Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ciskejo

|  |
| --- |
| **Ciskejo** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1-a de aŭgusto 1972 – 27-a de aprilo 1994** |  |

 |
|  |  |
| **South African bantustan** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Bhisho
 |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj:
 | kosa lingvo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 |  |
| Monunuo:
 | sudafrika rando
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Ciskejo** aŭ *Ciskei* estis Bantustano sudoriente de Sudafriko. Ĝi enhavis 7,700 km³, preskaŭ entute ĉirkaŭataj de kio estis tiam la Kabprovinco kaj posedis malgrandan marbordon laŭlonge de la Hinda Oceano.

CiskejoCiskei havis serion de ĉefurboj dum sia ekzisto. Origine Zŭelicha estis ĉefurbo cele ke Alice estu longdaŭra nacia ĉefurbo. Tamen estis Bisho (nune literumita *Bhisho*) kio iĝis ĉefurbo ĝis kiam Ciskei reintegriĝis en Sudafrikon.

Sub la politiko de apartismo de Sudafriko, la batustano estis organizita por nigruloj en memregantaj teritorioj. Ciskejo estis markata kiel unu el la du hejmlando aŭ "Bantustano" por parolantoj de Kosa lingvo. Tiuj estis enmetitaj tien kaj en Transkejo, la aliaj bantustano por kosaparolantoj.

La nomo Ciskejo signifas *"je tiu ĉi flanko de la Rivero Kei"*, kaj en kontrasto kun la najbara Bantustano de Transkejo.
# Upington

| Upington
 |
| --- |
|  |
| urbeto  urbego   vd |
| Administrado
 |
| **Poŝtkodo** | 8801 • 8800
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 121 189  (2012) [+] |
| **Loĝdenso** | 209 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 28° 27′ S, 21° 15′ O (mapo)-28.45722222222221.2425 [+] |
| **Alto** | 848 m [+] |
| **Areo** | 580,8 km² (58 080 ha) [+] |
|

|  |
| --- |
| Upington (Sud-Afriko)DEC |
| Situo de Upington |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Upington [+] |
|  |

**Upington** estas grandurbo en Sudafriko, en provinco Norda Kablando.

Mapo de Sud-Afriko, kie Upington estas trovebla okcidente

## Bazaj informoj

* Areo: 39 km²
* Loĝantaro: 121.189 (en 2012)
* Supermara alteco: 805 m
* Horzono: UTC +2 h
* Poŝtkodo: 8800
* Telefonkodo: 054

## Geografio

Upington situas sur montetaro laŭ Oranĝo (rivero) en la okcidenta parto de la lando. Bloemfontein troviĝas 488, Kaburbo 665, Johanesburgo 720, Port Elizabeth 739, **Pretorio** 755, Orient-Londono 816, Durbano 961 km.

## Historio

Upington estis fondita en 1884 kaj prenis sian nomon de generalo *Thomas Upington*, kiu estris Kablandon. Pli frue en 1875 la loko estis stacio de misiistoj.

## Ekonomio

Upington estas centro de vinoindustrio.

## Trafiko

Upington havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Kaburbo, Johanesburgo, Namibio, Port Elizabeth. Fervojo funkcias al Namibio kaj Hinda Oceano. La urbo havas ponton tra la rivero.

## Klimato

En Upington la averaĝa temperaturo varias inter 11-26 °C. La varmo en januaro kulminas kaj malkulminas en julio. Jare pluvas po 188 mm. La pluvo en marto kulminas kaj julie apenaŭ pluvas.

## Vidindaĵoj

* muzeo Kalaharo
* statuo pri azeno (tiuj bestoj estis gravaj helpantoj de la pioniroj en la 19-a jarcento)
* vitejoj
* akvofaloj nomataj Augrabies en la proksimeco
* Malaperinta urbo de Kalaharo

## Ĝemelurboj

* Patos de Minas, Brazilo

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo

## Fontoj

* Angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* mapo
* vetero
# Transvalo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Transvaal (apartigilo)
 |

|  |
| --- |
| **Transvalo** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **31-a de majo 1910 – 27-a de aprilo 1994** |  |

 |
|  |  |
| **provinco de Respubliko Sud-Afriko** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Pretorio
 |
| **Loĝantaro** |
| Lingvoj:
 | angla lingvo • afrikansa lingvo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 |  |
| Monunuo:
 | sudafrika rando
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

**Transvalo** (afrikanse *Transvaal* [transfAl]) de la mezo de la 19-a jarcento ĝis 1902 estis sendependa Respubliko de Suda Afriko de buroj en suda Afriko. Ĝis 1910 ĝi estis brita kolonio, ĝis 1961 ĝi estis provinco de la Sud-Afrika Unio kaj de 1961 ĝis 1994 provinco de respubliko Sud-Afriko.

Situo de Transvalo (oranĝa) en Sud-AfrikoLa teritorio de la provinco situas en la nord-oriento de Sud-Afriko, inter riveroj Limpopo kaj Vaal. Ĝi havas areon de 262.500 km². Ĝia ĉefurbo estis Pretorio (nun Ĉvaneo), ankaŭ ĉefurbo de la regno. Sude ĝi limas al aliaj sudafrikaj provincoj, nord-okcidente al Bocvano, norde al Zimbabvo kaj oriente al Mozambiko kaj Svazilando. Ĝi situas alte kaj ne havas marbordon.

En 1994 oni disigis la provincon en la nunajn provincojn Nordokcidenta, Limpopo, Mpumalanga kaj Ĥaŭtengo.
Gravaj urboj en la teritorio de Transvalo estas Johanesburgo kaj Vereeniging.

## Vidu ankaŭ

* Buroj
* Brita-bura milito
* Dua Bura milito
* 715 Transvaalia
# Reproduktado en naturo

**Reproduktado en naturo** estas la natura procezo de animala reproduktado okazanta en la natura vivejo de difinita specio. Ĉi tiu terminaro estas klare diferencenda de Bredado aŭ de bredado de specio en kaptiveco. Reproduktaj lokoj estas ofte elektitaj por tre specifaj postuloj de la manĝaĵo; cetere, la nestosezono estas aparta tempo kiu evoluis por ĉiu specio por postuli anatomiajn, klimatajn kaj aliajn ekologiajn bezonojn. Multaj specioj migras konsiderindajn distancojn por atingi la postulatan reproduktejojn. Iaj oftaj karakterizaĵoj aplikas al diversaj taksonoj ene de la animala regno, kies trajtoj estas ofte ordigitaj inter amfibioj, rampuloj, mamuloj, birdoj, artropodoj kaj pli malsupraj formoj.

## Notoj

## Referencoj

* Michael F Braby {2004) *The Complete Field Guide to Butterflies of Australia*, Publikita de CSIRO Publishing, 339 paĝoj ISBN 0643090274
* Miron L. Heinselman (1996) *The Boundary Waters Wilderness ecosystem*, University of Minnesota Press, ISBN 081662805X
* C. Michael Hogan (2008) *Polar Bear: Ursus maritimus*, Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg Arkivigite je 2008-12-24 per la retarkivo Wayback Machine
* William J. Sutherland (1996) *Ecological Census Techniques: A Handbook*, Cambridge University Press, 336 pages ISBN 0521478154
# Italia (Romia Imperio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri parto de iama Romia Imperio. Por nuna ŝtato en ĉirkaŭ sama loko rigardu la paĝon Italio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Italia.* |

la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro Trajanus
Italia, jen malhelruĝe akcentita (limoj de la jaro 117)
**Italia** estis provinco de la Romia Imperio kiu kovris la teritorion de la itala duoninsulo. Ĝia norda limo estis la centra parto de la Alpoj, do situis pli norde ol la moderna geografia difino de la itala duoninsulo, kies norda limigo estas linio inter la urboj La Spezia kaj Rimini.

Dum la Romia Respubliko kaj la unuaj jarcentoj de la Romia Imperio, "Italia" (kiu komence etendiĝis de Kalabrio sude ĝis la rivero Rubikono norde, nur pli poste ĝis la Alpoj norde), ne estis provinco, sed konsideriĝis la teritorio de la urbo Romo, tial havante specialan statuson: Ekzemple armeestroj de la romiaj provincoj ne rajtis porti siajn armeojn en Italion, kaj kiam Julio Cezaro kun sia armeo pasis la riveron Rubikono tiu paŝo estis la komenco de enlanda milito. La nomo "Italia" kovris parton de la nuntempa Italio kiu ŝanĝiĝis laŭ la tempofluo. Laŭ Strabono (verko "Geographia", volumo 1) la nomo komence indikis la teritorion inter la Mesina Markolo kaj linio konektanta la golfojn de Salerno kaj Taranto, pli poste la teritorio estis ampleksigita kovri la tutan italan duoninsulon inkluzive de la urbo Pula de moderna Istrio, kaj fine Julio Cezaro donis romian civitanecon al ĉiuj loĝantoj de *Gallia Transpadana* - la gaŭla setloteritorio norde de la rivero Pado - tiel ampleksigante la teritorion "Italia" ĝis la Alpoj.

En iuj mapoj (vidu ekzemple dekstre), la tri malgrandaj alpaj provincoj Alpes Maritimae, Alpes Cottiae kaj Alpes Poeninae en la limregiono de la modernaj ŝtatoj Francio kaj Italio ankaŭ konsideriĝis parto de la pli granda najbara provinco "Italia", en aliaj ili konsideriĝas sendependaj provincoj.
# Tino Rossi

| Tino Rossi |
| --- |
|  Tino Rossi
 |
| **homo**  |
| Bazaj informoj
 |
| Naskonomo
 | Constantin Rossi
 |
| Naskiĝo
 | 29-an de aprilo 1907 (1907-04-29) en Ajaccio,  Francio |
| Morto
 | 27-an de septembro 1983 (1983-09-27) (76-jaraĝa) en Neuilly-sur-Seine,  Francio |
| Edz(in)o
 | Lilia Vetti
 |
| Ĝenroj
 | Kabaredo, Franca popmuziko
 |
| Profesio
 | kantisto
 |
| Aktivaj jaroj
 | 1929–1982
 |
| Eldoninto
 | Columbia Records
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Constantin Rossi |
| **Mortokialo** | pankreata kancero  |
| **Tombo** | grave of Tino Rossi (en)    Sanguinaires cemetery (en)    |
| **Lingvoj** | franca
 |
| **Ŝtataneco** | Francio   |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Lilia Vetti (en)    |
| **Infano** | Laurent Rossi (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | aktoro  operkantisto  filmaktoro  kantisto  muzikisto   |
|  |

**Tino ROSSI**, realnome: Constantin ROSSI (naskiĝis la 29-an de aprilo, 1907 en Ajaccio, mortis la 26-an de septembro, 1983 en Neuilly-sur-Seine) estis franca belkantisto.

Li komencis sian laboran vivon estante lavisto de manĝiloj en restoracio de Marsejlo. Dum la jaro 1933 lia unua artista salajro estis humila (500 francaj frankojn ĉiusemajne) sur la podio de *Alcazar*, kantejo de Parizo. Li registris pli ol 1000 kantojn kaj vendis tutmonde pli ol 300 milionojn da diskoj. Lia senproblema persona vivo estis neniam celata de "paparacoj". Li mortis pro kancero.

## Kelkaj el liaj sukceskantoj

* *Petit Papa Noël* (pli ol 30 milionoj venditaĵoj)
* *Méditerranée*
* *O Catarina*
* *Corse, île d'amour*

## Eksteraj ligiloj

* franclingve: biografio (RFI) Arkivigite je 2007-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
# Martiniko

| Martiniko |
| --- |
| Martinique |
|    |
| Flago |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| regiono de Francio, transmara departemento, dependanta teritorio [+] |

 |
|

---

 |
| Ŝtato |  Francio |
| Departementoj | Martinique (972) |
|

---

 |
| Akvejo | Karibio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 14° 39′ N, 61° 1′ U (mapo)14.65-61.015 |
| Prefektejo | Fort-de-France |
| Plej alta punkto | Monto Pelée [+] |
|

---

 |
| Akvokolektejo | 1 128 km² (112 800 ha) [+] |
| Areo | 1 128 km² (112 800 ha) |
|

---

 |
| Loĝantaro | 385 551 (2013) |
| Denseco | 341,8 loĝ./km² |
|

---

 |
| prefekto | Fabrice Rigoulet-Roze |
| prezidanto | Claude Lise |
|

---

 |
| Horzono | UTC-04:00 |
| ISO-kodo | MQ, FR-972 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Martiniko (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Martiniko |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Martiniko (Martiniko)DEC |

 |
|  |
| Martiniko |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Martinique** [+] |
| **Retpaĝaro**: www.martinique.pref.gouv.fr |
|  |

**Martiniko** (france *Martinique* [martinik]) estas transmara departemento kaj dependa teritorio de Francio en la Kariba Maro, estas organizita kiel departemento de Francio kaj plene apartenas al la Eŭropa Unio.

La departemento havas entute 34 komunumojn.

* **Landkodo:** MQ, FR-972
* **Nacia nomo:** Département d'Outre-Mer de la Martinique
* **Departementa numero:** 972
* **Politika statuso:** transmara departemento de Francio
* **Areo:** 1 128 km2
* **Loĝantaro:** 385 551
* **Adm. centro:** Fort-de-France
* **Lingvoj:** franca kaj Martinika kreola lingvo
* **Valuto:** Eŭro

## Vidu ankaŭ

* Komunumoj de Martiniko
* Haŭto nigra, masko blanka

## Eksteraj ligiloj

*  paĝoj de Martiniko
*  Arkivigite je 2001-03-31 per la retarkivo Wayback Machine paĝoj de la insula prefektejo
*  Arkivigite je 2002-02-02 per la retarkivo Wayback Machine informoj anglalingvaj
*  Arkivigite je 2009-11-24 per la retarkivo Wayback Machine paĝoj de la regiona konsilio de la insulo

* mapo de Martiniko
* Ĝia situo en la geografia regiono
* Point Marin
* Satelita foto de Martiniko
# Turismo en Francio

La Eiffel-Turo estas unu el la plej vizitataj lokoj en Francio.
**Turismo en Francio** estas grava parto de ekonomio de Francio: ĝi ricevis 83 milionojn da eksterlandaj turistoj en 2012, kaj pro tio ĝi estas la plej vizitata lando en la mondo. Tiun jaron, turismo konsistigis 7,33 % el la tuta malneta enlanda produkto de Francio.

## Ĉefaj turismaj allogaĵoj

### Kultura turismo

La kastelo Chenonceau, en la valo de Luaro.
Kulturaj lokoj estas multaj en Francio: en tiu lando estas 38 objektoj de la Monda heredaĵo de Unesko, el kiuj 34 estas kulturaj.

Francio estas interalie konata pro siaj kasteloj, ekzemple tiuj de la valo de Luaro.

Malgrandajn, pentrindajn vilaĝojn promocias la asocio “La plej belaj vilaĝoj de Francio”

### Ripozo kaj amuzturismo

Saint-Tropez, fama banurbo ĉe la Bordo Lazura.
Francio havas multajn banurbojn laŭ la manika, atlantika kaj mediteranea marbordoj.

Ĝi havas ankaŭ amuzparkojn, inter kiuj la plej famaj estas Disneyland Paris, Futuroscope kaj Parc Astérix.

## Popularaj turismaj lokoj

La Monto Sankta Mikaelo estas populara turisma loko.
Jen listo de la 20 plej vizitataj lokoj en 2012.

| Rango | Loko | Urbo | Vizitantoj en 2012
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Disneyland Paris | Chessy | 16 000 000
 |
| 2 | Luvro | Parizo | 9 437 743
 |
| 3 | Kastelo de Versailles | Versailles | 7 278 745
 |
| 4 | Eiffel-Turo | Parizo | 6 270 000
 |
| 5 | Centro Georges Pompidou | Parizo | 3 791 585
 |
| 6 | Musée d'Orsay | Parizo | 3 579 130
 |
| 7 | Cité des Sciences et de l'Industrie | Parizo | 2 641 356
 |
| 8 | Nacia Muzeo de Natura Historio | Parizo | 2 040 313
 |
| 9 | Triumfa Arko | Parizo | 1 732 280
 |
| 10 | Futuroscope | Chasseneuil-du-Poitou, Jaunay-Clan | 1 730 000
 |
| 11 | Parc Astérix | Plailly | 1 722 000
 |
| 12 | Puy du Fou | Les Épesses | 1 600 000
 |
| 13 | Galeries nationales du Grand Palais | Parizo | 1 518 927
 |
| 14 | Usona tombejo de Colleville-sur-Mer | Colleville-sur-Mer | 1 413 516
 |
| 15 | Muzeo de armeo | Parizo | 1 404 739
 |
| 16 | Muzeo de la kajo Branly-Jacques Chirac | Parizo | 1 280 622
 |
| 17 | Kastelo de la dukoj de Bretonio | Nanto (Francio) | 1 276 675
 |
| 18 | Monto Sankta Mikaelo | Le Mont-Saint-Michel | 1 246 983
 |
| 19 | Turo Montparnasse | Parizo | 1 150 085
 |
| 20 | Viadukto de Millau | Millau | 1 135 000
 |

## Notoj kaj referencoj
# Koeficiento de Gini

La grafiko de la koeficiento de Gini
Mondmapo montranta de enspezmalegaleco inter la loĝantaro ene de la landoj mem uzanta Gini-koeficientoj laŭ lando. Surbaze de datumoj de la Monda Banko, kiuj iras de 1992 ĝis 2018.
Mondmapo montranta de riĉecmalegaleco inter la loĝantaro ene de la landoj mem uzanta Gini-koeficientojn laŭ landoj por 2019.
**Koeficiento de Gini** mezuras malekvivalentecon de enspezoj en la ekonomio de iu populacio (ŝtato, popolo, regiono ktp.). Tiun koeficienton enkondukis la itala ekonomikisto Corrado Gini [korRAdo ĜIni].

La koeficiento de Gini estas nombro inter 0 kaj 1. 0 signifas la tutan ekvivalentecon (ĉiu mastrumaĵo havas la saman enspezon) kaj 1 signifas la tutan malekvivalentecon (unu persono havas la tutan enspezon kaj aliaj havas nulan enspezon).

La koeficiento estas mezurita helpe de areoj sur la Kurbo de Lorenzo.
Tiu indikas por ĉiu parto *x* de la populacio, kiun parton de la enspezoj havas la *x* malplej enspezantaj anoj.
Se estas plena egaleco, la kurbo de Lorenzo estas diagonalo inter la punktoj (0,0) kaj (1,1).
Pro sia difino la kurbo de Lorenzo ne povas superi la diagonalon.
La Gini-koeficiento estas la rilato de la areo inter la kurbo de Lorenzo kaj la diagonalo kaj la areo sub la diagonalo (tiu areo egalas al 1/2).

La difino de la Gini-koeficiento estas aplikebla ne nur al enspezoj, sed ankaŭ al posedo (se neniu havas negativan posedon, t. e. ŝuldoj) aŭ aliaj sociaj ecoj.

Ekzemplaj valoroj de la koeficiento de Gini estas:

* Aŭstrio 0,313 (2002)
* Britio 0,360 (1999)
* Danio 0,247 (2004)
* Francio 0,327 (1995)
* Germanio 0,283 (2000)
* Italio 0,360 (2004)
* Japanio 0,249 (1993)
* Usono 0,408 (2000)

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* CHEN Lina: ĈINIO: Granda distanco inter riĉeco kaj malriĉeco el *Monato*
# Magnitudo (tertremo)

Tiu ĉi artikolo temas pri la tertremoscienca uzo de la neologismo *magnitudo*. Pri aliaj uzoj de la termino, ekzemple en astronomio, vidu la listigon "magnitudo".

La termino **magnitudo** en la faka lingvaĵo de tertremoscienco estas teknika mezuraĵo por la intenseco de tertremoj. Magnitudoj difiniĝas plejparte el la amplitudoj, pli malofte ankaŭ el aliaj parametroj de *seismogramoj*, grafikaj bildigoj de tertremaj ondoj. Surbaze de tiuj magnitudoj evoluiĝis pluraj tertremaj skaloj, ekzemple la konata skalo de Richter. Kontraŭe al tio tamen ankaŭ estas skaloj, kiuj priskribas la senmezurile per homoj percepteblajn sekvojn de tertremoj al pejzaĝoj, vojoj, konstruaĵoj kaj vivaĵoj (ekzemple la Skalo de Mercalli).

## Historia evoluo

La plej malnova magnitudo-skalo estas la konata skalo de Richter, kiun en la 1930-aj jaroj la sciencisto Charles Francis Richter evoluigis cele al skaligo de tertremoj en Kalifornio. Li ekkonsciis, ke ekzistas ligo inter la maksimuma amplitudo en seismogramo kaj la distanco de la mezurilo al la tertrema surcentro. La trovita logaritma ligo ebligis el la posta malintensiĝo de la amplitudo dedukti forton de la tertremo. Tamen tiu magnitudo-skalo temas pri tertremaj ondoj kiuj plejparte vojas tra la terkrusto. La skalo de Richter sekve nur taŭgas por uzo de maksimume 600 ĝis 10000 kilometroj distanco de la tertrema surcentro. Foje ĝi ankaŭ nomatas *loka tertrema magnitudo* (ML).

Por ankaŭ povi kompari pli distancajn tertremojn, la sciencisto *Beno Gutenberg* en 1945 enkondukis la tiel nomatan *surfacoondan magnitudon* (MS). Samjare li ankaŭ prezentis la *volumoondan magnitudon* (mB, "b" laŭ la angla nomo *body wave magnitude*). Diversaj cirkonstancoj, kiujn parte fiksis la diversaj kondutoj de tertremoj, parte ankaŭ la limigoj de teknikaj eblecoj, gvidis al la evoluigoj de pliaj magnitudo-skaloj, ekzemple la momant-magnituda skalo.
# Balotrajto

| Balotrajto
 |
| --- |
|  |
| **civitanaj rajtoj**  |
| **Q4445093 • eligibility • kvalito** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Civito balotiva aĝo loĝado  vd |

 |
|  |

Balotado en Bangladeŝo
Oni distingas du tipojn de **balotrajto**: la malvastan balotrajton kaj la universalan balotrajton. (Legu aparte pri virina balotrajto.)

## La malvasta balotrajto

Oni nomas **malvasta balotrajto** la balotsistemon, kiu donas la balotrajton nur al iuj kategorioj diritaj de la leĝo.

La malvasta balotrajto povas baziĝi sur diversaj kriterioj:

* **la riĉeco** (riĉeca balotrajto): rajtas baloti kaj estas baloteblaj nur tiuj, kiuj pagas ioman imposton;
* **la klereco** (kapabla balotrajto): rajtas baloti nur tiuj, kiuj havas ioman kleran gradon. Fakte tiel oni volas senigi la analfabetojn je balotrajto;
* **la dependeco**: ne rajtas baloti tiuj, kiuj ne sendependas (ekz. iam la domservistoj);
* **la sekso**: en iuj landoj la virinoj ne rajtas baloti;
* **la aĝo**: rajtas baloti nur tiuj, kiuj estas pli ol *n*-jaraĝaj.

## La universala balotrajto

Oni nomas **universala balotrajto** la balotsistemon, kiu donas la balotrajton al la tuta landa loĝantaro escepte iujn eksplicite diritajn kategoriojn (ofte la neplenaĝulojn, la enkarcerajn krimulojn...).

Oni distingas du versiojn de la universala balotrajto:

* **la senpera universala balotrajto**: laŭ ĝi la civitanoj rekte, senpere balotas la balotitojn.

Ekz.: baloto de la prezidento kaj deputitoj en Francio, baloto de la *Bundestag*-parlamentanoj en Germanio.
* **la pera universala balotrajto**: laŭ ĝi la civitanoj nerekte, pere balotas la balotitojn. Ili unue balotas homojn, kiuj poste balotos mem la balotitojn.

Ekz.: baloto de la prezidento en Usono, baloto de la senatanoj en Francio.
## Balotdevo

Balotado en Irako
En kelkaj landoj, ekzemple Belgio kaj Brazilo, partopreno en balotado estas laŭleĝe konsiderata devo, kies neplenumo kaŭzas punojn.

Ekzemple, en Brazilo, se iu ne balotas kaj ne pravigas tiun neagon, tiu devas pagi malgrandan monpunon, kiu povas kosti minimume R$1,47 kaj maksimume R$4,92. Se la monpuno ne estas pagata, la punito laŭleĝe ne rajtas interalie ekhavi publikan oficon kaj pasporton, kaj ekstudi en kelkaj publikaj universitatoj.

Se tie oni devas partopreni balotadon, tamen oni rajtas voĉdoni per sindetena balotilo ("blanka" aŭ "nula" balotilo).

## Vidu ankaŭ

* Sekreta voĉdonado
* Deviga voĉdonado
* Demokratio
* Balotilo
* Balotsistemo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-04-12 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2005-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2021-02-01 per la retarkivo Wayback Machine
# Submara monto

**Submara monto** estas vulkano kiu staras ĉe la marfundo, sed ne atingas la surfacon de la maro.

Submaraj montoj aŭ similaj gujotoj estiĝas je la limoj de la tektonaj platoj de la mezoceanaj dorsoj aŭ ene de oceana plato pro vulkaneco. Pro la moviĝo de la oceana krusto dum la disiĝo de la oceana fundo vulkanoj perdas la ligon al sia magmofonto kaj ĉesas la eligo de magmo. Kontraŭe la gujotoj, submaraj montoj neniam estas pli altaj ol la marnivelo, kaj tial ne suferas erozion de la ondoj.

Aparta eco de submaraj montoj estas krutegaj inklinoj kaj relative malgranda pinto. Ili troveblas en ĉiuj oceanoj, sed ekzistas nekutima multo en la nordorienta Atlantiko.

## Flaŭro kaj faŭno

Submaraj montoj kaj ties faŭno estas apenaŭ esploritaj ĝis nun. La profundeco, kvankam la malhelo estas absoluta, tamen ne malhelpas la ekziston de multaj bestospecoj, kiel ekzemple kapopieduloj, kiu havas malaltan kvocienton de naskoj. Kontraŭe al la ĉirkaŭa oceano, ĉe submaraj montoj ekzistas pli multe da organismoj, ĉar ili atingas la profundecon de 1000 m riĉa je zooplanktono kaj pro la roka surfaco, setladas sesilaj filtrujoj (kiel sponguloj, koraloj, ktp.).
Kiam la pinto de submara monto atingas la superan lumricevan zonon ankaŭ plantoj kreskas sur ĝi. Ĉefe grandaj brunalgoj, kies aroj estas nomitaj kelparbaroj uzas tian vivejon.

Loĝantoj de submaraj montoj estas endanĝeritaj pro fiŝkaptado per grandaj trenretoj. EU-politikistoj decidis malfermi la submarajn montojn ĉirkaŭ la Acoroj al siaj fiŝkaptistoj.

## Vidu ankaŭ

* Gujoto
* Vulkano
* Nacia Marrezervejo Cordell Bank

## Referencoj

## Bibliografio

* Keating, B.H., Fryer, P., Batiza, R., Boehlert, G.W. (Eds.), 1987: *Seamounts, islands and atolls*. Geophys. Monogr. 43:319-334.
* Koslow, J.A. (1997). *Seamounts and the ecology of deep-sea fisheries*. Am. Sci. 85:168-176.
* Menard, H.W. (1964). *Marine Geology of the Pacific*. International Series in the Earth Sciences. McGraw-Hill, New York, 271 pp.

## Eksteraj ligiloj

* Instituto pri marscienco de la universitato Kiel (germane)
* Seamount-ekosistemoj en la norda Atlantiko
* Seamounts Online (angle)
* Expedicioj al Pacifiko kune kun la akvario de Monterey Bay (angle) Arkivigite je 2009-10-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Submaraj montoj antaŭ Islando (angle)
* Interaga tutmonda mapo pri submaraj montoj Arkivigite je 2011-07-20 per la retarkivo Wayback Machine