# Gastroenterito

| Gastroenterito
 |
| --- |
| malsano • simptomo aŭ signo
 |
|  |
| Paciento kun gastroenterito
 |
| KIM-10
 | A09
 |
| MeSH
 | [1]
 |
| MeSH
 | *{{{MeshNumber}}}* |
| Prevalenco
 | Alta tutmonde
 |
| Incidenco
 | Alta, precipe en infanoj
 |
| Mortofteco
 | Alta en landoj kun malaltaj rimedoj
 |
| Maksimumo de apero
 | Ĉiuj aĝoj, sed pli severa en infanoj
 |
| Klinika bildo
 |
| Paso
 | akuta
 |
| Kaŭzoj aŭ riskaj faktoroj | Virusoj, bakterioj, parazitoj
 |
| Trafita sistemo
 | Digesta sistemo
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Portalo pri Medicino |

 |
|  |

La **gastroenterito** estas malsano karakterizata de inflamo de la stomaka kaj intesta kanalo, kiu implikas kaj la stomakon kaj la maldikan inteston. Kiam temas pri gastroenterokojlito, ankaŭ la dika intesto estas implikita. La malsano kondukas al diareo, vomo kaj abdomenaj kramfoj. Ankaŭ febro, manko de energio kaj dehidratado povas okazi. Tio tipe daŭras malpli ol du semajnoj. Ĝi ne rilatas al gripo, kvankam foje oni nomis ĝin erare "**stomaka gripo**".

Gastroenterito estas kutime okazigita de virusoj. Tamen, ankaŭ bakterioj, parazitoj kaj fungoj povas okazigi gastroenteriton. Ĉe infanoj, rotavirusoj estas la plej ofta kaŭzo de grava malsano. Ĉe plenkreskuloj, norovirusoj kaj *Campylobacter* estas oftaj kaŭzoj. Manĝado de maltaŭge preparitaj manĝaĵoj, drinkado de poluita akvo aŭ proksima kontakto kun persono kiu estas infektita povas disvastigi la malsanon. Traktado estas ĝenerale la sama kun aŭ sen definitiva diagnozo, kaj tiel testado por konfirmi estas kutime ne necesa.

Preventado konsistas el manlavado per sapo, drinkado de pura trinkakvo, taŭga dispono kaj traktado de la homa digesto-forĵetaĵojn kaj mamnutrado de beboj anstataŭ uzado de laktopreparaĵoj por infanoj. La rotavirusa vakcino estas rekomendata kiel prevento por infanoj. Traktado postulas englutado de sufiĉe da fluaĵoj. Por mildaj aŭ moderaj kazoj, tio tipe povas esti atingata per drinkado de buŝrehidratiga solvaĵo (nome kombino de akvo, saloj kaj sukero). En tiuj kiuj estas mamnutrataj, daŭrigi la mamnutradon estas tute rekomendate. Por pli gravaj kazoj, envejna fluenmetado povas esti necesa. Fluaĵoj povas esti havigitaj pere de nazgastra tubo. Suplemento de zinko estas rekomendata por infanoj. Antibiotikoj estas ĝenerale nenecesaj. Tamen, antibiotikoj estas rekomendataj por infanoj kiuj suferas febron kaj sangodiareon.

En 2015, estis du mil milionoj da kazoj de gastroenterito, kio rezultigis 1.3 milionojn da mortoj tutmonde. Infanoj kaj ĉefe tiuj de la evolulandoj estas plej tuŝitaj de tiu malsano. En 2011, estis ĉirkaŭ 1.7 mil milionoj da kazoj, kio rezultigis ĉirkaŭ 700 000 mortojn de infanoj sub la aĝo de kvin jaroj. En evolulandoj, infanoj sub la aĝo de du jaroj ofte suferas ses aŭ pliajn infektojn jare. Ĝi estas malpli ofta en plenkreskuloj, parte pro la disvolvigo de imuneco.

## Signoj kaj simptomoj

Gastroenterito estas plej ofte markata de kaj diareo kaj vomado. Foje tamen, nur unu el la du simptomoj okazas. Tio povas esti akompanata de abdomenaj kramfoj. Signoj kaj simptomoj kutime ekas 12–72 horojn post la ricevo de la infekta agento. Se temas pri viruso, la malordo kutime solviĝas post unu semajno. Kelkaj virusaj infektoj povas esti akompanataj ankaŭ de febro, lacego, kapdoloro kaj muskoldoloro. Se fekaĵo enhavas sangon, la kaŭzo plej verŝajne ne estas virusa kaj plej verŝajne estas bakteria. Kelkaj bakteriaj infektoj okazigas fortajn abdomenajn dolorojn kaj povas pluresti dum kelkaj semajnoj.

Infanoj infektitaj de rotaviruso kutime rekuperiĝas en tri ĝis ok tagoj. Tamen, en malriĉaj landoj la traktado de gravaj infektoj estas ofte neatingeblaj kaj longdaŭraj diareoj estas oftaj. Dehidratiĝo estas ofta komplikaĵo de diareo. Grava dehidratiĝo ĉe infanoj povas esti rekonata se la haŭta koloro kaj pozicio revenas malrapide se premita. Tio nomiĝas "longdaŭra replenigo de kapilaroj" kaj "malbona turgesko de haŭto". Nenormala spirado estas alia signo de grava dehidratiĝo. Ripetataj infektoj estas tipe videblaj en areoj kun malbonaj akvelfluaj sistemoj kaj malsufiĉa nutrado. Ankaŭ malĝusta infandisvolviĝo kaj longdaŭraj kognomankoj povas rezulti el tio.

Reaktiva artrito okazas en 1% de homoj sekve al infektoj de *Campylobacter* specioj. Sindromo de Guillain-Barré okazas en 0.1%. Hemoliza uremia sindromo (HUS) povas okazi pro infekto kun Shiga toksino produktanta *Escherichia coli* aŭ *Shigella* speciojn. HUS kaŭzas malaltajn trombocitojn, malbonan renfunkciadon, kaj malaltan eritrociton (pro ilia rompo). Infanoj estas pli antaŭpretaj akiri HUS ol plenkreskuloj. Iuj virusaj infektoj povas produkti benignajn infanajn epilepsiajn atakojn.

## Kaŭzoj

Virusoj (aparte rotavirusoj (ĉe infanoj) kaj norovirusoj (ĉe plenkreskuloj)) kaj la bakterioj *Escherichia coli* kaj specioj de *Campylobacter* estas la ĉefaj kaŭzoj de gastroenterito. Estas tamen multaj aliaj infektaj agentoj kiuj povas kaŭzi tiun sindromon kiel parazitoj kaj fungoj. Ne-infektaj kaŭzoj vidiĝas foje, sed ili estas malpli verŝajnaj ol virusaj aŭ bakteriaj kaŭzoj. Risko de infekto estas pli alta ĉe infanoj pro ilia manko de imuneco. Infanoj ankaŭ havas pli altan riskon ĉar ili malpli verŝajne praktikas bonajn higienajn kutimojn. Infanoj loĝantaj en lokoj sen facila aliro al akvo kaj sapo estas precipe vundeblaj.

### Virusaj

Oni scias, ke rotavirusoj, norovirusoj, adenovirusoj kaj astrovirusoj kaŭzas virusan gastroenteriton. Rotavirusoj estas la plej ofta kaŭzo de gastroenterito ĉe infanoj, kaj produktas similajn indicojn kaj en disvolviĝintaj kaj en disvolviĝantaj landoj. Virusoj kaŭzas ĉirkaŭ 70% de kazoj de infekta diareo en la grupo de aĝoj de pediatrio. Rotavirusoj estas malpli ofta kaŭzo ĉe plenkreskultoj pro akirita imuneco. Norovirusoj estas la kaŭzo en ĉirkaŭ 18% de ĉiuj kazoj. Ĝenerale, virusa gastroenterito estas respondeca pri ĉirkaŭ 21–40% de kazoj de infekta diareo en disvolviĝintaj landoj.

Norovirusoj estas la ĉefa kaŭzo de gastroenterito inter plenkreskuloj en Usono kalkulita en ĉirkaŭ 90% de kazoj de virusa gastroenterito. Tiuj precizaj epidemiecaj okazoj tipe okazas kiam grupo de homoj pasigas tempon proksime unuj de aliaj, kiel ĉe krozoŝipoj, en hospitaloj, restoracioj, dum festoj ktp. Homoj povas resti infektaj eĉ post la fino de la diareo. Norovirusoj estas la kaŭzo de ĉirkaŭ 10% de kazoj ĉe infanoj.

### Bakteriaj

*Salmonella enterica* variaĵo *Typhimurium* (ATCC 14028) vidita per mikroskopo je 1000-obla grandigo kaj laŭ Gram-makulado.
En kelkaj landoj, *Campylobacter jejuni* estas la ĉefa kaŭzo de bakteria gastroenterito, kaj duono de la kazoj estas asociaj kun la ekspono al kortobirdoj. Ĉe infanoj, bakterioj estas kaŭzo de ĉirkaŭ 15% de kazoj, el kiuj la plej oftaj estas *Escherichia coli*, *Salmonella*, *Shigella*, kaj specioj de *Campylobacter*. Se manĝo iĝas poluita je bakterioj kaj restas je media temperaturo dum kelkaj horoj, la bakterioj multobliĝas kaj pliiĝas la risko de infekto en tiuj kiuj konsumas la manĝaĵojn. Iuj manĝaĵoj ofte asociitaj kun malsano inkluzivas krudan aŭ malmulte kuiritan viandon, kokaĵon, marmanĝaĵon kaj ovojn; krudaj vegetaloj; nepasteŭrizita lakto kaj molaj fromaĝoj; kaj fruktoj kaj legomaj sukoj. En la evoluanta mondo, precipe subsahara Afriko kaj Azio, ĥolero estas ofta kaŭzo de gastroenterito. Ĉi tiu infekto estas kutime transdonita per poluita akvo aŭ manĝaĵo.

Toksigena infekto pro *Clostridioides difficile* estas grava kaŭzo de diareo kiu okazas plej ofte ĉe maljunuloj. Infanoj povas porti tiujn bakteriojn ne disvolvigante simptomojn. Ĝi estas ofta kaŭzo de diareo en tiuj kiuj estas enhospitaligitaj tre ofte asociaj kun uzado de antibiotikoj. Diareo infektita per *Staphylococcus aureus* povas okazi ankaŭ en tiuj kiuj estis uzintaj antibiotikojn. Akuta "diareo de vojaĝantoj" estas kutime tipo de bakteria gastroenterito, kvankam la persistanta formo estas kutime parazita. Acid-subpremantaj farmaciaĵoj ŝajnas pliigi la riskon de grava infekto post eksponiĝo al pluraj organismoj, kiel *Clostridioides difficile*, *Salmonella*, kaj specioj de *Campylobacter*. La risko estas pli granda ĉe tiuj, kiuj prenas protonpumpilajn inhibitorojn ol kun H2-antagonistoj.

### Parazitaj

Nombraj parazitoj povas kaŭzi gastroenteriton. *Giardia lamblia* estas la plej ofta, sed ankaŭ *Entamoeba histolytica*, specioj de *Cryptosporidium*, kaj aliaj specioj partoprenas en la afero. Kiel grupo, tiuj agentoj rspondecas pri ĉirkaŭ 10% de kazoj en infanoj. *Giardia* okazas plej ofte en la disvolviĝanta mondo, sed tiu tipo de malsano povas okazi preskaŭ ĉie ajn. Ĝi okazas plej ofte en homoj kiuj estis veturantaj al areoj en kiuj estas alta frekvenco, infanoj kiuj ĉeestas en infanzorgejoj, viroj kiuj seksumas kun viroj, kaj post katastrofoj.

### Transigo

Transdono povas okazi pro trinkado de poluita akvo aŭ kiam homoj kunuzas personajn objektojn. Akvokvalito tipe plimalboniĝas dum la pluvsezono kaj malsanaj ekaperoj estas pli oftaj ĉe tiu tempo. En lokoj kun kvar sezonoj, infektoj estas pli oftaj en la vintro. Tutmonde, botelnutrado de beboj kun nedece sanigitaj boteloj estas grava kaŭzo. Transdon-indicoj rilatas ankaŭ al malbona higieno, (precipe inter infanoj), en superplenaj domanaroj, kaj en tiuj kun malbona nutrostatuso. Plenkreskuloj kiuj disvolvis imunecojn povus ankoraŭ porti kelkajn organismojn ne elmontrante simptomojn. Tiel, plenkreskuloj povas fariĝi naturaj rezervujoj de kelkaj malsanoj. Kvankam kelkaj agentoj (kiel ekzemple *Shigella*) okazas nur en primatoj, aliaj (kiel ekzemple *Giardia*) povas okazi en vasta gamo de bestoj.

### Ne-infektaj

Estas nombraj ne-infektaj kaŭzoj de inflamo de la gastrointestina vojo. Iuj el la plej oftaj estas medikamentoj (kiel nesteroidaj kontraŭinflamaj drugoj), iuj manĝaĵoj kiel laktozo (en tiuj, kiuj estas netolerantaj), kaj gluteno (en tiuj kun celiakio). Ankaŭ Crohn-malsano estas ne-infekta kaŭzo (ofte severa) de gastroenterito. Ankaŭ malĉefa malsano pro toksinoj povas okazi. Kelkaj manĝ-rilataj kondiĉoj asociitaj kun naŭzo, vomado kaj diareo estas: ciguatera veneniĝo pro konsumo de poluitaj predfiŝoj, skombroidoj asociitaj kun la konsumo de kelkaj specoj de maltaŭga fiŝo, tetrodotoksina veneniĝo pro la konsumo de balonfiŝoj inter aliaj, kaj botulismo tipe pro nekonvene konservita manĝaĵo.

En Usono, indicoj de urĝa zorgado pro neinfekta gastroenterito falis 30% de 2006 ĝis 2011. De la dudek plej oftaj kondiĉoj viditaj en la urĝejoj, indicoj de neinfekta gastroenterito havis la plej grandan malkreskon en vizitoj en tiu tempoperiodo.

## Patofiziologio

Gastroenterito estas difinita kiel vomado aŭ diareo pro inflamo de la malgranda aŭ dika intesto, ofte pro infekto. La ŝanĝoj en la maldika intesto estas tipe neinflamaj, dum tiuj en la dika intesto estas inflamaj. La nombro da patogenoj necesaj por kaŭzi infekton varias de eĉ tiom malmultaj kiel nur unu (ĉe *Cryptosporidium*) ĝis eĉ 108 (por *Vibrio cholerae*).

## Diagnozo

Gastroenterito estas tipe diagnozita klinike, surbaze de la signoj kaj simptomoj de persono. Determini la precizan kaŭzon kutime ne necesas, ĉar ĝi ne ŝanĝas la administradon de la kondiĉo.

Tamen, fek-ekzamenoj devus esti faritaj en tiuj kun sango en la feko, tiuj kiuj eble estis eksponitaj al manĝo-veneniĝo, kaj tiuj kiuj ĵus vojaĝis al la evoluanta mondo. Tio povas esti taŭga ankaŭ en infanoj pli junaj ol 5 jaroj, maljunuloj, kaj tiuj kun malbona imunfunkcio. Diagnoza testado povas esti farita ankaŭ por gvatado. Ĉar hipoglikemio okazas en proksimume 10% de beboj kaj junaj infanoj, mezuri seruman glukozon en ĉi tiu populacio estas rekomendita. Ankaŭ elektrolitoj kaj rena funkciado devus esti kontrolitaj kiam estas zorgo pri severa dehidratiĝo.

### Dehidratiĝo

Determino ĉu aŭ ne la persono havas dehidratiĝon estas grava parto de la taksado, kaj dehidratiĝo estas tipe dividita en milda (3-5%), modera (6-9%), kaj severa (≥10%) kazoj. En infanoj, la plej precizaj signoj de modera aŭ severa dehidratiĝo estas longedaŭra kapilara replenigo, malbona haŭta turgeco kaj nenormala spirado. Aliaj utilaj trovoj (kiam uzataj en kombinaĵo) estas enprofundiĝintaj okuloj, malpliiĝo de aktiveco, manko de larmoj kaj seka buŝo. Normala urina eligo kaj buŝa fluida konsumado trankviligas. Laboratoria ekzamenado estas de malmulte da klinika utilo por determini la gradon de dehidratiĝo. Tiel la uzado de urinekzameno aŭ ultrasonoj ĝenerale ne estas bezonata.

### Diferenciga diagnozo

Aliaj eblaj kaŭzoj de signoj kaj simptomoj, kiuj similas tiujn viditajn en gastroenterito, kiuj devas esti ekskluditaj, estas apendicito, volvulo, intestinflama malsano, urintuba infekto kaj *diabetes mellitus*. Oni devas atenti ankaŭ pri pankreata nesufiĉo, sindromo de mallonga intesto, Whipple-malsano, celiakio, kaj troa uzado de laksigiloj. La diferenciga diagnozo povas iom komplikiĝi se la paciento montras *nur* vomadon aŭ diareon (anstataŭ ambaŭ).

Apendicito povas prezentiĝi kun vomado, abdomena doloro kaj malgranda kvanto de diareo en ĝis 33% de kazoj. Tio estas kontraste al la granda kvanto de diareo, kiu estas karakteriza por gastroenterito. Ankaŭ infektoj de la pulmoj aŭ de urina vojo en infanoj povas kaŭzi vomadon aŭ diareon. Klasika diabeta ketoacidozo (DKA) prezentiĝas kun abdomena doloro, naŭzo kaj vomado, sed sen diareo. Studo trovis, ke 17% de infanoj kun DKA estis dekomence diagnozitaj kiel havantaj gastroenteriton.

## Vidu ankaŭ

* Manlavado
* Digesta sistemo

## Notoj