Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Falsado de varoj

strata vendado de senlicencaj kopioj de kompaktdiskoj
**Falsado de varoj**, ankaŭ nomata **produkta piratado** aŭ **varmarka piratado**, estas la komerco per varoj kiuj produktiĝis cele al granda simileco al pli multekostaj varmarkaj produktoj kaj tiel cele al plialtigo de komerca profito. En tiu ago, rajtoj de la posedantoj de registrita marko kaj leĝoj de konkurenca juro estas malatentataj. Aldone ofte malatentatas leĝoj de aŭtorrajto kaj kopirajto, de patentoj kaj kromaj rajtoj de intelekta propraĵo.

Falsado ekzistas en ĉiuj branĉoj de komercaj varoj: komputilaj programoj, horloĝoj, vestaĵoj, kuraciloj, aŭtomobilaj partoj ĝis kompletaj aŭtomobiloj, kaj antaŭ partoj de multekostaj maŝinoj kaj de aviadiloj estas falsige kopiataj.

## Difinoj pri diversaj specoj de falsa kopiado

Eblas diferencigi kvar diversajn specojn de falsa kopiado:

* La **strikta falsado** estas provo ekzakte kopii la originalon. La pakaĵo kaj la varmarka nomo kutime identas al la originalo. Rilate al kosmetikaĵoj aŭ kuraciloj, foje ankaŭ la enhavaĵoj identas, kaj la sola diferenco al la originalo tiam estas ke senlicenca produktejo pli malmultekoste faris la varon.
* **Plagiatoj** havas minimume ŝanĝitan varnomon, ekzemple *SQNY* anstataŭ *SONY* rilate al elektroaparatoj, aŭ *adibos* anstataŭ *adidas* rilate al sportŝuoj. Parte tiaj plagiataj varnomoj dekoras striktajn falsaĵojn kaj parte varojn kiujn la originala firmao tiuforme ne produktas.
* La **kutima falsado** signifas identan pakaĵon kaj varmarkan nomon kiel la kopiata originala varo. La enhavaĵoj, prilaboritaj materialoj kaj la maniero de produktado tamen estas (pli aŭ malpli grandkvante) pli malaltvaloraj kiel la originalo, foje estas malsanigaj, aŭ iuj enhavaĵoj tute mankas.
* **Senlicencaj kopioj** estas kontraŭleĝe produktitaj kaj distribuataj kopioj de aŭtorrajte kaj kopirajta protektataj varoj. Grandparte temas pri filmoj, muzikaĵoj aŭ komputilaj programoj fiksitaj sur kompaktdiskoj aŭ lumdiskegoj.

En duonleĝa "griza zono" inter la laŭleĝa "blanka merkato" kaj kontraŭleĝa "nigra merkato" ordigeblas varoj, kiuj estas **kopioj** de originalaj varoj, signitaj per **aparta varnomo** (ne simila al la originala). Tiam diskuteblas ĉu temas pri produkta piratado, sed klaras ke ne temas pri varmarka piratado. Aparte pri vestaĵoj, kies valoron difinas pli la kompleta vara aspekto ol certa varnomo, tia kopiado sub aparta varnomo oftas.

Principe laŭleĝaj estas **imitaj varoj** ("ankaŭ-mi-varoj"), kiuj similas sed ne identas al originala vara modelo. Se la simileco de imita varo tamen **tro** grandas al originalo, ĝi tamen konsidereblas kontraŭleĝa plagiato - jen temo de fortaj juraj kvereloj.

## Vidu ankaŭ

* Falsado de arto
# Nacio-ŝtato

Oni parolas pri **nacio-ŝtato** (**naciŝtato**, kaj foje **ŝtatnacio**), se en ŝtato loĝas nur unu nacio. Nederlando estas nacio-ŝtato ĉar en ĝi loĝas nur la nederlanda nacio. La frisoj estas konsiderataj popolo, kaj ne nacio, ĉar ili ja ne havas apartan politikan povon, nek apartajn leĝojn. Ankaŭ Francio estas nacio-ŝtato. Kvankam vivas dekoj da popoloj ene de la ŝtato, ili ne havas apartan politikan signifon.

Belgio ne estas nacio-ŝtato, ĉar ekzistas du apartaj nacioj ene de la ŝtato, la flandra kaj la valona, kiuj estas apartaj politikaj unuoj kun apartaj leĝoj kaj institucioj. Alia ekzemplo estas Hispanio. Ankaŭ ĝi ne estas nacio-ŝtato, ĉar ekzemple la kataluna nacio havas apartan politikan rolon kaj signifon.

## Vidu ankaŭ

* Nacio
* Ŝtato
* Etno
* Popolo
# Disenterio

*Entamoeba histolytica*, amebo kaŭzanta de disenterio
**Disenterio** estas infekta malsano asocia al ventra doloro, febro, diareo, kaj inflamo kaj ulceriĝo de la buŝo. Ĝi povas esti kaŭzata de ameboj aŭ de baciloj de la genro *Shigella* kaj asociiĝi al gonoreo. Estas du grandaj tipoj:

* Shigelozo aŭ elbacila disenterio:
	+ Akvo estas la plej komuna transportilo de la infekto
	+ Kovoperiodo: 1-3 tagoj
	+ Infekta dozo: de 10 al 100 ĉeloj
	+ Atakaveraĝo: 1 - 50 %
	+ Morteco: 0.7 – 12 %
	+ La maniero kontaĝi estas el fekaĵo al buŝo

* Elameba disenterio aŭ amebozo estas kaŭzata de amebo *Entamoeba histolytica*

## Simptomoj

* Febro: aperas subite atingante 40 °C
* Mialgio aŭ muskoldoloro
* Astenio aŭ laceco
* Akveca diareo kaj kolikoj
* Hemoragio aŭ sangelfluo, ankaŭ sango en fekaĵoj
* Muko
* Puso
* Tenesmo aŭ fekdezirego
* Kapdoloro
* Ventra doloro
* Vomado

## Kuracado

Realiĝas ĉefe per antibiotikoj.
# Usona armeo

| Usona armeo
 |
| --- |
|       |
|  |
| **armitaj fortoj**  |
| Komenco
 | 14-a de junio 1775 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | kantono Arlington
 |
| Estro
 | Mark A. Milley (ekde oktobro 2019)
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Usona terarmeo Usona mararmeo Marista infanterio de Usono Usona Aerarmeo Usona marborda gardistaro Kosmarmeo de Usono  vd |

 |
| **Posedatoj** | M4C2V (en)  Radarinstalaĵo Dimona Heilanstalt Neufriedenheim (en)  U-129 (mul)   vd |
|  |

La **Usona armeo** (angle *United States Armed Forces*, prononco [juNAJtid STEJTS Aːmd FOːsiz], per sistemo IFA [juːnˈa͡ɪtɪd stˈe͡ɪts ˈɑːmd fˈɔːsɪz]) estas la armeo de la nordamerika ŝtato Usono. La Usona ministerio pri defendo (foje ankaŭ per laŭlitera traduko de la usonangla nomo nomata *Usona departemento de defendo*) kontrolas la armeon.

## Historio

La armeo de Usono estis formita de la Dua Kontinenta Kongreso por defendi la novan landon kontraŭ la Brita Imperio en la Usona revolucia milito. La terarmeo, marinfanteria korpuso kaj mararmeo estis establita en 1775, atendante rajtigon per la Usona Deklaro de Sendependeco en 1776. La Marborda gardistaro formis el du servoj en 1915, kaj nun estas parto de la Departmento de Hejmlanda Sekureco, transdonebla al la Departmento de la Mararmeo de la ŝtata prezidanto aŭ la usona kongreso dum la milittempo. La Usona aerarmeo estis establita kiel Usona armea aera korpuso en 1926, kiel parto de la terarmeo. Post la Dua Mondmilito, Usona armea aerforto (USAAF) iĝis sendependa branĉo de la militfortoj en 1947.

La Komandanta generalo de la usona armeo estis supera posteno de la armeo ĝis ties abolo en 1903.

La **Stars and Stripes** (Steloj kaj Strioj, alude al la usona flago) estas gazeto de la armeo, kiu informas pri temoj tuŝantaj al la armeanoj.

## Komponantoj

* Nacia gvardio de Usono
* Usona aerarmeo (USAF)
* Usona terarmeo (USA)
* Usona mararmeo (USN)
* Usona kosmoarmeo (USSF)
* Usona marinfanteria korpuso (USMC)
* Usona marborda gardistaro (USCG)

## Vidu ankaŭ

* *Don't ask, don't tell*
# Suda Pacifiko

| Suda Pacifiko |
| --- |
|  |
|

|   Estas |
| --- |
| maro, oceano, regiono [+] |

 |
| Koordinatoj | 6° 0′ 0″ S, 160° 0′ 0″ U (mapo)-6-160 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Suda Pacifiko (Pacifika oceano)DEC |

 |
|  |
| Suda Pacifiko |
| **Vikimedia Komunejo**:  **South Pacific** [+] |
|  |

Suda Pacifiko estas la suda duono de la Oceano Pacifiko, se konsideri la duonon la supozata linio de Ekvatoro. Ĉar ambaŭ kontinentoj flanke de la Pacifiko, nome Azio okcidente kaj Ameriko oriente kuniĝas norde ĉe la Beringa Maro kaj disiĝas sude, evidentas ke Suda Pacifiko estas multe pli ampleksa ol la Norda Pacifiko.

## Limoj

Ĉar Ekvatoro iras el plej norda pinto de Novgvineo ĝis Ekvadoro en Ameriko, oni povas diri, ke la plej konataj landoj kaj mondoregionoj kiuj ĉirkaŭas la duonon, nome Suda Pacifiko estas laŭ la horloĝa direkto Ekvadoro, Peruo kaj Ĉilio en Suda Ameriko, Novzelando, Aŭstralio kaj Novgvineo en Oceanio.

## Insuloj

Famaj insularoj interne de la antaŭe menciita ĉirkaŭo el landoj estas konsiderataj la veraj insularoj kiuj konsistigas Oceanion, krom la jam menciitaj grandaj landoj Aŭstralio kaj Novzelando. El oriente ĝis okcidente estas diversaj grupoj de insularoj. Komence la nuraj du insularoj entute konsiderataj kiel partoj de Suda Ameriko, nome Galapagoj relative proksime de Ekvadoro kaj Paskinsulo relative malproksime de la lando Ĉilio (tiom kiom urbo Vaŝingtono de ŝtato Vaŝingtono en Usono, sed Havajo en Norda Pacifiko estas eĉ pli malproksime de Usono). Poste estas Franca Polinezio pli malpli en la mezo inter Suda Ameriko kaj Aŭstralio; ĝi enhavas ekzemple Tahitio. Poste venas la plej tipaj insularoj de Oceanio, nome Samoo, Tongo, Tuvalo, Kiribato, Fiĝio. Poste jam proksime de grandaj insuloj kiel Novgvineo Melanezio kaj Mikronezio, sufiĉe kontrolataj de Usono.

Inter Kiribato kaj Tuvalo estas supozata vertikala linio kiu disigas ne nur horan diferencon sed ankaŭ tagan laŭ la paralelo 180º. Pro tio en tiu linio komencas jaroj, jarmiloj, ktp.

Se konsideri la vertikalan paralellinion 150º kiel la dividon inter okcidenta kaj orienta parto de Suda Pacifiko, en la orienta parto (al Ameriko) estus nur la du menciataj amerikaj insularoj krom Franca Polinezio kaj la resto de la insularoj estus en okcidenta parto (al Aŭstralio).
# Kinkona arboŝelo

Kinkona arboŝelo.
Kinkona arbo.
La **Kinkona arboŝelo**, nomata ankaŭ *jezuita arboŝelo* aŭ *perua arboŝelo*, estas tradicia nomo de la plej fama rimedo, specife por eviti ĉiujn formojn de la malario.

La nomo devenas ĉar temas pri la arboŝelo de kelkaj specioj de la genro *Cinchona*, de la familio Rubiacoj, malkovritaj por la moderna scienco en diversaj okazoj kaj origina de la orientaj regionoj de Andoj en Peruo, priskribitaj kaj enkondukitaj por la unuaj fojoj fare de Jezuitoj misiistoj en Peruo. Aliaj terminoj referencaj al la preparaĵoj kaj al ties fonto estas "Jezuita arbo", "Jezuita polvo" kaj "Pulvis Patrum" (polvo de la pastroj). Estas natura heredo kaj nacia simbolo de Peruo, kaj aperas stiligita en la supra maldekstra kvarono de la Blazono de Peruo.

Antaŭe, la arboŝelo, preparita laŭ diferencaj formuloj, estus uzita kiel psikotropo, sed en la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, la natura rikoltado de enormaj kvantoj konstituis la bazon de la produktado de alkaloidoj de kinino. Tiu produktado okazis ĉefe en Germanio, kaj la nederlandaj kaj anglaj plantejoj de *Cinchona officinalis* en Javo, Cejlano kaj Barato estis la ĉefaj fontoj kiuj havigis la krudmaterialon. La aktiva bazo, nome la kinino, estas aktuale sintetigita kemie. La termino "kinino" devenas el "ghina" aŭ "kina-kina", la nomo kiun la peruaj indiĝenoj uzis por la arboŝelo, kio signifas "medikamento de medikamentoj" aŭ "arboŝelo de arboŝeloj".

La Kinkona arboŝelo ludis gravan rolon por la farmacio, botaniko, medicino, komerco kaj tropika agrikulturo. Ĉirkaŭ 1650, la kuracisto Sebastiano Bado deklaris: "tiu arboŝelo estis pli valora por la homaro ol la tuta oro kaj arĝento kiun la hispanoj elprenis el Peruo."

## Bibliografio

* (1988) “Three Hundred And Fifty Years Of The Peruvian Fever Bark”, *British Medical Journal* **296** (6635), p. 1486–1487. doi:10.1136/bmj.296.6635.1486.

* Haggis, A. W.. (1941) *Fundamental Errors in the Early History of Cinchona*, 341941‑a eldono.
* Urdang, George (1945). “The Legend of Cinchona”, *The Scientific Monthly* **61** (1), p. 17–20.
# Higieno

"Lavu viajn manojn!" - afiŝo dum la kronvirusa pandemio
**Higieno** estas scienco pri la rimedoj, uzataj por konservi la sanon, kutime komprenata kiel metodo teni la korpon kaj vivmedion puraj. Ĝenerale ĝi priskribas kondiĉojn, kiujn oni bezonas por sane vivi kaj labori en la hejmo kaj laborloko. La higienaj postuloj estas plej severaj en hospitaloj kaj koncerne la nutraĵojn.

En diversaj epokoj estis la opinioj pri higieno tre diferencaj. Dum en la antikva epoko estis banejoj tute normala afero, male pri la renesanco oni ofte mencias leteron, kiun al Mikelanĝelo sendis lia patro, nome ke li neniam banu sin, sed igu foje en la jaro forskrapi malpuraĵon de sur sia korpo.

Ankoraŭ en la 19-a jarcento en malsanulejoj regis malpureco, la kuracistoj fieris pri sia antaŭtuko makulita per sango kaj puso, la oftan morton de akuŝintaj virinoj ili atribuis al iu supernatura demono. Kiam la hungara kuracisto Semmelweis asertis, ke ĝuste la malpureco mortigas la virinojn, oni fermis lin en frenezulejon.

Daŭris certan tempon, ĝis oni komprenis, ke la malsanojn kaŭzas mikroskopaj estaĵoj nomataj baciloj kaj virusoj, kontraŭ kiuj oni povas sin protekti nur per severa pureco.

Estis starigitaj funkcioj de **higienisto**, kies tasko estas zorgi pri kvalito de trinkakvo, de nutraĵoj, de higienaj kondiĉoj en bredejoj de buĉbestoj kaj buĉbirdoj kaj pri prevento (forigado de rubaĵoj).

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Higia
* Manlavado
* Necesejo
* Persona higieno
* Publika sano
* Salubrigo
* Antisepso kaj Antisepsilo
# Mendado kaj ofertado

| Mendado kaj ofertado
 |
| --- |
| **ekonomika teorio**  |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | ofertado mendado  vd |

 |
|  |

En la ekonomika teorio, la teorio pri mendado kaj ofertado montras, kiel la prezo kaj la kvanto de varoj estas determinataj de la merkato.

En ĉiu merkato, kiam mendado superas ofertadon, la prezoj emas kreski. Male, kiam ofertado superas mendadon, la prezoj emas malkreski. Tiel la merkato ekvilibriĝas: mendado egalas ofertadon. Prezo estas vidata kiel funkcio de la kurboj de ofertado kaj mendado.

## Historio

Ĝin unuafoje priskribis Ksenofono (angle ĉe 4.6.), jene:

"... Kresko de nombro de kupraĵ-metiistoj kondukas al prezofalo de la kupraĵoj kaj la metiisto retiriĝas de tiu agado. Same okazas ĉe la forĝistoj. Same, se greno kaj vino estas abunda kaj tiel tiuj estas malkaraj, la profito malaperas kaj multaj ĉesas kultivi la agron kaj ekagadas kiel komercistoj, vendistoj aŭ uzuristoj..."

## Kurboj de ofertado kaj mendado

En la grafikaĵo oni konsideru la prezon (vertikale montratan) kiel nedependan variablon, el kiu rezultas certaj mendo kaj oferto, ambaŭ mezurataj per siaj kvantoj, montrataj horizontale. Tre malalta prezo rezultigus grandan mendon, sed nulan oferton, ĉar ne valoras produkti la varon aŭ doni la servon. Inverse, tre alta prezo rezultigus altan oferton, sed malgrandan mendon. Ambaŭ statoj ne estus stabilaj.

Oni vidas en la bildo, ke ekvilibriĝas la merkato, kiam mendado egalas ofertadon, je la prezo P\* kaj kvanto K\*. Kiam ofertado estas pli granda ol mendado, la aĉetantoj povas trudi malpli grandan prezon. Kiam mendado estas pli granda ol ofertado, la vendantoj povas postuli pli altan prezon.

Se la influo de prezo al mendado funkcias bone, la mendado estas elasta rilate al prezo. Se plialtigo aŭ malplialtigo de prezo ne ŝanĝas aĉetadon, mendado estas *malelasta* rilate al prezo.

Inverse ankaŭ la ofertado dependas de la prezo (krom ĉe neplimultigeblaj objektoj kiel antikvaĵoj aŭ grundo). Ju pli alta la prezo, des pli altajn kvantojn la vendantoj emas produkti.

Problemo ne estas nur en priskribado de fenomenoj koncerne de terminoj "ofertado" kaj "mendado".

## Lingvo-uzo

La formo "Mendado kaj ofertado" estas populara esprimo. En ekonomikaj faktekstoj oni plej ofte parolas pri "Proponado kaj postulado"

## Vidu ankaŭ

* Mikroekonomiko
* Ekstera efiko
* Nevidebla mano
* Protektismo
* Dumpingo
* Profito
* Spezo
* Spezokonto
* Negoco
* Laborista benefico
* *La Riĉo de Nacioj*
* Prezmekanismo
* Kapitalismo

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2018-04-19 per la retarkivo Wayback Machine (Nehaltigeblaj prezaltiĝoj)
*  Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine (Monda energikonsumo malkreskas)
*  Arkivigite je 2006-02-14 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2005-12-14 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2004-03-22 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2016-05-22 per la retarkivo Portuguese Web Archive
*  Arkivigite je 2020-12-04 per la retarkivo Wayback Machine SAP Demand Planning

## Referencoj
# Dratreto

permane fleksita dratreto eventuale el ĉ. la jaro 1900 (Germanujo)
 starigita dratreta barilo sur Kreto
**Dratreto** estas plektaĵo el plej ofte korodprotektita reto de drato. Tio utilas al malhelpo trapasi mezgrandaj al grandaj bestoj (inklude homon), veturiloj ktp.

dratreto sur ponto super aŭtovojo
La dratreto por uzado en hortikulturo kaj ĝardenado forrustiĝu post la enradikado de la planto post la transplantado.
Dratretoj konsistas el diversaj dratfortikaĵoj kaj grandecoj de la reto. Dratreto ofte estas uzataj por fari dratretajn barilojn.

## Vidu ankaŭ

* Lepordrato

## Eksteraj ligiloj

* Anleitung Aufbau eines Maschendrahtzauns
* Schematische Darstellung einer Drahtflechtmaschine

## Referencoj
# Fondaĵo Bill kaj Melinda Gates

| Fondaĵo Bill kaj Melinda Gates
 |
| --- |
|  |
|  |
| **private foundation (en)  charitable fund (en)  neprofitcela organizaĵo**  |
| Komenco
 | 2000 vd |
| Fino
 | 2045 vd |
| Geografia situo
 | 47° 37′ 25″ N, 122° 20′ 44″ U (mapo)47.623611111111-122.34555555556 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Seatlo
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Fondaĵo Bill kaj Melinda Gates (Centra Seatlo)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|
Fondaĵo Bill kaj Melinda Gates
 |
| **Fondinto*j | Melinda Gates • Bill Gates vd |
| Estro
 | Bill Gates
 |
| **Lingvoj** |
angla lingvovd |
| **Filioj** | Institute for Disease Modeling (en)   vd |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Bill & Melinda Gates Foundation (London)  vd |

 |
|

|   Premioj |
| --- |
|  | * (2007)  Premio Indira Gandhi
* (2006)  Premio Princino de Asturio pri Internacia Kunlaborado

vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | organizaĵo laŭ 501(c)(3)
 |
|  |

Sideja komplekso en Seattle vidita el la Space Needle.
La **Fondaĵo Bill kaj Melinda Gates**, en angla *Bill & Melinda Gates Foundation* (*BMGF*), kunigaĵo de *William H. Gates Foundation* kaj *Gates Learning Foundation*, estas usona privata fondaĵo fondita de Bill kaj Melinda Gates. Kun sidejo en Seatlo, Vaŝintonio, estis lanĉita en 2000 kaj konsiderata en 2020 kiel la dua plej granda bonfara fondaĵo en la mondo, posedanta 49.8 mil milionojn de usonaj dolaroj en havaĵoj. La unuarangaj asertitaj celoj de la fondaĵo estas plibonigi la sanon kaj redukti la ekstreman malriĉecon tra la tuta mondo, kaj etendi edukajn oportunojn kaj alirojn al informoteknologio en Usono. Gravaj individuoj de la fondaĵo estas Bill Gates, Melinda Gates, Warren Buffett, Mark Suzman, kaj Michael Larson.

La BMGF havis financan donacion de 49.8 mil milionoj de usonaj dolaroj en 31a de Decembro 2020. La skalo de la fondaĵo kaj la vojo kiun ĝi sekvas por apliki negocajn teknikojn al donacio faras ĝin unu el la plej gravaj agantoj de riska filantropio, kvankam la fondaĵo mem notas, ke la filantropia rolo havas limigojn. En 2007, ties fondintoj estis rangigitaj en la dua rango de plej malavaraj filantropoj en Usono, malantaŭ Warren Buffett mem. En 2018, Bill kaj Melinda Gates donacis ĉirkaŭ 36 mil millonojn da usonaj dolaroj al la fondaĵo. Ekde ties fondo, la fondaĵo subvenciis kaj subtenis ampleksan gamon de socialaj, sansistemaj, kaj edukaj disvolvigoj, kiel la establado de Stipendioj Gates Cambridge en la Universitato de Kembriĝo.

## Notoj
# Ikso-radioj

Eligilo de ikso-radioj el elektrona tubo.
**Ikso-radioj** aŭ **X-radiado** aŭ **rentgena radiado** estas tipo de joniga radiado, kiu formas parton de la elektromagneta spektro, kaj estas do formata de fotonoj. Ĝi estas tre energia, kvankam ĝenerale oni uzas la nomon por parto de la spektro kun malpli granda frekvenco ol la gama-radiado. Ĝia ondolongo troviĝas inter 10 kaj 0,1 nanometroj. La iksoradioj estis malkovritaj en 1895 de la germana fizikisto Wilhelm Conrad Röntgen. Li dokumentis ĝiajn ecojn, kaj, ĉar nekonataj, donis al ili la nomon **X**. En diversaj lingvoj ili estas ankaŭ konataj kiel Röntgen- aŭ **rentgena radiado**.

Radiografio de la mano de infano
La ikso-radioj formiĝas en la ekstera tavolo de la atomoj, pro fenomenoj okazantaj al elektronoj en siaj orbitoj, jen pro *saltado* inter energiaj tavoloj, aŭ pro subita malakcelo de la elektrono. Fakte tiu origino estas la ĉefa diferenco al la gama-radiado, kiu estas formita en la atoma nukleo.

La ikso-radioj estas uzataj ĉefe por la bildigo de la interno de la materio, profitante ĝian grandan kapablon de trairado de la fizikaj korpoj. La plej konata utiligo estas la medicina radiografio, kiu permesas la vidadon de la interno de la korpo, ĉefe de la malmolaj organoj. Ankaŭ estas kutima la industria radiografio, por ekzameni la internon de la materialoj aŭ la ujoj.

Ikso-radia bildo prenita de Wilhelm Conrad Röntgen
## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*
# Antikorpo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri bilologia termino kaj tipo de proteino. Por fizika termino rigardu la paĝon Antimaterio.* |

Molekulo de antikorpo konsistanta el kvar eroj, du grandaj, du malgrandaj
**Antikorpo** estas proteino produktata en la sango fare de limfocitoj por specife neŭtraligi fremdajn interalie danĝerajn substancojn.

## Fonto

PIV 2005.

## Vidu ankaŭ

* Antigeno
* Antitoksino
* Imunologio
* Imuna sistemo
* Sangogrupo
* Serologio
* Vakcino
# Manuel Elkin Patarroyo

| Manuel Elkin Patarroyo |
| --- |
| Manuel Patarroyo dekstreManuel Patarroyo dekstre |
| Persona informo |
| **Nomo** | Manuel Elkin Patarroyo |
| **Dato de naskiĝo** | 3-a de novembro 1946 [#] |
| **Naskiĝloko** | Ataco [+] |
| **Dato de morto** | 9-a de januaro 2025 [#] |
| **Mortoloko** | Bogoto [+] |
| **Mortokialo** | korhalto [+] |
| **Aĝo je morto** | 78 |
| Okupoj kaj profesioj |
| **Okupoj** | patologo, imunologo, scienca esploristo kaj kuracisto [#] |
| Geografio |
| **Ŝtato** | Kolombio |
| Familio |
| **Frato** | Manuel Patarroyo [+] |
| Lingvoj |
| **Parolata lingvo** | hispana lingvo [+] |
| Ceteraj informoj |
| **Honorigo** | Premioj Princino de Asturio por Scienca kaj Teĥnika Esplorado, honorary doctor of the University of Madrid Complutense, honorary doctorate of the University of Valladolid, Robert Koch Prize, honorary doctor of the University of Valencia, TWAS Prize for Medical Sciences [+] |
| **Portalo pri Homoj** |
|  |

**Manuel Elkin Patarroyo** (naskiĝis la 3-an de novembro 1946 en Ataco, mortis la 9-an de januaro 2025 en Bogoto) estis kolombia patologo, imunologo, scienca esploristo kaj kuracisto. Li kreis en 1986 artefaritan vakcinon kontraŭ la malario. Li nomis la vakcinon SPf66.
# Apikoplasto

**Apikoplasto** estas derivita ne-fotosinteza plastido trovebla en plej el la Apikompleksoj, kiel *Toxoplasma gondii*, *Plasmodium falciparum* kaj aliaj specioj de *Plasmodium* (parazitoj kiuj kaŭzas malarion), sed ne en aliaj kiel *Cryptosporidium*. Ĝi originiĝis el algoj (estas polemiko ĉu temas pri verdaj aŭ ruĝaj algoj) pere de duaranga endosimbiozo. La apikoplasto estas ĉirkaŭita de kvar membranoj ene de la plej ekstera parto de la endomembrana sistemo. La apikoplasto gastigas gravajn metabolajn vojojn kiel biosintezo de grasaj acidoj, izoprenoida antaŭa sintezo kaj partoj de la hema biosinteza vojo.

## Notoj
# Organeto

Skemo de tipa animala ĉelo, montranta subĉelajn erojn. Organetoj: (1) nukleolo (2) kerno (3) ribosomo (4) veziketo (5) malglata endoplasma retikulo (ER) (6) Golĝi-aparato (7) Ĉelskeleto (8) glata ER (9) mitokondrio (10) lizosomo (11) citoplasmo (12) Peroksisomo (13) centrioloj (14) Ĉelmembrano
**Organeto** aŭ **organelo** estas termino de la biologio de ĉeloj, kiu signifas iun ajn el multaj specoj de subĉelaj strukturoj, tradicie identigitaj per iu formo de mikroskopo.

Kelkaj organeloj plej verŝajne originis de endosimbiota bakterio:

* kloroplasto
* mitokondrio

Inter aliaj organeloj estas:

* endoplasma retikulo
* Golĝi-aparato
* lizosomo
* ĉelkerno
* peroksisomo
* vakuolo
* veziketo

Aliaj rilataj strukturoj:

* flagelo
* ribosomo
* citosolo
* endomembrana sistemo