonge *L&MR)*, malfermita la 15-an de septembro 1830, estis la unua fervoja konekto en la mondo inter du grandaj urboj kaj la unua publika fervojo, kiu transportis kaj pasaĝerojn kaj poŝton per vaportrajno laŭ regula horaro. Ĝi ankaŭ estis la unua linio kiu disponis pri duobla trako laŭlonge de la tuta itinero - kiu estis multe pli la escepto ol la regulo, eĉ en la sekvaj jaroj - kaj simpla signalila sistemo.

La linio estis konstruita ĉefe por ebligi pli rapidan kaj pli malmultekostan transporton de krudmaterialoj kaj pretaj produktoj inter la haveno de Liverpool kaj la fabrikoj en Manĉestro kaj la ĉirkaŭa regiono. Sed la granda komerca sukceso de la linio estis ĉefe pro la neatendite ampleksa pasaĝera transporto. La malfermo de ĉi tiu linio estas vaste konsiderata kiel la definitiva antaŭeniro de la fervoja epoko, ne nur en Unuiĝinta Reĝlando sed ankaŭ en la cetero de Eŭropo kaj Nordameriko.

## Itinero kun multaj defioj

Inter Liverpool kaj Manchester la linio trapasas interalie jenaj lokoj: Roby, Parkside kaj Eccles, loko kiu estis konata por eksperimenta uzado de Esperanto en lernejo *Green Lane School* en la jaro 1920.

## Bildgalerio

* La viadukto super la *Sankey-* valo, akvotinto de Thomas Talbot Bury, 1831. Entute oni konstruis 61 pontojn kaj viaduktojn.
* La tranĉeo tra la grejso de la *Oliva Monto*, akvatinta gravuraĵo de Thomas Talbot Bury, 1831
* La itinero tra la *marĉo Chat Moss*, 1833.
# Ŝpuro 1435 mm

| Ŝpuro 1435 mm
 |
| --- |
|  |
| **larĝo de trako**  |
|  |

Mondmapo montranta, kia ŝpuro estas plej ofta en ĉiu lando
**Ŝpuro 1435 mm** oni konsideras kiel normala ŝpuro aŭ *Norma ŝpuro* estas reldistanco de 1 435 mm (4 futoj 8,5 coloj) ĉe fervoja trako. Ĝi estas la plej vaste uzata ŝpuro en la mondo.

La normala ŝpuro estas kompromiso inter la deziroj havi stabilecon (per granda reldistanco) kaj povi konstrui mallarĝajn kurbiĝojn (kio postulas malgrandan reldistancon).

## Uzo

Ĝi estas tre multe uzata en Eŭropo kaj Norda Ameriko.

Kelkaj landoj en Eŭropo uzas aliajn ŝpurojn: Finnlando, Hispanio, Portugalio, la KSŜ-landoj. Ĉe transiro de kaj al tiuj landoj pasaĝeroj kaj varoj devas ŝanĝi la vagonojn. Por pasaĝeraj trajnoj ekzistas vagonoj, kies ŝpuron eblas ŝanĝi.

## Historio

La normalan ŝpuron uzis George Stephenson por konstrui siajn fervojojn ekde 1825; laŭdire la britaj aŭtoritatoj postulis tiun mezuron, kiu estis kutima ĉe ĉevalaj veturiloj. Ĉar la fervojoj de Stephenson estis tre sukcesaj, la normala ŝpuro disvastiĝis.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Etŝpura fervojo
* Ŝpuro
# Metroo de Ĉikago

Metroo de Ĉikago[Montri]

| Metroo de Ĉikago
 |
| --- |
|  |
|  |
| **metroo**  |
| Komenco
 | 6-a de junio 1892 vd |
| Geografia situo
 | 41° 51′ 0″ N, 87° 39′ 0″ U (mapo)41.85003-87.65005 |
| Lando*j* | Usono vd |
| **Situo** | Ĉikago
 |
|

|  |
| --- |
| Metroo de Ĉikago (Centra Ĉikago)DEC |

 |
|
Metroo de Ĉikago
 |
| **Posedata de** | Ĉikaga Transporta Aŭtoritato vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Ruĝa Linio de Metroo de Ĉikago Blua Linio de Metroo de Ĉikago Bruna Linio de Metroo de Ĉikago Verda Linio de Metroo de Ĉikago Oranĝa Linio de Metroo de Ĉikago Purpura Linio de Metroo de Ĉikago Roza Linio de Metroo de Ĉikago Flava Linio de Metroo de Ĉikago The Loop (en)  Purple Line Express (en)   vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

|  **Chicago "L"** |
| --- |
|  |
|  |
| Trajno sur ruĝa linio
 |
| **metroo** |
| Ĝeneralaj informoj
 |
| Loko | Ĉikago, Ilinojso  Usono
 |
| Transportsistema speco
 | metroo
 |
| Komenco de trafiko
 | 6-a de junio 1892
 |
| Teknikaj informoj
 |
| Longeco de sistemo
 | 165,4 km (103 mi)
 |
| Nombro de linioj
 | 8
 |
| Nombro de stacioj
 | 145
 |
| Aliaj informoj
 |
| Traklarĝo
 | 1 435 mm |
| Transportisto
 | Chicago Transit Authority
 |
|  |

|  |
| --- |
| **Chicago 'L'** |
|  | Red Line
 |
|  | Orange Line
 |
|  | Yellow Line
 |
|  | Green Line
 |
|  | Blue Line
 |
|  | Purple Line
 |
|  | Brown Line
 |
|  | Pink Line
 |

La **Metroo de Ĉikago** (angle *Chicago "L"*) estas metroo kiu servas la urbon Ĉikago kaj ĝiajn ĉirkaŭaĵojn, en la ŝtato Ilinojso, en Usono. Ĝi estas ĉefe konata pro unu el siaj apartaĵoj: ĝi estas plejparte supertera (**"L"** estas mallongigo de *elevated*: supertera).

Ĝi estas funkciigata fare de "Chicago Transit Authority" (CTA) ekde 1947, ĝi estas la dua plej malnova reto en Ameriko, post Novjorko (1868) kaj la tria en la mondo malantaŭ Londono (1863), ĝia plej malnova sekcio datiĝanta de 1892. Ĝi estas la tria metroreto en Usono laŭ trafiko malantaŭ Novjorko kaj Vaŝingtono kaj ankaŭ la tria reto en la amerika kontinento laŭ kilometraĵo kaj nombro da stacioj malantaŭ tiuj de Novjorko kaj Meksiko.

Mapo
## Vidu ankaŭ

* Ĉikago
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
* UrbanRail.Net
# Gondolo

Gondoloj en Venecio
**Gondolo** estas longa mallarĝa boato tipa en Venecio. Ĝi iamaniere iĝis simbolo de la urbo kaj turisma allogaĵo per si mem.

La veneciaj boatoj havas malnovegan historion, kiu ligiĝas kun tiu de la urbo kaj klarigas la karakteron de ĝiaj loĝantoj, de ĉiam vivantaj surtere kaj surmare. Ĝuste pro tio, la veneciaj gondoloj havas platan fundon, tiel ke ili povu senĝene transiri de la akvo al la tero kaj inverse. Pro tio venecianoj remas starante, kvazaŭ piedire, kaj pro tio en multajn veneciajn domojn oni povas eniri ankaŭ sur boato, utiligante tiucelan ejon teretaĝe, kien la mara akvo libere eniras.
# Laŭmenda haltejo

Laŭmenda tramhaltejo en Vieno
**Laŭmenda haltejo** estas haltejo, kie buso, tramo, eventuale trajno, haltas nur tiam, kiam iu el la pasaĝeroj tion petas. Oni nomas tian haltejon ankaŭ *laŭbezona, fakultativa, nedeviga*.

Se la pasaĝero atendas surstrate ĉe la haltejo, li simple levas manon por signi al la ŝoforo la deziron envagoniĝi. Se li estas interne, li devas premi specialan butonon destinitan por signalado al la ŝoforo deziron elvagoniĝi.

Laŭmenda bushaltejo en Prago
# Kolumbio (rivero)

| Kolumbio
 |
| --- |
| Akvokolekta baseno de la rivero Kolumbio
 |
| **rivero • almara rivero** |
| Bazaj informoj
 |
| **Longeco** | 2 044 km |
| **Akvokolekta areo** | 668 000 km² |
| **Averaĝa trafluo** | 7 400 m³/s |
| Fluo
 |
| **- Alteco super marnivelo** | 810 m |
| **Enfluejo** | Pacifiko ĉe Astoria (Oregono)
 |
| **- Alteco** | 0 m |
| Geografio
 |
| **Alfluantoj** | Lago Kolumbio (fonto); aliaj, vidu tekston
 |
|  |
| Riveroj en Brita Kolumbio Riveroj en Vaŝingtonio / Riveroj en Oregono
 |
|  |

Kvar lokomotivoj BNSF GE C44-9W trenantaj miksan ŝarĝotrajnon ĉe la bordo de la rivero **Kolumbio**, inter Kennewick kaj Wishram, Vaŝingtonio, Usono.
La **Rivero Kolumbio** estas la plej granda rivero laŭ volumeno enfluanta la Pacifikon el Nordameriko. Ĝiaj fontoj estas en la Rok-Montaro en Brita Kolumbio, kaj ĝi trafluas la orientan parton de Vaŝingtonio. La lastaj 480 km konsistigas la ŝtatlimon inter Vaŝingtonio kaj Oregono. Ĝi enfluas la Pacifikon ĉe Astoria (Oregono).

La Kolumbio estas granda fonto de hidroelektra povumo, kun multaj digoj.

La Multnoma popolo (angle, *Multnomah*) estis la indiĝenaj loĝantoj de la regiono laŭ la bordoj de la rivero Kolumbio, kie nun situas la grandurbo Portlando (Oregono) kaj ĝiaj transrivera antaŭurbo Vancouver (Vaŝingtonio). Ili parolis dialekton de la supra ĉinuka lingvo.

La Rivero Methow (prononcu [ˈmɛthaʊ], proksimume "METhaŭ") estas alfluanto de la Rivero Kolumbio en la norda parto de Vaŝingtonio,
# Kennewick (Vaŝingtonio)

| Kennewick
 |
| --- |
|  |
| urbo en Usono   vd |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | 桃園區 (mul)   鶯歌區 (mul)    vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 99336 • 99337 • 99338
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 83 921  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 124 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 46° 12′ N, 119° 10′ U (mapo)46.203475-119.15927 [+] |
| **Alto** | 124 m [+] |
| **Areo** | 74,659992 km² ( 746 5.9 992 ha) [+] |
| **Horzono** | pacifika horzono de Nordameriko (UTC-8) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Kennewick (Vaŝingtonio)DEC |
| Situo de Kennewick |

 |
|

|  |
| --- |
| Kennewick (Usono)DEC |
| Situo de Kennewick |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Kennewick, Washington [+] |
|  |

La "Tri-Cities" regiono, vidita el Monto Beaver. Kennewick estas sur la dekstra flanko de la bildo
**Kennewick** (angle, [kEneŭek], el indiĝena vorto por "herbejo") estas la plej granda urbo en la vaŝingtonia Kantono Benton, en nordokcidenta Usono. Ĝi estas la plej granda ankaŭ el la tri apudaj urboj nomataj "Tri-Cities", la aliaj estante Pasco kaj Richland. En 2004 oni taksis ke Kennewick havas 60 118 loĝantojn.

Kennewick jure municipiĝis la 5-an de februaro 1904.

La urbo donis sian nomon al prahistoria skeleto, nomata la Homo Kenevika, pri kio estiĝis akraj disputoj inter sciencaj esploremuloj, kiuj volis testi kaj studi la restaĵojn, kaj indiĝenaj triboj de la regiono, kiuj rigardas la skeleton kiel prapatraĵon.
# Ŝpalo

Lignaj (sube) kaj betonaj reltraboj
Permana transporto de reltraboj en Koreio
**Ŝpalo** - ankaŭ **reltrabo** - estas longeta aĵo kuŝanta laŭlarĝe de fervoja trako kaj subtenanta relojn. Ŝpaloj povas esti faritaj el ligno, ferbetono, plasto kaj malofte el ŝtalo.

Ŝpaloj ne nur tenas konstantan distancon inter la reloj, sed ankaŭ transdonas la fortojn, kiujn kaŭzas la pezo kaj la akceloj de trajno, al la subtenanta grundo. Tiurilate ekzistas sukcesaj provoj anstataŭigi reltrabojn per tiel nomata firma relvojo, ordinare el betono.

## Vidu ankaŭ

* Trajno
* Rela transporto
# Balasto

**Balasto** povas esti:

1. senvaloraj ŝtonoj, sablo aŭ aliaj pezaj materialoj (aŭ eĉ marakvo), per kiuj oni ekzemple ŝarĝas ŝipojn por konservi ekvilibron, aŭ aerostatojn por plipezigi ilin.
2. samspeca ŝarĝaĵo ŝutita sur fervoja grundo, por firmigi la transversajn trabojn aŭ sur trafikvoja grundo, por firmigi la vojon kaj tralasi la akvon (balasto (fervojo))
3. senutila superfluaĵo, superflua malfacilaĵo, vidu: rubo

Laŭ Francisko Azorín **balasto** estas *Ŝtonetoj, sablo aŭ alia peza materialo pleniganta kavon; ĉu simple por plipezigi, kiel ĉe aerostatoj, ĉu por plirigidigi, kiel ĉe la relvojoj.* Kaj li indikas etimologion el irlanda *beal* (sablo), kaj tio el antikva greka *last* (ŝarĝo).

## Notoj
# Veturilo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Veturilo (Varsovio).
 |

| Veturilo
 |
| --- |
|  |
| **maŝino • Veturilo • vehicles and vehicle parts product • ujo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | pordo sidloko stirmekanismo propulso  vd |

 |
|  |

"Veturilo", prunteprena bicikla sistemo en Varsovio
**Veturilo** aŭ **transportilo** estas ĉiu aparato, kiu helpas la moviĝon de la homo de la unu loko al la alia (vidu ankaŭ transporto).

* elektra veturilo kaj hibrida veturilo.
* aŭtomobilo
* biciklo, skutilo
* tirbesto
* ĉevaltira veturado
* aviadilo
* fervojo
* ŝipo
* aŭtobuso

**Aera veturilo**
Aviadilo - glisilo - helikoptero - aerŝipo - balono - varmaerbalono - flugmaŝino - zepelino
**Akva veturilo**
boato - drakboato - motorboato - aeroglita boato - radŝipo - remboato - ŝipo - velboato - kanuo - kajako - hidroplano
**Beste movata veturilo**
ĉaro (ankaŭ home movata) - sledo (ankaŭ sen besta movo, nur movata per la tera gravito en neĝo) - kaleŝo - droŝko
**Fervoja veturilo**
metroo - trajno - tramo - unurela fervojo
**Home movata veturilo**
biciklo (unuciklo, triciklo, kvarciklo) - sketilo - rulsketilo - radseĝo - rulapogilo - rultabulo - skutilo - rikiŝo - ĉareto
**Kabla veturilo**
elevatoro - funikularo - kablotramo (d:Q5609555) - lifto - rulŝtuparo - rultrotuaro
**Kosma veturilo**
kosmoŝipo - kosmostacio
**Strata veturilo**
aŭto - biciklo - buso - kaleŝo - kamiono - metroo - motorciklo - skotero - taksio - tramo - trirada kamioneto - troleo - Stanley (veturilo), aŭtomata aŭto sen stiristo
## Vidu ankaŭ

* biodizeloleo
* veturilproduktado de Hungario
* Ludilaŭto
* Artikoloj pri veturiloj esperante