Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Geodezio

| Geodezio
 |
| --- |
|  |
| **studfako universitata studfako ekonomia branĉo**  |
| **terscienco** |
|  |

Teodolito
**Geodezio** estas fako de la geofiziko, per kiu oni studas la formon kaj dimensiojn de la Tero. Tiamaniere povas aspekti respondo de sciencisto. Populare dirite geodeziistoj estas tiuj homoj, kiuj fabrikas mapojn.

## Historio

Jam en fora pasinteco homoj volis ekkoni grandecon de ilia domo, ĝardeno, kampo, vilaĝo, urbo, regiono, lando kaj tuta Tero. Tiel sinsekve estiĝis unue desegnitaj mapoj de konataj lokoj, pli poste eĉ la mezuritaj. Nuntempe oni povas renkonti mapojn en diversaj sferoj de homa agado. Kiam oni volas konstrui domon, fervojon, akvokondukilon aŭ tunelon, unue oni bezonas sufiĉe detalan mapon. Se plaĉas turismi piede, bicikle, aŭtomobile, oni bezonas mapon por trovi ĝustan vojon al la celo. Eĉ registaraj oficistoj bezonas mapojn de sia lando aŭ distrikto.

Unu el plej ŝatataj infanlibroj estis certe geografia atlaso, plena de belaj, koloraj mapoj. Ĝi forportis al nekonataj landoj, kie vivis herooj de ĵus legataj aventuremaj libroj.

## Priskribo

Sed oni revenu al nocio "geodezio". Ĝi dividiĝas al tnm. "geodezio ebenaĵa aŭ praktika", kiu solvas kutimajn detalajn postulojn en ebeno, kaj "geodezio supera", kiu solvas taskojn sur globo (sfero) aŭ elipsoido. Ĝusta solvado de ĉi tiuj taskoj baziĝas sur perfekta scio de matematiko kaj ekvilibriga kalkulado. Problemon, kiel ĝuste desegni mapon de kurbigita tera surfaco al ebeno, solvas matematika projekciado. Kaj fine problemojn de kvalitaj koloroj kaj bona legebleco solvas kartografio. Dum terena mezurado oni kutime dividas terenon al unuopaj punktoj, kiuj formas kadron de estonta mapo.

Baza geodezia tasko estas difini reciprokan pozicion de unuopaj punktoj de tera surfaco. Temas pri spaca tasko, ĉar la punktoj ne troviĝas en ebeno, sed sur la neebena tera surfaco. Tial por difini la pozicion oni bezonas tri spacajn koordinatojn. Por simpligi la taskon oni evoluigis unue pozician mezuradon, kiu estas ĝis nun praktikata en katastro. Supermaran alton oni difinis per nivelado. Tio estas simpla metodo por kompari altecon de proksimaj punktoj. Oni ofte vidas termezuriston kun mezurlato. Hodiaŭ oni evoluigis sufiĉe precizan metodon de samtempa mezurado de situo kaj alto per elektrooptika distancmezurilo. Ĝi grave simpligis kaj plirapidigis terenajn mezuradojn. Aperis ankaŭ metodo de mezurado laŭ artsatelitoj (GPS).

## Organizoj

* Internacia Asocio por Geodezio
* Internacia Federacio de Geodeziistoj
* Internacia Unio de Geodezio kaj Geofiziko

## Vidu ankaŭ

* Kartografio
* Termezurado
* Topografio

## Eksteraj ligiloj

* [1]
* [2]
* [3]
* [4]
# Geomorfologio

| Geomorfologio
 |
| --- |
|  |
| **studfako de geologio studfako de geografio studfako**  |
| **fizika geografio • studfako** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | litosfero  vd |

 |
|  |

Surfaco de la Tero
"Cono de Arita" en Salta (Argentino)
La **geomorfologio** (de la greka *γη, ge* = Tero, *μορφή, morfé* = formo kaj *λόγος, lógos* = vorto, instruo, racio), subdisciplino de la fizika geografio, esploras la formojn kaj formigajn procezojn de la surfaco de la Tero, sed ankaŭ de la Luno, de Marso kaj de aliaj planedoj, je kio ekzistas partaj koincidoj kun aliaj geosciencoj kiel la geologio, la kartografio kaj la fotogrammetrio. La geomorfologio esploras la koneksojn kaj reciprokajn influojn de litosfero (de la greka *λίθος, líthos* = ŝtono kaj *σφαίρα, sfajra* = sfero), atmosfero (greke *ατμός, atmós* = aero, premo, vaporo), hidrosfero (antikve greke *ύδωρ, hýdor* = akvo), pedosfero (grundoj) kaj biosfero (greke *βίος, bíos* = vivo).

Decida faktoro por la kompreno de la geomorfologio estas la kono de la nuntempa klimato kaj ĝiaj formoj en pasintaj terepokoj. La ŝanĝiĝoj de la geomorfologiaj formoj en kunligo kun klimatologiaj ŝanĝiĝoj de la nefora terhistorio estas esplorataj de la klimatogeomorfologio.

La geomorfologio ampleksas 5 subdisciplinojn:

* geomorfografio
* geomorfometrio
* geomorfogenezo
* geomorfodinamiko
* geomorfokronologio, kiu okupas sin pri la datado kaj enordigo de la formoj en terhistoriajn sinsekvojn.

La esploro de la detala formiĝo de la surfacoformoj per eksogenaj procezoj (malkomponiĝo) estas unuaranga, la geologio liveras gravan fonan scion precipe por la endogena formigo (tektoniko, sismiko, vulkanismo).

## Vidu ankaŭ

* Geomorfologia tutaĵo

## Literaturo

* F. Machatschek: *Geomorphologie.* B.G. Teubner, Stuttgart 1973, ISBN 3-443-07136-8 (germanlingva)
* H. Wilhelmy: *Geomorphologie in Stichworten.* Bd. I-III, Hirt's Stichwortbücher, Verlag Ferdinand Hirt (germanlingva)
* F. Ahnert: *Einführung in die Geomorphologie.* 3. Aufl., Ulmer, Stuttgart 2003 (germanlingva)
* H. Leser: *Geomorphologie.* Das Geographische Seminar, Braunschweig 1993 (germanlingva)
* A.H. Strahler & A.N. Strahler: *Physical Geography.* New York 2002(2) (anglalingva)

## Eksteraj ligiloj

* SWR Schulfernsehen Geomorphologie Arkivigite je 2006-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2007-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
# Terfiziko

| Terfiziko
 |
| --- |
|  |
| **scienca fako studfako universitata studfako**  |
| **fiziko • planedoscienco** |
|  |

Terfizikaj aparatoj
**Terfiziko**, aŭ **geofiziko** , estas la studado de Tero per kvantaj fizikaj metodoj, precipe per analizo de sismaj ondoj kaj metodoj magnetaj, elektraj, elektromagnetaj kaj radioaktivecaj. Temas pri grava parto de terscienco.

Ĝi forte baziĝas sur aliaj studadkampoj kiel matematiko aŭ informadiko. Terfizikaj teorioj ofte aplikatas, pli ĝenerale, en planeda scienco.

## Inkluzivataj fakoj

Terfizikon konsistigas, inter aliaj,

1. Sismologio (studo de tertremoj kaj elastaj ondoj)
2. Gravito kaj geodezio (analizo de la gravita kampo de Tero kaj de la grando kaj formo de Tero)
3. Atmosfera elektro kaj tera magnetismo (inzluzive de la jonosfero, radiadozono Van Allen, teraj kurentoj, k.s.)
4. Geodinamiko studas la dinamikon regantan la tektonojn de Tero kaj aliaj planedoj
5. Geotermiko (varmado de la tero, varmofluo, vulkanoj kaj varmaj akvofontoj)
6. Hidrologio (subtera kaj surfaca akvo, kelkfoje inkluzive de glaciejoj)
7. Fizika oceanografio
8. Meteologio
9. Tektona fiziko
10. Esplorada kaj inĝenierarta geofiziko

Rilata fako estas geokemio.

## Historio de terfiziko

La nomo "terfiziko" verŝajne unue uzatis en Germanio, kie ĝi aperis en la scienca literaturo jam ekde la mezo de la 19a jarcento. La vorton unue uzis Fröbel, kiu parolis pri *geophysik* en 1834.

## Famaj fakuloj

* Alfred Wegener
* Inge Lehmann

## Vidu ankaŭ

* Fluidaĵ-Dinamiko
* Astroscienco
* Terscienco
* Geologio
* Geografio
* Kartografio
* Internacia Unio de Geodezio kaj Geofiziko

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Eŭropa Geofizika Societo Arkivigite je 2005-03-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Internacia Unuiĝo pri Geodesio kaj Geofiziko
* Terscienca Fakultato de Universitato de Utrecht Arkivigite je 2005-02-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Fakultato pri Teknikaj Tersciencoj de Universitato de Delft
# Glaciologio

| Glaciologio
 |
| --- |
|  |
| **studfako studfako de geologio universitata studfako**  |
| **geologio • hidrologio • terscienco** |
|  |

Usona glaĉeresplorstacio en Camp Ravn en Gronlando
**Glaciologio**, aŭ **glaciscienco**, estas la scienco pri la formoj, ekesto kaj ecoj de glacio kaj neĝo kune kun ilia transformiĝo al glaĉero, ĉiamfrosto kaj sojlglaciaĵo. Ĝi estas interfaka scienco, kiu tuŝas geografion, meteorologion, hidrologion, geologion, biologion kaj ekologion. Krome ĝi estas unu el la plej gravaj disciplinoj de la polaresploro. La ekzisto de glacio sur la Marso kaj sur diversaj lunoj de la planedoj de nia sunsistemo donas al tiu scienco ankaŭ eksterteran komponenton.

Unuopaj kampoj de tiu scienco ampleksas la historion de la glaĉeroj kaj la rekonstruon de pasintaj glaĉeroformiĝoj, efikoj de la glaĉeroj al la klimato, la kontribuo de glaĉeroj al la erozio kaj la vivoformoj en la glacio.

La "lulilo de la glaciologio" staris sur Unteraar-Glaĉero en Berna Oberlando (regiono de Kantono Berno, Svislando). Tie la geologo Franz Josef Hugi faris siajn unuajn studojn. En 1840 ekestis tie sub Louis Agassiz unua "esplorstacio" sub rokbloko, la tielnomata "hotel des Neuchatelois" (hotelo de la Novkastelanoj). La nocion Glaciepoko, germanlingve "Eiszeit", enkondukis Karl Friedrich Schimper en 1837.

La fakterenon prilaboras esplorinstitucioj en multnombraj landoj. En Germanio la Alfred-Weger-Institut en Bremerhaven estas gvidanta reprezentanto de la glaciologio.

Pri la formoj kaj sedimentoj, kiuj ekestis per la glaĉeroj, okupas sin la Glacimorfologio respektive la Geologio.

## Glaciologoj

* Albert P. Crary

## Literaturo

## Vidu ankaŭ

* Glaĉero

## Eksteraj ligiloj

* Artikel *Glaziologie* Arkivigite je 2004-11-09 per la retarkivo Wayback Machine im Historischen Lexikon der Schweiz
*
*
*
*
*
*
# Hidrologio

| Hidrologio
 |
| --- |
|  |
| **fako studfako scienca fako**  |
| **scienco** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | surface-water hydrology (en)  hidrografio hydrometry (en)  hydrological prognosis (en)  hydrologic engineering (en)   vd |

 |
|  |

La akva cirklo
La **Hidrologio** (aŭ **akvoscienco**) (de la greka *hidros* "akvo" kaj *logos* "instruo") estas la scienco pri la akvo, ĝia spaca kaj tempa distribuo en la teratmosfero, sur la tersurfaco kaj sub ĝi, kaj la kun tio ligitaj biologiaj, kemiaj kaj fizikaj ecoj kaj efikoj de la akvo. Ĝi traktas pri la rilatoj kaj interefikoj de la diversaj aperformoj de la akvo, ĝia cirkulado, ĝia distribuo sur la tersurfaco kaj ties ŝanĝiĝoj per la influo de homo.

## Hidrologia artikolaro

**Artikolaro akva ciklo
* akvokolekta areo
* akvokvantoj
* hidraŭliko
* hidrografio
* hidrometrio
* ecoj de la akvo
	+ kemiaj ecoj
	+ fizikaj ecoj
* akvobilanco
	+ atmosfera precipitado
	+ vaporiĝo
	+ defluo
	+ tenado
	+ trosekeco
	+ hidromorfologio
* surteraj akvaĵoj
	+ rojoj
	+ riveroj
	+ lagoj
* subteraj akvaĵoj
	+ arteza puto
	+ grundakvejo
	+ grundakvo
* submaraj akvaĵoj
	+ maro
	+ oceano
	+ oceanografio
* trafluo
	+ akvonivelo
	+ hidrologia jaro
	+ inundo
	+ malinundo
* akvoprovizado
	+ trinkakvo
	+ uzakvo
	+ putkonstruado
	+ akvodistribua sistemo
* purkonservo de akvo
* poluakvo
	+ kanalaro
	+ akvopuriga instalaĵo
# Oceanografio

| Oceanografio
 |
| --- |
|  |
| **fako studfako universitata studfako scienca fako**  |
| **terscienco • oceanologio** |
|  |

Termohalina cirkulado
**Oceanografio** (ankaŭ nomata **oceanologio** aŭ **mara scienco**) estas la studo pri la oceanoj de la tero kaj iliaj interligitaj ekosistemoj kaj kemiaj kaj fizikaj procesoj. Estas kvin ĉefaj fakoj en la scienco:

1. Mara geologio, inkluzive de tektoniko kaj alia studado pri la oceana fundo.
2. Fizika oceanografio, kiu traktas la fizikajn ecojn de la oceano (kiel ĝian temperaturo-salecan strukturon kaj fluojn).
3. Kemia oceanografio - la studo pri la kemio de la oceano.
4. Biologia oceanografio - ankaŭ kelkfoje konsiderita parto de mara biologio, kiu estas la studo pri la flaŭro kaj faŭno de la oceano.
5. Meteologia oceanografio, kiu traktas tion, kiel la atmosfero kaj la oceano interagas.

Oni povas diri, ke la komenco de oceanografio kiel aparta scienco estis en 1872, kiam Charles Wyville Thomson kaj John Murray ekiris kun la Ekspedicio Challenger (1872-1876). Estis ĉirkaŭ tiu tempo, kiam diversaj nacioj decidis, ke - ĉar ili multe uzis la oceanoj komerce - ili devus investi pluan agadon en la scienca studado de la oceanoj. Diversaj nacioj, privataj homoj kaj institucioj dissendis ekspediciojn kaj oni kreis instituciojn dediĉitajn al la studo de oceanografio.

La unua monda organizo de oceanografio, la Internacia Konsilio por la Esplorado de la Maro, kreiĝis la 22-an de julio 1902 aŭ 1901(?), en Kopenhago, Danio.

## Oceanografiaj Institucioj

* Interregistara Oceanografia Komisiono
* Institucio de Oceanografio Scripps (angle 'Scripps Institution of Oceanography')
* Oceanografia Institucio en Woods Hole (angle 'Woods Hole Oceanographic Institution')
* Southampton-a Oceanografia Centro (angle 'Southampton Oceanography Centre')

## Oceanografoj

* Veerabhadran Ramanathan

## Bildaro

*
*

## Vidu ankaŭ

* Meteologio
* Cunamo
# Paleoekologio

| Paleoekologio
 |
| --- |
|  |
| **studfako de ekologio**  |
| **ekologio • paleobiologio** |
|  |

La **paleoekologio** okupiĝas pri la fosiliaj biotopoj kaj ties vivkomunumoj, do esploras la ekosistemojn de la terhistoria pasinteco.

La akvarelo *Duria Antiquior* („Pratempa Dorset“), pentrita en 1830 de Henry Thomas de la Beche, kun la liasmaro de la sudanglia Dorset estas la plej frua provo rekonstrui pratempan biotopon kun sia fosila organismaro.
La fako plej ofte ne estas aparta akademia branĉo, sed estas integrita en la najbarsciencojn kiel ekzemple geografion, paleontologion, arkeobotanikon aŭ arkeologion.

## Literaturo

* W. Etter: *Palökologie: Eine methodische Einführung.* Birkäuser, Basel 1994.
* W.S. McKerrow (Hrsg.): *Ökologie der Fossilien: Lebensgemeinschaften, Lebensräume, Lebensweisen*, 2-a eldono. Franckh-Kosmos, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-06565-0

## Eksteraj ligiloj

* Enkonduko en la paleontologion: La paleoekologio
# Pedologio

Tiu ĉi artikolo temas pri **terscienco**. Ne konfuzu ĝin kun la artikolo **pedologio (edukado)** pri **psikologio**.

Skema grundoprofilo
La **Pedologio**, de la greka *pedon* = grundo, do **grundoscienco**, kiu okupas sin pri la ekesto, evoluo, eroj, ecoj kaj la klasifikado de organikaj grundoj.
Estas ankaŭ edafologio (de la greka 'edafos = tero'), kiu okupas sin pri la tero kiel loĝejo de vivuloj.

## Historio kaj difino

La patro de la pedologio estas Vasilij Vasiljeviĉ Dokuĉajev (ruse Докучаев, Василий Васильевич), kiu agnoskis ĝin kiel aŭtonoman sciencon en 1883.

Grundo naskiĝis el patrina ŝtonmaso, sed grundo havas sian propran strukturon kaj siajn proprajn mineralojn pro la evoluo dum tempo. En grundo estas vivuloj, kiuj partoprenas al ĝia evoluo.

## Grundosciencoj

Pri grundoj interesiĝas diversaj sciencoj, kiuj apartenas al pedologio. Inter ili apartenas ĉefe:

* Pedofiziko
* Pedokemio
* Pedomineralogio
* Edafologio
* Pedogeografio
* Environmenta pedologio
* Paleopedologio

kaj aliaj. Diversaj specialaj sciencoj interesiĝantaj pri grundoj estas evoluataj por agrikulturo kaj por arbaristoj. En hodiaŭa epoko, la plej granda parto de grundo-sciencistoj interesiĝas ĵu pri environmenta pedologio, pri rolo de grundo en vivmedio, pri ŝanĝoj de grundaj kvalitoj pro influo de homo, pri rilato de grundoj kaj klimata ŝanĝo, kaj simile.

## Graveco por la mediprotektado

## Famaj pedologiistoj

* Olivier de Serres
* Bernard Palissy
* Vasilij V. Dokuĉajev
* Eugene W. Hilgard
* Hans Jenny
* Charles E. Kellogg
* Curtis F. Marbut

## Organizoj

* Internacia Unio de Grundaj Sciencoj

## Vidu ankaŭ

* Grundprotektado
* Indikplanto
* Grundhorizonto
* Grundekzamenado
* Agrikultura kemio
* Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe
* Internacia Unio de Grundaj Sciencoj

## Literaturo

Introduction à la science du sol. Sol, végétation, environnement, 6ème édition de l'Abrégé de pédologie, Philippe Duchaufour, 2001 , Dunod - ISBN 2-10-005440-6

## Eksteraj ligiloj

* germane Deutsche Bodenkundliche Gesellschaft
* germane Masterstudiengang Bodennutzung und Bodenschutz an der Fachhochschule Osnabrück
* germane Skripte des Institutes für Bodenkunde der Universität Kiel
* germane Ampleksa liglisto al institutoj kaj organizoj de la Pedologio
* germane Bodenmagazin
# Edafologio

**Edafologio** (de la greka ἔδαφος, *edafos*: grundo), ankaŭ nomata **agrologio**, estas la scienco pri la grundoj rigarditaj kiel natura habitato por la plantoj. Estas, kun la pedologio, unu el la du ĉefaj branĉoj de la scienco pri grundoj.

La *Edafa influo* estas la nomo de la influo de la grundaj ecoj sur la kresko de plantoj en diversaj biomoj.

## Historio

Edafologio estas preskaŭ tiel antikva kiel terkultivado. Ksenofono (431 – 355 antaŭ nia erao) notis la profiteman efikon de la enfosado de vepraĵoj per plugado, Katono la Maljuna (234 - 149 antaŭ nia erao) en sia verkaĵo *De Agri Cultura]* (*pri agra kultivo*) konsilis plugadon, kultivciklon kaj kultivadon de fabacoj, kiuj riĉigas la grundon je azoto.

## Branĉoj de Edafologio

### Edafologio pri agroj

Branĉo de agronomio kiu temas pri la kemio, fiziko kaj biologio de la kultivitaj grundoj:

* La kemio de la grundoj studas la plantajn nutraĵojn kaj la sterkon.
* La fiziko de la grundoj studas iliaj irigacio kaj drenado. Tiu scienco studas ankaŭ la rimedojn por malhelpi la erozion, la veterdisfalon kaj la malplibonigon de la grundoj.

### Edafologio pri medio

Studo de la influo de la homaj agadoj sur la pedosfero; grunda poluo kaj purigado de la poluaj grundoj, perturboj al la akvaj fluoj, protektoj al la malsekejoj kaj daŭripova agrikulturo.

## Eksteraj ligiloj

* angle Kial studi grundojn? Arkivigite je 2018-02-09 per la retarkivo Wayback Machine

## Vidu ankaŭ

Edafo
# Fizika geografio

| Fizika geografio
 |
| --- |
|  |
| **studfako de geografio studfako**  |
| **geografio • naturscienco** |
| **Fondinto*j | Alexander von Humboldt vd |
|  |

Ver-kolora bildo de la teraj supraĵo kaj atmosfero. NASA Goddard Space Flight Center bildo.
**Fizika Geografio** estas scienco, parto de geografio, esploranta naturan ingrediencon de ĉirkaŭtera medio kaj ĝiajn strukturajn partojn de naturteritorioj de ĉiuj rangoj. Ĉefaj branĉoj de Fizika Geografio estas Scienco pri Teroj kaj Scienco pri Pejzaĝoj. En ĝin oni ofte inkludas ankaŭ Paleogeografion kaj intersciencajn kampojn: Geomorfologio, Klimatologio, Hidrologio de la tero, Oceanologio, Glaciologio, Geografio de Grundoj, Biogeografio. La ĉefaj taskoj de Fizika Geografio estas kompleksa esploro de apartaj naturregionoj kaj naturprocesoj, pristudo de la problemoj de efiko de homo al naturmedio.

* **Scienco pri Pejzaĝoj** (ie nomata Geoekologio) pristudas komplikajn naturajn geosistemojn diversrangajn;
* **Paleogeografio** studas geografion de prahistoria epoko;
* **Geomorfologio** studas reliefon de solida tero, oceana kaj mara fundoj;
* **Klimatscienco** priskribas, eksplikas kaj klasifikas klimatojn kaj ilian efikon sur la homa korpo;
* **Hidrologio de la tero** pristudas naturajn akvojn sur la tero, fenomenojn kaj procesojn okazantan en ili.
* **Oceanologio** pristudas fizikajn, kemiajn, geologiajn kaj biologiajn procesojn en monda oceano;
* **Glaciologio** pristudas glaĉerojn, glaĉerojn kaj glacikampojn;
* **Biogeografio** pristudas disvastigon kaj dislokigon de vivaj estaĵoj tra la tuta tero, havas du branĉojn: Fitogeografio (plantoj) kaj Zoogeografio (bestoj).
* **Geografio de Grundoj** aŭ pedologio pristudas la specojn de grundoj, ĝian kemian konsiston kaj geografian distribuon.

## Vidu ankaŭ

* Soci-ekonomia geografio
# Vivosciencoj

| Vivosciencoj
 |
| --- |
|  |
| **scienca fako fako ekonomia branĉo studfako studfako**  |
| **naturscienco** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | anatomio plantoscienco ekologio fiziologio genetiko imunologio taksonomio zoologio mikrobiologio  vd |

 |
|  |

**Vivosciencoj** estas sciencofakoj kiuj rilatas al scienca studo de vivorganismoj, kiaj mikroorganismoj, plantoj, animaloj, kaj homo, same kiel rilataj konsideroj kiel bioetiko. Dum biologio restas la centra peco de la vivosciencoj, teknologiaj antaŭeniroj en molekula biologio kaj bioteknologio kondukis al burĝonigo de specializaĵoj kaj novaj, ofte interfakaj, kampoj.

**Vivosciencoj** estas helpaj al plibonigo de la kvalito kaj vivostandardoj. Ili havas aplikojn en sano, agrikulturo, medicino, farmacia industrio kaj manĝoscienca industrio.

Jene estas nekomplete listo de Vivosciencoj, same kiel studfakoj en Vivosciencoj, el kiuj kelkaj koincidas, estas inkludiraj, aŭ kunteritorias kun aliaj:

* Anatomio
* Astrobiologio
* Biokemio
* Biodinamiko
* Biokomputiko
* Biologio
* Sanscienco
* Biofiziko
* Biotekniko
* Botaniko
* Ĉelbiologio
* Konserva biologio
* Disvolviĝ-biologio
* Ekologio
* Mediscienco
* Etologio
* Evolua biologio
* Evolua genetiko
* Manĝoscienco
* Genetiko
* Genomiko
* Sanscienco
* Imunogenetiko
* Imunologio
* Imunoterapio
* Kinezologio
* Marbiologio
* Mikrobiologio
* Molekula biologio
* Neŭroscienco
* Onkologio
* Parazitologio
* Patologio
* Farmacio
* Farmakologio
* Fiziologio
* Populacidinamiko
* Proteomiko
* Psikologio
* Sportscienco
* Zoologio

## Referencoj

## Literaturo

* Popper, Karl R.. [1959] (2002) *The Logic of Scientific Discovery*. Novjorko: Routledge Classics. ISBN 0-415-27844-9. OCLC 59377149.

## Vidu ankaŭ

* Listo de sciencoj
# Etologio

Diversaj animaloj kun siaj kondutoj
Ido de Dominika mevo frapas la ruĝan makuleton en la patra beko por stimuli vomadon.
**Etologio** estas scienco, kiu esploras la konduton de bestoj; esplordirekto en la zoopsikologio. Kelkfoje oni eltiras el ĝi ankaŭ konkludojn, kiuj koncernas la homojn.

En 1854 Isidore Geoffroy Saint-Hilaire kliŝis la terminon "*éthologie*" (**etologio**).

## Gravaj etologiistoj

* Charles Darwin
* Irenäus Eibl-Eibesfeldt
* Jean-Henri Fabre
* Dian Fossey
* Roger Fouts
* Karl von Frisch
* Birutė Galdikas
* Jane Goodall
* Oskar Heinroth
* Sarah Blaffer Hrdy
* Julian Huxley
* Konrad Lorenz
* Niko Tinbergen
* Frans de Waal

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Elian-J. Finbert
* Petro Kropotkin
# Edafo

**Edafo** (de la greka: ἔδαφος, *edafos* = grundo) nomiĝas la tuto de la en la grundo vivantaj organismoj (grundorganismoj, grundmikroorganismoj). La nocion enkondukis komence de la 20-a jarcento la aŭstria-hungara botanikisto kaj mikrobiologo Raoul Heinrich Francé.

## Konsisto de la edafo

Jenaj valoroj estas nur proksimumaj:

* 40% bakterioj, precipe aktinomicetoj
* 40% algoj kaj fungoj
* 12% lumbrikoj
* 5% cetera makrofaŭno: polikaetoj, gastropodoj, araknedoj, ...
* 3% cetera mikrofaŭno: nematodoj, arakoj, kolemboloj, ...

## Literaturo

* Annie Francé-Harrar: Bodenleben und Fruchtbarkeit (Bayerischer Landwirtschaftsverlag 1957)
* Raoul Heinrich Francé: *Das Leben im Boden. Das Edaphon.* Nova eldono, Edition Siebeneicher, Deukalion Verlag, Hamburg 1995, ISBN 3-930720-02-7
* Zdenek Filip: *Einfluß chemischer Kontaminanten (insbesondere Schwermetalle) auf die Bodenorganismen und ihre ökologisch bedeutenden Aktivitäten.* Umweltwissenschaften und Schadstoff-Forschung|UWSF – Zeitschrift für Umweltchemie und Ökotoxikologie 7(2), p. 92–102 (1995)
# Radiobiologio

La **radiobiologio** estas la scienco kiu studas la efikon produktitan en la vivaj estaĵoj post la ekspono al energio devena el la joniga radiado.

Du grandaj tialoj kiuj pelis la esploradon de la biologia efiko de la joniga radiado sur la viva materio estas la radiprotektado, por povi uzi ilin sekure en medicinaj aŭ industriaj aplikaĵoj kiuj postulas ilin, kaj la radioterapio kie la joniga radiado estas uzata ĉefe por la traktado de neoplazioj serĉe konservi maksimume la bazajn organojn (sana histo).

## Vidu ankaŭ

* Biologio