Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Provincoj de Ĉinio

**Provinc-nivelaj administraciaj dividoj** (en ĉina: 省级行政区; en pinjino: shěng-jí xíngzhèngqū) aŭ **unua-nivelaj administraciaj dividoj** (一级行政区; yī-jí xíngzhèngqū), estas la plej alt-nivelaj administraciaj dividoj de Ĉinio. Estas 34 tiaj dividoj fare de la Ĉina Popola Respubliko, klasitaj kiel 23 provincoj (en ĉina: 省; en pinjino: shěng), kvar municipoj, kvin aŭtonomaj regionoj, kaj du Specialaj Administraciaj Regionoj. La politika statuso de la Tajvana Provinco kaj de malgranda frakcio de Fuĝjano (administraciita de la Respubliko Ĉinio) estas disputata.

## Listo de la provincoj de Ĉinio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Administra divido de Ĉinio.

Provincoj de Ĉinio
| Administra Divido
 | Ĉina skribo
 | Pinjino
 | Mallongigo
 | Speco de divido
 | Ĉefurbo
 | Ĉina skribo de la ĉefurbo
 | Pinjino de la ĉefurbo
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anhujo
 | 安徽
 | Ānhuī
 | 皖 wăn
 | Provinco
 | Hefejo
 | 合肥
 | Héféi
 |
| Ĉinghajo
 | 青海
 | Qīnghăi
 | 青 qīng
 | Provinco
 | Sinino
 | 西宁
 | Xīníng
 |
| Fuĝjano
 | 福建
 | Fújiàn
 | 闽 mĭn
 | Provinco
 | Fuĝoŭo
 | 福州
 | Fúzhōu
 |
| Gansuo
 | 甘肃
 | Gānsù
 | 甘 gān
 | Provinco
 | Lanĝoŭo
 | 兰州
 | Lánzhōu
 |
| Gviĝoŭo
 | 贵州
 | Guìzhōu
 | 黔 qián
 | Provinco
 | Gvijango
 | 贵阳
 | Guìyáng
 |
| Ĝeĝjango
 | 浙江
 | Zhèjiāng
 | 浙 zhè
 | Provinco
 | Hangĝoŭo
 | 杭州
 | Hángzhōu
 |
| Ĝilinio
 | 吉林
 | Jílín
 | 吉 jí
 | Provinco
 | Ĉangĉuno
 | 长春
 | Chángchūn
 |
| Ĝjangsuo
 | 江苏
 | Jiāngsū
 | 苏 sū
 | Provinco
 | Nankingo
 | 南京
 | Nánjīng
 |
| Ĝjangŝjio
 | 江西
 | Jiāngxī
 | 赣 gàn
 | Provinco
 | Nanĉango
 | 南昌
 | Nánchāng
 |
| Hajnano
 | 海南
 | Hăinán
 | 琼 qióng
 | Provinco
 | Hajkoŭo
 | 海口
 | Hăikŏu
 |
| Hebejo
 | 河北
 | Hébĕi
 | 冀 jì
 | Provinco
 | Ŝiĝjaĝvango
 | 石家庄
 | Shíjiāzhuāng
 |
| Hejlongĝjango
 | 黑龙江
 | Hēilóngjiāng
 | 黑 hēi
 | Provinco
 | Harbino
 | 哈尔滨
 | Hā’ĕrbīn
 |
| Henano
 | 河南
 | Hénán
 | 豫 yù
 | Provinco
 | Ĝengĝoŭo
 | 郑州
 | Zhèngzhōu
 |
| Hubejo
 | 湖北
 | Húbĕi
 | 鄂 è
 | Provinco
 | Vuhano
 | 武汉
 | Wŭhàn
 |
| Hunano
 | 湖南
 | Húnán
 | 湘 xiāng
 | Provinco
 | Ĉangŝao
 | 长沙
 | Chángshā
 |
| Junano
 | 云南
 | Yúnnán
 | 滇 diān
 | Provinco
 | Kunmingo
 | 昆明
 | Kūnmíng
 |
| Kantonio
 | 广东
 | Guăngdōng
 | 粤 yuè
 | Provinco
 | Kantono (Ĉinio)
 | 广州
 | Guăngzhōu
 |
| Ljaŭningo
 | 辽宁
 | Liáoníng
 | 辽 liáo
 | Provinco
 | Ŝenjango
 | 沈阳
 | Shĕnyáng
 |
| Siĉuano
 | 四川
 | Sìchuān
 | 川 chuān
 | Provinco
 | Ĉengduo
 | 成都
 | Chéngdū
 |
| Ŝandongo
 | 山东
 | Shāndōng
 | 鲁 lŭ
 | Provinco
 | Ĝinano
 | 济南
 | Jĭnán
 |
| Ŝanŝio
 | 山西
 | Shānxī
 | 晋 jìn
 | Provinco
 | Tajuano
 | 太原
 | Tàiyuán
 |
| Ŝenŝjio
 | 陕西
 | Shănxī
 | 陕 shăn
 | Provinco
 | Ŝiano
 | 西安
 | Xī’ān
 |
| Tajvano
 | 台湾
 | Táiwān
 | 台 tái
 | Asertita Provinco
 | Tajpeo
 | 台北
 | Táibĕi
 |
|  |  |  |
# Investado

**Investado** estas ekonomia ago, dum kiu oni elspezas la produktitan enspezon por tio, kio laŭ la esperoj alportos profiton. Tiel oni rezignas pri forkonsumado de tiu enspezo por akiri pli grandan profiton en la estonto.

Por ebligi investadon - en landa ekonomio- la tuta produktado devas super la tutan investadon. Ĝis apero de la ŝtatsocialismo, la investojn faris la nur privata sektoro de la kapitalismo. En la 20-a jarcento, la ŝtato iĝis grava investisto en la planekonomiaj landoj (socialismaj kaj evoluantaj).

Oni povas diferenci inter du investaj tipoj: financan investadon kaj investadon per produktaj rimedoj. Kvankam - el vidpunkto de la persono - ambaŭ alportas mongajnon, el naciekonomia vidpunkto, la nure financa investado estas transdono de la posedaĵo, kio ne grandigas la produktan kapaciton.

Antaŭ la 1930-aj jaroj, oni kredis, ke kvanto de la investoj forte dependas de la alto de la interezo. Laŭ postaj esploroj, por la investistoj pli gravas la estontaj ekonomiaj eblecoj, mendoforto kaj profitatendo.

Se la monŝparado ne realiĝas en investado, povas okazi kresko de la senlaboreco, dum se la investoj superas la monŝparaĵojn, povas okazi kresko de la inflacio.

## Vidu ankaŭ

* Borso
* Etalona monero
* Spekulado
# Buĝeto

Comme Sisyphe (kiel sizifo) - karikaturo de Honoré Daumier
**Buĝeto** aŭ **budĝeto** estas antaŭkalkulo de la jaraj en- kaj el-spezoj de ŝtato, urbo, kompanio aŭ privatulo.

Buĝeto estas la tuta sumo de la jaraj enspezoj kaj elspezoj.

IKEV difinas la terminon jene: " Prezento de la financa stato de nacio, institucio, asocio, entrepreno ktp. por difinita periodo kaj bazita sur detalaj taksoj de planitaj kaj atendataj spezoj dum tiu periodo."

## Etimologio

Laŭ Francisko Azorín la vorto devenas de kelta *bolga* (saketo), el latina *bulga*, franca *bouge*, *bouget*.

## Notoj

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Buĝeta ekvilibro
* Saldo
* Gajno
* Projekto
# Keroseno

Svisa kerosena lampo
**Keroseno** estas frakcio de petrolo. Ĝi iam estis uzata en lampoj por lumigo, sed nun estas uzata precipe kiel brulaĵo por jetmotoraj aviadiloj. Ĝi ankaŭ estas uzata kiel hejtaĵo en varmigaj sistemoj, en fornoj por produkto de vitraj kaj farforaj aĵoj, kiel bazo por kelkaj solvaĵoj ktp. Ĝi estas ankaŭ brulaĵo en multaj tipoj de raketoj, i. a. rusiaj Zenit kaj Energija kaj usonaj Delta kaj Atlas.

Keroseno, precipe la tipo uzata por aviadiloj, estas tre homogena hidrokarbono. Pro tio preskaŭ ĉiuj ĝiaj molekuloj ekbrulas ĉe la sama temperaturo, kaj estas malmulte da nebruligitaj restaĵoj.

## Vidu ankaŭ

* Dizelo
* Babasuo
# Zono de la Kanalo de Panamo

| Zono de la Kanalo de Panamo |
| --- |
| Geografia regiono Teritorio ne organizita (neintegrita) de Usono |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| Ne-enkorpigita teritorio de Usono [+] |
|

---

 |
| Lando | Panamo |
|

---

 |
|  - koordinatoj | 9° 7′ 4″ N, 79° 43′ 13″ U (mapo)9.1176694444444-79.720166666667 [+] |
| Akvokolektejo | 1 432 km² (143 200 ha) [+] |
| Areo | 1 432 km² (143 200 ha) [+] |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Zono de la Kanalo de Panamo (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Zono de la Kanalo de Panamo (Panama kanalo)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Zono de la Kanalo de Panamo (Panamo)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Zono de la Kanalo de Panamo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Panama Canal Zone** [+] |
|  |

La **Zono de la Kanalo de Panamo** aŭ **Panamakanala Zono** estis teritorio ne organizita (neintegrita) de Usono kiel enklavo en Panamo, kiu konsistas en la Kanalo de Panamo, ĉirkaŭaj teroj kaj akvoj. Ĝi havis areon de 1.432 km² kaj etendiĝis 8,1 km ĉiuflanke de la Kanalo (oni ekskludis la urbojn de Panamurbo kaj Colón, kiu parte troviĝas en tiu areo). La limoj de tiu teritorio dividis la landon en du partoj kaj ĉio estis kreita la 18-a de novembro de 1903 per subskribo de la Traktato Hay-Bunau Varilla.

Kanalo de Panamo.
Ekde 1904 ĝis 1979 la teritorio estis kontrolita de Usono, kiu konstruis kaj financis la kanalon. Pro la okazintaĵoj de la Flagokonflikto inter Usono kaj Panamo, la 9-a de januaro de 1964, kiuj reklamis la revenon de la Zono de la Kanalo al la Respubliko de Panamo, pere de la Traktato Torrijos-Carter subskribitaj en 1977, oni nuligis la konsideron de la teritorio en 1979 kaj oni ŝanĝis se convirtieron en la Revenigitaj Areoj de la Kanalo de Panamo, kiuj havis efektivan usonan kontrolon sed kun teoria kontrolo panama, kaj kiuj laŭ grade tiuj areoj estos transpasataj al la Respubliko Panamo, kio finos la 31-a de decembro de 1999.

## Vidu ankaŭ

* Instituto de la Okcidenta Hemisfero por la Kunlaborado en Sekureco

## Referencoj

* Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). *Charles Edward Magoon: The Panama Years.* Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
* Mellander, Gustavo A. (1971). *The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.* Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568.

﻿ / ﻿ (mapo)
# Piretro

**Piretro** estas insekticido, kiun oni ekstraktas el floroj de diversaj *tanaceto*-specioj. La ĉefa efikaĵo estas piretrino, krom tiu ankaŭ cinerino kaj jasmolino.

*Tanacetum cinerariifolium*  Muzeo de Tuluzo

## Produktado

Oni diserigas la sekigitajn florojn de la tanaceto-specioj kaj ekstraktas el ĝi per solviloj la piretron. La pulvorigitaj floroj estis pli frue la ĉefaj komercaj formoj. La „dalmata insektopulvoro“ estas gajnita el la dalmata insektofloro (*Tanacetum cinerariifolium*, (sinonimoj: *Chrysanthemum cinerariifolium*, *Pyrethrum cinerariifolium*), la **persa** aŭ „kaŭkaza insektopulvoro“ el la kaŭkaza insektofloro (*Tanacetum coccineum*, sinonimoj: *Chrysanthemum coccineum*, *Pyrethrum roseum*, *Pyrethrum carneum*).

## Ekonomia graveco

La monda produktado de sekigitaj piretro-floroj estas ĉ. 20.000 t. El tiu kvanto oni povas ekstrakti ĉ. 500 t de 50%-a piretrin-ekstraktaĵon. La fina komerca vendovaloro estas kalkulita je 420 milionoj da USD.

Dum en 1983 Kenjo kaj Tanzanio donis 90 % de la monda produktado, en 2010 triono de la produktado okazas en Tasmanio. La plej grava konsumanta lando estas Usono.

## Efiko

La piretro estas kontakta veneno, kiu efikas je la insektoj kiel neŭrotoksa. La efika meĥanismo baziĝas je tio, ke la re-fermigo de la tensiodependaj natriaj kanaletoj en la nervaj membranoj ne povas okazi, tiel la nerva ĉelo ne povas rekonstrui sian membranpotencialon.

Piretro estas venena je ĉiu insektaj specioj, ankaŭ je la utilaj insektoj, sed ankaŭ je fiŝoj. La mortodozo ĉe rato trabuŝe estas 584 ĝis 900 mg/kg; ĉe trahaŭta 1500 mg/kg.

Piretro disfalas je efiko de sunlumo kaj tiel perdas la efikecon.

## Uzebleco

La efikeco de la ekstraktaĵo jam estis konata fare de la romianoj. Ili uzis la „persan insektopulvoron“ kontraŭ laŭsoj kaj puloj.

Oni hodiaŭ uzas la piretron en:

* t.n. elektrovaporigiloj kontraŭ muŝoj kaj kuloj
* kiel insekta sprajo kontraŭ blatoj, formikoj ktp.
* kontraŭ kuloj ĉe hundoj en kolzono
* kontraŭ kaplaŭso („Goldgeist forte“, „Jacutin N Spray“, „Infecto Pedicul“)
# Tokseco

Bildo de kranio kun tibioj estas la internacia piktogramo pri tokseco.
**Tokseco** estas la grado laŭ kiu substanco povas damaĝi organismon. Tokseco povas aludi al la efiko sur la tuta organismo, kia estas animalo, bakterio, aŭ planto, same kiel al la efikon dur la substrukturo de organismo, kia ĉe ĉelo (citotokseco) aŭ ĉe organo kia hepato (hepatotokseco).

Etende, tiu termino povas esti uzata metafore por priskribi toksajn efikojn sur pli grandaj kaj pli kompleksaj grupoj, kiaj la familio aŭ eĉ la socio ĝenerale.

## Klasigo

Tokseco aperas mortiga post buŝa, haŭta aŭ enspira eksponiĝo. Ĝi estas dividita en kvin kategoriojn da severeco kie Kategorio 1 indikas ke la malplej kvanto da substanco estu mortiga kaj inverse Kategorio 5 postulas ke la plej kvanto de la substanco estu mortiga. La suba tabelo montras la superajn limojn por ĉiu kategorio.

| Metodo de eksponiĝo
 | Kategorio 1
 | Kategorio 2
 | Kategorio 3
 | Kategorio 4
 | Kategorio 5
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Buŝa: LD50 mezurita per mg/kg de korpopezo
 | 7
 | 50
 | 300
 | 2 000
 | 5 000
 |
| Haŭta: LD50 mezurita per mg/kg de korpopezo
 | 50
 | 200
 | 1 000
 | 2 000
 | 5 000
 |
| Enspiro de gaso: LC50 mezurita per ppm de volumeno
 | 100
 | 500
 | 2 500
 | 20 000
 | Nedifinita
 |
| Enspiro de vaporo: LC50 mezurita per mg/L
 | 0.5
 | 2.0
 | 10
 | 20
 | Nedifinita
 |
| Enspiro de polvo kaj nebuleto: LC50 mezurita per mg/L
 | 0.05
 | 0.5
 | 1.0
 | 5.0
 | Nedifinita
 |

Noto: La nedifinitaj valoroj estas supozitaj esti proksimume ekvivalentaj al la Kategorio 5-valoroj por buŝa kaj hauta eksponiĝado.

## Vidu ankaŭ

* Neŭrotoksino
* Toksino
* Toksologio
* Neŭrotoksino
* Trodozo
* Venenigo

## Eksteraj ligiloj

* Agency for Toxic Substances and Disease Registry
* Chemical and Other Safety Information – Oxford University Arkivigite je 2007-10-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Whole Effluent, Aquatic Toxicity Testing FAQ Arkivigite je 2021-04-14 per la retarkivo Wayback Machine
* TOXMAP Arkivigite je 2019-12-15 per la retarkivo Wayback Machine Environmental Health e-Maps from the United States National Library of Medicine
* Toxseek: meta-search engine in toxicology and environmental health Arkivigite je 2011-02-11 per la retarkivo Wayback Machine
# Matenruĝo

| Morgenröthe |
| --- |
|  |
| **literatura verko** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | Friedrich Wilhelm Nietzsche
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | germana lingvo
 |
| Eldonado
 |
| Eldondato | 1881
 |
| Ĝenro | aforismo
 |
|  |

**Matenruĝo** aŭ **Mateniĝo** (en germana: *Morgenröte – Gedanken über die moralischen Vorurteile*; historia literumado: *Morgenröthe – Gedanken über die moralischen Vorurtheile*; nome Ektagiĝo/Tagelrompo: Pensoj pri la antaŭjuĝoj de moralo) estas libro de 1881 de la germana filozofo Friedrich Nietzsche. Laŭ la fakulo pri Nietzsche nome Keith Ansell-Pearson, ĝi estas la plej malbone studita el ĉiuj el la verkoj de Nietzsche.

Unua eldono de 1881 de *Matenruĝo*.
Nietzsche de-emfazas la rolon de hedonismo kiel motivanto kaj emfazas la rolon de la "sento de povo." Lia relativismo, kaj morala kaj kultura, kaj ankaŭ lia kritiko de kristanismo atingis pli grandan maturecon. En *Matenruĝo* Nietzsche dediĉas longan fragmenton al sia kritiko de la kristana biblia ekzegezo, inklude sian arbitran interpretadon de objektoj kaj bildoj de la Malnova Testamento kiel antaŭfiguraĵoj de la krucumado de Kristo.

La polemika, antagonisma kaj neformala stilo de tiu aforisma libro, se komparia kun postaj traktaĵoj fare de Nietzsche pri moralo, ŝajne invitas al partikulara sperto. En tiu teksto Nietzsche ne temas per klopodo konvinki liajn legantojn akcepti specifan vidpunkton, kvankam estas antaŭfiguraĵoj de multaj el la ideoj kiuj estos disvolvigitaj en liaj postaj libroj. Por ekzemplo, la materiismo eksponita en tiu libro povus esti reduktebla al naiva scienca objektivismo kiu reduktas ĉiujn fenomenojn al siaj naturaj, mekanikaj kaŭzoj, sed kiu ne estas la plej forta perspektivo de Nietzsche, kiu estas eble plej bone esprimita en *La gaja scienco*.

## Notoj
# Matraco

Matraco
**Matraco** estas dika litkuseno, kiun oni metas sur latkadron aŭ risortojn (antaŭe ankaŭ sur dratkradojn), por ebligi komfortan kuŝadon kaj dormon.
La matracokerno el ŝaŭmigita plasto, latekso aŭ naturproduktoj estas laŭvole kovrita de ŝaflano, kotono, sovaĝa silko au ĉevalharoj kaj tegita de teksaĵoj aŭ elastaj ŝtofoj.

Modernaj matracoj havas kelkfoje tri ĝis sep kuŝzonoj kiuj alportas specifan komforton al la diversaj korpopartoj. Pli kaj pli nun eblas forpreni la tegilon por lavi aŭ purigi ĝin.

Hodiaŭ matracoj plejofte konsistas el nur unu parto - ĉefe pro la pli malpezaj materialoj. Antaŭe ekzistis du aŭ tripartaj matracoj por faciligi la aeradon kaj purigadon de la matracoj. Longtempe ekzistis matracoj kun vintra kaj somera flanko, sed tiaj nuntempe estas maloftaj. Teniloj je la flankoj faciligas transporton de matracoj.

## Historio

Matraco sur pentraĵo de la 14-a jarcento
La vorto *matraco* devenas de la fru-itala vorto *materazzo*, kiu mem devenas ŝajne de la araba vorto *matrah* = plankkuseno. Sed pramatracoj jam ekzistis en la antikvo.

Laŭ homera rakonto la lito de Odiseo estis ornamita kvarpieda kadraĵo kun streĉitaj rimenoj el purpure glimbrilanta virbovhaŭto, kovrita de feloj kaj tapiŝoj, kun lina tegilo kaj lana mantelo kiel kovrilo. La grekoj uzis lignajn litojn, ofte kun riĉornamitaj piedoj kaj apogileca plialtigo je la kapflanko. La matracoj plenaj de lano aŭ naturfibroj troviĝis sur rimenoj.

La romia lito estis simila kaj ofte luksega. Sur rimenoj troviĝis la matraco plenita de fragmito, fojno, lano, ansero- aŭ cigno-plumoj. Dum elfosado en Herkulano, kiu estis viktimo de la erupcio de Vezuvio en la jaro 79, oni trovis en domo de ekssklavo bebolulilon en kiu troviĝis matraco el vegetaĵaj fibroj. Tio signifas, ke ankaŭ la simpla popolo jam uzis tiun komforton.

Jam dum la krucmilitoj de la 12-a kaj 13-a jarcento matracoj estis kutime uzataj en la arabaj landoj. Tiel ekkonis ilin la kavaliroj ekkonis ilin je la kortumo de Frederiko la 2-a en Sicilio kaj tiel alvenis al Eŭropo.

## Vidu ankaŭ

* akvolito

## Eksteraj ligiloj

* Kiel elekti matracon, Dr. Leona Hawks Arkivigite je 2006-08-21 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Aĉeti matracon, Australian Consumer's Association Choice Magazine Arkivigite je 2005-07-03 per la retarkivo Wayback Machine angle
# Lito

Lito.
Romia lito, el Pompejo, 50-40 a.K.
**Lito** estas malmola meblokadro kun molaj remburaĵoj, matracoj, kiu estas ofte trovebla en dormoĉambro kaj kiu povas esti uzata por dormado, ripozado, kaj amorado.

Laŭ Francisko Azorín **lito** estas *Meblo por kuŝi, dormi.* Li indikas etimologion el la greka *lektron* (lito) kaj de tie la latina *lectus*.

Litoj kaj iliaj matracoj estas farataj laŭ kelkaj normaj litdimensioj.

Littuko kaj litkovrilo kovras kaj protektas la liton. Dum dormo oni metas la kapon sur unu aŭ kelkaj litkusenoj. kapkusenoj. Laŭ la mondregionoj ekzistas multaj manieroj meti kovrilojn kaj kusenojn por doni varmon kaj komforton al la uzanto/j de la lito. Post dormado oni devas reordigi la liton, kovrilojn, kaj kusenojn.

## Specoj de lito

* Akvolito
* Litŝranko
* Sofolito
* Etaĝlito

## Vidu ankaŭ

* Litdimensioj
* Dormo
* Kuŝejo
* Lulilo
* Ronkado
* Litŝranko

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri lito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kiu amas la liton, ne akiros profiton.* **”** |

 |

## Bildaro

* Individua lito.
* Lito kun doselo (Luvro).
* *Le lit*, pentraĵo de Toulouse-Lautrec (1892).

## Notoj

## Bibliografio

* GLOAG, J. A Short Dictionary of Furniture [Liverpool]: Tinling and Co. Ldt., 1952
* RODRÍGUEZ BERNÍS, S. Diccionario de Mobiliario [Madrid]: Ministerio de Cultura, 2006
* BELDEGREEN, A. The Bed [Boston]: Little, Brown and Co. International Division, 1991
* PIERA, M.; MESTRES, A. El Moble a Catalunya. L'Espai Domèstic del Gòtic al Modernisme [Barcelona]: Angle, 1999
* M.E.A.C. Mueble Español. Estrado y dormitorio [Madrid]: Consejería de Cultura de Madrid, 1990
* CREIXELL CABEZA, R.M. Els Llits Policromats Catalans en el s.XVIII. Els Focus d'Olot i Mataró [Barcelona]: Universitat de Barcelona, 1997
* PIERA, M. Taller de Catalogación de Mesas y Camas [curset monogràfic]. [Barcelona]: Associació per a l'Estudi del Moble, 2014

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-02-12 per la retarkivo Wayback Machine Elekto de la plej bonaj desegnoj.
*  Rilatoj inter libro kaj lito.
*  Arkivigite je 2006-04-04 per la retarkivo Wayback Machine Ergonomia katalogo: Lito.
*  "Das Kind muss ins Bett".

## Referencoj
# Stokholma Konvencio

| Stokholma Konvencio
 |
| --- |
|  |
|  |
| Ŝtataj membroj de la Stokholma Konvencio en 2020.
 |
| **traktato**  |
| Komenco
 | 2001
 |
| Geografia situo
 | 59° 19′ 46″ N, 18° 4′ 7″ O (mapo)59.329418.0686 |
|

|  |
| --- |
| Stokholma Konvencio (Svedio)DEC |

 |
|
Stokholma Konvencio
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Stokholma Konvencio pri Persistaj Organaj Poluaĵoj** (angle *Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants*) estas internacia primedia traktato, subskribita en 2001 kaj ekvalidigita ekde Majo 2004, kiu celas forigi aŭ malpliigi la produktadon kaj uzadon de Persistaj organaj poluaĵoj (POP-oj).

En Septembro 2025, estas 186 partioj en la Konvencio (183 ŝtatoj kaj la Eŭropa Unio). Rimarkindaj ne-ratifantaj ŝtatoj estas Usono, Israelo, Malajzio kaj Italio.

La Stokholma Konvencio estis adoptita en la juro de la EU per la Regulo (EC) No 850/2004. En 2019, tiu lasta estis anstataŭita de Regulo (EU) 2019/1021.

Ŝlosilaj elementoj de la Konvencio estas la postulo ke disvolvigitaj landoj havigu novajn kaj aldonajn financajn rimedojn kaj decidojn por nuligi la produktadon kaj uzadon de intence produktitaj POP-oj, forigi intence produktitajn POP-ojn kiam eblas, kaj administri kaj disponi pri la rubo de POP-oj en mediprotekta maniero.

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Stockholm Convention Secretariat
* Teksto de la Konvencio
* Ratifoj
* *Earth Negotiation Bulletin*, kunsidoj de la Stokholma Konvencio
* Enkonduko al la Stokholma Konvencio Arkivigite je 2016-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
# Larvo

Tiu ĉi artikolo temas pri la besto Larvo. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la **mitologia larvoLarvo** estas bestido, kies korpo esence diferencas en sia konstruo de tiu de la plenkreska besto de la sama specio.

* **Raŭpo** estas larvo de papilioj kaj kelkaj aliaj insektoj
* **Pupo** estas larvo de la insektoj.
* **Krizalido** estas ormakula pupo de kelkaj papilioj.
* **Kronlarvo** (*trochophora*) estas larvo de maraj ringvermoj, moluskoj, kiu havas unu aŭ pli cilian kronon.
* **Vellarvo** (*veligera*) estas la larvo de gastropodoj post kronlarvo.
* **Naŭplio** (*nauplius*) kaj **zoeo** estas larvo de kelkaj specioj de krustuloj.

Imagino (*imago*) estas plenkreska insekto.

## Vidu ankaŭ

* Metamorfozo
* Ontogenezo.

Larvo ŝajnas al serpento
Ranidoj en akvo 10 tagojn post naskiĝo
Larvo de kuledoj
Larvo de libelo ("pro-nimfo")
# Atovakvono

La **atovakvono** estas medikamento kontraŭprotozoa, aktiva se englutita. La atovakvono estas aktiva kontraŭ la *Toxoplasma gondii* kaj kontraŭ la *Pneumocystis jirovecii*.​ La atovakvono estas strukture kaj farmakologie parenca al la lapinono kaj la parvakvono, medikamentoj kiuj estas uzitaj kontraŭ la malario. En la traktado de la pneŭmonio pro *Pneumocystis carinii*, la atovakvono estas iom malpli efektiva ol la kombinaĵoj trimetoprim/sulfametoksazol kaj estas ekvivalenta al la pentamidino. La atovakvono malpliigas la riskon reeksuferi encefalitojn pro *T. gondii* kaj estas konsiderata kiel alternativo al la konvencia traktado (pirimetamino + sulfadiazino aŭ klindamicino).

## Notoj
# Progvanilo

**Progvanilo** aŭ *Proguanil*, konata ankaŭ kiel *klorgvanido* kaj *kloroguanido*, estas medikamento uzata por trakti kaj eviti malarion. Ĝi estas ofte uzata kun klorokino aŭ atovakvono. Se uzata kun klorokino la kombino traktos mildan klorokinrezistan malarion. Ĝi estas englutata.

Flankaj efektoj estas diareo, konstipo, haŭtoerupcioj, hararperdo kaj juko. Ĉar malario tendencas esti pli akra dum gravedeco, la profito tipe superas la riskon. Se uzata dum gravedeco ĝi estu enhavata kun foliata acido. Ŝajne ĝi estas sekura por uzado dum mamnutrado. Progvanilo estas konvertita de la hepato en ties aktiva metabolito, ciklogvanilo.

Progvanilo estis studita almenaŭ ekde 1945. Ĝi estas en la listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano. En Usono kaj Kanado ĝi estas disponebla nur kombinata kiel atovakvono/progvanilo.

## Referencoj
# Engluto

**Engluto** aŭ **gluto** estas la konsumo de substanco fare de organismo. Ĉe animaloj, ĝi normale estas plenumita per enmeto de la substanco tra la buŝo en la intesta vojo, ĉu pere de manĝado aŭ trinkado. En unuĉelaj organismoj, engluto povas okazas pere de prenado de la substanco tra la ĉelmembrano.

Krom manĝadaj aĵoj, ankaŭ aliaj substancoj kiuj povas esti englutitaj estas kuraciloj (ĉe kiuj englutado estas terminigita kiel buŝa administrado), distr-uzataj drogoj, kaj substancoj konsiderataj nemanĝeblaj kiaj eksteraj fortoj aŭ fekaĵoj. Englutado estas ofta vojo uzataj de patogenaj organismoj kaj venenoj eniranta en la korpo.

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2009-02-28 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
*