# Institucio Smithsonian

| Institucio Smithsonian
 |
| --- |
| Smithsonian Institution |
|  |
|  |
|  |
| **institucio neprofitcela organizaĵo muzeo**  |
| Komenco
 | 10-a de aŭgusto 1846 vd |
| Geografia situo
 | 38° 53′ 35″ N, 77° 1′ 28″ U (mapo)38.893055555556-77.024444444444 |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Vaŝingtono
 |
| **Poŝtkodo** | 20013
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Institucio Smithsonian (Centra Vaŝingtono)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|
Institucio Smithsonian
 |
| **Fondinto*j | James Smithson • Joel Roberts Poinsett vd |
| **Lingvoj** |
angla lingvovd |
| **Filioj** | Muzeo Smithsonian de Usona Arto Bibliotekoj kaj Arkivoj Smithsonian Smithsonian Latino Center (en)  Azi-Pacifik-Usonana Centro Smithsonian Folkways Records Museum Conservation Institute (en)  Smithsonian Conservation Biology Institute Smithsonian Marine Station at Fort Pierce (en)  Arĥivoj de Usona Arto Smithsonian Gardens (en)  Arts and Industries Building (en)  Smithsonian Scientific Diving Program (en)  Smithsonian Enterprises (en)  Archives of American Gardens (en)  Nacia Muzeo de Azia Arto Centro por Astrofiziko Harvard-Smithsonian Smithsonian Books (en)  Smithsonian Institution Scholarly Press (en)  Smithsonian-Mason School of Conservation (en)  Smithsonian Tropical Research Institute (en)  Woodrow Wilson International Center for Scholars Nacia Poŝta Muzeo Arĥivoj de la Institucio Smithsonian Astrofizika Observatorio Smithsonian Smithsonian Environmental Research Center (en)  Muzeo Smithsonian de Dezajno Cooper Hewitt Renwick Gallery (en)  Muzeo Hirshhorn kaj Skulptaĵĝardeno Nacia Muzeo de Afrika Arto Nacia Portreta Galerio Nacia Muzeo de la Indiano Nacia Muzeo de Usona Historio Nacia Muzeo de Natura Historio Anacostia Community Museum (en)  Vaŝingtona Bestoĝardeno Nacia Aviada kaj Kosma Muzeo Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo Arthur M. Sackler Gallery (en)  Artogalerio Freer Centro Smithsonian por Folklora Vivo kaj Kultura Heredaĵo Smithsonian Field Book Project (en)  eksa eldonejo Smithsonian Institution Press (1966–2005) Smithsonian Folkways Recordings (en)  (1987–)  vd |
| **Posedatoj** | Gachalá Emerald (en)  Nymph (en)  Olomana (en)  Ĝardeno Enid A. Haupt Safira Kolĉeno Bismarck Harmony in Blue and Gold: The Little Blue Girl (en)   vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | organizaĵo laŭ 501(c)(3)
 |
|  |

La "Kastelo" (1847), nome unua konstruaĵo de la institucio kaj ankoraŭ ties ĉefa sidejo.
La **Institucio *Smithsonian (angle *Smithsonian Institution*), starigita en 1846 "por pliigo kaj disvastigo de sciaro", estas grupo de muzeoj kaj priserĉejoj administrataj de la usona registaro. Origine organizita kiel "United States National Museum" (Usona Nacia Muzeo), tiu nomo malvalidiĝis kiel administra ento en 1967.

Kromnomata "*the nation's attic*" (nacia mansardo) pro ties eklektika enhavo de 137 milionoj da aĵoj, la institucia vaŝingtona kerno de deknaŭ muzeoj, naŭ priserĉejoj kaj bestoĝardenoj- el kiuj multe estas historiaj aŭ arkitekturaj majstroverkoj- estas la plej granda tia komplekso en la mondo. Aldonaj konstruaĵoj situas en Arizono, Marilando, Novjorkio, Virginio, Panamo kaj aliloke, kaj 168 aliaj muzeoj estas aliĝoj al *Smithsonian Institute*.

La 30 milionoj da ĉiujaraj vizitantoj de la Institucio estas akceptataj senpage; fondusoj devenas el la propra havaĵo de la Institucio, privataj kaj entreprenaj kontribuoj, membraro, registara elteno, kaj vendado.

Instituciaj publikaĵoj estas la gazetoj *Smithsonian* kaj *Air & Space*. Folkways Records estas diskeldonejo de la institucio, kiel filio de Smithsonian Folkways.

## Revigliĝo de endanĝeraj lingvoj

La *Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage* (Smithsonia Centro por Folklora kaj Kultura Heredaĵoj) agadas por la kultura kaj lingva revivigliĝo de minacataj lingvoj kaj ekzamenas la gravecon konservi lingvan diversecon, kaj esploras pri la fortoj, kiuj minacas silentigi endanĝerigitajn lingvojn, kaj la klopodojn kontraŭbatali ilin. Kun lingvoj malaperantaj je rapideco de unu ĉiujn 14 tagojn, ĉi tiu problema perdado de la lingva diverseco egalas al la perdo de biologia diverseco - tamen restas plejparte neagnoskata. La iniciato de la Smithsonian Institute 'Recovering Voices' (Rekuperi Voĉojn) donas aliron al parolantoj de endanĝerigitaj lingvoj, kulturaj fakuloj, esploristoj kiel maniero trakti la preventon de tutmonda lingvoperdo, ŝlosila agado por subteni sistemojn de indiĝenaj scioj kaj kulturaj identecoj en komunumoj tra la mondo.

## Institucioj

Iuj el la institucioj, kiuj jam havas proprajn esperantajn artikolojn, estas:

* Muzeo Smithsonian de Dezajno Cooper Hewitt
* Nacia Muzeo de Afrika Arto
* Nacia Portreta Galerio
* Nacia Muzeo de la Indiano
* Nacia Muzeo de Usona Historio
* Nacia Muzeo de Natura Historio
* Vaŝingtona Bestoĝardeno
* Nacia Aviada kaj Kosma Muzeo
* Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo

Se vi en la informkesto dekstre trovas plian institucion kun esperanta titolo en ne helbluaj, sed malhelbluaj literoj, tio signifas ke intertempe kreiĝis plia esperanta artikolo. Tiun titolon eblos listigi kun la aliaj ĉi-supre.

## Referencoj

## Literaturo

* Nina Burleigh, Stranger and the Statesman: James Smithson, John Quincy Adams, and the Making of America's Greatest Museum, The Smithsonian, HarperCollins, September 2003, hardcover, 288 pages, ISBN 0-06-000241-7
* Heather Ewing (2007). The Lost World of James Smithson: Science, Revolution, and the Birth of the Smithsonian. Bloomsbury. ISBN 978-0-7475-7653-2.

## Vidu ankaŭ

* *Folkways Records*, diskeldonejo
* *Smithsonian Conservation Biology Institute*, biologia instituto kiel eblas diveni el la angla nomo
* *Woodrow Wilson International Center for Scholars*, centro por edukistoj

## Eksteraj ligiloj

* Retejo de Smithsonian Institution
* Muzemapo
* Retejo de Smithsonian Collections Search Center
* Retejo de Smithsonian Education
* Retejo de Smithsonian Wild Arkivigite je 2013-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de Smithsonian Institution Scholarly Press Arkivigite je 2016-05-22 per la retarkivo Portuguese Web Archive
* Smithsonian Collections Search Center.