# Aŝkenazoj

| Aŝkenazoj
 |
| --- |
|  |
|  |
|
 Isaac Asimov - Eliezer Ben-Jehuda - Albert Einstein - Sigmund Freud - George Gershwin - Emma Goldman - Karlo Markso - Golda Meir - Felix Mendelssohn - Gaono de Vilno - Joseph E. Stiglitz - Lev Trockij |
|  |
| **etno • juda komunumo** |
| **judoj** |
| **judoj** |
| Suma populacio
 |
| 8 - 11,2 milionoj (takso)
 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Usono | 5 - 6 milionoj |  |
|  Israelo | 3 - 4 milionoj |  |
|  Eŭropa Unio | ~ 1 030 000 |  |
|  Rusio | 400 000 |  |
|  Kanado | ~ 240 000 |  |
|  Argentino | 200 000 |  |
|  Germanio | 100 000 |  |
|  Sud-Afriko | 80 000 |  |
|  Ĉilio | 18 500 |  |

 |
| Lingvo(j)
 |
| *Historie:* Jido *Nuntempe:* angla, hebrea, rusa
 |
| Religio
 |
| judismo
 |
| **Parencoj** |
|
Sefardoj, Mizraĥoj

 |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | history of the Jews in Lithuania (en)  historio de Judoj en Pollando historio de judoj en Ukrainio historio de Judoj en Germanio historio de Judoj en Rusio historio de judoj en Francio  vd |

 |
|  |

La **aŝkenazoj** (hebree: אשכנזים - *Aŝkenazim*) estas juda subetno, kiu formiĝis en la Sankta Romia Imperio, en la centra kaj norda Eŭropo, fine de la 1-a jarmilo. La hejma lingvo de la aŝkenazoj estis jido (jide: ייִדיש [jidiŝ], t.e. juda). La hebrean ili uzis nur kiel sanktan lingvon (*loŝen kodeŝ*) ĝis ties reviviĝo, malkiel sefardoj kaj egiptaj judoj, kiuj verkis poezion kaj aliajn verkojn en ĝi.

Frua aŝkenazo, eminenta por la tuta judaro, estas Salomon ben Isaak (Raŝi), franca ĉefrabeno, kiu verkis elstaran komentarion pri Tanaĥo kaj Talmudo. Ekde la fino de la 11-a jc sekve de malsato kaj persekutoj (rilataj al la krucmilitoj) multaj aŝkenazoj migris en Pollandon.

La aŝkenazoj nombras ĉirkaŭ 8 milionojn. Genetikaj esploroj pri aŝkenazoj—esplorante iliajn prapatrajn kaj prapatrinajn liniojn—sugestas dominantan kvanton da kuna mez-orienta deveno, komplementata diversgrade per eŭropa miksiĝo en la prapatrina linio. Tiuj studoj atingis diverĝajn konkludojn laŭ la grado kaj fontoj de la eŭropa deveno, kaj ĝenerale koncentriĝas sur la kvanto de la eŭropa genetika origino, observata en la aŝkenazaj prapatrinaj linioj.

Aŝkenazoj estas populare kontrastataj kun sefardoj kaj mizraĥoj, kvankam ĉi lasta estas konstruaĵo de Israelo el la 20-a jarcento, formata el antaŭe diversaj mez-orientaj kaj nord-afrikaj komunumoj.

## La nomo

La nomo *aŝkenazoj*, hebree aŝkenazim (אַשְׁכְּנַזִּים), devenas de la biblia Aŝkenazo (Genezo 10:3), nepo de Jafeto, kiun Aŝkenazon la hebrea tradicio rigardis prapatro de la popoloj nordokcidentaj; interalie, la leteroj de la judoj bizanciaj kaj siriaj nomas la kruckavalirojn de la unua krucmilito *aŝkenazoj*. En la posta tradicio tiu nomo indikis Germanion.

* *Jews Praying in the Synagogue on Yom Kippur* (Maurycy Gottlieb, 1878)

* *Jews Praying in the Synagogue on Yom Kippur* (Maurycy Gottlieb, 1878)
* *Der Samstug* (Frederich Campe, ĉirkaŭ 1800)

## Zamenhof

Ludoviko Lazaro Zamenhof estis aŝkenaza hebreo, kiu naskiĝis en cara Rusio ("rusa hebreo", laŭ li mem), nuntempe Pollando.

## Vidu ankaŭ

* Aŝkenaza hebrea prononco
* Sefardoj
* Judismo

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* angle *Can Sephardic Judaism be Reconstructed?* por Daniel J. Elazar
* angle Ashkenaza historio en la Hebrea Virtuala Biblioteko
* angle Natura Historio de Ashkenaza Inteligenteco