# Arekacoj

| Kiel legi la taksonomion**Arekacoj** |
| --- |
|  |
|  *Cocos nucifera* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | plantoj *Plantae*  |
| Subregno:
 | trakeofitoj *Tracheophyta*  |
| Superdivizio:
 | spermatofitoj *Spermatophyta*  |
| Divizio:
 | angiospermoj *Angiospermae*  |
| Klaso:
 | unukotiledonoj *Liliopsida*  |
| Ordo:
 | arekaloj *Arecales*  |
| Familio:
 | **arekacojArecales Bercht. & J.Presl  |

 |
| Tipa genro
 |
| areko *Areca* L. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Arekacoj
 |

 |
|  |

Arenga pierzasta
La **arekacoj** aŭ **palmoj** (latine *Arecaceae*, antaŭe *Palmae* aŭ *Palmaceae*) estas planta familio el angiospermoj (unukotiledonoj) kaj la sola familio el la ordo arekaloj, kiu jam estis disvastiĝanta antaŭ ĉirkaŭ 70 milionoj da jaroj en la kretotempo. Ili estas plurjaraj, unuseksaj aŭ hermafroditaj, lignecaj plantoj, kun karakterizaj folitufo. La palmoj apartenas al la unukotiledonaj florplantoj kaj pliiĝas per semoj. La familio de la palmoj havas laŭ aktuala taksado preskaŭ 190 genrojn kaj ĉirkaŭ 2530 speciojn. Ĝia tipa genro estas areko. La infloresko estas spadiko, kovrita parte per spato, la folio estas kunmetita aŭ dividita.

Inter la palmacoj troviĝas la plej longa folio (25 metroj ĉe palmoj de genro *Raphia*), la plej granda grajno (ĝis 20 kg ĉe Sejŝelpalmo), same kiel la plej granda infloresko (ĉe genro *Corypha* kun 10 milionoj floroj je infloresko) de la planta regno.

## Disvastiĝo

La palmoj preferas la akvoriĉajn kaj varmajn regionojn, tiel ili troviĝas plej ofte en la tropikoj kaj subtropikoj, en pli malvarmetaj regionoj kreskas nur kelkaj specioj, ekz. la mielpalmo. Ĝi kreskas ĝis super marnivelo de 4000 metroj.

## Taksonomio

subfamilio Calamoideae: *Raphia australis*
subfamilio Nypoideae: *Nypa fruticans*
subfamilio Coryphoideae: nanopalmo
(*Chamaerops humilis*)
subfamilio Coryphoideae: *Washingtonia filifera*
subfamilio Coryphoideae: *Brahea armata*
subfamilio Ceroxyloideae: *Ravenea rivularis*
subfamilio Arecoideae: Kuba reĝapalmo (*Roystonea regia*)
subfamilio Arecoideae: *Dictyosperma album*
La familia nomo Arecaceae estis publikigita en 1820 fare de Friedrich von Berchtold kaj Jan Svatopluk Presl en *O Prirozenosti Rostlin*, paĝo 266. La malnova familia nomo Palmae estis publikigita en 1789 fare de Antoine Laurent de Jussieu en *Genera Plantarum*, p. 37, .

La sistematiko de la Arekacoj estis en la lastaj jaroj molekulgenetike esplorita, ĉe kiu multaj longe ekzistantaj grupoj estis konfirmitaj. 2005 estis publikigita resuman klasifikadon de la familio. La ĉi tie uzata sistematiko estas malgrave ŝanĝita versio publikigita en *Genera Palmarum* en la jaro 2008:

* subfamilio Calamoideae
	+ tribo Eugeissoneae
		- *Eugeissona*
	+ tribo Lepidocaryeae
		- subtribo Ancistrophyllinae
			* *Oncocalamus*
			* *Eremospatha*
			* *Laccosperma*
		- subtribo Raphiinae
			* *Raphia*
		- subtribo Mauritiinae
			* *Lepidocaryum*
			* *Mauritia*
			* *Mauritiella*
	+ tribo Calameae
		- subtribo Korthalsiinae
			* *Korthalsia*
		- subtribo Salaccinae
			* *Eleiodoxa*
			* *Salacca*
		- subtribo Metroxylinae
			* *Metroxylon*
		- subtribo Pigafettinae
			* *Pigafetta*
		- subtribo Plectocomiinae
			* *Plectocomia*
			* *Myrialepis*
			* *Plectocomiopsis*
		- subtribo Calaminae
			* *Calamus*
			* *Retispatha*
			* *Daemonorops*
			* *Ceratolobus*
			* *Pogonotium*

* subfamilio Nypoideae
	+ Nipo (*Nypa*)

* subfamilio Coryphoideae
	+ tribo Sabaleae
		- *sabalo*
	+ tribo Cryosophileae
		- *Schippia*
		- *Trithrinax*
		- *Zombia*
		- *Coccothrinax*
		- *Hemithrinax*
		- *Leucothrinax*
		- *Thrinax*
		- *Chelyocarpus*
		- *Cryosophila*
		- *Itaya*
		- *Sabinaria*
	+ tribo Phoeniceae
		- daktilpalmo (*Phoenix*)
	+ tribo Trachycarpeae
		- subtribo Rhapidinae
			* *Chamaerops*
			* *Guihaia*
			* kanabopalmo (*Trachycarpus*)
			* *Rhapidophyllum*
			* *Maxburretia*
			* *Rhapis*
		- subtribo Livistoninae
			* *Livistona*
			* Likulo (*Licuala*)
			* *Johannesteijsmannia*
			* *Pholidocarpus*
			* *Pritchardiopsis*
			* *Saribus* (kelkfoje en *Livistona*)
		- incertae sedis Trachycarpeae
			* *Acoelorrhaphe*
			* *Serenoa*
			* *Brahea*
			* *Colpothrinax*
			* *Copernicia*
			* *Pritchardia*
			* *Washingtonia*
	+ tribo Chuniophoeniceae
		- *Chuniophoenix*
		- *Kerriodoxa*
		- *Nannorrhops*
		- *Tahina*
	+ tribo Caryoteae
		- *Caryota*
		- *Arenga*
		- *Wallichia*
	+ tribo Corypheae
		- *Corypha*
	+ tribo Borasseae
		- subtribo Hyphaeninae
			* *Bismarckia*
			* *Satranala*
			* *Hyphaene*
			* *Medemia*
		- subtribo Lataniinae
			* *Latania*
			* *Lodoicea*
			* *Borassodendron*
			* *Borassus*

* subfamilio Ceroxyloideae
	+ tribo Cyclospatheae
		- *Pseudophoenix*
	+ tribo Ceroxyleae
		- *Ceroxylon*
		- *Juania*
		- *Oraniopsis*
		- *Ravenea*
	+ tribo Phytelepheae
		- *Ammandra*
		- *Aphandra*
		- *Phytelephas*

* subfamilio Arecoideae
	+ tribo Iriarteeae
		- *Iriartella*
		- *Dictyocaryum*
		- *Iriartea*
		- *Socratea*
		- *Wettinia*
	+ tribo Chamaedoreeae
		- *Hyophorbe*
		- *Wendlandiella*
		- *Synechanthus*
		- montopalmo (*Chamaedorea*)
		- *Gaussia*
	+ tribo Podococceae
		- *Podococcus*
	+ tribo Oranieae
		- *Orania*
	+ tribo Sclerospermeae
		- *Sclerosperma*
	+ tribo Roystoneae
		- *Roystonea*
	+ tribo Reinhardtieae
		- *Reinhardtia*
	+ tribo Cocoseae
		- subtribo Attaleinae
			* *Beccariophoenix*
			* *Jubaeopsis*
			* *Voanioala*
			* *Allagoptera*
			* *Attalea*
			* *Butia*
			* Kokospalmo (*Cocos*)
			* Honigpalme (*Jubaea*)
			* *Lytocaryum*
			* *Syagrus*
			* *Parajubaea*
		- subtribo Bactridinae
			* *Acrocomia*
			* *Astrocaryum*
			* *Aiphanes*
			* *Bactris*
			* *Desmoncus*
		- subtribo Elaeidinae
			* *Barcella*
			* Ölpalmen (*Elaeis*)
	+ tribo Manicarieae
		- *Manicaria*
	+ tribo Euterpeae
		- *Hyospathe*
		- *Euterpe*
		- *Prestoea*
		- *Neonicholsonia*
		- *Oenocarpus*
	+ tribo Geonomateae
		- *Welfia*
		- *Pholidostachys*
		- *Calyptrogyne*
		- *Calyptronoma*
		- *Asterogyne*
		- *Geonoma*
	+ tribo Leopoldinieae
		- *Leopoldinia*
	+ tribo Pelagodoxeae
		- *Pelagodoxa*
		- *Sommieria*
	+ tribo Areceae
		- subtribo Archontophoenicinae
			* *Actinorhytis*
			* *Archontophoenix*
			* *Actinokentia*
			* *Chambeyronia*
			* *Kentiopsis*
		- subtribo Arecinae
			* *Areca*
			* *Nenga*
			* *Pinanga*
		- subtribo Basseliniinae
			* *Basselinia*
			* *Burretiokentia*
			* *Cyphophoenix*
			* *Cyphosperma*
			* *Lepidorrhachis*
			* *Physokentia*
		- subtribo Carpoxylinae
			* *Carpoxylon*
			* *Satakentia*
			* *Neoveitchia*
		- subtribo Clinospermatinae
			* *Cyphokentia*
			* *Clinosperma*
		- subtribo Dypsidinae
			* *Dypsis*
			* *Lemurophoenix*
			* *Marojejya*
			* *Masoala*
		- subtribo Linospadicinae
			* *Calyptrocalyx*
			* *Linospadix*
			* *Howea*
			* *Laccospadix*
		- subtribo Oncospermatinae
			* *Oncosperma*
			* *Deckenia*
			* *Acanthophoenix*
			* *Tectiphiala*
		- subtribo Ptychospermatinae
			* *Ptychosperma*
			* *Ponapea*
			* *Adonidia*
			* *Solfia*
			* *Balaka*
			* *Veitchia*
			* *Carpentaria*
			* *Wodyetia*
			* *Drymophloeus*
			* *Normanbya*
			* *Brassiophoenix*
			* *Ptychococcus*
		- subtribo Rhopalostylidinae
			* *Rhopalostylis*
			* *Hedyscepe*
		- subtribo Verschaffeltiinae
			* *Nephrosperma*
			* *Phoenicophorium*
			* *Roscheria*
			* *Verschaffeltia*
	+ Incertae sedis Areceae
		- *Bentinckia*
		- *Clinostigma*
		- *Cyrtostachys*
		- *Dictyosperma*
		- *Dransfieldia*
		- *Heterospathe*
		- *Hydriastele*
		- *Iguanura*
		- *Loxococcus*
		- *Rhopaloblaste*

Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
	+ *Arecales* Bromhead - arekaloj
		- *Arecaceae* Bercht. & J.Presl - arekacoj
			* *Acanthophoenix* H. Wendl. - akantofeniko
			* *Acoelorrhaphe* - acelorafo
			* *Acrocomia* Mart. - akrokomio
			* *Actinokentia* Dammer - aktinokentio
			* *Actinorhytis* H. Wendl. & Drude - aktinoritido
			* *Adonidia* Becc. - adonidio
			* *Aiphanes* Willd. - aifano
			* *Allagoptera* Nees - alagoptero
			* *Ammandra* O.F. Cook - amandro
			* *Aphandra* Barfod - afandro
			* *Archontophoenix* H. Wendl. & Drude - arkontofeniko
			* *Areca* L. - areko
			* *Arenga* Labill. - arengo
			* *Asterogyne* H. Wendl. - asterogino
			* *Astrocaryum* G. Mey. - astrokario
			* *Attalea* Kunth - ataleo
			* *Bactris* Jacq. ex Scop. - baktriso
			* *Balaka* Becc. - balako
			* *Barcella* Trail ex Drude - barcelo
			* *Barkerwebbia* Becc. - barkervebio
			* *Basselinia* Veill. - baselinio
			* *Beccariophoenix* Jum. & H. Perrier - bekariofeniko
			* *Bentinckia* Berry ex Roxb. - bentinkio
			* *Bismarckia* Hildebrandt & H. Wendl. - bismarkio
			* *Borassodendron* Becc. - borasodendro
			* *Borassus* L. - boraso
			* *Brahea* Mart. ex Endl. - braheo
			* *Brassiophoenix* Burret - brasiofeniko
			* *Burretiokentia* Pichi Sermolli in Becc. & Pichi Sermolli - buretiokentio
			* *Butia* (Becc.) Becc. - butio
			* *Butyagrus* - butiagro
			* *Calamus* L. - kalamo
			* *Calyptrocalyx* Blume - kaliptrokaliko
			* *Calyptrogyne* H. Wendl. - kaliptrogino
			* *Calyptronoma* Griseb. - kaliptronomo
			* *Carpentaria* - karpentario
			* *Carpoxylon* H. Wendl. & Drude - karpoksilo
			* *Caryota* L. - karioto
			* *Catoblastus* H. Wendl. - katoblasto\*\*
			* *Ceratolobus* Blume in J. A. Schultes & J. H. Schultes - ceratolobo
			* *Ceroxylon* Bonpl. ex DC. - ceroksilo
			* *Chamaedorea* Willd. - kamedoreo
			* *Chamaerops* L. - kameropo
			* *Chambeyronia* Vieill. ex Brongn. & Gris - ĉamberonio
			* *Chelyocarpus* Dammer - keliokarpo
			* *Chuniophoenix* Burret - ĉuniofeniko
			* *Clinosperma* Becc. - klinospermo
			* *Clinostigma* H. Wendl. - klinostigmo
			* *Coccothrinax* Sarg. - kokotrinako
			* *Cocos* L. - kokoso
			* *Colpothrinax* Griseb. & H. Wendl. - kolpotrinako
			* *Copernicia* Mart. ex Endl. - kopernisio
			* *Corypha* L. - korifo
			* *Cryosophila* Blume - kriozofilo
			* *Cyphokentia* Brongn. - cifokentio
			* *Cyphophoenix* H. Wendl. ex Hook. f. - cifofeniko
			* *Cyphosperma* H. Wendland ex J. E. Hooker in Benth. & Hook. f. - cifospermo
			* *Cyrtostachys* Blume - cirtostakio
			* *Daemonorops* Blume - demonoropo
			* *Deckenia* H. Wendl. ex Seem. - dekenio
			* *Desmoncus* Mart. - desmonko
			* *Dictyocaryum* H. Wendl. - diktiokario
			* *Dictyosperma* H. Wendl. & Drude - diktiospermato
			* *Dransfieldia* - dransfildio
			* *Drymophloeus* Zipp. - drimofleo
			* *Dypsis* Noronha ex Mart. - dipso
			* *Elaeis* Jacq. - eleo
			* *Eleiodoxa* Burret - eleiodokso
			* *Eremospatha* G. Mann & H. Wendland ex Hook. f. - eremospato
			* *Eugeissona* Griff. - eŭgejsono
			* *Euterpe* Mart. - eŭterpo
			* *Gaussia* H. Wendl. - gaŭsio
			* *Geonoma* Willd. - geonomo
			* *Guihaia* J. Dransf., S.K. Lee & F.N. Wei - gŭihajo
			* *Hedyscepe* H. Wendl. & Drude - hediscepo
			* *Hemithrinax* Hook. f. - hemitrinako\*
			* *Heterospathe* Scheff. - heterospato
			* *Howea* Hook. f. - hoveao
			* *Hydriastele* H. Wendl. & Drude - hidriastelo
			* *Hyophorbe* Gaertn. - hioforbo
			* *Hyospathe* Mart. - hiospato
			* *Hyphaene* Gaertn. - hifeno
			* *Iguanura* Blume - igvanuro
			* *Iriartea* Ruiz & Pav. - iriarteo
			* *Iriartella* H. Wendl. - iriartelo
			* *Itaya* H.E. Moore - itajo
			* *Johannesteijsmannia* H.E. Moore - johanestejsmanio
			* *Juania* Drude - juanio
			* *Jubaea* Kunth - ĵubeo
			* *Jubaeopsis* Becc. - ĵubeopso
			* *Kentiopsis* Brongn. - kentiopso
			* *Kerriodoxa* Dransfield - keriodokso
			* *Korthalsia* Blume - kortalsio
			* *Laccospadix* Drude & H. Wendland - lakospadiko
			* *Laccosperma* Drude - lakospermo
			* *Latania* Comm. ex Juss. - latanio
			* *Lemurophoenix* J. Dransf. - lemurofeniko
			* *Leopoldinia* Mart. - leopoldinio
			* *Lepidocaryum* Mart. - lepidokario
			* *Lepidorrhachis* O.F. Cook - lepidorakio
			* *Leucothrinax* C. Lewis & Zona - leŭkotrinako
			* *Licuala* Wurmb - likualo
			* *Linospadix* H. Wendland in H. Wendland & Drude - linospadiko
			* *Livistona* R. Br. - livistono
			* *Lodoicea* Comm. ex DC. - lodoiceo
			* *Loxococcus* H. Wendl. & Drude - loksokoko
			* *Lytocaryum* Toledo - litokario
			* *Manicaria* Gaertn. - manikario
			* *Marojejya* Humbert - maroĵeĵio
			* *Masoala* Jum. - masoalo
			* *Mauritia* L. f. - maŭritio
			* *Mauritiella* Burret - maŭritielo
			* *Maxburretia* Furtado - maksburetio
			* *Medemia* Wurttemb. ex H. Wendl. - medemio
			* *Metroxylon* Rottb. - metroksilo
			* *Myrialepis* Becc. - mirialepido
			* *Nannorrhops* H. Wendl. - nanoropo
			* *Nenga* H. Wendl. & Drude - nengo
			* *Neonicholsonia* Dammer - neonikolsonio
			* *Neoveitchia* Becc. - neovejĉio
			* *Nephrosperma* Balf. f. - nefrospermo
			* *Normanbya* F. Mueller ex Becc. - normanbio
			* *Nypa* Steck - nipao
			* *Oenocarpus* Mart. - enokarpo
			* *Oncocalamus* G. Mann & H. Wendl. ex Hook. f. - onkokalamo
			* *Oncosperma* Blume - onkospermo
			* *Orania* Zipp. - oranio
			* *Oraniopsis* J. Dransf., A.K. Irvine & N.W. Uhl - oraniopso
			* *Orbignya* Mart. ex Endl. - orbinjo\*\*
			* *Parajubaea* Burret - paraĵubeo
			* *Pelagodoxa* Becc. - pelagodokso
			* *Phoenicophorium* H. Wendl. - fenikoforio
			* *Phoenix* L. - feniko
			* *Pholidocarpus* Blume in J. A. Schultes & J. H. Schultes - folidokarpo
			* *Pholidostachys* H. Wendl. ex Hook. f. - folidostakio
			* *Physokentia* Becc. in Martelli - fizokentio
			* *Phytelephas* Ruiz & Pav. - fitelefanto
			* *Pigafetta* Becc. - pigafeto
			* *Pinanga* Blume - pinango
			* *Plectocomia* Mart. ex Schult. & Schult. f. - plektokomio
			* *Plectocomiopsis* Becc. - plektokomiopso
			* *Podococcus* G. Mann & H. Wendl. - podokoko
			* *Pogonotium* Dransfield - pogonotio
			* *Ponapea* Becc. - ponapeo
			* *Prestoea* Hook. f. - prestoeo
			* *Pritchardia* Seem. & H. Wendl. ex H. Wendl. - priĉardio
			* *Pseudophoenix* H. Wendl. ex Sarg. - pseŭdofeniko
			* *Ptychococcus* Becc. - ptikokoko
			* *Ptychosperma* Labill. - ptikospermo
			* *Raphia* P. Beauv. - rafio
			* *Ravenea* C.D. Bouché - raveneo
			* *Reinhardtia* Liebm. - rejnhartio
			* *Retispatha* Dransfield - retispato
			* *Rhapidophyllum* H. Wendl. & Drude - rapidofilo
			* *Rhapis* L. f. ex Aiton - rapiso
			* *Rhopaloblaste* Scheffer - ropaloblasto
			* *Rhopalostylis* - ropalostilido
			* *Roscheria* H. Wendland ex Balf. f. in Baker - roŝerio
			* *Roystonea* O.F. Cook - rojstoneo
			* *Sabal* Adans. - sabalo
			* *Salacca* Reinw. - salako
			* *Saribus* Blume - saribo
			* *Satakentia* H.E. Moore - satakentio
			* *Satranala* J. Dransf. & Beentje - satranalo
			* *Scheelea* H. Karst. - ŝeleo\*\*
			* *Schippia* Burret - ŝipio
			* *Sclerosperma* Mann & H. Wendland - sklerospermo
			* *Serenoa* Benth. & Hook. f. - serenoo
			* *Socratea* H. Karst. - sokrateo
			* *Solfia* Rech. - solfio
			* *Sommieria* Becc. - somierio
			* *Syagrus* Mart. - siagro
			* *Synechanthus* H. Wendl. - sinekanto
			* *Tahina* J. Dransf. & Rakotoarinivo - tahino
			* *Tectiphiala* H.E. Moore - tektifialo
			* *Thrinax* Sw. - trinako
			* *Trachycarpus* H. Wendl. - trakikarpo
			* *Trithrinax* Mart. - tritrinako
			* *Veitchia* H. Wendl. - vejĉio
			* *Verschaffeltia* H. Wendl. - verŝafeltio
			* *Voanioala* J. Dransf. - voanioalo
			* *Wallichia* Roxb. - valiĉio
			* *Washingtonia* H. Wendl. - vaŝingtonio
			* *Welfia* H. Wendl. - velfio
			* *Wendlandiella* Dammer - vendlandielo
			* *Wettinia* Poepp. - vetinio
			* *Wodyetia* A.K. Irvine - vodietio
			* *Zombia* L.H. Bailey - zombiao

\*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

\*\*genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.
## Uzado

Palmo estas valora kultivplanto en multaj regionoj. Oni povas ties parton multflanke eluzi, prilabori:

### nutraĵo

Ĉe ĉirkaŭ 100 palmoj, la fruktoj estas manĝeblaj (daktilpalmo, palmirpalmo); ĉe aliaj specioj manĝeblas parto de frukto (kokosnukso, betelnukso, palmirpalmo). La manĝebla parto de palmtrunko estas nomata ankaŭ palmokoro, el la interno de palmotrunko de kelkaj specioj estas elgajnebla saguo. La suko (kaj eĉ la fruktokarno) de la palmoj estas uzeblaj por produkti trinkaĵojn aŭ ekstrakti el ili sukeron. Per ties fermentado estiĝas palmovino. Kelkaj palmaj floroj allogas abelojn, tiel oni povas kolekti palmomielon.

### Aliaj materialoj

Oni povas ankaŭ fari materialojn kiel palmofibroj, palmoleoj kaj palmovaksoj, "planta eburo" (el la „Phytelephas”-specioj).

### Konstrumaterialoj

En multaj landoj, palmo estas bazmaterialo por domkonstruo, kiam oni uzas la trunkojn kiel lignon kaj la akvoforkondukajn foliojn al la tegmento. Oni produktas el rotangpalmo la ratan-meblojn.

### Eksteraj ligiloj

* Klasifikado laŭ *Dransfield* kaj *Uhl*
* "Arecidae" (paĝoj germanaj) Arkivigite je 2005-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* paĝaro "arecaceae.com" Arkivigite je 2005-03-08 per la retarkivo Wayback Machine

*
*
*
*

## Referencoj