Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lieno

| Lieno
 |
| --- |
|  |
| **organa tipo klaso de anatomia unuo**  |
| **animala organo • limfoida histo • kortikomedola organo • blood forming organ • individua anatomia ento** |
|  |

 Loko de la lieno en la homa korpo.
Formita kiel malstreĉita pugno kaj situanta sub la maldekstra flanko de la diafragmo, la **lieno** estas la plej ignorata kaj miskomprenita el ĉiuj organoj. Ĉu ne, ni ofte legas pri iu en aŭtomobila akcidento aŭ lukto kiu rompis la lienon kaj do la lieno estas elprenita (per operacio nomita splenektomio) kaj la vivo daŭras. Kion ni ne legas estas ke splenektomiitaj homoj poste havas problemojn de neelteneblaj bakteriaj infektoj de la sango (nomitaj sepseco). Kion tio sugestas pri la funkcio de la lieno?

La lieno ricevas sangon de arterio branĉiĝanta de la aorto. Pasinte tra la labirinteca maŝaro da etaj angioj, la sango plu iras al la lieno. La angiojn de la lieno ĉirkaŭas nestoj de B-limfocitoj – ĉefe de la memora speco. Dum la sango malrapide moviĝas tra la lieno, ĝin monitoras T-ĉeloj por iuj ajn invadaĵoj. Se iu suspektita ĉelo aŭ molekulo rimarkiĝas, ĝi estas prezentata al la rezidantaj B-ĉeloj por trovi komplementan memora B-ĉelo. Kiam komplementa B-ĉelo aktiviĝas, la ĉelo dividiĝas rapide kaj ekproduktas antikorpojn direktatajn kontraŭ la invadanta antigeno.

La lienaj sangangioj estas ankaŭ ene tegitaj de makrofagoj kiuj glutas kaj digestas rubon en la sango, kiel ellaciĝintajn ruĝajn sangĉelojn kaj trombocitojn. En malsano kiel mononukleozo, la makrofagoj en la lieno iĝas troaktivemaj kaj kaptas grandan nombron de blankaj sangĉeloj. Dume, la lieno ŝvelas kaj povas eĉ rompiĝi.

*
*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Imuna sistemo

## Eksteraj ligiloj

* angle Spleen Diseases (Lienaj Malsanoj)
* angle Figure 38.3 The visceral surface of the spleen. (Figuro 38.3 La viscera surfaco de la lieno)
# Hipoglikemio

**Hipoglikemio** estas stato de malalta koncentriteco de sangosukero, kiu karakteriziĝas en ekstremaj kazoj per ĝenerala malforteco, tremado, abunda ŝvitado, rapida kor-bato, blankiĝo de la haŭto, kaj perdo de konscio.

Konscio estas perdita ĉar la cerbo estas senigita je sia ĉefa energia fonto, glukozo. Pro similaj simptomoj, oni foje konfuzas hipoglikemion
kun tiaj aliaj statoj, kiel ebrieco aŭ epilepsio.

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2012-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
*
*
*  Arkivigite je 2021-03-02 per la retarkivo Wayback Machine
# Koagulado

**Koagulado** aŭ **koaguliĝo** estas la procezo per kiu la sango perdas sian likvecon kaj iĝas ĝelo, kiu siavice formas koagulon aŭ trombon. Tiu procezo eventuale rezultas en hemostazo, tio estas, en la ĉeso de la perdo de sango el damaĝita tubo, sekvita de ties riparo. La mekanismo de koagulado postulas la aktivigon, aligon kaj agregado de platetoj, kune kun la stokado kaj maturigo de la fibrino. La disordoj de la koagulado estas statoj de malsanoj kiuj povas okazigi spontanajn hemoragiojn, formadon de hematomoj aŭ ŝtopkoagulado (trombozo).

La mekanismo de koagulado estas tre bone konservita tra la diversaj specioj en la biologio; en ĉiuj mamuloj, la koagulado postulas ĉelajn faktorojn (platetoj) kaj proteajn faktorojn (koagulfaktoroj). La sistemo estis etende studita en homoj, specio en kiu ĝi estas plej bona komprenita.

## Vidu ankaŭ

* Antikoagulanto
* Cikatriĝo
* Cirkula sistemo
* Embolio

## Notoj

## Bibliografio

* Hoffman, M; Monroe DM, 3a eld (Junio 2001). «A cell-based model of hemostasis.». Thrombosis and haemostasis 85 (6): 958-65. PMID 11434702.
* Hoffman, Maureane; Monroe, Dougald M. (2007). «Coagulation 2006: A Modern View of Hemostasis». Hematology/Oncology Clinics of North America 21 (1): 1-11. PMID 17258114. doi:10.1016/j.hoc.2006.11.004.
# Feta morto

La terminoj **feta morto** kaj **mortnasko** estas uzataj en sansciencoj por rilati al la morto de feto en la utero kiam ĝi pezas pli ol 500 gramojn aŭ havas gravedecan aĝon de pli ol 20 semajnoj;  tio estas, kiam ĝi atingis nivelon de disvolviĝo tia, ke, sub optimumaj kondiĉoj, vivo ekster la utero povus esti ebla. Plej multaj fetaj mortoj okazas en la tria trimestro de gravedeco, kaj **frua feta morto** estas difinita kiel morto en la dua trimestro aŭ, pli precize, kiam la pezo estas malpli ol 1000 gramoj aŭ la disvolviĝo estas malpli ol 28 semajnoj. **Aborto** estas difinita kiel morto kiam la pezo de la embrio aŭ feto estas malpli ol 500 gramoj aŭ la disvolviĝo de la gravedeco estas malpli ol 20 semajnoj. Plej multaj abortoj okazas en la unua trimestro, kaj **malfrua aborto** estas difinita kiel morto en la dua trimestro.

## Vidu ankaŭ

* Parametroj de vivanto
# Spontanea aborto

**Spontanea aborto** aŭ **natura aborto** estas netrudita aborto de la feto, antaŭtempa finiĝo de la gravedeco. La feto tiuokaze aŭ formortas aŭ morte naskiĝas, pezas sub 500 gramoj kaj aĝas maksimume 20-24 semajnojn (super tiu pezo, kaj post tiu aĝo, oni parolas pri frunasko).

Spontanean aborton kaŭzas la nenormala evoluo de la feto pro difektita ovoĉelo, aŭ spermio, aŭ ia difektiĝo de la ovoĉela adhero. Aliaj kaŭzoj povas esti la anatomiaj aŭ funkciaj problemoj de la gravedulo, sed ĝin povas kaŭzi nesufiĉa nutrado, malsano aŭ eĉ psikologiaj problemoj.
# Infanmortigo

*Masakro de la Senpekuloj*, pentraĵo de Nicolas Poussin.
*Saturno voranta sian filon*, pentraĵo de Francisco de Goya.
**Infanmortigo** aŭ **infanmurdo** estas delikto kiu konsistas en la okazigo de la morto de infano (ĉu ina ĉu malina) intencite.

La Kriminologio rekonas variajn formojn de murdo ne patra de infanoj. En multaj socioj de la pasinteco kelkaj formoj de infanmortigo estis konsiderataj permeseblaj, dum en la majoritato de la modernaj socioj oni konsideras tiun praktikon absolute kontraŭmorala kaj krima. Tamen, bedaŭrinde ankoraŭ okazas — en la okcidenta mondo ĝenerale pro mensa malsano de iu el la gepatroj aŭ samfamilianoj aŭ per aliaj violentaj kondutoj, kaj en kelkaj subevoluiĝintaj landoj kiel maniero kontroli la loĝantaro (ĉu ĝenerale aŭ familinivele), foje kun iu de socia akcepto.

Laŭlonge de la historio de la homaro okazis multaj formoj de infanmortigo ĉu kiel socia afero, pro ideologiaj tialoj aŭ en partikularaj okazoj, el kiuj multaj konataj en la fakoj mitologio, antropologio, historio, arto ktp.

## Vidu ankaŭ

* Aborto
* Infana mortindico
* Masakro de la Senpekuloj

## Literaturo

* Charles Péguy, *Le Mystère des Saints Innocents*, 1912
* Aŭrelio Prudencio Klemento, *Liber Cathemerinon XII. Hymnus Epiphaniae*, 99-100
* Nigel Spivey, *Le Stragi degli Innocenti. Il problema di rappresentare artisticamente l'atrocità di un topos inventato ma molto diffuso*, Prometeo, Anno 20, Numero 78

## Notoj

## Bibliografio

* Paul Maier, "Herod and the Infants of Bethlehem", en Chronos, Kairos, Christos II, Mercer University Press (1998), 170
* Giambattista Marino, Strage degli innocenti, 1632, en Giovanbattista Marino, Dicerie Sacre e La Strage de gl'Innocenti, A
* Cura di Giovanni Pozzi, Einaudi, 1960
* Покољ младенаца Leslaw Daniel Chrupcala, Betlemme culla del Messia, Edizioni Terra Santa, Milano, 2009.

## Eksteraj ligiloj

* *Catholic Encyclopedia*: "Holy Innocents"
* Bildoj de "Massacre of the Innocents"
* The Holy Martyred 14,000 Infants
# Apikomplekso

Ĝenerala vivociklo de apikomplekso: 1-zigoto, 2-sporozoitoj, 3-merozoitoj, 4-gametocitoj.
**Apikompleksoj** (*Apicomplexa*) estas ampleksa grupo de protistoj ekskluzive endoparazitoj de animaloj, kun ĉirkaŭ 5 000 specioj priskribitaj.​ Ĝi karakteriziĝas per la ekzisto de organeto unika nomita *pinta komplekso*, nome adaptaĵo de la organismo kiu permesas la eniradon en la gastiganta ĉelo. Ili estas unuĉelaj, formas sporojn kaj ne havas movostrukturojn kiel flageloj aŭ pseŭdopodoj, escepte en kelkaj etapoj de la gametoj. Inter la malsanoj okazigitaj de tiuj organismoj estas la kokcidiozo, la malario kaj la babeziozo.

Sporozoito estas etapo de la vivociklo de parazito protozoa dum kiu tiu povas infekti novajn gastigantojn. La sporozoitoj formiĝas per sporogonio, kiu estas la multobla divido de sporo aŭ zigoto, el kiuj ĉiu fragmento okazigas po unu sporozoiton. Tio estas karaktero de multaj apikompleksoj.

## Notoj
# Makako

| Kiel legi la taksonomion**Makako** |
| --- |
|  |
|  Macaca mulatta |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Mamuloj *Mammalia*  |
| Subklaso:
 | Placentuloj *Eutheria*  |
| Ordo:
 | Primatoj *Primates*  |
| Familio:
 | Cerkopitekedoj *Cercopithecidae*  |
| Subfamilio:
 | Cercopithecinae  |
| Genro:
 | **MakakoMacaca* Lacepede, 1799 |

 |
| Tipa specio
 |
| Magoto *Simia inuus* Linnaeus 1758 = *Simia sylvanus* Linnaeus 1758 |
|  |
| Specioj
 |
|
vidu tekston

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Makako
 |

 |
|  |

**Makako** (*Macaca*) estas genro da simioj de la Malnova Mondo. Makakoj vivas en Azio de Hindio kaj Tibeto orienten ĝis Sulaveso, Javo, la Filipinoj kaj Japanio. Unu specio, la magoto (*Macaca sylvanus*), vivas en Nordorienta Afriko kaj Ĝibraltaro. En 2005 por la unua fojo dum pli ol 100 jaroj oni malkovris novan specion, *Macaca munzala*, el Arunaĉal-Pradeŝo (Nordorienta Hindio).

Tiuj orientalisaj kaj palearktisaj bestoj ofte estas uzataj por medicina esplorado, ĉar iliaj genoj multe similas al tiuj de la homo.

En 1990 oni malkovris ke preskaŭ ĉiuj (90%) malsovaĝaj makakoj estas kontaĝitaj per la viruso Herpeto-B. Tio ne ĝenas la makakojn, sed kiam la homo estas kontaĝita per ĝi, morto povas esti la rezulto.

## Taksonomio

* **Genro *Macaca* (Makakoj)**
	+ *Macaca sylvanus* Magoto
	+ *Macaca silenus*
	+ *Macaca nemestrina*
	+ *Macaca leonina*
	+ *Macaca pagensis*
	+ *Macaca siberu*
	+ *Macaca maura*
	+ *Macaca ochreata*
	+ *Macaca tonkeana*
	+ *Macaca hecki*
	+ *Macaca nigriscens*
	+ *Macaca nigra*
	+ *Macaca fascicularis* - Longvosta makako
	+ *Macaca arctoides*
	+ *Macaca mulatta* Rezuso
	+ *Macaca cyclopis*
	+ *Macaca fuscata*, ankaŭ Japana makako
	+ *Macaca sinica*
	+ *Macaca radiata*
	+ *Macaca assamensis* - Asama makako
	+ *Macaca thibetana*
	+ *Macaca munzala* Arunaĉala makako

## Referencoj
# Merozoito

Ĝenerala vivociklo de apikomplekso: 1-zigoto, 2-sporozoitoj, 3-merozoitoj, 4-gametocitoj.
**Merozoito** estas etapo de la vivociklo de parazito protozoa, kiu rezultas de la neseksa reproduktado pere de multobla divido (**merogonio** aŭ skizogonio). Dum la merogonio, al nukleo dividiĝas kelkajn fojojn kaj ĉiu fragmento, je la rompo de la ĉelo, akiras parton de la citoplasmo. La patra ĉelo estas nomata **meronto** (aŭ skizonto) kaj la rezultaj ĉeloj estas nomitaj merozoitoj. Tio estas karaktero de multaj apikompleksoj.

En la malario (*Plasmodium*), la merozoitoj infektas la eritrocitojn kaj reproduktiĝas nesekse ene de ili. La eritrocitoj rompiĝas liberigate la merozoitojn kiuj sekve infektas aliajn eritrocitojn.

## Notoj
# Gametocito

Ĝenerala vivociklo de apikomplekso: 1-zigoto, 2-sporozoitoj, 3-merozoitoj, 4-gametocitoj.
**Gametocito** estas ĝermoĉelo el kiu formiĝas la gametoj. La gametocito povas dividiĝi per mitozo por krei aliajn gametocitojn aŭ per mejozo por krei gametojn dum la gametogenezo. La masklaj gametocitoj estas nomitaj spermatocitoj kaj la inaj oocitoj.

Gametocito aŭ gamonto estas ankaŭ unu de la etapoj de la vivociklo de parazito protozoa, kiu rilatas al la seksa reproduktado. La gametocitoj per divido rezultas en gametoj, procezo kiu nomiĝas gametogonio. Tio estas karaktero de multaj apikompleksoj.

Gametocitoj de *Plasmodium falciparum*.
En la malario (*Plasmodium*), la merozoitoj povas reinfekti la eritrocitojn (plej parte) aŭ konvertiĝi en gametocitoj kaj masklaj kaj inaj (kelkaj). Se la gastigatno estas pikita de moskito, la gametocitoj pasas al tiu, en kiu ili rezultos en po 4-8 mikrogametoj por gametocito maskla kaj po uni makrogameto por gametocito ina. Kiam fuziiĝas ambaŭ gametoj, tio rezultas en unu zigoto.

## Notoj
# Vivciklo (biologio)

En la biologio **vivociklo** aŭ **vivciklo** estas la tuto de vivo-fazoj de organismo inkluzive ties ĉefajn seksajn stadiojn. Depende de la tipo de organismo ekzistas tri malsamaj tipoj de mejozaj aŭ reduktoĉeldividiĝaj cikloj:

* gameta mejozo
* spora mejozo
* zigota mejozo
# Mastro (biologio)

**Mastro** (aŭ gastiganto) aŭ **suscepto** en la biologio nomiĝas organismo, kiu krom sin mem ankaŭ unu aŭ plurajn aliajn organismojn provizas per vivnecesaj nutraĵoj. Se la mastro el tio profitas je daŭra avantaĝo, la rilato nomiĝas simbiozo, alikaze temas pri parazitismo.
# Sporozoito

Ĝenerala vivociklo de apikomplekso: 1-zigoto, 2-sporozoitoj, 3-merozoitoj, 4-gametocitoj.
**Sporozoito** estas etapo de la vivociklo de parazito protozoa dum kiu tiu povas infekti novajn gastigantojn. La sporozoitoj formiĝas per sporogonio, kiu estas la multobla divido de sporo aŭ zigoto, el kiuj ĉiu fragmento okazigas po unu sporozoiton. Tio estas karaktero de multaj apikompleksoj.

Por ekzemplo, en la malario (*Plasmodium*), la sporozoito estas la fazo en kiu la parazito pasas de la moskito al la homo. La sporozoitoj disvolviĝas en la salivaj glandoj de la moskito, pasas al la homo dum la pikado de la moskito kaj parazitas la hepatocitojn (ĉeloj de la hepato).

## Notoj
# Vaskulo

**Vaskulo** estas ujo aŭ tubo tra kiu fluas likvaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por anatomio kaj botaniko.

## Anatomio

**Vaskulo** estas organa tubo, tra kiu fluas sango, limfo (komuna vorto por arterioj, vejnoj, limfotuboj).

* Sinonimoj:

Angio - Vazo

* Parencaj esprimoj:

Arterio - Dukto - Kapilaro - Vejno

## Botaniko

**Vaskulo** estas tubeto el vico de longe cilindraj ĉeloj, konduktantaj la alsupran sevon ĉe la vaskulplantoj; la ĉefa elemento de ksilemo kaj de ligno.

**Perfekta vaskulo** estas traĥeo.

**Neperfekta vaskulo** estas traĥeido.
# Hepatocito

La **hepatocito** aŭ **hepatoĉelo** estas la ĉelo propra de la hepato kaj kiuj formas ties parenkimon. Tiuj ĉeloj konstituas ĉirkaŭ 80% de la pezo de la tuta ĉelaro de la hepata histo. La hepatocito utilas por stokado aŭ liberigo de glukozo, kadre de hipoglukemio aŭ hiperglukemio. Aliaj funkcioj estas la katabolo de toksoj kaj kuraciloj, la formado de galo, la metabolo de lipidoj, la sintezigo de proteinoj kaj la metabolo de hidratoj de karbono.

## Notoj
# Antaŭulo

**Antaŭulo** estas tiu, kiu venas antaŭe en la tempo (kiel reĝo, heredinto). La mala vorto estas posteulo.

## Lingva noto

Notu ke la formo de la vorto oficiale estas "*antaŭulo*" (ne "antaŭeulo").

Tiu estas male al la malantaŭulo, kies direkta termino estas "*posteulo*". Ĉar la vorto "*postulo*", deriviĝas el la vorto "*postuli*". Tiele por esprimi la malon de antaŭulo oni uzas la formon *posteulo.*

## Vidu ankaŭ

* Dinastio
* Etno
* Familio
* Genealogio
* Gento
* Parenceco
* Praulo
# Gameto

Homaj gametoj (ovoĉelo kaj spermoĉelo)
**Gameto** estas genera ĉelo, seksa ĉelo (tipe unuploida), destinita unuiĝi kun sekse diferenca gameto, el kio rezultas zigoto (duploida).

Gametoj estas virseksaj (spermatozooj) kaj inseksaj (ovoloj).

Gametocito estas ĝermoĉelo el kiu formiĝas la gametoj. La gametocito povas dividiĝi per mitozo por krei aliajn gametocitojn aŭ per mejozo por krei gametojn dum la gametogenezo. La masklaj gametocitoj estas nomitaj spermatocitoj kaj la inaj oocitoj.

## Referencoj
# Mordaĵo

Anglastila ĉevalbrido, kie videblas la mordaĵo
**Mordaĵo** estas tipo de brido uzata en rajdaj aktivecoj, kutime farita el metalo aŭ sinteza materialo, kaj lokigita en la buŝo de ĉevalo aŭ de alia ekvedo, kiu helpas la rajdanton en komunikado kun la animalo. Ĝi restas en la buŝo de la animalo en interdenta regiono kie ne estas dentoj fakte inter incizivoj kaj premolaroj. Ĝi ligiĝas al la ĉevala kapo pere de brido kaj havas rimenojn ligitajn por la uzado fare de la rajdanto. Kiam tiu tiras el la bridoj, la ĉevalo sentas en sia buŝo la mordaĵon kaj bremsas.

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2013-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2013-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Bit article from Equestrian magazine Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Article on use and effects Arkivigite je 2013-06-29 per Archive.today
# Saliva glando

Salivaj glandoj ĉe homo:
 1. Parotida glando,
 2. Submandibla glando,
 3. Sublanga glando.
La **salivaj glandoj** estas glandoj, kiuj produktas likvaĵon, la salivon. La rolo de salivo estas humidigi la mukozojn de la supra digesta sistemo, partopreni en la unuaj etapoj de digesto kaj faciligi la progresadon de manĝaĵoj de la faringo al la ezofago kaj la stomako (eĉ eble kiel defenda rimedo). La salivaj glandoj estas glandoj kun eksokrina sekrecia reĝimo.

Distingeblas la akcesoraj salivaj glandoj (mikroskopaj) tegantaj la buŝan mukozon el la tri ĉefaj paroj de salivaj glandoj (makroskopaj):

* la parotidaj glandoj (aŭ parotidoj), la plej grandaj ambaŭflanke de la vizaĝo,
* la submandiblaj glandoj (aŭ submakzelaj glandoj), sub la makzelo,
* la sublangaj glandoj, sub la lango.
# Modera klimato

Modere varma zono - sur la verda parto de la mapo
La **modera klimato** aŭ **mezvarma klimato** regas en zono inter la subtropikoj kaj la polusa cirklo.

## Karaktero

La modera klimato montras klare distingeblajn sezonojn kaj ekzistas sur ambaŭ duongloboj (hemisferoj). Ĝi entenas de la milda oceana klimato - kiun karakterizas etaj temperaturaj ŝanĝiĝoj kaj granda kvanto de precipitaĵoj - ĝis kontinenta klimato, kiun karakterizas grandaj temperaturaj ŝanĝiĝoj kaj malgranda kvanto de precipitaĵoj, do relativa sekeco.

## Subdivido

Oni dividas la mezvarman klimatan zonon je tri diversaj subregionoj: la modere varma, la modere malvarmeta kaj la modere malvarma zonoj. La mezuma jara temperaturo estas proksimume 8 celsiusaj gradoj.

### Modere varma zono

por la modere varma zono ekzistas du diversaj difinoj:

1) Areoj kun mezuma temperaturo de super 20 celsiusaj gradoj en la plej varma monato (pli ofte uzata difino)

2) Areoj kun mezuma temperaturo de super 10 celsiusaj gradoj en la plej varma monato kaj super 0 celsiusaj gradoj en la plej malvarma monato

### Modere malvarmeta zono

por la modere malvarmeta zono ekzistas du diversaj difinoj:

1) temperaturo en plej varma monato super 10, sed sub 20 celsiusaj gradoj

2) Areoj kun meztemperaturo de super 10 celsiusaj gradoj en la plej varma monato kaj super 0 celsiusaj gradoj en la plej malvarma monato

### Modere malvarma zono

* jara averaĝa temperaturo sub 0 kaj samtempe meztemperaturo de super 10 celsiusaj gradoj en la plej varma monato. (meztemperaturo de sub 10 celsiusaj gradoj en la plej varma monato apartenas al malvarma zono)

ekzemple Siberio, Kola-duoninsulo

## Vegetaĵaro

La vegetaĵaro dependas de la zona tipo (pingloarboj, falfoliaj arboj, stepa gresaro, eĉ dezerta plantaro)

## Vidu ankaŭ

* Ĉinujo-klimato
* Klimata klasifiko de Köppen
* Klimata zono
* Malvarmeta klimato (tundra klimato)
* Kontinenta-mediteranea klimato
* Tropikoj

## Eksteraj ligiloj

* Resume pri la mezvarma zono Arkivigite je 2008-12-01 per la retarkivo Wayback Machine (germanalingve)
# Sangotransfuzo

Sangotransfuzo.
**Sangotransfuzo** estas ĝenerale la procezo de ricevado de sangproduktoj en onies cirkuladon intravejne. Transfuzoj estas uzitaj kontraŭ diversaj malsanoj por anstataŭigi perditajn konsisterojn de la sango. Fruaj transfuzoj uzis tutan sangon, sed moderna medicino ofte uzas nur konsisterojn de la sango, kiel ekzemple eritrocitoj (ruĝaj globuloj), leŭkocitoj (blankaj globuloj), plasmo, koaguliĝfaktoroj, kaj trombocitoj (sangoplatetoj).

Historie, eritrocit-transfuzo estis pripensita, kiam la hemoglobina nivelo falis sub 10 g/dL aŭ hematokritoj (frakcio de volumeno de eritokritoj en la sango) falas sub 30% (la "10=/=30 regulo"). Ĉar ĉiu unuo de sango fakte portas riskojn, ellasilnivelo sub la nivelo de tio ĉe 7-8 g/dL nun estas kutime utiligita ĉar oni montris, ke tio havas pli bonajn rezultojn en pacientoj.

Vitro uzata en antikva metodo de sangotransfuzo.
Pacientoj kun malbona oksigensaturiĝo povas bezoni pli da sango. La konsila singardo por uzi sangotransfuzon nur kun pli severa anemio estas rilata al indico ke rezultoj estas plimalbonigitaj se pli grandajn kvantojn oni ricevas. Oni povas pripensi transfuzon por homoj kun simptomoj de kardiovaskula malsano kiel ekzemple brustodoloro aŭ spirmanko. En kazoj kie pacientoj havas malaltajn nivelojn de hemoglobino sed estas kardiovaskule stabila, perintesta fero estas preferata opcio surbaze de kaj efikeco kaj sekureco.

Ne permesas transfuzi homajn ruĝajn globulojn de iu ajn homo al iu ajn alia, oni devas respekti la akordigeblecon de la sangogrupo de la donanto kun tiu de la ricevanto.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Sangobanko
* Sangodonaco
* Sangeltiro
# Imunigo

Imunigo de infano kontraŭ poliomjelito
**Imunigo** estas la enmeto de imunogeno en la korpon de mamulo aŭ homo, por ke ĝi inicu imunreagon. Kiam oni faras tion por kontaktigi la imunsistemon kun patogeno (malsaninicilo), por ke ĝi protektu sin kontraŭ infektomalsano, tiam oni nomas la imunigon vakcino.

Sciencistoj kiel Louis Pasteur kaj Robert Koch multe esploris imunigon.

Ekzistas aktiva kaj pasiva imunigo.

## Aktiva imunigo

Ĉe aktiva imunigo (protektiga vakcino) la patogeno, kontraŭ kiu la paciento estas vakcinata, estas inokulita en malforta versio, por ke la korpo kreu la antikorpetojn por lukti kontraŭ la patogenon. Kreiĝas memorĉeloj, kiu imunigas la korpon, ĉar ili memoros pri la viruso.
Kiam iu ne estas protektige vakcinata kaj ricevas la viruson, tiam resaniga vakcino povas helpi.

## Pasiva imunigo

Ĉe pasiva imunigo la korpo ricevas specifajn antikorpetojn (resaniga vakcino). La korpo ne devas mem krei ilin. La avantaĝo estas pli rapida efiko. Malavantaĝo estas, ke la protekto ekzistas nur tiom longe kiom ekzistas la antikorpetoj. Oni uzas pasivan imunigon, kiam ne estas sufiĉe da tempo por aktiva imunigo.

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2008-06-22 per la retarkivo Wayback Machine
# Ĉela diferenciĝo

**Ĉela diferenciĝo** estas proceso en kiu praĉeloj kaj nematuraj ĉeloj ricevas sian finan fenotipon. Dum la diferenciĝo iuj genoj estas aktivigataj, kaj aliaj genoj malŝaltataj, sed la ĉela genaro ne ŝanĝiĝas. La ĉelo ŝanĝas dum la diferenciĝo sian formon, grandecon kaj la proteinojn, kiujn ĝi produktas.
# Ĉelmembrano

| Ĉelmembrano
 |
| --- |
|  |
| **ĉelparto apartigilo**  |
| **membrano** |
|  |

Diagramo de ĉela membrano kun anglalingvaj nomoj.
Skemo de tipa animala ĉelo, montranta subĉelajn erojn. Organetoj: (1) nukleolo (2) kerno (3) ribosomo (4) veziketo (5) malglata endoplasma retikulo (ER) (6) Golĝi-aparato (7) Ĉelskeleto (8) glata ER (9) mitokondrio (10) lizosomo (11) citoplasmo (12) Peroksisomo (13) centrioloj (14) Ĉelmembrano
**Ĉelmembrano** (*plasmalemma*) - duontralasa biologia membrano, kiu izolas ĉelan internaĵon de ekstero. La membrano konsistas el du tavoloj de fosfolipidoj kaj proteinoj. Membranproteinoj estas aŭ ligitaj al fosfolipida tavelo (ekstera aŭ interna), aŭ traiĝanta de ambaŭ tavoloj.

## Funkcioj

La ĉelmembrano ĉirkaŭas la ĉelplasmo de ĉelo, kaj en animaloj, izolas la enĉela partoj el la ekstera medio, tiel ĝi havas rolon simila al haŭto. En fungoj, kelkaj bakterioj, kaj plantoj, ĉela muro estas la plej ekstera limo; krom la ĉela muro havas la rolon de struktura subteno, kaj la ĉelmembrano ankoraŭ havas la rolon de elektanta limo. La ĉela membrano ankaŭ alfiksas la ĉelskeleton kaj fiksas la formon de la ĉelo. Plue, ĝi helpas fiksi la ĉelon al eksterĉela matrico, kiu helpas ariĝi ĉelojn por formi histoj.

La ĉelmembrana limo estas duontralasa, tiel ĝi povas elekti kion eniĝas kaj foriĝas el la ĉelo. Do, ĝi helpas la movo de materialaĵoj kiujn bezonas la ĉelo por vivi. Movo povas esti pasiva, okazanta sen energio de la ĉelo, aŭ aktiva, bezonanta de energio ĉela.

Proteinoj en la ĉela membrano povas esti molekulaj signaloj, kiuj ebligas al ĉeloj interkomuniki. Proteinaj akceptaĵoj troviĝas ĉie kaj povas ricevi signalojn de la medio kaj de aliaj ĉeloj. Tiuj signaloj estas ŝanĝitaj en formojn, kiujn la ĉelo povas uzi por reagi. Aliaj proteinoj sur la surfaco de la ĉela membrano estas markiloj, kiuj identiĝas la ĉelo al aliaj ĉeloj. La interagoj de tiaj markiloj kun iliaj respektivaj akceptaĵoj estas kiel funkcias la interĉela ago de la imunsistemo.