# Rela transporto

Kvar lokomotivoj BNSF GE C44-9W trenantaj miksan ŝarĝotrajnon ĉe la bordo de la rivero Kolumbio, inter Kennewick kaj Wishram, Vaŝingtonio, Usono.
Metalaj reloj sur lignaj ŝpaloj sur balasto.
**Rela transporto** aŭ **Fervoja transporto** estas rimedo de transporto de pasaĝeroj kaj varoj, per radenhavaj veturiloj funkciantaj sur reloj. Ĝi ankaŭ estas ofte prisignita kiel trajnotransporto. Kontraste al ŝoseotransporto, kie veturiloj simple veturas sur preta surfaco, fervojveturiloj estas unudirekte gvidataj sur la trakoj sur kiuj ili funkcias. Trako kutime konsistas el ŝtalaj reloj instalitaj sur ŝpaloj aŭ dormantoj kaj balasto, sur kiuj la rulaĵo, kutime ekipita per metalradoj, moviĝas. Tamen, ankaŭ aliaj varioj estas eblaj, kiel ekzemple slabtrako kie la reloj estas fiksitaj al betona fundamento ripozanta sur preta subgrundo.

Rulaĵo en fervojaj transportsistemoj ĝenerale havas pli malaltan frikcireziston kiam komparite kun aŭtovojaj veturiloj kaj la pasaĝeroj kaj ŝarĝvagonoj (ĉaroj) povas esti kunligitaj en pli longajn trajnojn. La operacio estas aranĝita fare de fervoja societo, kiu havigas transporton inter fervojaj stacidomoj aŭ ŝarĝaj instalaĵoj. Potenco estas disponigita per lokomotivoj kiuj aŭ prenas elektran energion de fervoja elektra sistemo aŭ produktas sian propran energiun, kutime per dizelmotoroj. La plej multaj trakoj estas akompanitaj per signalsistemo. Fervojoj estas sekura surtera transportsistemo kiam komparite kun aliaj formoj de transporto. Fervojtransporto estas kapabla je altaj niveloj de utiligo fare de pasaĝeroj kaj ŝarĝo kaj de energiefikeco, sed ofte estas malpli fleksebla kaj pli kapitalintensa ol aŭtovoja transporto estas, kiam pli malaltaj trafikniveloj estas pripensitaj.

La plej antikvaj, hom-transportantaj fervojoj devenas de la 6-a jarcento a.K, kaj Periandro, unu el la Sep saĝuloj de Grekio), estas supozita ĝia inventinto. Fervoja transporto floris post la brita evoluo de la vaporlokomotivo kiel realigebla fonto de energio en la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Per vapormaŝinoj, estis eble konstrui ĉeftendencajn fervojojn, kiuj estis ĉefa komponento de la industria revolucio. Ankaŭ, fervojoj reduktis la kostojn de kargado, kaj enkalkulis pli malmultajn perditajn varojn, komparite kun kargo, kiu alfrontis fojan sinkigon de ŝipoj. La ŝanĝo de kanaloj al fervojoj enkalkulis "naciajn merkatojn" en kiuj prezoj variis tre malmulte de urbo al urbo. Studoj montris ke la invento kaj evoluo de la fervojo en Eŭropo estis unu el la plej gravaj teknologiaj inventoj de la fino de la 19-a jarcento por Usono, sen kiu, MEP estintus pli malalta je 7.0% en 1890.

En la 1880-aj jaroj, elektrigitaj trajnoj estis lanĉitaj, kaj ankaŭ la unuaj tramoj kaj rapida transitsistemoj kreiĝis. Komencante dum la 1940-aj jaroj, la ne-elektrigitaj fervojoj en la plej multaj landoj havis siajn vaporlokomotivojn anstataŭigitaj per dizelelektraj lokomotivoj, kaj la procezo estas preskaŭ kompleta antaŭ 2000. Dum la 1960-aj jaroj, elektrigitaj altrapidaj fervojaj retoj estis prezentitaj en Japanio kaj kelkaj aliaj landoj. Aliaj formoj de gvidita tertransporto ekster la tradiciaj fervojdifinoj, kiel ekzemple monorelo aŭ Maglevo, estis provitaj sed vidis limigitan uzadon.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Ĉeurba fervojo