Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Le Soir

|  |
| --- |
| Le Soir |
|  |
| **gazeto** |
| Ĝenro
 | ĝenerala
 |
| Periodeco
 | ĉiutaga
 |
|

---

 |
| Lando
 | Belgio
 |
| Urbo
 | Bruselo
 |
| Publikigisto
 | Rossel
 |
| Ĉefredaktisto
 | Béatrice DELVAUX
 |
| Establodato
 | 1887
 |
| Politiko/ Ideologio
 |
progresismo • federaciismo

 |
| Posedata de
 | Rossel vd |
| Lingvoj
 |
franca

 |
| Eldonkvanto
 | 125 000
 |
| ISSN
 | -
 |
|

---

 |
| Retejo
 |
 |
|  |

**Le Soir** (eo:"La Vespero") estas belga franclingva gazeto. Fine de 2005 ĝi estis stile reviziita. Ĝi konsistas el tri kajeroj:

1. ĝeneralaj informoj (La Une, Opinion)
2. ekonomio kaj sporto
3. kulturo

## Suplementoj

* **Swarado** por junuloj
* **Le Mad** pri filmo, muziko, koncertoj ktp
* **L'Immo **Les Routes** pri aŭtoj
* **Les Livres** pri libroj
* **Zap** pri televido

## Nombro de legantoj

Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, *Le Soir* havas ĉiutage preskaŭ duona miliono da legantoj.

## Vidu ankaŭ

* Listo de gazetoj
# Nederlanda signolingvo

|  |
| --- |
| **Nederlanda signolingvo** |
| ?? (nederlande NGT) |
| **signolingvo • moderna lingvo** |
| **nederlandaj-belgaj gestolingvoj** |
| **Parolata en** | Nederlando
 |
| **Parolantoj** | 15 000
 |
| **Signantoj** | Proksimume 20 000
 |
| Lingvaj kodoj
 |
| **Lingvaj kodoj** |  |
| **ISO 639-2** | sgn-NL
 |
| **ISO 639-3** | dse
 |
| **Glottolog** | dutc1253
 |
| **Angla nomo** | Dutch Sign Language
 |
| **Franca nomo** | langue des signes néerlandaise
 |
|  |

Fingrolingvo en la nederlanda signolingvo
La **Nederlanda signolingvo** (nederlande: *Nederlandse gebarentaal* (NGT)) estas signolingvo kiu estas uzata en Nederlando por la komunikado inter surduloj kaj inter surduloj kaj nesurduloj.

## Historio de la nederlanda signolingvo

Antaŭ la normigo de la signoj (gestoj) en Nederlando oni uzis proprajn regionajn variantojn. Aŭ la uzado de signoj estis, kiel en Groningen, senkuraĝigita por akiri pli bonan memregadon de la surduloj. Dum la periodo 1900 ĝis 1980 la uzado de signoj en la instruado estis malpermesata (kiel sekvo de konvencio de Milano el 1875). Tamen surduloj inter si uzis signojn kaj tial ekestis kvin signo"dialektoj" en kaj ĉirkaŭ la surduloinstitutoj en la regionoj Groningen, Roterdamo, Amsterdamo, Voorburg kaj Sint-Michielsgestel.

Nuntempe ĉ. 5000 signoj estas normigitaj.
# Pralingvo

**Pralingvo** estas homa lingvo, el kies dialektoj devenas grupo da parencaj lingvoj (formantaj lingvofamilion) — ekzemple Latino rilate al la latinidaj lingvoj.

Plej ofte pralingvo estas lingvo mortinta. Se ĝi ne estas skribe registrita (kiel, ekz-e la praslava lingvo), oni povas provi ĝin rekonstrui per kompara analizo de ĝiaj posteuloj.

## Trarigardo de pralingvoj

* hindeŭropa pralingvo
* praslava lingvo
* rutena lingvo
* praarmena lingvo
* vulgara latino
* kelta pralingvo
* praĝermana lingvo
* praskandinava lingvo
* malnovnordlanda lingvo

## Esploristoj

* Jan Braun
* Ignacy Ryszard Danka
* Colin Renfrew

## Vidu ankaŭ

* deveno de lingvo
* monda pralingvo
* historia lingvistiko
* etimologio
* lingvoŝanĝiĝo
* universala lingvo

## Bibliografio

* Ernst Pulgram (1959), *Proto-Indo-European Reality and Reconstruction*, "Language", n-ro 35 julio–septembro 1959, p. 421–426, Cifereca objekta identigilo:10.2307/411229, JSTOR 411229
# Runo

**Runo** estas signo el iu el la runaj alfabetoj, malnovaj alfabetoj iam uzitaj en nord-eŭropaj landoj.

Ankaŭ multaj popoloj konservis tiun skribon aŭ memevoluigis propran signosistemon por la apartaj voĉoj, literoj ekz. el kojnoskribo. Ekz. la transilvaniaj hungaroj (sikuloj aŭ sekleroj) havis propran runoskribon, tielnomatan rovaĵon, kiun ili uzis kiel ornamaĵon sur lignaĵoj ĝis la 17-a jarcento.

*
*
*
*
*
*

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Orĥona runoskribo
* Runŝtono
* Etruska alfabeto
* Hungara runoskribo

## Eksteraj ligiloj

* hungare kaj angle pri la hungara runoskribo
* aboco de la hungara runoskribo
* detale pri la hungara (sikula) runoskribo / ankaŭ angle/ kelkaj pensoj de la paĝo estas pridisputitaj en sciencaj rondoj
# Skandinavio

| Skandinavio |
| --- |
| Mondregiono |
|   |
| regiono [+] |
|

---

 |
| Kontinento | Eŭropo |
| Landoj | Danio, Norvegio, Svedio |
| Koordinatoj | 64° 46′ 47″ N, 14° 45′ 39″ O (mapo)64.77964214.760936 [+] |
|  - koordinatoj | 64° 46′ 47″ N, 14° 45′ 39″ O (mapo)64.77964214.760936 |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Skandinavio (Skandinavio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Skandinavio |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Scandinavia** [+] |
|  |

Ruĝe: Norvegio, Svedio, Danlando.
Oranĝe: Finnlando, Islando, Ferooj.
Skandinavio kaj Finnlando fotita de satelito la 19-an de februaro 2003
La nomo de **Skandinavio** (aŭ **Skandinavujo**; norvege *Skandinavia*, dane kaj svede *Skandinavien*) onidire devenas de monaĥo iam misskribinta latinan nomon Scani, pri la dan-svedia regiono Skanio.

Kelkfoje uzata nur pri la Norveg-sveda duoninsulo, la "Skandinava duoninsulo", sed plejofte kiel kuniga nomo por Danio, Norvegio, kaj Svedio; landoj kies loĝantoj sentas sin gefrataj pro komuna historio, apudeco kaj eblo preskaŭ senprobleme kompreni la parencajn lingvojn, kiujn ili parolas.

La vorto estas ankaŭ erare uzata inkluzivante Islandon kaj Finnlandon, do mise uzata kiel sinonimo de la vorto Nordio. Islando kaj Finnlando tamen ne apartenas al Skandinavio.

## Historio

* Skandinava bronzepoko

## Vidu ankaŭ

* Nordio
* Thule

## Bibliografio

* Bo Sandelin, Financkrizo, Monato, Antverpeno, julio 1993, nº 7, paĝo 14. Pri financa krizo en Skandinavio en 1993.
# Neolitiko

| Neolitiko
 |
| --- |
|  |
| **arkeologia periodo**  |
| **prahistorio** |
| Komenco
 | 55-a jarcento a.K.E. vd |
| Fino
 | -3000 vd |
| Antaŭe
 | Mezolitiko vd |
| Poste
 | bronzepoko • ĥalkolitiko vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | frua neolitiko meza neolitiko malfrua neolitiko fina neolitiko ceramika neolitiko antaŭceramika neolitiko  vd |

 |
|  |

|  |
| --- |
| **Prahistoriaj epokoj** |
| **H** |   Latena Ferepoko
 |  | Protohistorio
 |
|   Halŝtata Ferepoko
 |
| **Ferepoko** |
|   Malfrua Bronzepoko
 |  |
|   Meza Bronzepoko
 |
|   Frua Bronzepoko
 |
| **Bronzepoko** |
|     Ĥalkolitiko
 |  |  |
|   Neolitiko
 | Prahistorio
 |
| Mezolitiko / Epipaleolitiko.
 |
| **P** |     Malfrua Paleolitiko
 |  |
|     Meza Paleolitiko
 |
|     Frua Paleolitiko
 |
|   Paleolitiko
 |
| **Ŝtonepoko** |

**Neolitiko** (el la greka: νεο, nova, juna kaj λιθος, ŝtono) estas prahistoria epoko (de la 8-a ĝis meze de la 5-a jarmilo antaŭ nia erao en Azio, ĝis fine de la 3-a jarmilo antaŭ nia erao en okcidenta kaj norda Eŭropo), dum kiu oni uzadis ilojn el poluritaj ŝtonoj.

Ekzistas du malsamaj difinoj:

* Laŭ la kvalito de la iloj kaj armiloj, ĝi estas la kulturo de la poluritaj ŝtonoj, karakterizita de altvaloraj iloj, kiuj konsistas el zorge prilaborita ŝtona klingo aŭ pinto kaj ligna aŭ osta tenilo. Laŭ tia difino ne ekzistas mezolitiko.
* Laŭ ekonomia formo, ĝi estas produkta ekonomia formo kun ŝtoniloj, kiu pro agrikulturo kaj/aŭ bredado distingiĝas de la mezolitiko de kolektantoj kaj ĉasantoj, kiuj jam havis altvalorajn ilojn.

La neolitiko: Hakilo el polurita ŝtono.
 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Neolitika arkitekturo.
## Kulturoj

* Liniceramika kulturo
* Ŝnurceramika kulturo

## Vidu ankaŭ

* *Homo sapiens*
* Stonehenge
* Silbury Hill
* Unuaj agrokulturistoj
* Antaŭceramika neolitiko
* Funelpokalkulturo
* Historio de la mondo
* Mehrgarh

## Eksteraj ligiloj

* www.jungsteinsite.de Fakliteraturo pri neolitiko
* Kulturoj de la ŝtonepoko Arkivigite je 2012-01-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri neolitiko en Oberfranken
* Bildoj de ŝtontombejoj kaj menhiroj en Germanio
# Funelpokalkulturo

| Funelpokalkulturo
 |
| --- |
|  |
| **materia kulturo loĝantargrupo**  |
| Komenco
 | 4200-aj jaroj a.K.E. vd |
| Fino
 | 2800-aj jaroj a.K.E. vd |
| Poste
 | Kulturo de Globa Amforo vd |
|  |

Pokalo el funeltombo en Skåne, Svedio
La area de la funelpokalkulturo (TRB) en Eŭropo
La **funelpokalkulturo** estis kulturo en la neolitiko de ĉirkaŭ 4350 ĝis 2800/2700 a K.

## Habitato

La nomo *funelpokalkulturo* estas kolektiva nomo. Estis granda nombro da parencaj komunumoj en la Nova Ŝtonepoko aŭ neolitiko, kiuj loĝis en suda Skandinavio kaj norda Eŭropo (ekde Nederlando ĝis la hodiaŭa Ukrainio).

La nederlanda branĉo apartenis al la *Okcidentgrupo*. Tiu grupo postlasis dolmenojn en ilia habitato, la hodiaŭa Drenthe kaj Malsupra Saksio. En la dolmenoj oni trovis funelformajn ceramikajn pokalojn.

La homoj kiuj apartenis al tiu kulturo vivis sur la sablogrundoj de Frislando kaj Drenthe. Simila kulturo ankaŭ troviĝas en norda Germanio, Danio kaj en partoj de Norvegio kaj Svedio

## Ceramiko

La ceramiko de la funelpokalkulturo antaŭ ĉio estis farita el argilo en nombro da specifaj karakterizaj formoj.

La starpiedopokalo havas formon de florvazo el argilo. Aliaj formoj similas al siteloj, korboj, bovloj, pelvoj, kolumkolboteletoj kaj suĉboteletoj.
# Ŝnurceramika kulturo

| Ŝnurceramika kulturo
 |
| --- |
|  |
| **materia kulturo**  |
| Komenco
 | 30-a jarcento a.K.E. vd |
| Fino
 | 2000-aj jaroj a.K.E. vd |
| Antaŭe
 | Funelpokalkulturo • Kulturo de Globa Amforo • Kulturo de Badeno • Jamna-kulturo vd |
| Poste
 | Kulturo de sonorilformaj pokaloj • Andronova kulturo • Brushed Ceramics Culture vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Battle Axe culture (en)  East Baltic Boat Ax сultures (en)   vd |

 |
|  |

La teritorioj en Eŭropo kun la ŝnurceramika kulturo (angle: **Corded Ware**), kulturo de badenio - viol-koloro (angle: Baden), 3000 da jaroj a.K., flav-koloro - Kulturo de kavaj tomboj (aŭ Jamna-kulturo) (4/3 miloj da jaroj a.K.)
Ŝnurceramika kulturo: Ceramikaĵoj de la tombejo Lilla Beddinge, en Skåne (Svedio); oni rimarku la markojn de la ŝnuroj en la ceramikaĵo (de tie venas ĝia nomo).
La **ŝnurceramika kulturo** estas vasta eŭropa arkeologia horizonto kiu komencis elstari fine de la regiona Neolitiko (la Ŝtonepoko), atingis sian pinton dum la Kalkolitiko (la Kuprepoko) kaj finiĝis komence de la Bronzepoko (tio estas, inter la jaroj 2900 kaj 2350 a.K).

Ankaŭ ĝi estas konata kiel la **batalhakila kulturo** aŭ **kulturo de unuopaj tomboj**, ricevante sian nomon laŭ la malsamaj arkeologiaj skoloj. Kaj la ceramiko ornamita per ŝnuroj kaj la batalhakiloj (simbolaj, ĉar ili estis tajlitaj sur ŝtono, kio iĝis ilin tre neefikaj armiloj por tiu epoko) estis tipaj viraj funebraj oferdonoj, deponitaj en unuopaj tomboj.

Ĝi estas asociita al la enkonduko de la metalo en norda Eŭropo kaj, laŭ kelkaj esploristoj, kun certaj lingvoj de la hindeŭropa lingvofamilio.

Tiu ĉi arkeologia kulturo etendiĝis tra tuta Eŭropo norde kaj centre, ekde la Rejno okcidente, ĝis la rivero Volgo oriente, inkluzive bona parto de la sekvaj landoj:

* Germanio
* Nederlando
* Danio
* Pollando
* Litovio
* Latvio
* Estonio
* Belorusio
* Ĉeĥio
* Slovakio
* nordo de Ukrainio
* okcidento de Rusio
* sudo de Norvegio
* sudo de Svedio
* sudo de Finnlando.
# Singularo

| Singularo
 |
| --- |
| **gramatika nombro**  |
| **leksema formo** |
|  |

**Singularo** aŭ **ununombro** estas gramatika nombro, montranta, ke oni parolas pri ununura persono, besto, objekto aŭ afero (junulo, hundo, tablo, kiso), diference de la pluralo, kiu parolas pri pli ol unu (junuloj, hundoj, tabloj, kisoj).

Tamen ekzistas ankaŭ vortoj, kiuj esprimas plurajn estaĵojn aŭ aferojn, kvankam ili havas singularan formon: junularo = junuloj kaj junulinoj, saltado = multaj saltoj ktp.

En kelkaj lingvoj eĉ ne ekzistas plurala formo, do oni uzas la singularan kun vortoj esprimantaj kvanton (multa homo).

## Malsimpleco en la diferenco inter singularo kaj pluralo

Christian Rivière en sia eseo *La pluralo* [2003] markas la diferencon inter singularo kaj pluralo kiel ne tiom simpla kiom ĝi ŝajnas. Ekzemple okaze de nulopeco, partitiva formo, demando, nekonateco, parametro, formulo, proksimumeco, entjeraj nombroj, mezuro, falsaj unuoj, logaritmaj unuoj ktp, kiuj okazoj ne estas certe precize unuo. Tiele la *uzo de la pluralo estas foje hazarda kaj fine arbitra*. Ankaŭ la bito estas komplika nombreblaĵo kiu ne povas esti matematike singularo, do ankaŭ pluralo iel malindas. Fakte la *uzo de plurala formo ĉe unuoj de la internacia sistemo, efektive malindas*. Krome la pluralo povas esti indikita per leksikaj aŭ morfologiaj rimedoj anstataŭ per la simpla finaĵo de la pluralo, ekzemple ĉe *multnombre*, *aro* ktp.

## Vidu ankaŭ

* Dunombro
* Multenombro

## Notoj
# Nominativo

**Nominativo** estas gramatika kazo en la lingvoj, kiuj havas deklinacian sistemon. Subjekto estas vorto aŭ vortoj kiu plejparte estas en la nominativo.

En Esperanto, nominativo estas markata per t. n. "*nula morfemo*": foresto de finaĵo -*n*, kio distingas ĝin de la markita per la finaĵo -*n* akuzativo. Al nominativo kondukas demando per *kio* aŭ *kiu*.

La vorto devenas de la latina "*nominare*" = nomi.
# Vokativo

**Vokativo**, aŭ **vokkazo**, estas unu el deklinaciaj kazoj, uzata por indiki kaj atentigi la personon, al kiu parolo estas adresata.

Supozeble vokativo estas parto de la hind-eŭropa deklinacia sistemo; ĝi estis en sanskrito, latina lingvo kaj la klasika greka. Inter la modernaj lingvoj, kie uzatas vokativo, eblas nomi kelkajn slavajn (pola, ĉeĥa, serba, ukraina) kaj keltajn (irlanda kaj skota).

Io simila al vokativo povas ekzisti ankaŭ en aliaj lingvoj, ekzemple:

* en tjurka lingvaro se persona nomo estas uzata en voka funkcio, ĝi ricevas akcenton al la unua silabo (kontraste al la pli natura — al la lasta);
* en la oseta lingvo (irana lingvaro) ekzistas vokaj formoj je -*aj* por limigita kvanto de vortoj: *uŝ* "virino, edzino" — *uŝaj* "hej, virino!"; *ĉizg/ĉizgaj* "knabino/hej, knabino" ktp.
* en la moderna parolata rusa ekzistas formoj kun forĵetita finaĵo -*a*: *Saŝ, vkljuĉi svet*! (Saŝa, ŝaltu la lumon!); *Len, ty gde*? (Lena, kie vi estas?) ktp.

En multaj lingvoj la signifo de vokativo estas transdonata sintakse aŭ per eksklamacioj kiel Esperantaj *ho*/*hej*: "Ho Dio mia, kion mi faru?", "Hej Petruĉjo, kial vi ne manĝas?" ks.
# Genitivo

**Genitivo** estas gramatika kazo de substantivoj kaj adjektivoj en pluraj lingvoj (ekzemple latina kaj la germana), kiu indikas posedon (latine, *canis puellae* = hundo-NOM knabino-GEN = "la hundo de la knabino"). Esperanto ne havas genitivan kazon, ĝi uzas la prepozicion "de" kiel en la franca lingvo. (Esperante nur ĝermoj de genitiva kazo ekzistas, kiel en tabelvortoj finiĝitaj per -ES.)

## Finaĵaj genitivoj

Ĉe kelkaj lingvoj la genitivo antaŭas, dum ke ĝi ĉe aliaj sekvas.

Antaŭaj
Ekzemploj:

* angle: the girl'**s** dog
* finne: tytö**n** koira
* latve: meiten**es** suns
* litove: mergait**ės** šuo
* svede: flickan**s** hund

Sekvaj
* germane: der Hund **des** Mädchen**s latine: canis puell**ae malsuprasorabe: pjas źowć**a**, pjas gólic**e perse : سگ دختر (Sage Dokhtar)
* pole: pies dziewczyn**y ruse: собака девочк**и suprasorabe: pos holc**y**

### Aldona poseda finaĵo

Kelkaj lingvoj, precipe tjurkaj, aldone metas posedan finaĵon de la tria persono al la posedaĵo.
Ekzemploj:

En tjurkaj lingvoj
* baŝkire: ҡыҙҙ**ың** эт*е*
* turke: kız**ın** köpeğ*i*

En aliaj lingvoj
* keĉue: sipas**pa** allqo*n*

## Prepozicioj

Multaj lingvoj ne havas genitivon kaj tial uzas prepozicion anstataŭ tio.

Ekzemploj:

* angle: dog **of** the girl
* esperante: la hundo **de** la knabino
* france: le chien **de** la fille
* hispane: el perro **de** la chica, el perro **de** la niña
* itale: il cane **de**lla ragazza
* nederlande: de hond **van** het meisje

## En astroscienco

En astroscienco, la genitivo de la latina nomo de stelfiguro uziĝas kun litero de la greka alfabeto por doni sisteman nomon de stelo; ekzemple, la genitivo de *Orion* (Oriono) estas *Orionis*, do Betelĝuzo, la plej brila stelo en Oriono, science nomiĝas *α Orionis*.

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2006-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
# Dativo

La **dativo** estas gramatika kazo, kies ĉefa rolo estas montri la nerektan objekton de verbo.

La dativo estas fleksia kazo en Sanskrito, la malnovgreka, Latino, la germana, kaj Volapuko inter multaj aliaj.

En Esperanto, la dativo ne ekzistas kiel memstara kazo. Anstataŭe oni uzas la prepozicion *al* por montri la nerektan objekton.

En la Hinda lingvo, la akuzativo kaj la dativo montriĝas per unusola postpozicio को ("ko").

En Arcaicam Esperantom (Praesperanto kreita de Manuel Halvelik por helpi tradukistoj pri arkaikaj lingvaĵoj), dativon oni uzas anstataŭ la prepozicion *ad(i)* ("al) aŭ por montri movon (kiel mova akuzativo en Esperanto).
# Instrumentalo

**Instrumentalo** aŭ **ila kazo** estas gramatika kazo en kelkaj lingvoj, ekzemple la slavaj lingvoj kaj sanskrito. Aliaj lingvoj esprimas la saman funkcion per prepozicio aŭ postpozicio.

Esperanto uzas por tio la prepoziciojn *per, (fare) de*, ekz‑e

* **Sanskrite**: रामो लेखन्या लिखति /Rāmo *lekhanyā* likhati/
**Pole**: Rama pisze *piórem.*
(Ramo skribas *per plumo*).

En pluraj slavaj lingvoj, i.a. la lingvoj rusa kaj pola, instrumentalo povas esprimi predikativon (en Esperanto predikativo postulas nominativon):

* ruse «быть **богатым**» (esti **riĉa**)
* pole «On jest **lekarzem**» (li estas **kuracisto**)
* ruse «мать пришла **усталой**» (la patrino venis **laca**).

## Eksteraj ligiloj

*
* Kio estas instrumentalo? Arkivigite je 2013-01-27 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Gramatika modo

**Gramatika modo** estas ĉefe kategorio de verba formo. Ĝi indikas la realecon, certecon, aŭ specon de nerealeco/necerteco. En Esperanto ekzistas nur kvar *fleksiaj* modoj: deklara, aŭ reala (kun tri verbotempoj, -is, -as, -os); ordona, aŭ vola (imperativo, -u); kondiĉa, aŭ imaga (kondicionalo, -us); kaj infinitiva, aŭ neŭtra (infinitivo, -i). La demandaj kaj neaj modoj en Esperanto montriĝas per la memstaraj partikuloj "ĉu" kaj "ne", dum en kelkaj lingvoj ili montriĝas per fleksio aŭ afikso.

En aliaj lingvoj ekzistas multaj aliaj fleksiaj modoj, ekz. ebla, hipoteza, duba, verŝajna, konjekta, ktp. La funkcioj de la u-modo de Esperanto dividiĝas en kelkaj lingvoj en optativa, subjunktiva, admona, kaj aliaj distingoj. Kontraŭe, kelkaj lingvoj montras per partikuloj la modojn, kiujn montras Esperanto per fleksioj: ekz. *to* montras infinitivon en la angla.

## Vidu ankaŭ

* Konjugacio

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine Pri fideca nivelo en balkanaj lingvoj (angle)
*  Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine
*  Probabla modo
*  Vola modo
# Indikativo

**Indikativo** estas baza modo, signifanta okazojn, faktojn kaj similajn. Tio estas la modo de la realo. Esperanto havas tempojn kun ĝustaj finaĵoj: -as (nuna tempo), -is (pasinta tempo), -os (venonta tempo). La finaĵoj -us kaj -u estas ekster la modo indikativo.
# Subjunktivo

**Subjunktivo**. Ĝi estas identa kun la ordona modo. Oni uzas ĝin ĉiam kun la konjunkcio “ke”, en kazoj, kiam la ĉefpropozicio esprimas celadon aŭ neceladon, helpon aŭ malhelpon, devigon aŭ malpermeson por io (deziri, voli, pretendi, peti, postuli, proponi, ordoni, instigi, helpi, lasi, konsenti, permesi, konsili, necesi, bezoni ktp. kaj ĉies ĉi malo).

PMEG unuigas imperativon kaj subjunktivon en unu sola modo nomata "vola modo". Ĝi montras "ke la ago aŭ stato ne estas reala, sed dezirata, volata, ordonata aŭ celata".

Ĉar la konjunkcio ,por ke' enhavas ĉiam la sencon de celado, post ĝi oni devas uzi ĉiam subjunktivon.

Post esperi oni devas uzi futuron, same post timi. Tamen ĉe Zamenhof oni renkontas post timi subjunktivon kun ne: „Mi timas, ke vi ne malsukcesu“. Ĉi tiun frazkonstruon eble oni povus klarigi per la subkompreno de “deziri”: „Mi time deziras, ke vi ne malsukcesu“.

Multaj diras, ke en Esperanto ne ekzistas subjunktivo; la fundamento de Esperanto diras (en Esperanto)«us : markas la kondicionalon (aŭ la subjunkcion) / finaĵo de kondiĉa en verboj / indikas la kondiĉan (aŭ subjunkcion) / signifas kondiĉan inklinon /signifas kondiĉa » laŭ ili la ordonan modon postulas ne la verbo de l' ĉefpropozicio, sed la senco de l' dependa prop-o. „Mi volas, ke vi iru“ diras simple: „Mi volas, iru.“ Sed ĉi tiu rezonado fiaskas ĉe la mal-verboj.

„Mi malpermesas, ke vi iru“ certe ne diras: „Mi malpermesas, iru!“ Kaj vere, Sentis eĉ proponas, ke oni diru: „Mi malpermesas, ke vi iros.“ Sed tio estus tia rompo de la vivanta tradicio de l' lingvo, ke ŝajnas nepre preferinde rekoni la ekziston de la subjunktivo. Tamen aliflanke, por ne erarigi pri tio, ke la subjunktivo en Esperanto estus uzata same larĝe kiel en aliaj lingvoj, pli bone estas ne uzi en Esperanto la nomon subjunktivo, sed nomi ĝin volitivo aŭ efikeca modo.
KALOCSAY

Noto de M. C. Butler. Kelkaj diras, ke ĉar -u montras deziron, oni ne rajtas diri: ,Mi malpermesas, ke vi -u.“ Tamen mi mem preferus uzi tion, ol . . . ke vi iros.“ Ĉu oni nepre devas diri: „Mi malpermesas vian iron“. (kiel diras Bailey)?

## Referencoj
# Imperativo

**Imperativo** estas gramatika formo por esprimi ordonon.

En Esperanto imperativo estas la verba finaĵo **-u**,
sed ĉar la sama finaĵo estas uzata ankaŭ por esprimi volon/deziron
ĝi nomiĝas ankaŭ volitivo.

En kelkaj lingvoj (kiel volapuko kaj Bolak), volitivo kaj imperativo havas apartan formon, ĝenerale, en hindeŭropaj lingvoj havas la saman formon.

Esprimojn kiel "bonvole" klarigas pri la imperativo aŭ volitiva uzo. En kelkaj lingvoj, kiel la portugala, ankaŭ la vortkonstruo kaj voĉlaŭteco klarigas tion. En la ĝermanaj lingvoj, la normala uzo estas la imperativa, kaj oni devas uzi "bonvolaj formuloj" por klarigi la volitivon, sed en aliaj, kiel la portugala, volitiva estas normala uzo, kaj oni devas uzi formulojn kiel "mi ordonas" por marki la imperativon. Tio kaŭzas interkulturajn problemojn, ĉar ekzemple, portugallingvano ne uzos ofte en Esperanto "bonvole" aŭ "dankon" kaj ŝajnos kruda al ĝermanparolanto.
# Verbotempo

**Verbotempo** aŭ **tenso** estas verba kategorio kiu esprimas ian reprezenton de tempo, ekzemple *simplaj aŭ kompleksaj tensoj*; *regulaj aŭ neregulaj tensoj*.

Verbotempoj estas ekzemple as-tempo (aŭ as-tenso, prezenco), is-tempo (paseo, preterito, imperfekto, pluskvamperfekto), os-tempo (futuro).

Vd ankaŭ modo, aspekto.

## Referencoj