Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oxford University Press

ISO

| Oxford University Press
 |
| --- |
|  |
|  |
| **universitata eldonejo eldonejo organizaĵo libroeldonejo eldonejo de malfermita aliro**  |
| Komenco
 | 1586 vd |
| Geografia situo
 | 51° 45′ 34″ N, 1° 16′ 9″ U (mapo)51.759329-1.269158 |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo
 | Oksfordo
 |
| **Poŝtkodo** | OX2 6DD
 |
|

|  |
| --- |
| Oxford University Press (Tero)DEC |

i1 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapOxford University Press
 |
| **Lingvoj** |
angla lingvovd |
| **Posedata de** | Universitato de Oksfordo vd |
| **Filioj** | Oxford University Press Argentina SA (en)  Oxford University Press Pakistan (en)  Oxford University Press East Africa Ltd (en)  Oxford University Press India (en)  Oxford University Press Poland (en)  Oxford University Press Turkey (en)  Oxford University Press Thailand (en)  Oxford University Press USA (en)  Oxford University Press Southern Africa (en)  Oxford University Press Hungary (en)  Oxford University Press Greece (en)  Oxford University Press do Brasil (en)  Oxford University Press Australia and New Zealand (en)  Oxford University Press China Ltd (en)  Oxford University Press Canada (en)  Oxford University Press France (en)  Oxford University Press Czech Republic (en)  Oxford University Press Ghana (en)  Fajar Bakti (en)   vd |
| **Posedatoj** | Oxford World’s Classics MyMaths (en)  Oxford Biography Index (en)   vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | kapitala societo
 |
|  |

**Oxford University Press** (Oksforda Universitata Eldonejo) (OUP) estas la plej granda universitata eldonejo en la mondo. Ĝi estas sekcio de la Universitato de Oksfordo kaj estas regataj per grupo de 15 akademianoj nomumitaj fare de la vickanceliero konataj kiel la delegitoj de la gazetaro. Ili estas gvidataj fare de la sekretario de la delegitoj, kiu funkcias kiel la ĉefa oficulo de OUP kaj kiel ĝia plej grava reprezentanto sur aliaj universitatokorpoj. Oxford University uzis similan sistemon por kontroli la gazetaron ekde la 17-a jarcento.

La universitato iĝis engaĝita en la presaĵokomerco ĉirkaŭ 1480, kaj iĝis grava printilo de Biblioj, preĝolibroj, kaj sciencaj verkoj. Ĝia gazetaro akceptis la projekton el kiu aperis la *Oxford English Dictionary* (Oksforda Angla Vortaro) en la fino de la 19-a jarcento, kaj disetendiĝis renkonti la ĉiam altiĝantajn kostojn de la laboro. Kiel rezulto, la lastaj cent jaroj vidis Oksfordon publikigi infanlibrojn, lernolibrojn, muzikon, ĵurnalojn, la klasikseriojn de la mondo, kaj furorantan vicon da tekstoj pri anglalingva instruado por egali ĝiajn akademiajn kaj religiajn titolojn. Movoj en internaciaj merkatoj kondukis al la eldonejo etendi oficojn ekster Britio, komenciĝante kun Novjorko en 1896.

## Vidu ankaŭ

* *Oxford Classical Texts*

## Notoj
# Gravity Recovery and Climate Experiment

| Gravity Recovery and Climate Experiment
 |
| --- |
|  |
| **kosma misio artefarita satelito de la Tero**  |
| Poste
 | Gravity Recovery and Climate Experiment Follow-On vd |
| Lando*j* | Usono • Germanio vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | GRACE-1 (en)  GRACE-2 (en)   vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La *ĝemelaj* satelitoj GRACE
**Gravity Recovery And Climate Experiment** (**GRACE** - Gravita esplor- kaj klimat-eksperimento) estas projekto por detala difino de la tera gravitokampo per du koordinitaj satelitoj en malalta orbito (la *ĝemelaj* satelitoj, kiuj *postĉasas* sin sur sama orbito estas ŝerce nomitaj „Tom“ kaj „Jerry“).

La satelitoj estis lanĉitaj la 17-an de marto 2002 de Pleseck en preskaŭ polusa (inklino=89°) kaj cirkulara orbito kun komenca alteco de 500 km. La satelitoj postkuras sin en distanco de ĉirkaŭ 200 km, kaj daŭre mezuras sian distancon en ekstrema precizeco.
Kiam la unua satelito alproksimiĝas al regiono kun pli alta gravito, ĝi rapidiĝas kaj la distanco al la ĝemela satelito pligrandiĝas. Inverse, kiam la dua satelito trakuras tiun regionon, la distanco malgrandiĝas. Tiel la du satelitoj povas precizege mezuri la gravitokampon de la tero.

La projekto estas komuna entrepreno de DLR kaj NASA/JPL. Post kelkaj jaroj ĝi estos esplorinta la teran geoidon en precizeco de ĉirkaŭ 1 cm, kvin- ĝis dekoble pli ekzakte ol antaŭe.

Krome GRACE ebligas - per laŭtempa komparo de la akumulitaj datumoj - mezuri ŝanĝojn de la geoido: la glaciamaso de antarkto malpliiĝis ene de nur 3 jaroj je ĉ. 150 km³, kiu rezultigas plialtiĝon de la marnivelo je 0,4 mm jare.

## Vidu ankaŭ

* Geoido
* GOCE — pli moderna sputniko (2009—2013)

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2007-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2009-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
*  Arkivigite je 2008-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
* NSSDC: GRACE 1 Arkivigite je 2009-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
* NSSDC: GRACE 2 Arkivigite je 2016-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
* "Paarlauf in der Erdbahn" - Artikel zu GRACE auf dem Geowissenschaften-Portal planeterde Arkivigite je 2008-12-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Weblink zu Orbit und Sichtbarkeit von Satelliten (Die GRACE-Satelliten sind zwei Mal pro Jahr mit bloßem Auge sichtbar)
# Starlink

| Starlink
 |
| --- |
| Starlink |
|  |
|  |
| **satellite internet constellation (en)  ongoing project (en)**  |
| **Dum** | januaro 2015 - nekonata/nuntempe
 |
| Lando
 | Usono
 |
|  |

**Starlink** estas la varmarko de reto de komunikaj satelitoj por la tutmonda Interreto de SpaceX. Ĉi tiu reto estos kunmetita el ĉirkaŭ 12 000 satelitoj en malalta orbito kaj en tre malalta orbito kaj estas atendita ekfunkcii en 2020.

Prezento de **Starlink**-terminaloLa kompanio SpaceX efektivigis la projekton kun granda sekreto, kaj la detaloj pri ĝi estas sufiĉe provizoraj.

Estas atendite, ke estos du interkovritaj kaj sinkronigitaj konstelacioj kun malsamaj karakterizaĵoj: 7 518 aparatoj funkciantaj en V-bendo kaj 4 425 aparatoj funkciantaj en Ku kaj Ka-bendoj.

En septembro 2022, mapo estis publikigita en la oficiala retejo de la kompanio, kiu montris en kiuj landoj eblas konektiĝi al la reto Starlink, en kiu ĝi estas atendata poste, kaj en kiuj landoj ĝi ne disponeblos.

## Trajtoj de la reto

La satelitoj verŝajne estos malgrandaj kaj malpezaj (100 ĝis 500 kg) kaj la konstelacio havos pli ol 4 000 el tiuj satelitoj en orbito en alteco de 1100 km. La satelitoj estos konektitaj unu al la alia per lasera optika konekto kaj enfazaj antenoj en la Ka kaj Ku-bendoj.

La celo de la firmao estas povi amasprodukti satelitojn, tiel ke la produktadkostoj de ĉiu unuo estos multe pli malaltaj ol la produktadkostoj de la hodiaŭaj satelitoj.

La reto ne estas dezajnita por konkuri kun la reto Iridium, ĉar ĝi disponigas konekton de malgrandaj, porteblaj aparatoj, dum la reto Starlink estas dezajnita por ligi fiksajn staciojn uzante platfazajn antenojn kiuj sekvos la satelitojn.

La reto ne uzos la IP-protokolon, sed sian propran protokolon nomitan Starlink P2P.

## Provsatelitoj

La du unuaj satelitoj se temas pri testado de la koncepto kaj teĥnologio de la retprovizanto estis nomitaj Microsat 1a kaj Microsat 1b. Ili estis planitaj por esti lanĉitaj en 2015, sed ilia lanĉo estis nuligita.

En 2018 oni anoncis, ke profitante la lanĉon de hispana satelito (satelito "Paz") estos lanĉitaj por la konstelacio du novaj provsatelitoj, origine nomitaj Microsat 2a kaj Microsat 2b kaj fine alinomitaj de Tintin A kaj Tintin B.

La du provsatelitoj estas en cirkla orbito 625 km super la Tero kun alta kliniĝo kiu estas atendita daŭri de 6 monatoj ĝis 1 jaro.

Malsamaj voĉoj identigis ĉi tiun projekton kun ĉeno de ĉirkaŭ 30 moviĝantaj lumoj viditaj de Barcelono aŭ Valencio la 5/3/2020.

## Kiel kontraŭcenzurilo dum amasprotestoj

## Vidu ankaŭ

* IRIS²

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo

## Tradukfonto

|  |  |
| --- | --- |
|  | En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de teksto el la artikolo "Starlink" en la kataluna vikipedio (fonta versio 27129077). En historio de la alilingva artikolo troveblas la kontribuantoj. |
# Jupiter Icy Moons Explorer

| *Jupiter Icy Moons Explorer* |
| --- |
|  |
| Artista bildo de la kosmoŝipo JUICE
 |
| Lando
 |  Eŭropo
 |
| Organizaĵo
 | Eŭropa Kosma Agentejo
 |
| Lanĉdato
 | 14-a de aprilo 2023
 |
| Lanĉo-veturilo
 | Ariane 5
 |
| Teĥnikaj ecoj
 |
| Pezo
 | 6000 kg
 |
| Aliaj informoj
 |
| Retpaĝaro
 | Retejo de EKA
 |
|  |

**Jupiter Icy Moons Explorer**, ofte nomata per la akronimo **JUICE** aŭ **Juice**, estas kosmomisio de la Eŭropa Kosma Agentejo lanĉita la 14-an de aprilo 2023 al la naturaj satelitoj de Jupitero per raketo Ariane 5 (VA260). La kosmoŝipo ekorbitos ĉirkaŭ Jupitero en julio 2031 kaj poste esploros tri el la kvar galileaj lunoj — Kalisto, Eŭropo kaj Ganimedo — farante plurajn preterflugojn. La kosmoŝipo poste eniros orbiton ĉirkaŭ Ganimedo en decembro 2034 por pli detala esplorado de ĉi tiu satelito, kiu estas planita esti kompletigita en septembro 2035. Por atingi la Jupiteran sistemon, la sondilo uzas gravitan helpon de la Tero tri fojojn kaj de Venuso.

La ĉefa celo de la misio estas determini ĉu kondiĉoj favoraj al la apero de vivo ĉeestas en la subglaĉeraj oceanoj, kiuj ŝajnas ekzisti sur tri el la kvar galileaj lunoj. La celo estas mezuri la karakterizaĵojn de ĉi tiuj oceanoj kaj kompreni kiel ili formiĝis. Pluaj esploroj estos faritaj pri Kalisto, kaj pli specife Ganimedo, kiu havas aparte gravan magnetan kampon. La kosmosondilo ankaŭ devus antaŭenigi nian scion pri la atmosfero kaj magnetosfero de la planedo Jupitero.

La kosmosondilo JUICE pezas ĉirkaŭ 6 tunojn kaj uzas sunpanelojn por generi sian elektron. Ĝi portas ĉirkaŭ 285 kilogramojn da scienca instrumentaro. Ĉi tiu inkluzivas spektrometrojn por esplori la konsiston de la grundo kaj atmosfero de la lunoj, fotilon kaj altometron por krei topografian mapon de ĝia surfaco, radaron por esplori la surfacajn tavolojn de la subgrundo, inkluzive de la glacikrusto kaj eblaj oceanoj, radioeksperimenton por dedukti la internan strukturon de lunoj, magnetometron, kaj kampajn kaj partiklajn mezurinstrumentojn por determini la karakterizaĵojn de la kosma medio.

JUICE estas la unua ĉefa scienca misio (L-klaso) de la scienca kosmoprogramo Cosmic Vision de EKA por la jardeko 2015-2025. La projekto estis lanĉita sub la nomo *Jupiter Ganymede Orbiter* (JGO) sed estis iomete restrukturita kaj renomita post la rezigno de NASA en 2010 pri ĝia misio *Jupiter Europa Orbiter* (JEO) al la luno Eŭropo, kun kiu JGO formis la *Europa Jupiter System Mission - Laplace* (EJSM - Laplace). JUICE, kontraŭe al la kosmoastronomiaj projektoj ATHENA kaj NGO, estis elektita de la Scienca Programa Komitato de EKA en majo 2012. Ĝi estas la unua plene eŭropa kosmosondilo sendita al la eksteraj planedoj de la Sunsistemo.
# Luna 25

Artista bildigo de Luna 25
**Luna 25** (ruse Луна-25), aŭ antaŭe **Luna-Glob** (Луна-Глоб, "Luna Globo"), estas rusa kosmoesplormisio, kiu estis lanĉita la 11-an de aŭgusto 2023 al la Luno.

Luna 25 devis alteriĝi de la Suda Poluso de la Luno. La misio markis la revenon de Rusio al la Luno post kvin-jardeka hiato (la antaŭa luna misio de Sovetunio estis la Luna 24 provaĵo-revenmisio, en 1976) kiel parto de la projekto Luna. La kosmosondilo, kiu devis funkcii dum almenaŭ unu jaro, kunportis diversajn eksperimentojn kaj teknologiajn demonstrantojn same kiel borilon, por kolekti grundajn specimenojn por analizo.

La reveno al la Luno de Rusio estis decidita en 2012 post la fiasko de la marsa misio Phobos-Grunt. Tamen, la konstruado de Luna 25, malhelpita pro la perdo de kapabloj de la rusa spaca industrio, estis tre malrapida. Luna 25 devis pavimi la vojon por la lanĉo de aliaj, pli ambiciaj lunaj misioj, nome Luna 26, Luna 27 kaj Luna 28. La misio Luna 25 estis lanĉita la 11-an de aŭgusto el la kosmodromo Vostoĉnij en la rusa Malproksima Oriento. La sondilo kraŝis sur la Luno naŭ tagojn poste, nome la 20-an de aŭgusto, dum la surteriĝofazo.

Jurij Borissov, la direktoro de Roskosmos (la Federacia Kosma Agentejo de Rusio) malkaŝis la ĉefan kaŭzon de la kraŝo de la rusa sondilo Luna-25, kiu okazis unu tagon antaŭ la planita alluniĝo. "Bedaŭrinde, la motoro ne haltis kiel planite, laŭ la ciklogramo, [...] funkciante dum 127 sekundoj anstataŭ dum 84 sekundoj," Jurij Borissov raportis vive sur la televidkanalo Rossiya 24, aldonante, ke la sondilo "fakte kraŝis" kontraŭ la natura satelito de la Tero. Restas vidi tion, kio kondukis al ĉi tiu efiko. Kiel tia, urĝa komisiono komencis studi la cirkonstancojn kaj devus prezenti siajn unuajn rezultojn en proksima estonteco, kiuj estos konsiderataj por la venontaj misioj, diris sinjoro Borissov."<ref>"
# Moskeo de Fatih

| Moskeo de Fatih |
| --- |
|   |
|

|   Estas |
| --- |
| moskeo, vidindaĵo, historia konstruaĵo [+] |

 |
| Koordinatoj | 41° 1′ 11″ N, 28° 56′ 59″ O (mapo)41.01972228.949722 |
|

---

 |
| Arkitekto | Atik Sinan |
| Materialo | granito [+] |
|

---

 |
| Estiĝo | 1464 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Moskeo de Fatih (Istanbulo Fatih)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Moskeo de Fatih (Istanbulo)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Moskeo de Fatih |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Fatih Mosque** [+] |
|  |

Moskeo de Fatih.
La **Moskeo de Fatih** (turke *Fatih Camii*, "Moskeo de la Konkeranto") estas otomana moskeo en la distrikto Fatih de Istanbulo, Turkio. La origina moskeo de la loko estis konstruita inter 1463 kaj 1470 sur la loko de la Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj. Ĝi estis ege damaĝita en 1766 peo tertremo kaj estis rekonstruita en 1771 laŭ diferenca desegno. Ĝi estas unu el la plej grandaj ekzemploj de Otoman-islama arkitekturo en Istanbulo kaj reprezentas gravan etapon en la disvolvigo de klasika otomana arkitekturo. Ĝi estas nomita laŭ la otomana sultano Mehmedo la Konkeranto, konata en turka kiel Fatih Sultan Mehmed, nome otomana sultano kiu konkeris Konstantinopolon en 1453, kiu poste iĝos Istanbulo.

La madraso Sahn-ı Seman, grava centro por studo de variaj tradiciaj islamaj sciencoj kiel teologio, juro, medicino, astronomio, fiziko kaj matematiko, estis parto de la Moskeo Fatih kaj estis fondita de la persa astronomo Ali Kuŝĝi kiu estis invitita de Mehmed al lia kortego en Istanbulo.

## Bildaro

* Okcidenta flanko
* Interno
* Plafono
* Interno
* Kupoloj
* Ornamado
* Fiŝokulo
* Moskeanoj
* Korto

## Vidu ankaŭ

* Listo de moskeoj
* Otomana arkitekturo

## Bibliografio

* Babinger, Franz (1992). Mehmed the Conqueror and His Time. Bollingen Series 96. Tradukita el germana de Ralph Manheim kaj eldonita de William C. Hickman. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-09900-6. OCLC 716361786.
* Cruikshank, Dan (1996). Sir Banister Fletcher's A History of Architecture. Architectural Press. ISBN 0-7506-2267-9.
* Freely, John (2000). Blue Guide Istanbul. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-32014-6.
# Memento mori

*Memento mori* super skeleta kranio. Tomboŝtona surskribaĵo (1746). Edinburgo. Preĝejo de Sankta Cuthbert.
Memento mori (en Latino: "memoru ke vi mortos") estas la mezepokaj latinkristanaj teorio kaj praktiko de meditado pri morteco, ĉefe kiel rimedo konsideri la *vanitas* (vanteco) de la surtera vivo kaj la transira naturo de ĉiuj surteraj havaĵoj kaj celoj. Ĝi estas rilata al *ars moriendi* ("Arto morti") kaj simila literaturo. *Memento mori* estis grava parto de asketaj fakoj kiel rimedo perfektigi la karakteron kultivante malintereson kaj aliajn virtojn, kaj turnante atenton al la nemorteco de la animo kaj al la postvivo.

En arto, *memento mori* estas artaj aŭ simbolaj rememorigiloj de morteco. En la arta kunteksto de Eŭropa Kristanismo, "la esprimo [...] disvolviĝis kun la kresko de Kristanismo, kiu emfazis Ĉielon, Inferon, kaj savon de la animo en la postvivo".

## Vidu ankaŭ

* Makabro

## Notoj
# Grado farenhejta

**Farenhejtaj temperatur-konvertaj formuloj**
| Konverti el la sistemo
 | al la sistemo
 | Formulo
 |
| --- | --- | --- |
| celsia | farenhejta |  ℉ = ( °C × 9/5) + 32
 |
| farenhejta | celsio |  °C = ( ℉ − 32) × 5/9
 |
| farenhejta | kelvina | K = ( ℉ + 460) × 5/9
 |
| kelvina | farenhejta |  ℉ = (K × 9/5) − 460
 |

 - ﻿ Landoj kiuj uzas Fahrenheit ( ℉).
 - ﻿ Landoj kiuj uzas kaj Fahrenheit ( ℉) kaj Celsio ( °C).
 - ﻿ Landoj kiuj uzas Celsio ( °C).

Kompraru la du termometrojn kun celsia kaj farenjejta gradoj
La **grado farenhejta** (mallonge  *℉*) estas mezurunuo de temperaturo, nomita laŭ Gabriel Fahrenheit.

La farenhejta skalo estis larĝe uzata antaŭ la 1960-aj jaroj, kiam nacioj tra la tuta mondo enkondukis la celsian skalon kiel parto de vasta normigo. Nuntempe, la skalo plej vaste uzatas parole en Usono kaj Jamajko, sed ankaŭ la celsia skalo malvaste (kaj en sciencaj ĉirkaŭtekstoj vaste) uzatas tie.

## Vidu ankaŭ

* Fahrenheit 451
# Supernovao de tipo Ia

Dosiero:Main tycho remnant full.jpgKomponita bildo je diversaj ondolongoj pri restaĵo de Supernovao 1572 (la *Nova de Tycho*). Supernovao de tipo Ia observita en 1572 de la dana astronomo Tycho Brahe.
**Supernovao de tipo Ia** estas kategorio de supernovaoj kiuj rezultas el eksplodo de Blanka nano. Blanka nano estas restaĵo de stelo kiu kompletigis sian vivciklon en kies eno la nuklea fuzio jam ĉesis; tamen, ĉe la blankaj nanoj de komuna kategorio la karbono-oksigeno daŭrigas produkti fuzion, kiu disvastigas grandan kvanton da energio kiam ilia temperaturo konserviĝas sufiĉe alta.

Vidpunkte de fiziko, la blankaj nanoj kun malalta procento de rotacio. estas limigitaj al masoj malpli altaj ol la limo Ĉandraseĥar 1,44 rilate la sunaj masoj. Tiu estas la maksimuma maso kiu povas esti subtenita de la elektronoj en degenera stelo; ĉe tiu limo la blankaj nanoj tendencus kolapsi. Se blanka nano iom post iom kreskigas sian mason ĝin forŝirante de stelo kamarada, oni opinias ke ĝia nukleo atingus la temperaturon postulitan por ke la elektrona premo degeneru. Ĉe tiu grando la blankaj nanoj tendencus kolapsi. Se blanka nano atingus la temperaturon postulitan por la fuzio de karbono-oksigeno en la momento de atingo de ĝia limo. Se blanka nano fandiĝas kun kararada stelo (evento vere malofta). ĝi povus superi la limon kaj komenci kolapsi, reakirante la temperaturon ĝis fuzipunkto. En la daŭro de kelkaj sekundoj, sufiĉa frakcio de la nana materio vorticas en termika reago sufiĉa por diserigi la stelon per eksplodo simila al tiu de supernovao.

Tiu kategorio de supernovaoj produktas rimarkindan pintvaloron de lumeco, por la homogena maso de la blanka nano kiu eksplodus pro la kreska meĥanismo. La stabileco de tiu valoro permesas utiligi tiun tipon de eksplodo kiel standartan kandelon por kalkuli la distancon de la gastiganta galaksio, ĉar la videbla magnitudo de la supernovaoj dependas precipe de la distanco.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Supernovaoj de Ib kaj Ic
* Supernovao de tipo II
* Restaĵo de supernovao
* Nukleosintezo de la supernovaoj
* Detonacio de la karbono
# Gugloplekso

**Gugloplekso** (angle *googolplex*) aŭ **guglego** estas la nombro: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Oni ankaŭ povas skribi ĝin kiel: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
aŭ

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
aŭ kiel la cifero 1 sekvata de guglo (10100) da nuloj. En jaro 1920 Edward Kasner kaj lia nevo Milton Sirotta inventis la vorton "googol" (esperante "guglo"). Milton proponis la terminon "googolplex" (esperante "gugloplekso") kiel "la cifero unu sekvata de skribitaj nuloj ĝis via laciĝo". Kasner decidis adopti pli formalan difinon "ĉar diversaj homoj ne laciĝos post la sama tempodaŭro".

## Kiom granda estas gugloplekso?

Jam unu guglo estas pli granda ol la nombro de subatomaj partikloj en la konata universo, kiun diversaj sciencistoj taksis je 1072 ĝis 1087. Gugloplekso estas *unu sekvata de guglo da nuloj*, tial ne eblas skribi aŭ konservi gugloplekson kiel dekuman nombron, eĉ se la tuta materio de la universo estus transformita al papero kaj inko.

## Referencoj
# La Bela Mondo kaj Universo

La Bela Mondo kaj Universo estis laŭ la Enciklopedio de Esperanto en la 1930-aj jaroj konsiderata inter el la plej belaj, artaj, luksaj esperantaj magazinoj kiuj ĝis tiam aperis. fotaĵon valoraj artaĵoj. *La Bela Mondo* eliris nur de julio 1908-julio 1909, IV-j-32-48 p. entute 2 vol. kun 376 paĝoj. 24x16. Redaktis d-ro Albert Schramm en Dresden, produktis eldonejo Heckner, Wolfenbüttel. *Universo* aperis de sept. 1909-aŭg. 1912 en 3 vol. kun 384, 384, 29 paĝoj 24x16. Redaktis prof. Siegfried Lederer kaj d-ro Schramm, same eldonejo Heckner, Wolfenbüttel.

kovrilo de numero el 1908
kovrilo de numero el 1910
## Referencoj

*Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* La Bela Mondo kaj Universo *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

## Eksteraj ligiloj

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
# Universo (matematika)

Venna diagramo de iu aro A en la universo Ω
En matematiko, kaj speciale en aro-teorio kaj matematika logiko **universo** estas aro aŭ klaso da ĉiuj objektoj konsidereblaj en koncerna formala kunteksto.
# Observebla universo

| Observebla universo
 |
| --- |
|  |
| logaritma bildigo de la observebla universo
 |
| **observebla universo**  |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Murego CfA2 superamasa komplekso de Fiŝoj–Baleno granda kvazararo Murego BOSS Murego de Sloan Granda Muro de Herkulo-Norda Krono grandega kvazararo  vd |

 |
|  |

La **observebla universo** estas globforma regiono de la universo konsistanta el la tuta materio kiu povas esti observita de la Tero aŭ ĝiaj spacbazitaj teleskopoj kaj esploraj enketoj nuntempe, ĉar la elektromagneta radiado de tiuj objektoj havis tempon atingi la Sunsistemon kaj la Teron ekde la komenco de la kosmologia ekspansio. Povas ekzisti 2 duilionoj da galaksioj en la observebla universo, kvankam tiu nombro estis taksita en 2021 je nur kelkcent miliardoj surbaze de datumoj de Novaj Horizontoj. Supozante ke la universo estas izotropa, la distanco al la rando de la observebla universo estas proksimume la sama en ĉiu direkto. Tio signifas, ke la observebla universo estas sfera regiono centrita je la observanto. Ĉiu loko en la universo havas sian propran observeblan universon, kiu povas aŭ eble ne interkovras kun tiu centrita sur la Tero.

filmo: "Kian formon havas la universo?", kun voĉa klarigo germane kaj kun esperantlingvaj subtitoloj
# Galaksia filamento

Strukturo de la universo
En kosmologio, **filamento da galaksioj** (aŭ **galaksia filamento**) estas fadenforma kosma strukturo konsistanta el galaksioj gravite ligataj.

La filamentoj da galaksioj estas la plej grandaj el la kosmaj strukturoj; ilia tipa longeco estas 50 al 80 megaparsekoj; ili formas la limojn de la vakuoj.

La partoj de la filamentoj kie la galaksioj estas pli dense disdonitaj estas nomataj superamasoj. Vidita je tre granda skalo, la universo similas spongo kie fadenoj da materio ĉirkaŭas grandajn malplenaĵojn.
# Lumjaro

Estas 33 steloj ene de 12.5 lumjaroj ĉirkaŭ la Suno
Unu **lumjaro** estas la distanco, kiun trairas lumo en vakuo dum unu jaro. Analoge ankaŭ ekzistas la unuoj *lumhoro*, *lumsekundo* ktp.

La mallongigo de “lumjaro” estas **lj**.

* 1 lumjaro = 9,461 × 1015 metroj = 9,461 petametroj

La longo de lumjaro dependas de la elektita difino por *jaro*. Unu kalendara Gregoria jaro egalas 365,2425 tagojn de po 86 400 sekundoj, dum unu *sidera jaro* (tempo de unu sun-rondiro de la Tero, rilate al la steloj) egalas 365,256 363 051 tagojn. La Internacia Astronomia Unio rekomendas uzon de unu Julia jaro, t.e. 365,25 tagoj po 86400 sekundoj, kio donas la ekzaktan distancon

* 1 lumjaro = 9 460 730 472 580 800 metroj ≈ 9,46 petametroj

En astronomio, por indiki longegajn distancojn, oni plej ofte uzas la unuon *parseko* egalan al proksimume 3,26 lj. La parseko pli proksime rilatas al astronomiaj observoj. En sciencopopularigaj verkoj la plej ofta unuo tamen estas la lumjaro.

**Ekzemploj La Tero distancas de la Suno ĉirkaŭ 8,3 lumminutojn.
* La diametro de la orbito de Plutono (kiun oni iam konsideris la ekstera limo de nia sunsistemo) estas ĉirkaŭ 11 lumhoroj.
* La distanco al Proksima Centaŭro, la plej proksima stelo ekster la sunsistemo, estas 4,22 lumjaroj.
* La diametro de nia galaksio la Lakta Vojo estas ĉirkaŭ 100 000 lumjaroj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Astronomia unuo
* Parseko
* Lumrapido

## Eksteraj ligiloj

* Rekomendo de IAU pri mezurunuoj en astronomio Arkivigite je 2007-02-16 per la retarkivo Wayback Machine angle