Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Michoud Assembly Facility

| Michoud Assembly Facility
 |
| --- |
|  |
| **instalaĵo de NASA assembly plant (en)**  |
| Geografia situo
 | 30° 1′ 30″ N, 89° 54′ 54″ U (mapo)30.025-89.915 |
| Lando*j* | Usono vd |
| **Situo** | Luiziano
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Michoud Assembly Facility (Luiziano)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapMichoud Assembly Facility
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Michoud Assembly Facility** (prononcu:[MIŜo: aSEMbli faSEleti]) estas granda raketokonstruejo de NASA kaj situas en Luiziano, Nov-Orleano.
La ekstera cisterno de la Spaca Navedo estas konstruita tie fare de la ĉefa kontraktanta firmao Lockheed Martin. Tie laboras proksimume 2000 homoj sub unu grandega tegmento.

La sidejo origine estis konstruita en 1940 de la Usona registaro por la militila produktado dum la dua monda milito.

Ĝi venis sub la estrado de NASA en 1961 kaj estis uzita por la konstruado de la unua ŝtupo de la Saturno V-raketo.

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2006-04-09 per la retarkivo Wayback Machine
*
*

* Michoud Assembly Facility en 1968
*
# Sputnik 1

Sputnik 1
Duration: 5 seconds.0:05La Sputnik-signaloSpuro de la sputnik-lanĉraketo
**Sputnik-1** (ruse "*Спутник-1*"), la unua artefarita satelito de la Tero, lanĉita la 4-an de oktobro 1957 en Sovetunio.

## Parametroj de la flugo

* **Starto** — 4-a de oktobro 1957, 19:28 laŭ Grinviĉo
* **Fino** — 4-a de januaro 1958
* **Maso de la aparato** — 83,6 kg;
* **Angulo de la orbito** — 65,1°.
* **Tempo de unu rondiro** — 96,17 min.
* **Perigeo** — 228 km.
* **Apogeo** — 947 km.
* **Totalo de rondiroj ĉirkaŭ la Tero** — 1440

## Signifo

Oficiale "Sputnik-1" estis lanĉita enkadre de la internacia projekto por esploro de jonosfero. Tamen la lanĉo havis ankaŭ tre grandan politikan signifon. Interalie la usona gazeto "New York Times" (Novjorka Tempo) raportis post la lanĉo de "Sputnik-1": "*90% da paroloj pri artefaritaj satelitoj de la Tero okazis en Usono, sed la 100% de farado okazis en Rusio*..."

## Vidu ankaŭ

* Sputnik 1 Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Sputnik-ŝoko
# Kosmokonkuro

Dum la Malvarma milito, la **kosmokonkuro** estis la konkuro por la dominado de la kosmo, inter la du tiamaj superpotencoj, Usono kaj Sovetunio.

## Komenco

La komenco de la kosmokonkuro troviĝas en internaciaj streĉoj inter la du landoj post la Dua mondmilito, kaj efektive ĝi komenciĝis post la sovetia lanĉo de Sputnik-1, la 4-an de oktobro 1957. Kosma teknologia iĝis grava parto de la kultura kaj teknologia konkurado inter Usono kaj Sovetunio, kaŭze de ĝiaj militaj uzoj, kaj de ĝia psikologia avantaĝo plialtigante la moralon.

## Gravaj unuaj okazoj en la konkuro

* 4-a de oktobro 1957 **Sovetunio** - Unua artefarita satelito Sputnik 1.
* 3-a de novembro 1957 **Sovetunio** lanĉis la hundinon Laika en kosmon, surborde de Sputnik 2. Laika estis la unua vivanta esto en tera orbito.
* 4-a de januaro 1959 **Sovetunio** - *Luna 1* estis la unua kosmosondilo surluniĝi.
* 31-a de januaro 1961 **Usono** - Ham la ĉimpanzo, la unuaj Homedoj en la spaco.
* 12-a de aprilo 1961 **Sovetunio** - Jurij Gagarin iĝis la unua kosmonaŭto, surborde de Vostok 1.
* 5-a de majo 1961 **Usono** - Alan Shepard unua persono se temas pri mane piloti kosmoŝipon, kaj la unua homa kosmomisio kiu alteriĝis kun piloto daŭre en kosmoŝipo kaj tiel la unua kompleta homa kosmoflugo flank tiam World Air Sports Federation difinoj.
* 20-a de februaro 1962 **Usono** - John Glenn iĝis la unua usona kosmonaŭto, en *Friendship*-7.
* 16-a de junio 1963 **Sovetunio** - Valentina Tereŝkova iĝis la unua virino en la kosmo, en Vostok 7.
* 12-a de oktobro 1964 **Sovetunio** - unua plurhoma kosmoflugo (3 ŝipanoj), en Voŝkod 1.
* 18-a de marto 1965 **Sovetunio** - Aleksej Leonov faris la unuan eksterveturilan agadon ("kosmopromenadon").
* 21-a de decembro 1968 **Usono** - Apollo 8 Unua homa kosmofluga misio eniri la gravitan influon de alia ĉiela korpo
* 21-a de julio 1969 **Usono** - Neil Armstrong en Apollo 11 estis la unua homo piediri surlune.

## Vidu ankaŭ

* Ĉiela mekaniko
* Crew Exploration Vehicle
* Kosmoesploro
* Spacepoko
* Sputnik-ŝoko

## Referencoj
# John Glenn

| **John Glenn** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | John Herschel Glenn |
| **Naskiĝo** | 18-an de julio 1921 (1921-07-18) en Cambridge
 |
| **Morto** | 8-an de decembro 2016 (2016-12-08) (95-jaraĝa) en The James Cancer Hospital
 |
| **Tombo** | Arlingtona nacia tombejo, Section 35, grave 1543  ﻿ / ﻿ (mapo)  |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Loĝloko** | John Glenn Boyhood Home
 |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| **Alma mater** | Muskingum University (en)    United States Naval Test Pilot School (en)    |
|  |
| Subskribo  |
| Familio
 |
| **Patro** | John Herschel Glenn (en)   |
| **Patrino** | Clara Sproat (en)   |
| **Edz(in)o** | Annie Glenn (mul)    |
| Okupo
 |
| **Okupo** | kosmonaŭto (1998–1998) kosmonaŭto (1959–1964) negocisto  manaĝero  muzikisto  filmaktoro  politikisto  scenaristo  piloto  oficiro  testpiloto  televida aktoro   |
|  |

**John Herschel GLENN Jr.** (naskiĝis la  18-an de julio 1921 (nun 1921-07-18) en Cambridge, Ohio, mortis la 8-an de decembro 2016 en Columbus, Ohio) estis usona kosmonaŭto, piloto por la usona Marine Corps (Marsoldataro), kaj politikisto. Li estis la tria usonano kiu flugis en la kosmo kaj la unua usonano kiu orbitis ĉirkaŭ la Tero. Poste li servis kiel Usona Senatano de Ohio (1974-1999)

*
*
*
*
# Alan B. Shepard Jr.

| **Alan B. Shepard Jr.** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 18-an de novembro 1923 (1923-11-18) en Derry
 |
| **Morto** | 21-an de julio 1998 (1998-07-21) (74-jaraĝa) en Pebble Beach
 |
| **Mortokialo** | leŭkemio  |
| **Tombo** | Forest Hill Cemetery (en) , Sec 2 Shepard Ave, Plot 178  ﻿ / ﻿ (mapo)  |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| **Alma mater** | Mararmea Milita Kolegio   Usona Mararmea Akademio   United States Naval Test Pilot School (en)    Admiral Farragut Academy (en)    Pinkerton Academy (en)    |
| Familio
 |
| **Patro** | Alan B. Shepard (en)   |
| **Patrino** | Pauline Renza Shepard (mul)   |
| **Edz(in)o** | Louise Brewer Shepard (mul)  (1945–)  |
| **Infano** | Laura Shepard Churchley (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | kosmonaŭto (1959–1974) piloto  mararmea oficiro  entreprenisto   |
|  |

**Alan Bartlett SHEPARD, Jr.** (18-a de novembro, 1923 – 21-a de julio, 1998) (Subadmiralo, Usona Mararmeo, Emerita) estis la la unua usona kosmonaŭto en kosmo je la 5-a de majo, 1961, kvankam lia unua flugo estis nur suborbita. Li faris duan kosman flugon kiel komandanto de Apollo 14 inter la 14-a de januaro kaj la 9-a de februaro, 1971.

Li ĉeestis la bazan kaj mezan lernejojn de East Derry en lia naskiĝurbo Derry Novhampŝiro; gajnis Bakulaŭreco de Scienco de la Usona Marmilita Akademio ĉe Annapolis (Marilando), Honora Magistreco de Artoj de Kolegio Dartmouth en 1962, Honora Doktoreco de Scienco de Miami University (Miami-a Universitato) en Oxford, Ohio en 1971, kaj Honora Doktoreco de Homartoj de Franklin Pierce College (Franklin Pierce-a Kolegio) en 1972. Li ankaŭ diplomiĝis de United States Naval Test Pilot School (Usona Marmilita Lernejo por Testaj Pilotoj) en 1951 kaj usona Naval War College (Mararmea Milita Kolegio), Newport, Rhode Island (Novhaveno, Rod-Insulo) en 1957.

Liaj religiaj spertoj estis en Kristana Scienco.

## Eksteraj ligiloj

* Biografio ĉe NASA (angla)
*  Arkivigite je 2004-11-19 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Buzz Aldrin

| **Buzz Aldrin** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Edwin Eugene Aldrin |
| **Naskiĝo** | 20-an de januaro 1930 (1930-01-20) (96-jaraĝa) en Mountainside Medical Center
 |
| **Lingvoj** | angla
 |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| **Alma mater** | Masaĉuseca Instituto de Teknologio - kosmonaŭtiko  Severn School (en)    West Point - bakalaŭro de scienco  Montclair High School (en)    |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Edwin Eugene Aldrin Sr. (en)   |
| **Patrino** | Marion Gladys Moon (mul)   |
| **Edz(in)o** | Anca Faur (en)  (2023–2025) Lois Driggs Cannon (mul)  (1988–2012) Beverly Van Zile (en)  (1975–1978) Joan Ann Archer (en)  (1954–1974)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | oficiro de aerarmeo  sciencfikcia verkisto  inĝeniero  aŭtobiografo  militpiloto  kosmonaŭto  negocisto   |
| TTT
 |
| **Retejo** |
 |
|  |

Edwin Aldrin
**Buzz ALDRIN** [buz oldrin] (naskiĝis la 20-an de januaro 1930) estas usona kosmonaŭto. Li estis la dua homo sur la Luno.

Aldrin naskiĝis en Glen Ridge, Nov-Ĵerzejo. Sian originan nomon **Edwin Eugene ALDRIN Jr** li laŭleĝe ŝanĝis al Buzz Aldrin, en 1988.

Studinte en la militakademio de West Point li fariĝis kolonelo de la Usona aerarmeo. En la milito kontraŭ Koreio li agadis kiel piloto. En la jaro 1963 li doktoriĝis en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Samjare oni elektis lin por kosmoprogramoj.

Por la programo *Gemini 9* (1966) li estis rezerva piloto, dum *Gemini 12* (1966) li estis piloto, krome li estis rezerva komandanto por *Apollo 8*. Per *Apollo 11* li en julio 1969 atingis la Lunon, kaj post Neil Armstrong li estis la dua homo, kiu marŝis sur la luno. La tria kolego, Michael Collins, dume restis en la kosmoŝipo.

Aldrin forlasis la kosmoentreprenon NASA en 1971 kaj fariĝis estro de la kosmonaŭta lernejo *Edwards Air Force Base* (ARPS) en Kalifornio. En 1972 li forlasis la aerarmeon kaj fariĝis konsilanto de helporganizaĵo. Li nuntempe vivas en Suda Kalifornio, donas konsilojn al la firmao *Starcraft Enterprices* kaj prelegas. Du librojn li verkis: *Return to Earth* kaj *Men from Earth*.

## Vidu ankaŭ

* Projekto Apollo
# Wernher von Braun

| **Wernher von Braun** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Wernher von Braun**  |
| **Naskonomo** | Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun |
| **Naskiĝo** | 23-an de marto 1912 (1912-03-23) en Wyrzysk, Prusio,  Germana Imperiestra Regno |
| **Morto** | 16-an de junio 1977 (1977-06-16) (65-jaraĝa) en Alexandria
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | pankreata kancero kaj hepata kancero  vd |
| **Tombo** | Ivy Hill Cemetery (en)    vd |
| **Religio** | luteranismo • Evangeliismo vd |
| **Lingvoj** | germana • angla vd |
| **Loĝloko** | Vaŝingtono • Berlino • Huntsville • Peenemünde • Alexandria vd |
| **Ŝtataneco** | Usono (1955–) Nazia Germanio  Vajmara Respubliko  Germana Imperiestra Regno  Okcidenta Germanio   vd |
| **Alma mater** | Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko  (1930–) Teĥnologia Universitato Berlino - meĥanika inĝenierarto (1930–1932) Franca Gimnazio de Berlino   Humboldt-Universitato en Berlino - fiziko (–1934) Hermann Lietz-Schule Spiekeroog (en)   (–1930)  vd |
| **Partio** | Nacisocialisma Germana Laborista Partio (1937–1945)  vd |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Magnus von Braun (en)   vd |
| **Patrino** | Emmy von Braun (en)   vd |
| **Gefratoj** | Magnus von Braun (en)  kaj Sigismund von Braun (mul)   vd |
| **Edz(in)o** | Maria von Braun (en)    vd |
| **Infanoj** | Margrit von Braun (en)   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | fizikisto  militisto  dezajninĝeniero  inventisto  armea fluginĝeniero  verkisto de nefikcio  inĝeniero   vd |
| **Laborkampo** | kosmofluga inĝenierarto  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | Erich Schumann vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1982)  Nacia Aviada Halo de Famo
* (1976)  Internacia Kosma Halo de Famo
* (1975)  Nacia Medalo de Scienco
* (1975)  Werner von Siemens Ring (en)
* (1974)  Maxwell Lecture (en)
* (1970)  Granda Meritkruco kun Stelo de la Federacia Respubliko Germanio
* (1969)  Wilhelm Exner Medal (en)
* (1969)  Medalo de NASA pro Distingita Servo
* (1967)  Langley Gold Medal (en)
* (1962)  Elliott Cresson-medalo
* (1959)  Komandora Kruco de la Ordeno de Merito de Federacia Respubliko Germanio
* (1958)  Dr. Robert H. Goddard Memorial Trophy (en)
* (24-a de oktobro 1944)  Knight's Cross of the War Merit Cross with Swords (en)
* Honorary doctor of the Technical University of Berlin (en)
* Rudolf-Diesel-Medaille (en)

vd |

 |
|

|   Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | SS (mul)  (1940–1945)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Wernher Magnus Maximilian Freiherr von BRAUN** (23-a de marto 1912 - 16-a de junio 1977) estis unu el la ĉefuloj pri la disvolvado de raketa teknologio kaj en Germanio kaj en Usono. Originale, germana sciencisto gvidanta la raketan programon de Nazia Germanio antaŭ kaj dum la Dua mondmilito, li eniris Usonon fine de la milito tra la tiam sekreta Operation Paperclip (Operaco Paperklipo). Li fariĝis naturalizita usona civitano kaj laboris sur la usona interkontinenta raketa programo antaŭ aliĝado al NASA. Hodiaŭ oni ĝenerale rigardas lin la patro de la usona kosma programo.
# Apollo (kosmoŝipo)

Kosmoŝipo Apollo: Regokupeo, Servokupeo, Lunoveturilo
La **kosmoŝipon Apollo** desegnis kaj konstruis usona agentejo NASA, kiel parto de Projekto Apollo, kies celo estis veturigi homon sur la lunon kaj reveturigi lin sekure al la tero, ene de la jardeko 1960.

## Principo de la desegno

La principo de la desegno estis *Lunar Orbit Rendezvous*, aŭ **Lunorbita rendevuo (LOR)**, laŭ kiu:

* Raketo lanĉas la kosmoŝipon al la luno. La raketo disiĝis de la kosmoŝipo.
* La kosmoŝipo flugas al la luno, kun la ŝipanaro de tri homoj, kaj orbitas ĝin.
* Malgranda parto de la kosmoŝipo, la lunoveturilo, surlunigas, kun du homoj el la ŝipanaro. La alia restas orbitante la lunon.
* La du homoj poste reiras al la kosmoŝipo per la lunoveturilo (li forlasis parton de ĝi surlune).
* La kosmoŝipo reiras al la tero, kie malgranda parto de ĝi disiĝas kaj surteriĝas en la maro.

## Partoj de la kosmoŝipo

La ĉefaj partoj de la kosmoŝipo, de supro al malsupro, estas:

* *Launch Escape System (LES)* - **Lanĉo-eskaposistemo (LES)** - por krize eltiri la ŝipanaran kajuton (ene de la Regokupeo) for de la lanĉoraketo.
* *Command Module (CM)* - **Regokupeo (RK)** enhavas, i.a., ŝipanaran kajuton, stirilojn, instrumentaron, gvidsistemojn, komunikosistemojn.
* *Service Module (SM)* - **Servokupeo (SK)** ne-premigita kupeo, enhavante, i.a., akvon, oksigenon, hidrogenon, bruligaĵon, pilarojn.
* *Lunar Module (LM)* - **Lunoveturilo (LV)**, la parto de la kosmoŝipo kiu surluniĝas kaj reiras al lunorbito.

### Lanĉo-eskapo sistemo (LES)

* Longo: 10,2 m
* Diametro: 0,6 m
* Maso: 4 170 kg
* Peloforto: 689 kN

### Regokupeo (RK)

* Ŝipanaro: 3 homoj
* Volumeno de la ŝipanara kajuto: 6,17 m3
* Longo: 3,47 m
* Diametro: 3,90 m
* Maso: 5 806 kg
* Reakcia peloforto: 12 × 420 N

### Servokupeo (SK)

* Longo: 7,56 m
* Diametro: 3,90m
* Maso: 24 523 kg
* Reakcia peloforto: 16 × 440 N
* Motora peloforto: 98 kN

Dum misio, la servokupeo estas ĉiam ligita al la regokupeo, krom antaŭ la reeniro en la atmosferon de la tero, kiam ili disiĝas. Pro tio, la regokupeo kune kun la servokupeo estas ofte konata kiel *Command/Service Module (CSM)* aŭ **Rego/Servokupeo (RSK)**, aŭ pli simple, la patrinoŝipo.

### Lunoveturilo (LV)

La lunoveturilo enhavas 2 partojn: la **suprenira kupeo** kaj la **malsuprenira kupeo**.

* Ŝipanaro: 2 homoj
* Volumeno de la ŝipanara kajuto: 6,65 m3

#### Malsuprenira kupeo

* Alto: 2,83 m
* Diametro: 4,21 m
* Maso: 10 149 kg
* Motora peloforto: 44 kN

La malsuprenira kupeo estas forlasita sur la lunosurfaco.

#### Suprenira kupeo

* Alto: 3,54 m
* Diametro: 4,27 m
* Maso: 4 547 kg
* Reakcia peloforto 16 × 440 kN
* Motora peloforto: 16 kN

La suprenira kupeo reiras al la patrinoŝipon, kun la ŝipanaro.

## Vidu ankaŭ

* NASA
* Projekto Apollo

*
*
*

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-04-29 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2008-12-25 per la retarkivo Wayback Machine
*
# Apollo 13

| Apollo 13
 |
| --- |
| Apollo 13 |
|  |
|  |
| **homa kosmoflugo**  |
| Antaŭe
 | Apollo 12 vd |
| Poste
 | Apollo 14 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
|  |

| Apollo-Programo  |
| --- |
| Datumoj
 |
| Misio: | Apollo 13
 |
| Teamo: | *Jim Lovell* *Jack Swigert* *Fred Haise* |
| Starto: | 11-a de aprilo 1970 22:32:08 UTC
 |
| Surteriĝo: | 11-a de aprilo 1970 16:43:00 UTC
 |
| Daŭro: | 5 tagoj 22 horoj 54 minutoj 41 sekundoj
 |
| Loko de surteriĝo: | Suda Pacifiko 21° 38' norde, 165° 21' okcidente
 |
| Teama foto
 |
| de maldekstre dekstren Jim Lovell, Jack Swigert kaj Fred Haise
 Apollo 13 - de maldekstre dekstren Jim Lovell, Jack Swigert kaj Fred Haise |
| **antaŭa misio**:
Apollo 12

 | **sekva misio**:
Apollo 14

 |

**Apollo 13** estis la sepa homa kosmoflugo kadre de la Apollo-Programo de Usono kaj estis la plano ke ĝi iĝu la tria surfaciĝo sur la Luno. Ĝia tri-persona ŝipanaro konsistis el Komandanto *Jim Lovell*, Komando-Modula Piloto *Jack Swigert* kaj Lun-Modula Piloto *Fred Haise*.

La flugo estis lanĉita la 11-an de aprilo 1970, je 13:13 horzono UTC-06:00 ekde la kosmocentro *Kennedy Space Center*, Florido, sed la luna surteriĝo estis nuligita post kiam oksigeno-tanko eksplodis du tagojn poste, damaĝigante la Servo-Modulon je kiu la Komando-Modulo dependis. Malgraŭ grandaj malfacilaĵoj kaŭzitaj per limigita energio, perdo de kajuta varmeco, malabundeco de trinkebla akvo, kaj la nepra bezono provizore anstataŭigi la sistemon por forigo de karbondioksido, la ŝipanaro revenis sekure al la Tero la 17-an de aprilo.

## Vidu ankaŭ

* Edgar Cortright

## Eksteraj ligiloj

* The Apollo 13 Flight Journal - Kompleta priskribo (anglalingva) de la flugo de Apollo 13 Arkivigite je 2015-03-09 per Archive.today

La teamo de la misio Apollo 13 jen fotis la lunon el fenestro de la Luna Modulo; videblas la malaktivigita Komando-Modulo.
# Venuso

**Venuso** aŭ **Venus** povas esti:

* **Venuso** estas la dua planedo de la sunsistemo laŭ distanco de la Suno.
* **Venuso** estas diino de amo kaj beleco laŭ la romia mitologio,
* **Venuso** estas genro de duvalvulo.
# Vojaĝisto

Araba vojaĝanto Ibn Batuta
**Vojaĝistoj** estas gravaj por la progreso de la homaro ĉar ili de ĉiame trans- kaj kunportis ĉiujn konojn de unu lando al alia. La diskonigo de antauenaĵoj kiel fajro, rado aŭ uzado de metaloj jam iamaniere ŝuldiĝis al sennomaj vojaĝantoj de la prahistorio. Tamen ekde kiam la homo ekskribis povis lasi sian nomon al la estontaj generacioj. Tiele oni povas koni tiun kiu iris de kie kian kaj kial tio estis grava. PLej parto de la gravaj geografiaj malkaŝoj ŝuldiĝas al la vojaĝantoj ĉu per ŝipo ĉu per aliaj rimedoj.

Rilate Esperanton ekde la komenco la disvastigo de la lingvo kaj la propra uzado ŝuldiĝas al la kontakto inter vojaĝantoj kaj lokanoj. Kongresoj ne estus eblaj sen ordinaraj vojaĝantoj, sed ekde kiam la lingvo jam uzeblis en internaciaj rilatoj, ĝi estis uzata de multaj esperantistoj por mallongaj vojaĝoj, sed ankaŭ por longdistancaj veturadoj, foje tutmondaj kiel la kama Vasilij Eroŝenko.

## Famaj vojaĝistoj

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Anaksimandro
* Domingo Badía
* Ibn Batuta
* Vitus Bering
* Richard Francis Burton
* Giovanni Caboto
* Frederick Catherwood
* Samuel de Champlain
* Joseph Conrad
* James Cook
* Juan Sebastián Elcano
* Vasilij Eroŝenko
* John Fitch
* Vasco da Gama
* Jiří Hanzelka
* Ĉeng He
 | * Kolumbo
* František Kožík
* David Livingstone
* Magalano
* Afanasij Nikitin
* Ladislav M. Pařízek
* Lucien Peraire
* Antonio Pigafetta
* Marko Polo
* Elisée Reclus
* Robert Scott
* Tibor Sekelj
* John Lloyd Stephens
* Miloslav Stingl
* Strabono
* Taleso
 | * Abel Tasman
* Alberto Vojtěch Frič
* Jan Welzl
* Miroslav Zikmund
 |
# Jupitero

**Jupitero** povas esti:

* la plej granda planedo de la Sunsistemo, vidu Jupitero (planedo)
* dio de la romia mitologio, vidu Jupitero (dio)
* banloko de Rumanio, vidu Jupiter (Rumanio)
# Saturno

**Saturno** aŭ **Saturn** povas esti:

* dio de terkulturo laŭ la romia mitologio, vidu Saturno (dio)
* planedo de la sunsistemo, vidu Saturno (planedo)
* poemaro de Jorge Camacho, vidu Saturno (poemaro)
* tipo de raketo, vidu Saturn (raketo)
* feriejo, vidu Saturn (Rumanio)
# Urano

**Urano** havas plurajn signifojn:

* **Urano** estas la sepa planedo de la sunsistemo.
* **Urano** estas dio en la helena mitologio.
* **Urano** estas alia nomo de urania oksido.
* **Monte Urano** estas komunumo de Italio.

## Vidu ankaŭ

* Uranio kemia elemento
# Neptuno

La gloso **Neptuno** povas signifi la jenajn:

* **Neptuno** estas dio en romia mitologio.
* **Neptuno** estas la oka kaj plej ekstera planedo de la sunsistemo.
* **Nettuno** aŭ **Neptuno** estas urbeto apud Romo
* **Neptuno-festo** estas akva (mara) festo, dediĉita al la dio Neptuno.
* Neptun (Rumanio) estas somera feriejo en Rumanio
# Skylab

| Skylab
 |
| --- |
|  |
|  |
| **kosma laboratorio kosmostacio**  |
| Lando*j* | Usono vd |
|  |

| Kosmostacio Skylab
 |
| --- |
|

|  |
| --- |
|
Kosmostacio Skylab fotita en februaro de 1974 |
|
Emblemo de la misio |

 |
| Priskribo
 |
| **Ŝipanaro:** | 3
 |
| **Lanĉo:** | 14-a de majo de 1973
 |
| **Lanĉejo:** | Kennedy Space Center
 |
| **Reeniro:** | 11-a de julio de 1979
 |
| **Maso:** | 77 088 kg
 |
| **Orbita alto:** | 434-442 km
 |
| **Orbita inklinacio:** | 50º
 |
| **Orbita periodo:** | 93,4 min
 |
| **Orbitoj en tago:** | 15,4
 |

Duration: 1 hour, 22 minutes and 11 seconds.1:22:11Epizodo de podkasto Kern.punkto pri kosmostacioj
**Skylab** [skaj lab] estis la unua usona kosmostacio. Ĝi orbitis la teron ekde 1973 ĝis 1979, kaj ĝin vizitis 3 homskipoj en 1973 kaj 1974. Ĝi pezis 75 tunojn. La nomo *Skylab* estas angla mallongigo de *Sky Laboratory*, aŭ "ĉiela laboratorio".

## Historio

Skylab estis lanĉita la 14-an de majo 1973 je 17:30:00 UTC, de 2-ŝtupa versio de la Saturn-5 puŝilo-raketo (misio SL-1). Dum la lanĉo, ĝi grave difektiĝis: ĝi perdis ĝian kontraŭ-mikrometeoroidan ŝirmon, ĝian sunŝirmon, kaj unu el ĝiaj ĉefaj sunpovaj paneloj. Rubo el la perdita ŝirmo plue malhelpis la etendon de la restanta sunpova panelo, tiele kaŭzante grandan mankon de povo. La unua homskipo, kiu estis lanĉita la 25-an de majo 1973 (misio SL-2), vaste riparis la kosmostacion dum kosmopromenado. Du pluaj misioj okazis la 28-an de julio 1973 (SL-3), kaj la 16-an de novembro 1973 (SL-4}. La homskipoj restis surborde de la kosmostacio, respektive, 28 tagojn (SL-2), 59 tagojn (SL-3), kaj 84 tagojn (SL-4). La lasta homskipo de Skylab revenis al la tero je la 8-a de februaro 1974.

## Konstruo

Skylab estis reekipita S-4B dua ŝtupo de Saturn-1B puŝilo-raketo, restaĵo el Projekto Apollo, komence intencita por unu el la nuligitaj terorbitaj misioj de Apollo.

Skylab orbitante Teron, fotita de SL-4
## Uzo de Skylab

Skylab orbitis la teron 2476 fojojn dum la 171 tagoj kaj 3 horoj kiam ĝi estis okupita de la tri homportantaj misioj. Kosmonaŭtoj faris dek kosmopromenadojn, totaligante 42 horojn kaj 16 minutojn. Oni faris ĉirkaŭ 2000 horojn da sciencaj kaj medicinaj eksperimentoj, inkluzive de ok sunaj eksperimentoj. Oni malkovris sunajn korontruojn. Multaj eksperimentoj esploris la reagojn de la kosmonaŭtoj al longaj periodoj de senpezeco. Ĉiu misio de Skylab atingis novan rekordon de la daŭro pasita en kosmo de kosmonaŭtoj.

## Falo de Skylab

Post la lasta misio, SL-4, Skylab estis forlasita en orbito kiu supozeble daŭrus 8 jarojn almenaŭ. Oni planis, ke la kosmopramo plialtigu ĝin al pli sekura alto en 1979, tamen la pramoj ne estis pretaj ĝis 1981. Multaj konsideris Skylab-on kosma rubo. Pligrandiĝanta suna agado, kiu varmigis la eksterajn tavolojn de la tera atmosfero, tiele pligrandigante ties trenon sur Skylab, kaŭzis ĝian fruan reeniron en la atmosferon je proksimume 16:37 UTC, la 11-an de julio 1979.

## Vidu ankaŭ

* Internacia Kosmostacio
* NASA
* Mir
* Saljut