Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Historio de indiĝenaj aŭstralianoj

Kuprogravuro de la malfrua 19-a jarcento prezentante Gweagal-ulojn alfrontantajn britan alteriĝan partion en 1770.
La **historio de indiĝenaj aŭstralianoj** komenciĝis antaŭ 50 000 ĝis 65 000 jaroj kiam homoj unue loĝis la aŭstraliajn kontinentajn termasojn. Tiu artikolo kovras la **historion de indiĝenaj aŭstraliaj kaj de Insulanoj de Toresa Markolo**, du larĝe difinitaj grupoj kiuj ĉiu inkludas aliajn subgrupojn difinitajn per lingvo kaj kulturo. Homa loĝado de la aŭstralia kontinento komenciĝis kun la migrado de la prapatroj de la hodiaŭaj indiĝenaj aŭstralianoj per terpontoj kaj mallongaj martransirejoj de kio nun estas Sud-Orienta Azio. La indiĝena popolo disvastiĝis tra la kontinento, adaptiĝante al diversaj medioj kaj klimata ŝanĝo por evoluigi unu el la plej malnovaj kontinuaj kulturoj sur la Tero.

## Referencoj
# Klimato de Aŭstralio

Klimato de Aŭstralio laŭ Klimata klasifiko de Köppen
La klimato de Aŭstralio estas grave influita de oceanaj marfluoj, kiaj la Hindoceana Dupoluso kaj la El Niño Suda Oscilado, kiu estas koresponda kun perioda trosekeco, kaj la sezontropika malalta premsistemo kiu produktas ciklonojn en norda Aŭstralio. Tiuj faktoroj kaŭzas ke pluvego varias markite el jaro al jaro. Multo de la norda parto de la lando havas tropikan, hegemonian somer-pluvan (musono) klimaton. La sudokcidenta angulo de la lando havas Mediteranean klimaton. Multo de sudoriento (kiaj Tasmanio) estas moderklimata.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Australian Bureau of Meteorology - Climate Information
* Interactive: 100 years of temperatures in Australia - ABC News (Australian Broadcasting Corporation)
# Sudokcidenta Aŭstralio

| Sudokcidenta Aŭstralio |
| --- |
| regiono, bioregiono [+] |
| Plej alta punkto | Bluff Knoll [+] |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Southwest Australia** [+] |
|  |

**Sudokcidenta Aŭstralio** (en angla *Southwest Australia*) estas biogeografia regiono en Okcidenta Aŭstralio. Ĝi inkludas la mediteraneklimatan areon de Sudokcidenta Aŭstralio, kiu estas hejmo de diversaj kaj tre distingaj flaŭro kaj faŭno.

Diversaj ekoregionoj en Sudokcidenta Aŭstralio.
La regiono kovras 356 717 km², konsistantajn el larĝa marborda ebenaĵo 20–120 kilometrojn larĝa, transirante al milde ondiĝantaj altaĵoj konsistantaj el veteraĝinta granito, gnejso kaj laterito. Bluff Knoll en la Stirling-montaro estas la plej alta pinto en la regiono, je 1 099 metroj da alteco.

Estas en la areo kelkaj endemiaj marsupiuloj, same kiel endemiaj birdoj kiel la Kakatuo de Baudin (*Zanda baudinii*) kaj pluraj aliaj.

## Vidu ankaŭ

* Sudokcident-aŭstraliaj arbaroj kaj arbustaroj
# Geografia informsistemo

**Geografia informa sistemo** (angle *Geographic information system*), mallonge **GIS** estas je komputiloj bazita informa sistemo por kolektado, analizado kaj vizualiĝado de datumoj, kiuj havas spacan rilaton al surfaco de tero. Datumoj, kun kiuj GIS laboras, estas difinitaj per geometrio, topologio, atributo kaj dinamiko.

## Partoj de GIS

GIS konsistas el jenaj partoj:

* **Aparataroj** (aŭ **hardvaro**)
* **Softvaro** (programoj, regaj datenoj)
* Datumoj - ofte plej grava kaj plej multekosta parto
* **Uzantoj Metodoj de laboro kaj organizado de GIS

## 5 etapoj de evoluo de GIS

* Komenco de 60-aj jaroj de 20-a jarcento - 1973

En fino 60-aj jaroj de 20-a jarcento evoluigis la kanada registaro la unuan geografian informsistemon CGIS (Canada Geographical Information System). En jaro 1969 fondis Jack Dangermond usonan kompanion ESRI.

* 1973 - komenco de 80-aj jaroj 20-a jarcento

En tiu ĉi tempo estis evoluigitaj unuaj personaj komputiloj, kio gvidis al tio, ke uzantoj povis labori kun GIS hejme.

* 1982 - ĝis fino 80-aj jaroj de 20-a jarcento

En tiu ĉi tempo oni ĉefe plibonigadis datumbazojn, ĉefe rilato inter datumbazoj kaj grafiko.

* 90-aj jaroj de 20-a jarcento

Aperas pli kaj pli novaj programoj por laboro kun GIS, kiujn povas uzantoj ŝanĝi laŭ iliaj bezonoj. En nordamerikaj kaj okcidenteŭropaj landoj oni precizigas kolektadon, analizadon de datumoj kaj kreadon de datumbazoj.

* Nuntempo

En jaro 2007 aperis direktivo de Eŭropa Komisiono INSPIRE (**IN**frastructure for **SP**atial **I**nfo**R**mation in **E**urope), kies celo estas krei eŭropan leĝdonan kardon, kiu estas bezonata por konstruado de eŭropa infrastrukturo de spacaj informoj.

## Datumaj modeloj en GIS

Ekzemplo de simpla vektora mapo kun bazaj topologiaj elementoj - Punktoj por putoj, rektoj por riveroj kaj plurlatero por lagoPor reprezento de spacaj datumoj estas plej ofte uzataj vektora kaj rastruma modeloj. Geobjektoj, kiuj priskribas saman temon, estas en projektoj ofte en unu tavolo. Tio signifas, ke uzantoj laboras laŭ bezono samtempe kun pliaj tematikaj tavoloj (ekz. tavolo de riveroj, lagoj, ŝoseoj, trajnaj haltejoj ks.).

## Aplikado de GIS

GIS povas esti uzita en multaj fakoj:

* Kriminologio
* Transporto
* Merkatiko
* Loĝistiko
* Statistiko
* Kartografio
* Arkeologio
* Urboplanado
* Turismo

kaj multaj aliaj fakoj...

## Softvaro por GIS

Ekzistas programoj kun malfermita kodo (plej konataj estas GRASS GIS, Quantum GIS aŭ SAGA GIS) kaj programoj komercaj (ekzemple ArcGIS de Esri).

## Ligiloj

* GIS Lounge - paĝaro en la angla pri GIS
* Reta kurso "Enkonduko al la Geografia Informprilaborado per la Geografiaj Informsistemoj GRASS kaj Quantum GIS" Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine

## Vidu ankaŭ

* Listo de programoj por GIS
* 2GIS
* Kartografia ĝeneraligo
* Matematika geografio

## Referencoj

## Bibliografio

* RNDr. Aleš Ruda Ph.D.. (2010) *Úvod do studia geografických informačních systémů*. Mendelova univerzita v Brně. ISBN 978-80-7375-427-3.
# Suda Karolino

| Suda Karolino *South Carolina* |
| --- |
| Subŝtato |
|  |
| Flago |
| subŝtato de Usono [+] |
|

---

 |
| Ŝtato | Usono |
|

---

 |
| Supermara alteco | 105 m [+] |
| Ĉefurbo | Columbia |
|  - koordinatoj | 34° N, 81° U (mapo)34-81 [+] |
| Plej alta punkto | Sassafras Mountain [+] |
| Plej malalta punkto | Atlantiko [+] |
| Akvokolektejo | 82 931 km² (8 293 100 ha) [+] |
| Areo | 82 931 km² (8 293 100 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 5 118 425 [+] (1-a de aprilo 2020) |
| Denseco | 61,72 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| Guberniestro | *Henry McMaster* (ekde 24-a de januaro 2017) |
|

---

 |
| Horzono | orienta horzono de Nordameriko, Ameriko/Nov-Jorko [+] |
| ISO 3166-2 | US-SC |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Suda Karolino (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Suda Karolino *South Carolina* (Suda Karolino)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Suda Karolino *South Carolina* |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **South Carolina** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Suda Karolino** - angle *South Carolina*, prononco laŭ la sistemo IFA [sˈa͡ʊθ kˌaɹəlˈa͡ɪnə] - estas unu el la subŝtatoj de Usono, laŭ enlanda kutimo ankaŭ foje nomataj simple "ŝtatoj", ĉar tio pli similas al la angla vorto "*states*", kvankam ne vere temas pri suverenaj ŝtatoj laŭ la difino de internacia juro. Ĝi estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio. Ĝia norda limo estas Norda Karolino, ĝia suda kaj okcidenta limo estas Georgio, kaj oriente estas la Atlantika Oceano. La Karolinoj nomiĝas honore de la Brita Monarĥo Karolo la 1-a de Anglio.

Suda Karolino fariĝis la 8-a subŝtato de Usono je la 23-a de majo 1788, post la epoko de Provinco Karolino.

Suda Karolino estis la unua subŝtato kiu provis secesii el la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, por starigi la Konfederaciitajn Ŝtatojn de Ameriko, kaŭzante la Usonan Enlandan Militon. La unua batalo de tiu ĉi milito okazis ĉe fortikaĵo *Sumter*, kiu situas sur insulo en la haveno Charleston.

* Loĝantaro: 4 012 012 (en 2000)
* Ĉefurbo: Columbia

## Aliaj urboj

* Anderson
* Greenville
* Spartanburg

## Vidu ankaŭ

* Listo de kantonoj de Suda Karolino

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo

| Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo |
| --- |
| ekoregiono |
|  |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Situo de la ekoregiono Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo |

 |
|  |

La **maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo** aŭ **maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo** estas biodiverseco-riĉaĵejo en Suda Afriko. Ĝi situas ĉe la sudorient-sudafrika marbordo sub Granda Eskarpo. La areo estas nomita laŭ Maputalando, Pondolando kaj Albeno. Ĝi etendiĝas ekde la Albena Centro de Planta Endemiismo en la sudafrika provinco Orienta Kablando, tra la Pondolanda Centro de Planta Endemiismo en la provinco Kvazulu-Natalo, la orienta flanko de Svazilando kaj en suda Mozambiko kaj Mpumalanga. La Maputalanda Centro de Planta Endemiismo troviĝas en norda Kwazulu-Natalo kaj suda Mozambiko.

## Listo de endemiaj plantoj (nekompleta)

*Bosveld*, savana pejzaĝo apud Pitermaricburgo.
Reĝina strelicio (*Strelitzia reginae*), ankaŭ nomata "paradiza birdo", estas tutmonde konata endemia specio el tiu biodiverseco-riĉaĵejo.
* *Albizia suluensis*
* *Allophylus natalensis*
* *Aloe thraskii*
* *Atalaya alata*
* *Atalaya natalensis*
* *Baphia racemosa*
* *Brachylaena discolor*
* *Deinbollia oblongifolia*
* *Encephalartos natalensis*
* *Encephalartos woodii*
* *Ficus bizanae*
* *Isoglossa woodii*
* *Jubaeopsis caffra*
* *Millettia grandis*
* *Raphia australis*
* *Stangeria eriopus*
* *Tephrosia pondoensis*

## Vidu ankaŭ

* Maputalandaj-pondolandaj arbustaroj kaj veprejoj

## Referencoj

## Bibliografio

* angle Pooley, E. 1993 : The Complete Field Guide to Trees of Natal, Zululand and Transkei. ISBN 0-620-17697-0.
* angle Pooley, E. 1998 : A Field Guide to Wild Flowers; KwaZulu-Natal and the Eastern Region. ISBN 0-620-21500-3.

## Bildaro

* *Erythrina caffra*; endemia planto en la biodiverseco-riĉaĵejo
* *Aloe thraskii*; endemia planto en la biodiverseco-riĉaĵejo
* *Hibiscus pendunculatus*; kvazaŭ-endemia planto en la biodiverseco-riĉaĵejo
* *Dracaena aletriformis* (kvazaŭ-endemia) kaj *Isoglossa woodii* (endemia)

## Eksteraj ligiloj

* angle Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo (*Conservation International*) Arkivigite je 2014-05-25 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Maputalanda-pondolanda-albena biodiverseco-riĉaĵejo (*CEPF*)
# Ekoturismo

Ekologia turismo en Nepalo: Turistoj rajdas hindan elefanton en nepala nacia parko kaj rigardas hindan rinoceron. La elefanto, male al la ĵipo, ne timigas la rinoceron kaj ne detruas la naturan medion, en kiu ĝi vivas.
**Ekoturismo** aŭ ekologie respondeca turismo, ankaŭ nomata "verda turismo", estas mediprizorga turismo aŭ turismo kiu estas respondeca rilate al la naturmedio.

Faktoro de ekologio iĝis nun unu el plej gravaj flankoj de turismo: nun ekoturismo fariĝas tre disvolviĝinta branĉo de turisma industrio.

Laŭ proksimumaj taksoj en diversaj regionaj de la mondo ekoturismo ampleksas ĉirkaŭ 20-60% de ĉiaj partoj de turismo.
Necesas noti, ke nun ekoturismo daŭrigas disvolvigi plirapide ol antaŭen, ĝi iĝas nedeprenebla parto de homara civilizacio.

Problemo de ekoturismo estas, ke la vidindaj regionoj ofte troviĝas en foraj landoj kaj estas atingeblaj nur per aviadilo. Registaroj ekkonas la utilon de ekoturismo kaj blokas grandajn terenojn por bestoj sen demandi la antaŭajn homajn loĝantojn. Nomadoj kaj ĉasistoj perdas sian tradician terenon aŭ ne plu rajtas ĉasi kaj uzi por propra bezono certajn bestojn, ekzemple balenojn.

La ekologia flanko ofte estas reduktita al la rigardo de raraj bestoj kaj plantoj, sen rigardo de la energikonsumo kaj de la foruzo de krudmaterialoj pro la vizitantoj. La plej bona ekoturismo okazas en la hejma regiono.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Respondeca turismo
# Fenotipa plastikeco

**Fenotipa plastikeco** (Fenotipa plastikeco), foje ankaŭ nomita **fenotipa adaptado,** estas ofte observata biologia fenomeno pri genetika dispozicio (gentipo) kiu esprimas diversaj fenotipojn de specifaj trajtoj sub malsamaj mediaj kondiĉoj.

## Konsekvencoj

Fenotipa fleksebleco permesas al la organismo produkti malsamajn manifestiĝojn aŭ malsamajn nivelojn de esprimo de trajtoj depende de la mediaj kondiĉoj kaj tiel helpi ĝin trakti ĉi tiujn kondiĉojn. Tamen en iuj kondiĉoj mekanismoj de disvolva fleksebleco ankaŭ povas kaŭzi malsanojn kaj damaĝon al la organismo.

## Esplorado

Tiu ĉi principo estas centra kaj multfaka esplora temo en moderna biologio. En evolua biologio esploras la evoluon de fenotipa fleksebleco kiel trajto en si mem kaj ankaŭ la efikon de ĉi tiu trajto sur la evoluo. En ekologio oni esploras la spacon de flekseblaj trajtoj en ĉiu specio kaj la efikon de ĉi tiu spaco sur la interagado de la specio kun ĝia medio kaj la funkciado de la ekosistemo. En genetiko kaj evolua biologio, la molekulaj mekanismoj kiuj permesas varian esprimon de trajtoj de antaŭfiksita genetika strukturo estas esploritaj. En aliaj biologiaj kampoj fenotipa fleksebleco estas la centra principo por klarigi fenomenojn, kiel disvolva fleksebleco de neŭralaj retoj en neŭrobiologio, kuntekstaj dependaj kondutaj ŝablonoj en besta konduto, ktp. Lastatempe la principo de vivsciencoj ankaŭ penetris en kuracista esplorado, kaj la fenomeno estas perceptata kiel faktoro, kiu efikas sur la sano de homo dum lia tuta vivo.

## Vidu ankaŭ

* Medio (Psikologio)
* La plastikeco de la nerva sistemo
* Hereda medio kaj homa disvolviĝo
# Organo

| Organo
 |
| --- |
|  |
| **speco de klaso de anatomiaj strukturoj klaso de anatomia unuo**  |
| **individua anatomia ento • anatomia strukturo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | histo  vd |

 |
|  |

La hepato de ŝafo. La hepato estas unu el la ĉefaj organoj de la korpo.
La floro estas la reprodukta organo de Angiospermoj. Tiu floro de *Hibiscus* estas hermafrodita, kaj ĝi enhavas stamenon kaj karpelaron.
La **organo** estas distingebla regiono de ĉeloj en multĉela organismo, kiuj faras distingeblan funkcion. Organoj en la homa korpo (vidu homa anatomio) inkluzivas la koron, pulmojn, cerbon, stomakon, lienon, pankreason, renojn, hepaton, intestojn, uteron, vezikon, ktp. Kelkaj konsideras la haŭton esti la plej granda organo en la homa korpo.

## Plantorganoj

**Plantorgano** estas funkcia, sed ne nur morfologia klasigebla parto de la planto. Unuarange tio estas la diversaj tigaj-, foliaj- kaj radiktipoj kaj ties partoj krome ties metamorfozoj.

La plantorganoj servas al la jenaj ĉefaj taskoj

* ŝtofinterŝanĝo,
* substanc-/energistokado,
* metabolismo,
* datentransigo (ekscittransigo, ekscitprezento) kaj
* fizika separiĝo kontraŭ la medio.

### Tigo

* vaskulaj faskoj, por la transporto de akvo kaj nutraĵoj
* ŝelo kiel mekanika protekto
* filokladio metamorfozo de la tigo cele al la fotosintezo

### Folio

* florfolioj cele al la seksa reproduktado
* folioj por la fotosintezo

### Radiko

* tuberoj kiel rezervorganoj
* aktinorizo por kreo de ejo por nitrogenfiksantaj bakterioj
* radikharoj por adsorbi akvon kaj nutraĵojn

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Medicino
* Organismo
* Organkomerco
* Planta histo
# Kogna psikologio

**Kogna psikologio** estas la branĉo de psikologio kiu studas kognon. Ĝi estas unu de la sciencaj branĉoj kiu estas inkludita en kognoscienco. Ĝi estas la fakero de psikologio kiu studas kompleksan kondutojn ekzemple atenton, lernon, memoron, kaj problem-solvon.

Kogna biaso estas tendenco pensi laŭ manieroj, kiuj povas konduki al devioj de bona juĝo, kaj ofte estas studitaj en psikologio.

## Vidu ankaŭ

* Elektroencefalografio
* Kogna misformo
# Avibase

| Avibase
 |
| --- |
| **biologia datumbazo global species database (en)  interreta datenbanko**  |
| Komenco
 | 2003 vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

**Avibase** estas interreta taksonomia datumbazo kiu organizas birdajn taksonomiajn kaj distribuajn datumojn tutmonde. La datumbazo fidas sur la nocio de taksonomiaj konceptoj anstataŭ sur taksonomiaj nomoj.

Avibase aligas kaj organizas taksonomiajn datumojn el la ĉefaj birdotaksonomiaj publikigantoj (*The Clements Checklist of Birds of the World*, *Handbook of the Birds of the World*, BirdLife International, IOC Checklist kaj la *Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World*) kaj aliaj mondoregionaj fontoj (ekz. ĉiuj eldonoj de la *American Ornithological Society Checklist of North American Birds* ekde 1886). Taksonomiaj konceptoj en pli ol 230 malsamaj taksonomiaj fontoj estis mapitaj kaj krucreferencataj al Avibase-konceptoj.

La retejo ankaŭ ofertas kontrollistojn por pli ol 20 000 geografiaj regionoj de la mondo, speciajn paĝojn kun taksonomiaj informoj kaj sinonimoj, kaj ilojn por ke observantoj konservu siajn proprajn ekvidojn kaj akiru raportojn, kiel ekzemple mapon montrantan landojn aŭ eBird-ĉefpunktojn kun celitaj specioj.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Lyme Regis

| Lyme Regis
 |
| --- |
| urbo
 |
|  |
| urbeto  civila paroĥo   vd |
| Administrado
 |
| **Ŝtato** |  Britio
 |
| **Lando** |  Anglio
 |
| **Regiono** | sudokcidenta
 |
| **Graflando** | Dorset
 |
| **Poŝtkodo** | DT7
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 3 742  (2021) [+] |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 50° 44′ N, 2° 56′ U (mapo)50.725-2.9352777777778 [+] |
| **Horzono** | UTC±00:00 [+] |
|

|  |
| --- |
| Lyme Regis (Britio)DEC |
| Situo de Lyme Regis |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Lyme Regis [+] |
|  |

**Lyme Regis** estas urbo en Anglio, landoparto de Britio. Ĝi apartenas al la regiono sudokcidenta Anglio, al la tradicia graflando *Dorset* kaj al samnoma distrikto *Dorset*. Laŭ la stato de la censo de marto 2011, en la urbo vivis 3671 loĝantoj.

## Konataj lokanoj

* Mary Anning, paleontologo, naskiĝis kaj mortis tie
* John Gould, ornitologo, naskiĝis tie
* Douglas Phillips Boatman, esperantisto, mortis tie

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
* plia turisma retejo

## Referencoj

la loka jaĥta haveno
# Soho

| Soho
 |
| --- |
|  |
| kvartalo de Londono   vd |
| Administrado
 |
| **Ŝtato** |  Britio
 |
| **Lando** |  Anglio
 |
| **Regiono** | West End
 |
| **Urbodistrikto** | City of Westminster
 |
| **Poŝtkodo** | W1
 |
| Demografio
 |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 51° 31′ N, 0° 8′ U (mapo)51.513-0.131 [+] |
|

|  |
| --- |
| Soho (Centra Londono)DEC |
| Situo de Soho en Londono |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Soho, London [+] |
|  |

**Soho** estas areo de City of Westminster, parto de West End de Londono, Britio. Origine moda distrikto por la aristokrataro, ĝi estis poste unu el la ĉefaj distriktoj por distrado en la brita ĉefurbo ekde la 19-a jarcento.

La areo estis disvolvigita el farmareo fare de Henriko la 8-a en 1536, kiam ĝi iĝis reĝa parko. Ĝi iĝis paroĥejo per si mem fine de la 17-a jarcento, kiam konstruaĵoj ekestis disvolvigitaj por la supra klaso, ekzemple ĉirkaŭ la placo Soho Square jam en la 1680-aj jaroj. La Preĝejo de Sankta Anna estis establita fine de la 17-a jarcento, kaj restas grava loko; aliaj preĝejoj estas la Preĝejo de Ĉielenpreno de Maria kaj Sankta Gregorio kaj la Preĝejo de Sankta Patriko en Soho Square. La aristokrataro partikulare translokiĝis for meze de la 19-a jarcento, kiam ĉefe Soho estis forte frapita per epidemio de ĥolero en 1854. Dum multo de la 20-a jarcento Soho havis reputacion kiel bazo por la seksindustrio aldone al sia noktovivo kaj areo por sidejoj de la ĉefaj kompanioj de kinindustrio. Ekde la 1980-aj jaroj, la areo suferis konsiderindan altniveligon malprofite al la lokanoj. Ĝi estas nuntempe moda distrikto de restoracioj kaj oficejoj de amaskomunikiloj, kun nur malgranda restaĵo de seksindustrio. La geja londona komunumo abundas en Old Compton Street en Soho.

La reputacio de Soho kiel grava distrodistrikto de Londono devenas el teatroj kiel la Windmill Theatre ĉe Great Windmill Street kaj la Raymond Revuebar de la entreprenisto Paul Raymond, kaj el muzikkluboj kiel la 2i's Coffee Bar kaj la Marquee Club. Trident Studios havis sidejon en Soho, kaj la apuda Denmark Street estis hejmo de nombraj muzikeldonejoj kaj vendejoj de instrumentoj el la 20-a jarcento antaŭen. La sendependa brita kinindustrio estas centrita en Soho, inklude la britajn sidejojn de Twentieth Century Fox kaj de la "British Board of Film Classification". Apude al Soho estas la "Chinatown" (ĉina kvartalo) de Londono, centrita en Gerrard Street, kie estas ankaŭ kelkaj restoracioj.

## Galerio

* Murpentraĵo
* Alia murpentraĵo
* Detalo el la murpentraĵo "La Spirito de Soho".

## Eksteraj ligiloj

* The museum of Soho
* Soho memories
* The Soho Society
# Formalaj sciencoj

| Formalaj sciencoj
 |
| --- |
| **scienca fako**  |
| **ekzaktaj sciencoj** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | matematiko logiko statistiko ludoteorio sistemteorio komputiko scienco  vd |

 |
|  |

La nomon **formala scienco** aŭ, pli kutime, **ekzakta scienco** oni uzas por matematiko kaj ĉiu scienco, kiu baziĝas sur eksperimentado kaj observado kaj povas sistemiĝi uzante ekzaktan matematikan lingvaĵon por esprimi koncernajn sciojn.

Aliaj esprimoj kun simila uzado kiel *ekzaktaj/formalaj sciencoj* estas **malmolaj sciencoj**, **puraj sciencoj** aŭ **fundamentaj sciencoj**.

La germana epistemologo Rudolf Carnap estis la unua, kiu dividis la sciencaron je puraj sciencoj kaj aplikataj sciencoj.

La ekzaktaj sciencoj akceptas antaŭdirojn speciale precizajn, kaj uzas rigorajn metodojn por kontroli/validigi la formulitajn hipotezojn, jen per deduktoj aŭ nerefuteblaj kialaroj, jen per repridukteblaj eksperimentoj, en kiuj mezuroj kaj antaŭdiroj estas kvantigeblaj objektive.

Tiu termino implicas diĥotomion inter la formalaj sciencoj kaj la t.n. sociaj sciencoj, kiel ekzemple sociologio aŭ ekonomiko. Ĉe tiuj la eksperimentado kaj la antaŭdiro ne ludas tiom gravajn rolojn, kaj ne produktas (nek normale klopodas produkti) rezultojn, kiuj estu kontroleblaj per objektiva metodo, sed enhavas ian gradon de subjektiveco. Tiu ĉi diĥotomia divido ne estas rigida limo inter du malsamaj kampoj kaj sen konekto.

Klasikaj ekzemploj de **ekzaktaj/formalaj sciencoj** estas matematiko, logiko, fiziko, informadiko, informteorio, kibernetiko, statistiko, astronomio, ĥemio kaj kelkaj branĉoj de lingvistiko, filozofio kaj biologio.

## Vidu ankaŭ

* Naturscienco
# Matematika logiko

| Matematika logiko
 |
| --- |
|  |
| **matematika studfako matematika teorio**  |
| **logiko** |
|  |

**Matematika logiko** estas fako de matematiko, kiu studas formalajn sistemojn el la vidpunkto bazita sur la konceptoj de pruvo kaj kalkulado kaj parenca kun la temaro pri fundamentoj de matematiko.

Kvankam la nomo sugestas, ke matematika logiko estas la *logiko de matematiko*, vere ĝi estas iom pli proksime al *matematiko de logiko*. Ĝi enhavas tiajn partojn de logiko, kiuj povas esti modelitaj matematike. Pli fruaj nomoj de tiu ĉi scienca fako estis "simbola logiko" (kontraste al "filozofia logiko"), kaj "metalingvo de matematiko", kies senco estas nun limigita al iuj aspektoj de pruvoteorio.

## Historio

*Matematika logiko* estis la nomo, kiun Giuseppe Peano donis al tio, kio estas konata ankaŭ kiel simbola logiko. En ĝia esenco ĝi estas ankoraŭ la logiko de Aristotelo, sed el la vidpunkto de notacio ĝi estas pli similas al branĉo de abstrakta algebro.

## Temoj en matematika logiko

La ĉefaj terenoj de matematika logiko inkluzivas model-teorion, pruvoteorion kaj rekursian teorion (kiu nun estas ofte nomata "komputeblo-teorio"). Ankaŭ aksioma aroteorio estas iam konsiderita kiel parto de matematika logiko.

Matematika logiko estas multrilate ligita kun komputoscienco.

Studoj de programlingva semantiko derivas de modeloteorio.

Kalkuloj kiel la λ-kalkulo kaj kombinatora logiko estas studataj ĉefe kiel idealigitaj programlingvoj.

Komputado kontribuas al logiko ankaŭ per ellaboritaj teknikoj por aŭtomata kontrolado aŭ trovado de pruvoj, kiel aŭtomata pruvado de teoremoj kaj logika programado.

## Vidu ankaŭ

* Logiko
* Matematika pruvo
* Modela teorio
* Sekva kalkulo
* Predikata logiko
* Intuiciisma logiko
* Konstruisma logiko
* Komputa logiko
* Komputebleca logiko
* Aroteorio
* Fundamenta statuso de aritmetiko