Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Okcidentnila viruso

La **Okcidentnila viruso** (angle: *West Nile virus*, WNV; arabe: فيروس غرب النيل) estas unu el la kontraŭgenaj serotipoj de virusoj el la familio *Flaviviredoj*, kiuj estas kaŭzo de Japana encefalito (JE). Ĝi troviĝas kaj en tropikaj kaj en moderklimataj regionoj kaj ĉefe infektas birdojn, sed ankaŭ homojn, ĉevalojn, hundojn, katojn, vespertojn, tamiasojn, mefitojn, sciurojn, hejmajn kuniklojn, krokodilojn kaj aligatorojn. La ĉefa vojo de homa infekto estas tra piko de infektita kulo. Proksimume 80 % el la infektoj en homoj de okcidentnila viruso estas sen simptomoj.

La viruso

## Simptomoj

Simptomoj de infektiĝo povas montriĝi post inkubacia tempo inter 2 kaj 15 tagoj. Ili povas esti diversaj, ekzemple:

* Proksimume 20 % el la malsanuloj suferas je **okcidentnila febro** (ONF), simptome simila al gripo.
* Okcidentnila meningito (ONM) manifestiĝas per febro, kapdoloro kaj rigidiĝo de la nuko.
* Okcidentnila meningo-encefalito atakas kaj la cerbon kaj la meningojn.
* Okcidentnila poliomjelito kaŭzas paralizajn simptomojn. Ĝi trafas malpli ol 1  de la malsanuloj.

## Transdono

Kiel menciite la viruso transdoniĝas precipe per kulo-pikoj. Kuloj povas transdoni ĝin inter diversaj specoj de varmsangaj bestoj, ekzemple birdoj kaj homoj, sed ankaŭ kelkaj reptilioj.

Teorie eblas infekto per transfuzo de sango inter homoj, sed neniu kazo tia estas konata.

## Historio

Kvankam ekzistas hipotezo, ke Aleksandro la Granda mortis pro okcidentnila febro, la unua dokumentita okazo estis en 1937 en la Okcident-Nila Subregiono de Ugando. De ĝi la viruso kaj la simptomaroj ricevis sian nomon.

En 1957 estis homaj infektiĝoj en Israelo; en 1960 oni trovis la viruson en ĉevaloj en Egiptio kaj Francio. Ekde 1996 ĝi disvastiĝas en sud-orienta Eŭropo.

En 1999 estis la unuaj infektiĝoj en la Amerikoj, en Novjorkio. Oni supozas, ke infektita kulo eskapis el israela aviadilo en Novjorko. Tial oni nun aplikas insekticidojn en la aviadilaj kargujoj.

Landoj kun infektoj en 2006
## Geografia distribuado

Ĝis nun la viruso ekzistas en Afriko, kelkaj aziaj landoj, sud-orienta, suda kaj centra Eŭropo, Norda Ameriko, Urugvajo kaj Aŭstralio.

## Kontraŭbatalo

Por kontraŭi la disvastigon de la viruso oni batalas kontraŭ la kuloj, kiuj portas ĝin. Krome en landoj, kiu ĝis nun estas seninfektaj, oni dum la inkubacia tempo ne akceptas sangodonacojn de homoj, kiuj vojaĝis en infektitaj regionoj.

Kuracilo ĝis nun ne ekzistas, sed oni laboras pri antikorpo, kiu sukcesas kontraŭbatali la viruson en musoj.

## Notoj
# Le Figaro

| Le Figaro
 |
| --- |
|  |
|  |
| **taggazeto gazeto**  |
| Komenco
 | 15-a de januaro 1826 vd |
| Antaŭe
 | Le Gaulois vd |
| Lando*j* | Francio vd |
| Sidejo
 | 9-a arondismento de Parizo
 |
| **Ideologio** |
konservativismo

 |
| **Posedata de** | François Coty • Robert Hersant • Dassault Group vd |
| **Posedatoj** | Le Figaro et Vous (en)  Le Figaro Réussir (en)  Le Figaro littéraire (en)  Le Figaro Économie (en)  Le Figaro Patrimoine (en)  Le Figaro étudiant (en)   vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

|  |
| --- |
| Le Figaro |
|  |
| **taggazeto • gazeto** |
| Speco
 | Taggazeto
 |
| Formato
 | Berlina
 |
|

---

 |
| Posedanto
 | Socpresse (Dassault Communication)
 |
| Ĉefredaktisto
 | Alexis Brézet
 |
| Establodato
 | la  15-an de januaro 1826 (nun 1826-01-15) |
| Politiko/ Ideologio
 |
konservativismo

 |
| Posedata de
 | François Coty • Robert Hersant • Dassault Group vd |
| Prezo
 | 1,6 eŭro |
| Stabo
 | Parizo,  Francio
 |
| Eldonkvanto
 | 334 406 (2011)
 |
| ISSN
 | 1241-1248
 |
|

---

 |
| Retejo
 | www.lefigaro.fr
 |
|  |

Le Figaro estas franca ĵurnalo fondita la 15-an de januaro 1826. Ĝia sidejo estas en Parizo.

*Le Figaro* estas kunfondinto de la *European Dailies Alliance* (EDA), en kiu kunlaboras la gazetoj *The Daily Telegraph* (Britio), *Die Welt* (Germanio) kaj *ABC* (Hispanio) rilate al internaciaj novaĵraportoj.

## Vidu ankaŭ

* Listo de gazetoj

## Eksteraj ligiloj

* france Oficiala retejo de Le Figaro
* france Le Figaro - mobile Arkivigite je 2010-12-10 per la retarkivo Wayback Machine
* france Le Figaro - iPhone Arkivigite je 2012-11-25 per la retarkivo Wayback Machine
# Golden Gate

| Golden Gate |
| --- |
|  |
| markolo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Pacifiko, Golfo de San-Francisko |
| Koordinatoj | 37° 49′ 0″ N, 122° 29′ 0″ U (mapo)37.816666666667-122.48333333333 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Golden Gate (Kalifornio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Golden Gate (Golfo de San-Francisko)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Golden Gate |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Golden Gate (strait)** [+] |
|  |

La **Golden Gate** (*Ora Pordego* esperante) estas markolo situanta en okcidenta parto de Kalifornio, kiu disigas la golfon de San-Francisko disde la Pacifiko. Ĝi longas 7,9 kilometrojn. La *pordego* estas difinita de la klifoj de la duoninsulo de San-Francisko kaj la Marin-duoninsulo, dum la «markolo» estas la meze fluanta akvo.

La fama Golden-Gate-Ponto, el 28 metroj larĝa kaj 2,7 km longa, ekde 1937 transiras la markolon por kunigi San-Franciskon, sude, kun la kantono Marin, norde.

Antaŭ la alveno de la eŭropanoj en la 18a jarcento, la regiono ĉirkaŭ la markolo kaj de la golfo de San-Francisko estis loĝata de la ohlonoj, sude kaj de la miuokoj, norde. La posteuloj de ties triboj restas ankoraŭ tie.
# Richmond (Kalifornio)

| Richmond
 |
| --- |
|  |
| urbo de Kalifornio  urbego  ĉarta urbo en Kalifornio   vd |
|  |
| Flago
 |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 94801 • 94802 • 94804 • 94805 • 94807 • 94808 • 94850 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Eduardo Martinez
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 116 448  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 856 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 37° 56′ N, 122° 21′ U (mapo)37.935833333333-122.34777777778 [+] |
| **Alto** | 14 m [+] |
| **Areo** | 136,006644 km² (1 360 0.6 644 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC−08:00 [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Richmond (Kalifornio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Richmond |

 |
|

|  |
| --- |
| Richmond (Golfo de San-Francisko)DEC |
| Situo de Berkelio en la Areo de la Golfeto de San-Francisko |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Richmond, California [+] |
|  |

**Richmond** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Contra Costa.

Situo de Richmond en Kalifornio kaj en la kantono

## Bazaj informoj

* Areo: 136 km²
* Loĝantaro: 103.701 (en 2010)
* Supermara alteco: 57 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h)
* Poŝtkodoj: 94801, 94802, 94804, 94805, 94807, 94808, 94850
* Telefonkodo: 510

Avenuo en Richmond
## Geografio

Richmond situas laŭ golfo en la sudokcidenta landparto de Usono, en la meza kaj okcidenta partoj de la subŝtato.

## Historio

En la nuna Richmond indianoj vivis dum jarmiloj. En la 18-a jarcento hispanoj-meksikanoj alvenis. Richmond estis fondita en la usona dominado en 1905 kaj ĝi tuj ricevis la rangon urbo. Pli frue la kampo havis la nomon *San Pablo*. En la fruaj 1900-aj jaroj la Santa Fe-fervojo atingis la urbon helpe de tunelo. Ĝis 1919 la urbo estis la plej granda vinfarejo en la mondo. En la 1920-aj jaroj la Ku-Kluks-Klano estis aktiva en la urbo. Dum la 2-a mondmilito ekprospero okazis en la industribranĉo (ĉefe ŝipokonstruado), samtempe alvenis pelitaj migrantoj.

Ponto ĉe Richmond nokte
Strando en Richmond
## Klimato

Richmond situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 14-23 °C, en septembro kun rekordo 42 °C, en januaro kun rekordo -4 °C.

## Ĝemelurboj

* Ŝimada, Japanio
* Regla, Kubo
* Ĵoŭŝan, Ĉinio

Ponto ĉe Richmond
## Fontoj

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio
# Unua Amendo al la Usona Konstitucio

La Rajtarilo (*Bill of Rights*) en la Naciaj Arkivoj de Usono.
La **Unua Amendo** (**Amendo I**) al la Usona Konstitucio estas parto de la Bill of Rights. La amendo malpermesas leĝofaradon kiu ne respektu religiliberecon, parolliberecon, gazetaran liberecon, kunvenan liberecon aŭ petorajton.

La Unua Amendo de la Usona Konstitucio protektas la rajton de libereco de religio kaj libereco de esprimo, kontraŭ registara interrompo. Ĝi malpermesas iujn ajn leĝojn kiuj starigas nacian religion, malhelpas la liberan praktikadon de religio, limigas la liberecon de parolo, malobservas la gazetaran liberecon, malhelpas la rajton kunveni pace aŭ malpermesas al civitanoj petskribi registaran kompenson por plendoj. Ĝi estis adoptita en la Deklaro de Rajtoj en 1791. La Supera Kortumo interpretas la amplekson de la protekto donita al ĉi tiuj rajtoj. La Unua Amendo estis interpretita de la Kortumo kiel valida por la tuta federacia registaro kvankam ĝi nur estas eksplicite aplikebla al la Kongreso. Krome, la Kortumo interpretis la Klaŭzon pri Konvena Procezo de la Dek-kvara Amendo kiel protektante la rajtojn en la Unua Amendo kontraŭ interrompo de ŝtataj registaroj.

## Teksto

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances. **”** |

 |

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** La Kongreso faru neniun leĝon por fari starigon de religio aŭ malpermesi la liberan ekzercadon de ĝi. Nek de la libereco de la memesprimado aŭ de la gazetaro; nek de la rajto de la homoj de pace kunveni kaj peticii la registaron por la ĝustigo de plendoj. **”** |

 |
# Parkhorloĝo

Tradicia parkhorloĝo
Aŭtomato por parkbiletoj en Varsovio
**Parkhorloĝo** estas maŝino kiu kalkulas la daŭron de la parkado de veturilo kaj kie oni devas pagi pro parkado.

La parkhorloĝo estis inventita kaj patentita de Carl C. Magee el Oklahoma City, Oklahoma. La unua uzo de la parkhorloĝo okazis en Oklahoma City la 16-an de junio 1935.

Kiam homoj estas superŝutitaj de pagoj pro uzado de aŭto kaj krome oni devigas ilin krompagi, kion antaŭe ili ne devis pagi, povas ataki kaj klopodi detrui aŭ damaĝi tiujn parkhorloĝojn, kiel simbolo de la troa pagigado. Tamen la malpliigo de veturado nepras en certaj urbocentroj kaj tiu deviga pago povas helpi la neuzadon de individuaj aŭtoj.
# Vendĉeno

Walmart (supre) kaj Target (malsupre) estas du el la plej popularaj ĉenbutikoj por domoj en Usono.

Subway franĉiza restoracio
**Vendeja- Komerca-** aŭ **Merkatiga ĉeno** estas komerca unuo (kutime firmao) kiu okupiĝas pri podetala komerco kaj havas multajn branĉojn (vendejojn) kun komuna varmarko. Merkataj retoj funkcias laŭ du ĉefaj manieroj:

* Ĉiuj ĉenbutikoj estas posedataj de la ĉeno, kaj ilia administrado estas gvidata de la centra administrado de la ĉeno.
* La ĉenbutikoj estas posedataj fare de koncesiuloj, kiuj ricevas diversajn servojn de la ĉeno, kiel ekzemple merkatado, trejnado kaj varaj liverservoj.

Foje la du metodoj estas kombinitaj en unu ĉeno - kelkaj el la ĉenbutikoj estas posedataj de la ĉeno, kaj kelkaj estas posedataj de lokaj aŭ landaj koncesiuloj.

Plej multaj podetalaj ĉenoj specialiĝas pri aparta komerco (kiel vendado de manĝaĵoj, vendado de libroj, kaj similaj). Iuj vendĉenoj estas internaciaj kaj tiel konsistigas grava parto de la konsumisma tutmondiĝa kulturo, kiel Uniqlo en la komerco de laŭ modaj vestoj. Walmart kaj Target estas du el la plej popularaj ĉenbutikoj en Usono.

Sed en 2010-aj jaroj, retoj kiuj distingiĝis diversmaniere evoluis. Ekzistas komercĉenoj, kiuj celas esti la plej malmultekosta ĉeno en la komerco (sendepende de kvalito), kiel ekzemple McDonald's en la komerco de rapidaj manĝaĵoj

Vendejoj kiuj funkcias ene de aparta ĉeno havas kaj similan aspekton, funkciado kaj prezoj, do aĉetantoj kiuj konas unu el la ĉenbutikoj scias precize kion atendi eĉ kiam li eniras butikon kiu estas nekonata al ili. Grava valoraĵo de la reto estas ĝia marko, sed foje merkatiga reto elektas dividiĝi en sub-retojn, kiuj servas malsamajn celgrupojn (t.e. klientaro), kaj ĉiu havas sian propran markon.

La potenco de podetalaj ĉenoj ofte permesas al ili puŝi sendependajn entreprenojn funkciantajn en sia komerco. Tiu ĉi fenomeno kreis polemikon en multaj landoj kaj en multaj kazoj ankaŭ kaŭzis kunlaborojn inter sendependaj entreprenoj kaj podetalaj ĉenoj en provo malhelpi la rapidan prosperon de podetalaj ĉenoj koste de lokaj entreprenoj.

## Vidu ankaŭ

* entrepreno
* financado
* koncesio
* komerco
* podetala komerco
* franĉizo (populara kulturo)

## Eksteraj ligiloj
# Kantono Alameda

|  |
| --- |
| **Alameda (Kalifornio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Kalifornio
 |
|  |
|  |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita
 | 25-a de marto 1853
 |
| Ŝtato
 |  Usono
 |
| Subŝtato
 |  Kalifornio
 |
| Ĉefurbo
 | Oakland
 |
| Plej granda urbo
 | Oakland
 |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo
 |   2 127 km² 1 912 km² 215 km²
 |
| Loĝantaro  - Censo en 2020:  - Loĝdenso:
 | 1 682 353 756 / km²
 |
| Horzono:
 | Pacifika
 |
| **Retejo:** www.acgov.org |
| **Nomita laŭ:** rivereto Alameda
 |
|  |

La **kantono Alameda** situas en la subŝtato Kalifornio de Usono. Ĝi kovras la pliparton de la tereno oriente de la Golfo de San-Francisko. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas Oakland. La kantono estis fondita la 25-an de marto 1853.

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 1 682 353 personoj sur areo de 2 127 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 791 loĝantoj/km². Sekve ĝi estas la sepa plej loĝata kantono en Kalifornio. La teritorio havas komunan limon kun kantono Contra Costa, kantono San Mateo, kantono Sankta Joakimo, kantono Stanislao kaj kantono Santa Clara.

La nomo de la kantono deriviĝas de la hispana vorto *alamo* (= poplo) kaj signifas "poplita", "surkreskita per poploj", sed ankaŭ "aleo kun poploj". Tiun nomon portis rivereto *arroyo de la Alameda*, kiu pro la arboj je siaj flankoj memorigis hispanajn esplorantojn pri popla aleo.

La kantono ekestis la 25-an de marto 1853 per kunigo de granda parto de kantono Contra Costa kaj malpli granda parto de kantono Santa Clara.

Pli grava urbo de la kantono estas Hayward (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)

## Vidu ankaŭ

* Studo de Kantono Alameda

|  |  |
| --- | --- |
| la konstruaĵo *Hebern* de 1922 en Oakland origine enhavis fabrikon, oficejojn kaj loĝejojn por 1500 laboristoj | urbocentro de Hayward |
# Kalifornia Ŝtata Kapitolo

| Kalifornia Ŝtata Kapitolo
 |
| --- |
| California State Capitol |
|   |
| **kapitolo  historia kvartalo**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | novgreka arkitekturo • novklasika arkitekturo • Paladianismo vd |
| Estiĝo
 | 1874
 |
| Malfermo
 | 1874
 |
| Lando
 | Usono   vd |
| Situo
 | Sakramento
 |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 38° 34′ 36″ N, 121° 29′ 35″ U (mapo)38.5766-121.493 [+] |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Geografia lokigo sur la mapo : Sakramento (Kalifornio)

|  |  |
| --- | --- |
| Kalifornia Ŝtata Kapitolo (Sakramento (Kalifornio))DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

* Kalifornia Ŝtata Kapitolo (Sakramento (Kalifornio))
 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapKalifornia Ŝtata Kapitolo
 |
| **Posedata de** | Kalifornio vd |
|  |

La **Kalifornia Ŝtata Kapitolo** situas en Sakramento ĉe la okcidenta fino de Capitol Park. La tereno estas limita de L-strato norde, N-strato sude, 10-a strato okcidente, kaj 15-a strato oriente. La Kapitolo gastigas la Kalifornian Leĝdonan Parlamenton kaj la Oficejon de la Guberniestro de Kalifornio.

La konstruaĵo ankaŭ servas kaj kiel muzeo.

La novklasikstila strukturo estis kompletigita inter 1861 kaj 1874 ĉe la okcidenta fino de Capitol Park. La Kapitolo kaj la tereno estas listigitaj en la Nacia Registro de Historiaj Lokoj ekde 1973, kaj ĝi estis nomumita Kalifornia Historia Orientilo en 1974, kun redediĉo la 9-an de januaro 1982, por memorfesti la kompletigon de la ducentjara restaŭrada projekto.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Kapitola restaŭrada kolekto, 1979–1980. Kolektogvidilo, Kalifornia Ŝtata Biblioteko, Kalifornia Historia Ĉambro.
* Muzeo de la Ŝtata Kapitolo de Kalifornio
# Mojave-Dezerto

| Mojave-Dezerto |
| --- |
| ekoregiono |
|  |
| dezerto, ekoregiono laŭ Monda Natur-Fonduso [+] |
|

---

 |
| Koordinatoj | 35° 0′ 30″ N, 115° 28′ 30″ U (mapo)35.008333333333-115.475 [+] |
| Plej alta punkto | Charleston Peak [+] |
| Plej malalta punkto | Badwater [+] |
| Akvokolektejo | 124 000 km² (12 400 000 ha) [+] |
| Areo | 124 000 km² (12 400 000 ha) [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Mojave-Dezerto (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Situo de Mojave-Dezerto. |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Mojave-Dezerto |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Mojave Desert** [+] |
|  |

La **Mojave** aŭ **Mojave-Dezerto**, estas dezerto en Okcidenta Nordameriko. Al ties ĉirkaŭ 35 -.000 km 2 dezertosurfaco apartenas partoj de Kalifornio, Utah, Nevada kaj Colorado kaj formas tipan amerikan dezertan basenon. La dezerto estas limata de Tehaĉapi-montaro kaj faŭlto de San Bernardino. La limoj de la dezerto estas tre bone ekkoneblaj, ĉar ilin formas la du plej grandaj kontinentaj faŭltoj, la Sankta Andreo-fendego kaj la Gorlock.

La Mojave havas la jaran precipitaĵon de maks. 150 milimetroj/jaro. En la dezerto troviĝas la plej varmega loko de la Tero, la t. n. Morta Valo (Death Valley). Tie la temperaturo atingas en julio, aŭgusto la averaĝan varmegon super 45 °C.

En la Mojave-Dezerto ekzistas amaso de forlasitaj urboj, la t.n. fantomurboj. La plej konataj el tiuj estas la kalifornia urbo Calico, en kiu oni minis pli frue arĝenton. Pliaj urboj estiĝis dum la konstruado de Vojo 66, ŝoseo 91, kiuj kondukas tra la Mojave-Dezerto. Pliaj vojoj estas ŝoseo 395, interŝtata vojo 15 kaj 40. La plej gravaj urboj de la Mojave-dezerto estas Las Vegas (Nevada) kaj la kalifornaj urboj Victorville, Barstow kaj Needles.

## Bildgalerio

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Bagdad Café (filmo)

## Eksteraj ligiloj

* esperante [1] Unuetaĝa Usono ĉ. 25. "Dezerto"
* angle Ekoregiono NA1308 : Mojave-Dezerto (WWF)
* angle Mojave-Dezerto (*Bioimages*)
* angle Mojave-Dezerto (*The Encyclopedia of Earth*)
* angle Mojave-Dezerto (*Globalspecies*) Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine

| Nearktisaj dezertoj kaj kserofitaroj
 |
| --- |
| NA1301 Kaliforni-duoninsula Dezerto |  Meksiko
 |
| NA1302 Centra-meksika kserofitaro |  Meksiko
 |
| NA1303 Ĉiuaŭa Dezerto |  Meksiko,  Usono
 |
| NA1305 Grand-basena arbustara stepo |  Usono
 |
| NA 1307 Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro |  Meksiko
 |
| NA1308 Mojave-Dezerto |  Usono
 |
| PA1310 Sonora-Dezerto |  Meksiko,  Usono
 |
# Kantono Riverside

|  |
| --- |
| **kantono Riverside (Kalifornio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Kalifornio
 |
|  |
|  |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita
 | 1893
 |
| Ŝtato
 |  Usono
 |
| Subŝtato
 |  Kalifornio
 |
| Ĉefurbo
 | *Riverside* |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo
 |   18 915 km² 18 665 km² 250 km²
 |
| Loĝantaro  - Censo en 2020:  - Loĝdenso:
 |  2 418 185 128 / km²
 |
| Horzono:
 | pacifika tempo: UTC-8 / somera tempo UTC-7
 |
|  |
|  |

La **kantono Riverside** - angle *Riverside County* - estas kantono (altnivela administra distrikto) de Usono en la subŝtato Kalifornio. La kantono estis fondita en 1893. Ĝi situas oriente de Losanĝeleso kaj etendiĝas de la orienta limo de kantono Orange ĝis la okcidenta limo de Arizono (ĉe rivero Kolorado). La administra ĉefurbo de la kantono estas la samnoma urbo Riverside. La klimato estas mediteranea en la okcidenta parto de la kantono, kaj dezerta en la cetero. Krom Riverside mem, aliaj konataj urboj en la kantono inkluzivas Corona, Blythe, Desert Hot Springs, Indian Wells, Indio, Palm Desert, Palm Springs, kaj Rancho Mirage.

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 2 418 185 personoj sur areo de 18 915 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 128 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la kaliforniaj kantonoj Sankt-Bernardeto (San Benito) norde, kantono Oranĝo (Orange) okcidente, kantonoj San-Diego kaj Imperial sude, kaj krome limas al la kantono La Paco (La Paz) en Arizono oriente.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)

## Vidu ankaŭ

* la liston de kantonoj de Kalifornio
* la tekston Universitato de Kalifornio en Riverside

|  |  |
| --- | --- |
| Indian Wells | naĝejo *Sunnylands* en Rancho Mirage |

|  |  |
| --- | --- |
| mezlernejo en Corona | Palm Springs |
# Vitejo

Vitejo dum printempo
Vitejo en Čejkovice dum vinrikolto.
Vitejo en Bono vintre.
**Vitejo** aŭ **vinberĝardeno** aŭ **vinberejo** (angle *vineyard*, france *vignoble*, germane *Weinberg*, hispane *viña* aŭ *viñedo*, itale *vigna* aŭ *vigneto*, portugale *vinha*) estas agrikultura tereno, ofte en dekliva situo, kiu uziĝas por kultivado de vitoj, la plantoj kiuj produktas vinberojn. La dekliva situo sur suda flanko de monto helpas, ke la plantoj ricevu laŭeble multon da suno. Tro dekliva situo tamen signifas, ke dum pluvado la fekunda tero povus esti forlavata; tial relative malebenaj vitejoj havas terasajn murojn, kiuj malhelpu tiun forlavadon de grundo.

Ĝenerale la agrikulturo en industriaj landoj uzas multe da maŝinoj: la deklivaj grundoj, eventuale eĉ kun deklivaj muroj, malhelpas tiun maŝinan helpadon kaj kaŭzas, ke en vitejoj daŭre relative multe da plantoflega kaj rikolta laboro devas esti farata permane.

## Vidu ankaŭ

* Vito
* Vinbero
* Vinkultivado

## Referencoj
# Ralo de Ridgway

| Kiel legi la taksonomion**Ralo de Ridgway** |
| --- |
|  |
|  Ralo de Ridgway, *Rallus obsoletus* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Birdoj *Aves*  |
| Ordo:
 | Gruoformaj *Gruiformes*  |
| Familio:
 | Raledoj *Rallidae*  |
| Genro:
 | **RaloRallus* Linnaeus, 1758 |
| Specio:
 | **Ralo de RidgwayRallus obsoletus* Ridgway, 1874 |

 |
| Konserva statuso
 |
|  **Konserva statuso: Preskaŭ minacata** |
|  |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ralo de Ridgway
 |

 |
|  |

La **Ralo de Ridgway** (aŭ laŭ la latina scienca nomo *Rallus obsoletus*) estas birdospecio de la familio Raledoj kaj genro Ralo (*Rallus*). Ĝi vivas en nordokcidenta Meksiko kaj sudokcidenta Usono. Tio estas laŭlonge de la Pacifika marbordo de Nordameriko el Areo de la Golfeto de San-Francisko ĝis suda Baja California, same kiel en kelkaj regionoj de la Golfo de Kalifornio.

Kiel membro de la familio de Raledoj, ĝi estas kokogranda birdo kiu vivas en saletaj tajdaj marĉoj kaj rare flugas. Ties nomo rememoras la usonan ornitologon Robert Ridgway.

Manĝanta krabon.
Tiu specio estas tre rilata al la Krepitoralo, kaj ĝis ĵuse ĝi estis konsiderata subspecio. Ĝi havas longan, subenkurvan bekon (kun nigreca maksilo kaj oranĝa mandiblo) kaj estas grizecbruna kun helbruna brusto kaj rimarkinda blankeca pugareo. Ĝi estas plej aktiva nokte kaj krepuskely.

La ciomanĝanta Ralo de Ridgway manĝas multajn aĵojn, kiel klamojn, krabojn, mitulojn kaj foje malgrandajn rodulojn kaj birdojn.

## Referencoj