Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sangoĉelo

Sangoĉeloj artefarite koloritaj sub elektrona mikroskopo. De maldekstre al dekstre : eritrocito, trombocito, leŭkocito.
**Sangoĉelo**, nomita ankaŭ **hematopojeza ĉelo**, **hemocito** aŭ **hematocito**, estas ĉelo produktita pere de hematopojezo kaj trovita ĉefe en la sango.

Konsiderindas:

* Ruĝaj sangoĉeloj – Eritrocitoj
* Blankaj sangoĉeloj – Leŭkocitoj
* Trombocitoj.

Kune, tiuj tri tipoj de sangoĉeloj estas ĝis totalo de 45% el la sangohisto laŭ volumeno, dum la cetera 55% el la volumeno estas komponita el plasmo, nome la likva komponanto de sango.
La volumena elcento de ruĝaj sangoĉeloj en la sango (hematokrito) estas mezurata pere de centrifugilo aŭ de flucitometrio kaj estas 45% el la ĉeloj de la totala volumeno en maskloj kaj 40% ĉe inoj.

Hemoglobino (la ĉefa komponanto de ruĝaj sangoĉeloj) estas fer-enhava proteino, kiu faciligas transportadon de oksigeno el pulmoj al histoj kaj de karbona dioksido el histoj al pulmoj.

## Referencoj
# Sanga vaskulo

La arteria sistemo
En anatomio, la **sangaj vaskuloj** aŭ **sangvaskuloj** estas duktoj, el kiuj konsistiĝas la kardiovaskula sistemo kiu cirkuligas la sangon aŭ limfon tra la organismo de homoj kaj la ceteraj vertebruloj.

Tipoj de sangvaskuloj

* Vejnoj, kiuj alportas la sangon al la koro.
* Arterioj, per kiuj la koro sendas sangon al la organoj, pli fortikaj ĉar ili suferas la sangopremon.
* Kapilaroj kiuj permesas la interŝanĝo de gasoj inter la sango kaj la histoj (aŭ inter sango kaj aero en la pulmoj), alporto de nutraĵoj kaj forporto de metabolaj ruboj
* Limfaj vaskuloj kiuj drenas la likvaĵojn el la histoj, kaj transportas la lipidojn el la intesto dum la digesto.

La vejnoj kaj arterioj dispartiĝas en vaskuloj de mezaj grandoj; la vejnetoj kaj arterietoj.

## Fiziologio

La sangaj vaskuloj konsistas el tri histaj tavoloj (aŭ *tunikoj*); de intere eksteren :

1. la adventico ("*Tunica adventitia*"), ekstera tavolo da konektiva histo
2. la madialo ("*Tunica Media*"), plej dika tavolo el muskoloj kaj elasta konektiva histo.
3. la intimo ("*Tunica intima*") kiun tegas la endotelio.

La sangaj vaskuloj ne aktive transportas sangon (nenia peristalto) sed povas, per kuntiro de ilia muskola tavolo, malpligrandigi siajn internajn diametrojn. Tiu malpligrandiĝo, la vazokonstrikto kaj mala efiko, vazodilatiĝo estas metodo de varmoregado.

Vazodilatado estas la plilarĝigo de sangaj vaskuloj. Ĝi rezultas el malstreĉiĝo de glataj muskolaj ĉeloj en la vazaj muroj, precipe en la grandaj vejnoj, grandaj arterioj kaj pli malgrandaj arterioloj. La procezo estas la malo de vazokonstrikto, kiu estas la mallarĝigado de sangaj vaskuloj.

## Vidu ankaŭ

* Angiografio
* Vaskulo
# Placento

Ilustraĵo de graveco kun la placento markita ruĝa
Homa placento ĉe la flanko de la bebo.
**Placento** en besta anatomio estas spongeca kaj mola organo, kunliganta la embrion de plej multaj mamuloj al utero de la patrino antaŭ la nasko. Ĝi estas la nutra kaj spira organo de la placentaj mamuloj (placentuloj) dum la gravedo. Ĝia elformiĝo ekas per tio, ke sur la surfaco de korio evoluas viloj riĉaj je sangoangioj. Tiuj viloj kreskas en la sangan sinuson de dikiĝanta utera mukmembrano.

La placenta parto, apartenanta al korio estas la feta placento; la placenta parto, apartenanta al utero estas la patrina placento. Oni distingas laŭ la koriaj viloj (*chorion frondosum*) la sekvajn tipojn:

* difuza placento (*placenta diffusa*) havas egale disŝutitajn vilojn. Ekz. plimulto de la hufuloj
* kotiledona placento () havas grupiĝantajn vilojn. Ekz. ĉe plimulto de la remaĉuloj
* zona placento (*placenta zonaria*): la viloj troviĝas en zino sur la koria surfaco. Ekz. fokedoj, kelkaj rabobestoj.
* diska placento (*placenta discoidea*): la viloj grupiĝas diskoforme. Ekz. vespertoj, insektomanĝantoj, ronĝuloj, ĉefmamuloj (homo)

La placento de la homo evoluas en la 3-a monato de la gravedeco. Ĝi kreskas dum la gravedeco kun la embrio kaj atingas pezon de 500g, dikecon de 2,5–3 cm. Tiam ĝi havas ovalan formon kaj surfacon de 16x20 cm. Post la nasko, ĝi malligiĝas kaj ellasas la korpon, malligiĝo okazas en la spongeca tavolo de decidua membrano (decidua).

En pli malnova klasifika sistemo, **placentuloj** (*Placentalia*) estis subklaso de mamuloj, kies embrioj estas ligitaj al la patrina utero; kaj subklason **senplacentuloj** (*Aplacentalia*) konsistigis tiuj mamuloj, kies embrioj ne estas ligitaj al la patrina utero per placento: t.e. monotremoj kaj marsupiuloj. Nuntempe oni agnoskas ke la grupo "senplacentuloj" ne estas vera klado, do oni parolas pri tri grupoj de vivantaj mamuloj: placentuloj, monotremoj, kaj marsupiuloj (la rangoj de tiuj ĉi (subklaso, superordo, k.a.) varias laŭ la klasifika sistemo).

Placento ĉe plantoj estas tiu angia parto de perikarpo, al kiu la grajnoj estas alfiksitaj per la funiklo. Laŭ la placentolokiĝo oni distingas la sekvajn:

* mura (*parietalis*), la prograjnoj (ovolo, latine ovulum) troviĝas sur la surfaco de la fruktofolio aŭ ovario
* randa (*maginalis*), la prograjnoj troviĝas rande de la fruktofolio
* angula (*angularis*), la prograjnoj troviĝas en la anguloj de la meze renkontaj disigaj muroj
* aksa (*axialis*), la prograjnoj troviĝas sur la flora akso, penetranta en la ovarian internon
# Homgenoma Projekto

| Homgenoma Projekto
 |
| --- |
|  |
| **esplorprogramo genara projekto**  |
| Komenco
 | 1990 vd |
| Fino
 | 14-a de aprilo 2003 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

Logoo HGP; Vitruvia homo, Leonardo da Vinci.
**Homgenoma Projekto** aŭ angle **Human Genome Project** (HGP) estis internacia projekto de scienca esplorado kun la celo determini la sekvencon de nukleotidaj bazparoj kiuj formas la homan DNA, kaj identigi kaj mapigi ĉiujn la genojn de la homa genomo kaj el fizika kaj el funkcia vidpunktoj. Ĝi pluestas la plej granda kunlabora biologia projekto en la mondo. Post la ideo estis akceptita en 1984 de la Usona registaro kiam ekis la planado, la projekto formale lanĉiĝis en 1990 kaj estis deklarita kompletigita en 2001. La financo venis el la Usona registaro tra la *National Institutes of Health* (NIH) same kiel el nombraj aliaj grupoj el la tuta mondo. Oni enkondukis paralelan projekton ekster la registaro fare de Celera Corporation, aŭ Celera Genomics, kiu estis formale lanĉita en 1998. Plej el la registar-patronita sekvenco estis plenumita en dudek universitatoj kaj esploraj centroj en Usono, Unuiĝinta Reĝlando, Japanio, Francio, Germanio, Hispanio kaj Ĉinio.

La **Homgenoma Projekto** origine celis mapigi la nukleotidojn enhavatajn en homhaploida referenca genomo (pli ol tri mil milionoj). La "genomo" de ajna difinita individuo estas unika; mapigi la "homan genomon" inkludis sekvencigi malgrandan nombron de individuoj kaj poste arigi tiujn kune por havi kompletan sekvencon por ĉiu kromosomo. Tiele, la finigita homa genomo estas mozaiko, kiu ne reprezentas ajnan individuon.

## Notoj
# Dehidratiĝo

| Dehidratiĝo
 |
| --- |
| medicina malkovraĵo • sana problemo • klinika signo • mortokialo • speco de simptomo
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Portalo pri Medicino |

 |
|  |

En fiziologio kaj medicino **dehidratiĝo** (*hipohidratiĝo*) estas troa perdo de korpa akvo, kun akompana rompo de metabolaj procezoj. Ĝi estas laŭvorte la forigo de akvo (en greka ὕδωρ hýdōr) el objekto; tamen, en fiziologiaj terminoj, ĝi aludas al manko de fluido ene de organismo. Dehidratiĝo de la homaj haŭto kaj mukozoj povas esti nomata *medicina sekeco*.

## Vidu ankaŭ

* Ĥolero
* Kramfo
* Soifo

## Referencoj

* Ira R. Byock, M.D., "Patient Refusal of Nutrition and Hydration: Walking the Ever-Finer Line Arkivigite je 2010-02-09 per la retarkivo Wayback Machine." *American Journal Hospice & Palliative Care*, pp. 8–13. (March/April 1995)

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Difino de Dehidratiĝo fare de U.S. National Institutes of Health's MedlinePlus medical encyclopedia
* Rehydration Project ĉe rehydrate.org
* Pri Dehidratiĝo Arkivigite je 2010-12-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Dehydration Causes, Symptoms and Treatment Arkivigite je 2011-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
# Kolaĝo

**Kolaĝo** aŭ **kungluaĵo**, foje ankaŭ **montobildo** estas artaĵo ricevita per kombino de ŝiritaj, rompitaj aŭ eltranĉitaj pecoj el diversaj materialoj (papero, ŝtofo, lado, ktp.), kun diversaj formoj kaj koloroj, libere aranĝitaj kaj algluitaj, aŭ alimaniere alfiksitaj, sur iu bazo.

Tiu tekniko iĝis populara sekvante la verkojn de la kubistoj, precipe Georges Braque kaj Pablo Picasso. La tekniko ankaŭ estis ofte uzita fare de la dadaistoj kaj similaj artistoj (Max Ernst kaj Kurt Schwitters).

Tiu kiu praktikas kolaĝon estas nomata kolaĝisto aŭ kungluisto.

## Galerio

*
* Frue kolaĝo de Juan Gris (1887-1927), el 1914
* Kolaĝo, laboro de 14-jara lernantino
* Gris: Oleo kaj algluaĵo
* Kolaĝo kun fotokolaĝa tekniko

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

*  Evgeni Georgiev: LUKSEMBURGO: Strebo al la efika figuro] el Monato (gazeto) (2003/12, p. 24)
# Alelo

**Alelo** estas unu el nombraj alternativaj formoj de sama geno aŭ sama genetika lokuso (ĝenerale grupo de genoj). Ĝi estas la alternativa formo de geno por karaktero produktanta malsamajn efikojn. Foje malsamaj aleloj povas rezultigi malsamajn observeblajn fenotipajn trajtojn, kiel ekzemple malsama pigmentaĵo. Tamen, multaj genetikaj varioj rezultas en malgranda aŭ neniu observebla vario.

La plej multaj multĉelaj organismoj havas du arojn de kromosomoj, t.e., ili estas diploidaj. Tiuj kromosomoj estas referitaj kiel homologaj kromosomoj. Diploidaj organismoj havas unu kopion de ĉiu geno (kaj tial unu alelo) sur ĉiu kromosomo. Se ambaŭ aleloj estas la samaj, ili kaj la organismo estas homozigotaj, kaj la organismoj estas homozigotoj. Se la aleloj estas malsamaj, ili kaj la organismo estas heterozigotaj kaj la organismoj estas heterozigotoj.

Populacio aŭ specio de organismoj tipe inkludas multoblajn alelojn ĉe ĉiu lokuso inter diversaj individuoj. Alela vario ĉe lokuso estas mezurebla kiam la nombro da aleloj (polimorfismo) prezentiĝas, aŭ la proporcio de heterozigotoj en la populacio.

## Eksteraj ligiloj

* ALFRED: The ALlele FREquency Database Arkivigite je 2011-11-02 per la retarkivo Wayback Machine
* EHSTRAFD.org - Earth Human STR Allele Frequencies Database Arkivigite je 2009-07-13 per la retarkivo Wayback Machine
# Vivdaŭro

**Vivdaŭro** estas unu el la plej gravaj parametroj de la organismoj.

Plantoj (arboj) ĝenerale vivas pli longe ol animaloj, sed ne ĉiukaze.

 Mondmapo de la homa vivdaŭro el WLE

|  |  |
| --- | --- |
| - ﻿ +80
- ﻿ +77,5
- ﻿ +75
- ﻿ +72,5
- ﻿ +70
- ﻿ +67,5
- ﻿ +65
 | - ﻿ +60
- ﻿ +55
- ﻿ +50
- ﻿ +45
- ﻿ +40
- ﻿ - 40
 |

Kelkaj tipaj vivdaŭroj:

* Homo sapiens sapiens vivas **averaĝe** 37 jarojn en Zambio kaj **averaĝe** 85 jarojn en Japanio. La plej aĝa homo estis 122-jara (la plej aĝa homo inter la 29-a de majo 2004 kaj la 30-a de aŭgusto 2005 estis *Hendrikje van Andel-Schipper* 115-jara virino kiu loĝis en Hoogeveen Nederlando), sed oni raportis pri homoj en Azio, kiuj vivis pli ol 150 jarojn.

La sekvaj informoj estas prenitaj el *Encyclopaedia Britannica*, 1961.
Atentindas, ke la meza vivodaŭro ne forte rilatas al la maksimuma vivodaŭro;
alta mortokvanto de novnaskitoj malaltigas la unuan, sed ne la duan.

| Homoj en erao | Averaĝa vivdaŭro
 |
| --- | --- |
|  | (en jaroj)
 |
| Homo, Neandervala | 20
 |
| Homo, Neolitika | 20
 |
| Homo, Klasika Grekio | 28
 |
| Homo, Klasika Romio | 28
 |
| Homo, Mezepoka Anglio | 33\*
 |
| Homo, fine de la 18-a jc. | 37
 |
| Homo, frua 20-a jc. | 50
 |
| Homo, ĉ. 1940 | 65
 |
| Homo, hodiaŭ | 77-79 (varias laŭ landoj, regionoj, riĉeco)
 |

Tiuj ciferoj variis ege. Se vi analizas la vivdaŭron de grekaj filozofoj, vi trovas, ke preskaŭ ĉiuj ege pli longe ol 28 jarojn vivis. Same estis ĉe la romianoj. Vidu la vivdaŭron de romiaj imperiestroj. La vivdaŭro dependis multe de la individuaj vivkondiĉoj.

* Blua baleno: 40-80 jaroj.

* hundoj: 25 jaroj.

* testudoj ĝis 150 jaroj.

* La baobabo povas vivi eĉ 4000 jarojn.

* viruso ne havas limigitan vivdaŭron.

## Plia legaĵo

Aubert, Claude Longviveco, la limoj de espero 'Le Monde Diplomatique', junio 2018.
# Leŭkocito

La **leŭkocitoj**, aŭ **blankaj sangoĉeloj**, estas diversformaj kaj funkciaj globuloj. Ili havas nukleon en la ĉelo kaj ne havas hemoglobinon, pro tio ili estas senkoloraj. Ilia grando (diametro) estas 10-15μm. La homo havas 5-8.000, la birdo ĉirkaŭ 20.000 diversajn leŭkocitojn en 1 mm3 da sango.

Ili klasifikiĝas laŭ tri grupoj:

* granulocitoj
* monocitoj
* limfocitoj, T-ĉeloj, B-ĉeloj

## Eksteraj ligiloj

* leŭkocitoj de diversaj animaloj

## Vidu ankaŭ

* Eritrocito
* Eŭkariotoj
* Imuna sistemo
* Leŭkemio
* Limfocito

## Bildaro

* Eritrocito kaj leŭkocitoj
* Neŭtrofila granulocito
* Eosinofila granulocito
* Bazofila granulocito
# Sansistemo

| Sansistemo
 |
| --- |
|  |
| **ekonomia branĉo fako speco de servo studfako**  |
| **servo • flegado** |
| **Agareo** |
prizorgo de paciento

 |
|  |

Novjorka Presbiteria Hospitalo, blanka konstruaĵaro centre, unu el plej aktivaj en la mondo.
**Sansistemo** aŭ **sanzorgado** estas diazgnozado, traktado, flegado, kaj preventado de malsanoj, vundoj, kaj aliaj fizikaj kaj mensaj malkapabloj ĉe homaj estaĵoj. Sanzorgado estas farita de profesiuloj en flegado, dentokuracado, akuŝscienco, medicino, optometriko, farmacio, psikologio kaj de aliaj sanprofesioj. Ĝi referencas al la laboro farita por havigi primaran prizorgon, duarangan zorgon, kaj triarangan prizorgon, same kiel por publika sano.

La aliro al sanzorgado varias inter landoj, komunumoj kaj unuopuloj, plejparte influitaj de sociaj kaj ekonomiaj kondiĉoj kaj ankaŭ pri sanpolitikoj. Landoj kaj jurisdikcioj havas malsamajn politikojn kaj planojn rilate al la personaj kaj loĝantara-bazitaj sanceloj ene de siaj socioj. Sansistemoj estas organizaĵoj establitaj por renkonti la sanajn bezonojn de celitaj populacioj. Iliaj enaj agordoj varias inter naciaj kaj subnaciaj entoj. En iuj landoj kaj jurisdikcioj, sanzorgo-planado estas distribuitaj inter merkatpartoprenantoj, dum en aliaj, planado okazas pli centre inter registaroj aŭ aliaj kunordigaj korpoj. En ĉiuj kazoj, laŭ la Monda Organizaĵo pri Sano(MOS), bone-funkcianta sansistemo postulas fortikan financan mekanismon; bone trejnita kaj taŭge pagita laboristaro; fidinda informo sur kiu bazi decidojn kaj politikojn; kaj bone konservitaj sanprovizejoj kaj loĝistiko por liveri kvalitajn kuracilojn kaj teknologiojn.

Sanzorgado estas ofte konsiderata gravan faktoron en la antaŭenigo de ĝenerala fizika kaj mensa sano kaj bonstato de homoj ĉirkaŭ la mondo. Ekzemplo de tio ĉi estis la tutmonda erradiko de variolo en 1980, deklarita de la MOS kiel la unua malsano en homa historio tute forigita per intence sanaj intervenoj.

## Vidu ankaŭ

* Sano
* Malsano
* Universala sanzorgo
* Sanlaboristo
* Publika sano
* Sanekonomiko
# WHO

La literkombino **WHO** signifas:

* *World Health Organization*, angla nomo de Monda Organizaĵo pri Sano

La literkombino **WHO** estas nomparto de:

* la brita rokgrupo The Who
* la longdaŭra brita sciencfikcia televida serio Doctor Who
* la ordono *who* en la programlingvo de Unikso
# Paŝo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri ero de irado de homoj kaj aliaj animaloj. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Paŝo (apartigilo).* |

Animacio de irado
**Paŝo** (**irado** aŭ **piediro**) estas speco de mekanika movo eluzanta subajn ekstremaĵojn, kiu estas propra al dupiedaj animaloj kiel estas ekzemple homo, ebliganta transporton el unu loko al loko alia. La piediro konsistas el unuopaj paŝoj, kiam regule alternas unu kruro post la alia, per kio okazas la irado.

Por la difino de paŝo, oni konsideras staton, kiam estas ĉiam almenaŭ unu kruro en kontakto kun la grundo. Se en la kontakto kun tero estas ambaŭ kruroj, temas pri starado. Se la movo estas tiom rapida, ke ambaŭ kruroj estas en la aero, temas pri kurado aŭ salto. Dum paŝo, la gravitocentro estas movebla kaj ĝi estas transprenata depende de la unuopaj paŝoj. Ĉe homo, la paŝo estas kunigita per tri artikoj - piedartiko, genua artiko kaj koksa artiko. Por pli facila kaj pli komforta paŝo la homo estas ekipita helpe de ŝuoj.

## Teknika paŝo

En la tekniko paŝo estas la distanco inter du punktoj. Ekzemple inter la pintoj de du dentoj de dentrado.

## Sporta paŝo

En la moderna kompreno paŝo estas ankaŭ atletika sporta fako praktikata en la tuta mondo en formo de rapid-paŝo, tio estas la **atletika marŝo**. Temas pri olimpika sporto, en olimpikoj oni konkursas en la marŝo por 20 kilometroj kaj 50 km.

## Rapideco de paŝo kaj marŝo

Permesante iri pli rapide ol paŝo estas kuro. Dum kuro, oni povas iri nur pli mallongtempe ol paso, oni povas kuri senpaŭze. Do dum la mezproksima rapideco de la paŝo estas 5km/horo, rapideco de la kuro povas esti eĉ 24,5 km/horo (vidu kenja kuristo Ngany en olimpiko en Sidnejo 2000, kiu distancon 1500 m pasis per kuro kontraŭ 3 minutoj kaj 32 sekundoj).

## Vidu ankaŭ

* Marŝado
* Marŝapogilo
* Marŝo
* Piediranto
* Promenado
# Milimetro da hidrargo

Hidrarga barometro
**Milimetro da hidrargo** estas mezurunuo por premo, kiun oni pasinte difinis, kiel la kroma premo farita de hidrarga kolono kiu estas unu milimetron alta, kaj aktuale difinita, kiel precize 133.322 387 415 Pa. Oni montras ĝin per **mmHg** aŭ **mm Hg**.

Kvankam ĝi ne estas SI-unuo, la milimetro da hidrargo ankoraŭ estas ofte uzata en medicino, meteologio, aviado, kaj multaj aliaj sciencaj fakoj.
# Laktata acido

|  |
| --- |
| Laktata acido |
|  |
| **Plata kemia strukturo de la Laktata acido** |
|  |
| **Tridimensia kemia strukturo de la Laktata acido** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
| * 3-hidrokso-propanoata acido
 |
| Kemia formulo | **C3H6O3** |
| CAS-numero-kodo | 50-21-5
 |
| ChemSpider kodo | 96860
 |
| PubChem-kodo | 612
 |
| **Merck Index** | 15,5385
 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | solidaĵo
 |
| Molmaso | 90,078 g·mol−1 |
| Denseco | 1,2485g cm−3 |
| Fandpunkto | 53 °C |
| Bolpunkto | 122 °C |
| Refrakta indico |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  1,4392 |
| Ekflama temperaturo | 110 °C |
| Acideco (pKa) | 3,86
 |
| Mortiga dozo (LD50) | 3543 mg/kg (buŝe)
 |
| **Sekurecaj Indikoj** |
| Riskoj | R38 R41
 |
| Sekureco | S26 S39
 |
| **Pridanĝeraj indikoj** |
| **Danĝero**

|  |
| --- |
|  Xi Irita |

 |
| GHS Damaĝo Piktogramo |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| GHS Signalvorto | Damaĝa substanco
 |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H315, H318 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P264, P280, P302+352, P305+351+338, P310, P321, P332+313, P362 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo (25 °C kaj 100 kPa) |

**Laktata acido** (aŭ **laktacido**; kemia formulo: C3H6O3) estas acida kemia kombinaĵo kiu rolas en multaj biokemiaj procezoj. Ĝi estas uzata en pluraj manĝaĵoj por konservi kaj reguli aliajn acidojn.

En solvaĵo, ĝi povas perdi protonon el la acida grupo. Tiel estiĝas la laktata jono CH3CH(OH)COO−, kiu miksiĝas kun akvo aŭ etanolo kaj estas higroskopa.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Kalia laktato
* Natria laktato
# Anopheles stephensi

| Kiel legi la taksonomionAnopheles stephensi |
| --- |
|  |
|  *Anopheles stephensi* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Artropodoj *Arthropoda*  |
| Subfilumo:
 | Hexapoda  |
| Klaso:
 | Insektoj *Insecta*  |
| Subklaso:
 | Flugilaj insektoj *Pterygota*  |
| Infraklaso:
 | Neoptera  |
| Superordo:
 | Endopterygota  |
| Ordo:
 | Dipteroj *Diptera*  |
| Subordo:
 | Nematocera  |
| Familio:
 | Kuledoj *Culicidae*  |
| Genro:
 | *Anopheles*  |
| Specio:
 | A. stephensi  |

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Anopheles stephensi* |

 |
|  |

Anopheles stephensi estas ĉefa moskito transiganta vektoro de malario en urba Barato kaj estas inkludita en la sama subgenro kiel *Anopheles gambiae*, la ĉefa transiganta vektoro de malario en Afriko. *A. gambiae* konsistas el komplekso de morfologie identaj specioj de moskitoj, kun ĉiuj aliaj ĉefaj malarivektoroj; tamen, *A. stephensi* ne estis ankoraŭ inkludita en ajna el tiuj kompleksoj. Tamen, du subspecijo de *A. stephensi* ekzistas bazite sur diferencoj en ovodimensioj kaj en la nombro de faltoj en la ovoj; *A. s. stephensi* *sensu stricto*, nome la tipa formo, estas efika malarivektoro kiu okazas en urbaj areoj, kaj *A. s. mysorensis*, nome la varia formo, ekzistas en ruraj areoj kaj montras konsiderindan zoofilian kutimon (bestemo), kio faras ĝin ne tiom efika malarivektoro. Tamen, *A. s. mysorensis* ja estas grava vektoro en Irano. Ankaŭ intermeza formo ekzistas en ruraj komunumoj kaj ĉirkaŭ-urbaj areoj, kvankam ties vektora statuso estas nekonata.

Ĉirkaŭ 12% de kazoj de malario en Barato venas el *A. stephensi*.

En Novembro 2015, usona esplorgrupo pruvis, ke *A. stephensi* kun genetikaj modifoj povus iĝi nekapabla transigi malarion, kaj ankaŭ ke 99.5% de idoj de mutaciantaj moskitoj estis imunaj.

## Notoj
# Loĝdenso

Monda Loĝdensa Mapo, 2017
La nocio **loĝdenso** priskribas la densecon de loĝantoj en certa regiono, esprimante ĝin per la averaĝa (meznombra) nombro de loĝantoj sur area unuo [kutime kvadrata kilometro (plej ofte) aŭ hektaro (se temas pri pli malgrandaj areoj, kiel ekzemple kvartalo aŭ konstrutereno)]. La loĝdenson oni kalkulas dividante la loĝantaran nombron per areo.

Lando kun plej

* granda loĝdenso: Monako 16.000 loĝ./km²
* malgranda loĝdenso: Groenlando 0,03 loĝ./km²

Komparu kun: Germanio 231 loĝ./km²

* Tutmonda loĝdenso en 1994.
*
*

## Vidu ankaŭ

* Troloĝiĝo
* statistiko
* loĝantaro

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*  Arkivigite je 2006-08-11 per la retarkivo Wayback Machine
# Mandata Palestino

|  |
| --- |
| **Mandata Palestino** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1920 – 1948** |  →  →
 |

 |
|  |  |
| **teritorio • okupita teritorio • Mandato de la Ligo de Nacioj** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  Proksimumaj limoj de Brita mandato Palestino en la jaro 1922. En septembro de 1922 Granda Britio destinis la teritorion oriente de rivero Jordano kiel aŭtonoman distrikton Brita Transjordanio.
 |

 |
| Ĉefurbo: | Jerusalemo
 |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 1 764 520 |
| Lingvoj:
 | angla, araba, hebrea
 |
| Religio:
 | judismo, islamo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | mandata teritorio (protektorato)
 |
| Monunuo:
 | palestina pundo • egipta pundo
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Osmanida imperio
 |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Jordanio
 |
|  | Israelo
 |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Jerusalem during the British Mandate of Palestine vd |

 |

 |
|  |

**Mandata Palestino** - angle *mandatory Palestine* - estis mandata teritorio de Granda Britio, kiu estis komisiita de la Ligo de Nacioj dum pariza packonferenco el la jaro 1917. Tiu ĉi nova grupiĝo estiĝis post la unua mondmilito kiel sekvo de falo de Osmanida Imperio.

## Vidu ankaŭ

* Balfour-deklaro
* Militkampanjo en Sinajo kaj Palestino
* Peel-komisiono
* Haavara Interkonsento
* Araba Ribelo (1936 - 1939)
* Juda Agentejo por Israelo
* Haganah
* Irguno
* Leĥi
* Palestina enlanda milito de 1947-1949