# Lingva familio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Familio (apartigilo).* |

Oni grupigas lingvojn en arojn (ofte nomitajn "familioj") laŭ ilia historia parenceco:
lingvoj, kiuj ŝajnas deveni de komuna pralingvo, troviĝas en la sama lingvaro. Tiel oni ricevas arbecan strukturon.

La sekva tabelo montras unu tian strukturon. Pri kelkaj lingvaroj ekzistas diversaj opinioj, kaj iuj disdividoj estas esence arbitraj. Ĉi tiu tabelo estas iom konservativa, montrante nur lingvarojn, kies
parenceco estas ĝenerale agnoskita. Pli radikala klasigo estas priskribita en la artikolo pri lingva filono.

Pro konveno, por ke ne estu tro da lingvaroj en la supra nivelo, la tabelo uzas ankaŭ kelkajn geografiajn grupojn, sed tiuj estas klare distingitaj per la vorto "lingvaroj" en la titolo. Ekzemple, historia parenceco inter la nordkaŭkaza kaj sudkaŭkaza lingvaroj ne estas pruvita.

Evidente la tabelo ne mencias ĉiujn homajn lingvojn, da kiuj estas kelkaj miloj. La strukturo de iuj familioj estas iom simpligita; pli da detaloj troviĝas eventuale en la artikolo pri la koncerna familio. Kreolaj lingvoj kaj piĝinoj estas troveblaj artikolfine. Planlingvoj estas ellasitaj pro ilia alispeca deveno. Listo de senparencaj lingvoj (lingvoj, kiuj ne apartenas al konata familio) troviĝas en aparta artikolo.

Iuj familioj estas rigardeblaj ankaŭ kiel lingvoj kun dialektoj, kaj multaj lingvoj estas rigardeblaj ankaŭ kiel familioj de proksime parencaj lingvoj.

## Mapoj

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Tridekses lingvaroj de la mondo (nuna etendiĝo)  |
| --- |
|  Afrikazia lingvaro - ﻿ Berbera lingvaro
 - ﻿ Ĉada lingvaro
 - ﻿ Kuŝida lingvaro
 - ﻿ Ŝemida lingvaro
 Altaja lingvaro - ﻿ Korea lingvo
 - ﻿ Japana lingvaro
 - ﻿ Mongola lingvaro
 - ﻿ Tungus-manĉura lingvaro
 - ﻿ Tjurka lingvaro
 | - ﻿ Indianaj lingvaroj
- ﻿ Aŭstraliaj lingvaroj
- ﻿ Aŭstralazia lingvaro
- ﻿ Aŭstronezia lingvaro
- ﻿ Kaŭkaziaj lingvaroj
- ﻿ Dravida lingvaro
- ﻿ Eskimo-aleuta lingvaro
 Ĉinotibeta lingvaro  - ﻿ Ĉina lingvaro
 - ﻿ Tibeto-birma lingvaro
 |  Hindeŭropa lingvaro  - ﻿ Albana lingvo
 - ﻿ Armena lingvo
 - ﻿ Balta lingvaro
 - ﻿ Kelta lingvaro
 - ﻿ Ĝermana lingvaro
 - ﻿ Greka lingvo
 - ﻿ Hindarja lingvaro
 - ﻿ Irana lingvaro
 - ﻿ Latinida lingvaro
 - ﻿ Slava lingvaro
 | - ﻿ Kojsanaj lingvaroj
- ﻿ Niĝerkonga lingvaro
- ﻿ Nilo-sahara lingvaro
- ﻿ Prasiberiaj lingvaroj
- ﻿ Papuaj lingvaroj
- ﻿ Kradaja lingvaro
- ﻿ Urala lingvaro
- ﻿ Eŭska lingvo
 |

 |  |
|

| Nuntempa distribuo de 18 grandaj lingvo-familioj en la mondo.  |
| --- |
| - ﻿ Afrikazia
- ﻿ Niĝerkonga
- ﻿ Nilo-sahara
 | - ﻿ Kojsana
- ﻿ Hindeŭropa
- ﻿ Kaŭkazia
 | - ﻿ Altaja
- ﻿ Urala
- ﻿ Dravida
 | - ﻿ Ĉinotibeta
- ﻿ Aŭstralazia
- ﻿ Aŭstronezia
 | - ﻿ Aŭstralia
- ﻿ Papua
- ﻿ Kradaja
 | - ﻿ Amerinda
- ﻿ Na-denea
 | - ﻿ Eskimo-aleuta
- ﻿ Senparenca lingvo
 |

 |

## Lingvaroj el Afriko

Lingvaroj en Afriko.
Inter la senparencaj lingvoj de Afriko estas la haza kaj sandava.

### Afrikazia

* berbera
* ĉada (haŭsa)
* egipta (kopta)
* kuŝida (somala)
* omota
* ŝemida (amhara, araba, hebrea)

### Koja

nama

### Ĵua

kunga

### Niĝerkonga

* senegala (fula, volofa)
* mandea (bambara)
* krua
* gura (morea)
* kvaa (aŝantia)
* volta-niĝera (evea, fonua, igba, joruba)
* benve-konga (bantua: svahila, lingala, kosa k zulua, ŝona)
* kordofanaj (nubaaj) lingvaroj

### Nilo-sahara

* nilota
* nubia

### Tua

## Lingvaroj el Eŭrazio

Inter la senparencaj lingvoj de Eŭrazio estas la ajnua, buruŝaska, etruska, korea, nivĥa, sumera, kaj la eŭska aŭ baska.

### Altaja

* Mongola
* Tjurka (turka, azerbajĝana, uzbeka, ujgura)
* Tungus-manĉura

### Andamana

### Aŭstralazia

Kmera (kamboĝa), vjetnama, nikobara

### Aŭstronezia

Formosaj lingvoj

Tetuna, balia, cebua, ĉamora, java, malagasa, malaja (enhavante la indonezian), sunda, tagaloga (enhavante la filipina), fiĝia

Polinezia lingvaro: havaja, maoria, samoa

### Abĥaz-adigea

Abĥaza

### Ĉinotibeta

Nepala (kontraŭ la nacia nepalia lingvo), birma, tibeta, ĉina

### Ĉukĉa-kamĉatka

### Dravida

Kanara, malajala, tamila, telugua

### Hindeŭropa

* albana
* armena
* balta (latva, litova)
* ĝermana (i.a. norvega - sveda, dana, angla, germana k.a.)
* greka
* hinda (bengala, urduo (enhavante la hindian), nepalia, cigana)
* irana (persa, kurda, paŝtoa)
* italida (latina kaj ĝiaj idoj: itala, franca, hispana, portugala, rumana)
* kelta (kimra, irlanda)
* slava (ĉeĥa kaj slovaka, pola, rusa, ukraina, serba kaj kroata, slovena, bulgara)

### Japaneca

* Japana

### Jeniseja

* Keta

*Vidu Dene-jeniseja lingvaro*

### Jukagira

### Kartvela

Kartvela

### Kradaja

* Tajeca: siama, laŭa, ĝuanga

### Mjaŭ-jaŭa

### Naĥ-dagestana

Ĉeĉena, inguŝa

### Urala

* Finneca (estona - finna)
* Ugra (hungara)

## Indianaj lingvaroj el Nordameriko

Distribuo de lingvo-familioj kaj senparencaj lingvoj norde de Meksikio en la epoko de unua kontakto kun eŭropanoj.
Estas multaj senparencaj lingvoj en Nordameriko, kiel la hajda, la taraska kaj la zunia. Inter la lingvaroj estas:

### Eskim-aleŭta

Inuita, jupika

### Dene-jeniseja

Keta, tlingita, ĉipevajana, navaha

*Vidu Na-denea lingvaro*

### Algonkeneca

* Viota
* Juroka
* Algonkena (oĝibva, slavia, kria, ĉejena, mikmaka)

### Saliŝa

Laŝucida

### Vakaŝana

Hejlcuka, nutka

### Siua

Lakota, mandana, omaha

### Irokeza

Mohoka, Ĉeroka

### Muskoga

* Ĉakta

### Penuta

*(per Delancey 2006)*

* Cimŝiana
* Ĉinuka
* Oregona penuta (kusa, alsia, sajusla)
* Plataĵa penuta (sahaptiana, klamata, molala)
* Majdua
* Jokuca
* Utia (mivoka, mucuna)
* ? Vintua (patvena)
* ? Kalapuja
* ? Takelma

### Ĥoka

*Hipoteza lingvaro. La sekvantaj estas eblaj lingvaretoj kaj senparenculoj.*

* Karuka
* Ŝasta
* Ĉimarika
* Jana
* Aĉumavi-acugevia
* Vaŝa
* Eselena
* Salena
* Pomoa
* Juma (kokopa, havasupaja)

### Jut-azteka

Naŭatla, ŝoŝona, hopia

### Otomi-mangea

* Otomi-pamea (otomia, pamea, matlacinka)
* Ĉinanteka
* Tlapanekeca (tlapaneka)
* Mangeeca (mangea)
* Popolokeca (popoloka, mazateka)
* Zapoteka
* Miŝtekeca (miŝteka, kvikateka, trikia)

### Miŝe-zokea

* Miŝea
* Zokea

### Majaeca

Grandaj lingvoj: Majaa (jukateka), vasteka, cocila, celtala, ĉola, kakĉikela, kekĉia, kiĉea, mamea, ĉuĥa, hakalteka (poptia), kanhobala, iŝila, pokomama, pokomĉia, cutuhila

## Indianaj lingvaroj el Sudameriko

Estas multaj senparencaj lingvoj en Sudameriko, kiel la mapuĉa kaj pirahana. Inter la lingvaroj estas:

### Ajmareca

* Ajmara

### Aravakeca

* Majpura (taina, garifuna, gvahira, aravaka)
* Gvahiba
* Arava

### Ĉibĉeca

Ĉibĉa

### Ĉokoa

* Ĉokoa (embera)

### Ĵea

Ŝavantea, kajnganga

### Karibeca

* Kariba

### Keĉua

* Keĉua

### Pano-takana

Takana, ŝipiba

### Tukaneca

Tukana

### Tupieca

Gvarania, tupia

## Papuaj lingvaroj

Troviĝas multaj senparencaj lingvoj en Papulando. Inter la lingvaroj estas:

### Tra-papulanda

*Enhavas la plejparton de la papuaj lingvoj*

### Okcidenta papua

### Toriĉela

### Sepika

### Ramu-subsepika

### Sud-centra papulanda

### Norda bugenvila

rotokasa

## Aŭstraliaj lingvaroj

Troviĝas pluraj senparencaj lingvoj en Aŭstralio. Inter la lingvaroj estas:

### Pama-nungaa

*Enhavas la plejparton de la aŭstraliaj lingvoj*

### Gunvingua

### Arnhemlanda

### Dalia

### Vorora

### Njulnjula

## Mikslingvoj, kreola lingvoj, kaj piĝinoj

* Miĉifa
* Haita
* Tok-pisino

## Vidu ankaŭ

* Deveno de lingvo
* Lingvistiko
* Lingva klasifiko
* Listo de lingvoj
* Planlingvo, Konstruita lingvo, Lingva rekonstruo

## Eksteraj ligiloj

* Skemo de la hindeŭropaj lingvoj