Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fungoscienco

Fungo
**Fungoscienco** aŭ **fungologio**,, antaŭe ĝis 2020 alternative ankaŭ (sed nun evitinde) **mikologio** kaj **micetologio**, estas scienco pri fungoj, pri ilia taksonomio, morfologio, biologio, fiziologio, biogeografio, ilia rolo en la naturo kaj en la vivo de homoj.

Charles de l'Écluse, "Rariorum plantarum historia : Fungorum in Pannoniis observatorum brevia historia" (1601). En tiu libro aperis bildoj de 117 fungoj el okcidenta Hungario. La fungosciencisto Jean-Jacques Paulet proponis en 1795 la nomon «mikologio» (france *mycologie*), oni favoris ĉi-tiun nomon kontraŭ «fungologio» (france *fungologie*).

Fitopatologio estas grava fako de fungoscienco. Jam en la notoj de antikvaj popoloj (asiroj, babilonianoj, grekoj) kaj en skriboj de la judoj aperas mencio de malsaniĝo de plantoj, ĉefe de cerealoj. Ili tiam ne konis la fungon mem kiel damaĝulon, sed mallaŭdis la pli superajn fortojn, parte la malfavoran veteron.

## 19-a jarcento

Christian Hendrik Persoon (1761–1836), Lewis David von Schweinitz (1780–1834), Elias Magnus Fries (1794–1878) kaj Harald Othmar Lenz estis patroj de la nova fungoscienco.

Aliaj sciencistoj estis :

* Samuel Frederick Gray - Taksonomio
* Petter Adolph Karsten
* Joseph-Henri Léveillé - Taksonomio
* Lucien Quélet - Taksonomio
* Paul Kummer - Taksonomio
* Narcisse Théophile Patouillard - Taksonomio
* Edmond Tulasne - rusto-, karbo-, askomicetoj
* Julius Oscar Brefeld
* Miles Joseph Berkeley - Biologio kaj ekologio
* Anton de Bary
* Pier Andrea Saccardo - Taksonomio

La verko de Anton de Bary *Morphologie und Physiologie der Pilze, Flechten und Myxomyceten* (1866) estas certe la unua libro de fungoscienco.

Fungoscienco de la 19-a jarcento rolis grave en la institucio de la sciencaj nomoj.

## 20-a jarcento

Gravaj fungistoj estis:

* William Alphonso Murrill
* Hans Kniep
* Ernst Gäumann
* Rolf Singer
* Gustav Gassner
* Hans Burgeff - Mykorrhiza ĉe la Orchidaceae kaj la Ericaceae
* Roger Heim
* Kumagusu Minakata
* David Aurora

Dum la 20a jarcento, la studoj de la formoj de la askofruktoj, de la sporoj, la formado de la konidio kaj finfine DNA kriterioj (kun la inventaĵo de la PĈR) ebligis novan taksonomion.

## 21-a jarcento

En 2007, Hibbett kaj 66 aŭtoroj interalie Klaŭdo Roux priskribis novan konsentan taksonomion.

## Fontoj

Germana kaj franca vikipedio

## Notoj kaj referencoj
# Tipo-specio

**Tipo-specio** aŭ **tipa specio** fiksas la nomon de genro (aŭ de taksono en rango malpli alta ol genro).

Strikte dirite, tipo-specio ekzistas nur en la zoologia nomenklaturo. Kiel tion difinas artikolo 42.3 de la *ICZN*, la tipo de la nomo de genro aŭ subgenro estas la "tipo-specio". Ĉi tio difiniĝas kiel "iu specio kiu estas la nom-dona tipo de iu genro aŭ subgenro". La specia nomo laŭvice ligiĝas kun la tipo-specimeno.

En la botanika nomenklaturo, la tipo de nomo de genro aŭ specio estas specimeno (aŭ ilustraĵo) (*ICBN*, artikoloj 10.1, 8.1 and 10.4). Tiu ĉi tipo kutime estas la tipo de inkluzivita specio: tiukaze oni povas tion indiki per la nomo de ĉi tiu specio (artikolo 10.1). Oni nomas ĉi tiu specion la "tipo-specio" sed la esprimo ne havas oficialan statuson. La botanikan tipo-specimenon oni kutime nomas "tipo-specimeno".

Sekve, la du difinoj estas ĝenerale identaj en la uzado, sed ili diferencas formale.
# Fenetiko

*Fenetiko tute ne estu konfuzata kun Fonetiko, nome studo de parolaj sonoj, spite similon je prononco.*
En biologio, **Fenetiko**, konata ankaŭ kiel **taksometriko**, estas klopodo klasigi organismojn baze sur ĝenerala simileco, kutime en morfologio aŭ aliaj observeblaj trajtoj, senkondidere de ties filogenetiko aŭ evolua rilato. Ĝi estas tre proksima rilata al la numera taksonomio kio ligiĝas al la uzado de numeraj metodoj por taksonomia klasigado. Multaj fakuloj kontribuis al disvolviĝo de la Fenetiko, sed plej influaj estis Peter Sneath kaj Robert R. Sokal. Ties libroj estas ankoraŭ unuarangaj referencoj por tiu sub-fako, kvankam nune iome eksmodigitaj kaj nerepresitaj.

## Notoj
# Simpleziomorfo

En kladistiko, **simpleziomorfo** aŭ **simpleziomorfa karaktero** estas pratrajto kunhavata de du aŭ pliaj taksonoj. **Pleziomorfo** aludas al la pratrajto mem, kutime per aludo al alia, pli devena trajto. Simpleziomorfa trajto estas ankaŭ kunhavata kun aliaj taksonoj kiuj havas pli fruan lastan komunan praulon kun la taksonoj konsiderendaj.
# Datumbazo

| Datumbazo
 |
| --- |
|  |
| **datumaro • verko • cifereca objekto • dateno** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | datumo rikordo datenbanka skemo integrecaj limoj tabelo datenvortaro datumbazo  vd |

 |
|  |

**Datumbazo** estas kolekto de interligitaj datumoj uzataj de pluraj aplikaĵoj per datumbaz-manipuliloj (DBM).

Dum **datumbanko** estas kolekto da datumoj (datumbazoj, dosieroj) pri iu aplikkampo, en NPIV ankaŭ aperas la rilata vorto **datenbanko**. Ankaŭ kelkfoje la vorto **informtenejo** aŭ **datumaro** estas uzata.

Ekzistas multe da manieroj organizi datumojn, kaj konsekvence tiom multe da tipoj da datumbazoj. Inter ili: hierarkia, reta, rilata, objektema, logika (decida)...

Nun la plej kutima modelo estas tiu de rilataj datumbazoj. Plej kutime oni rilatas kun ili per lingvo SQL. Ekzemploj de rilataj datumbaz-manipuliloj: Microsoft Access, Ingres, Oracle aŭ MySQL.

Datumbaza normigo estas teĥniko por fasonado de datumbazoj. Ĝi servas du celojn: la efika uzado de memoro kaj la evito de multnombra konservado de la samaj datumoj, ebla fonto de eraroj.

## Kelkaj datumbazoj

* *Internet Broadway Database*
* Monda Datenbazo pri Protektitaj Areoj

## Vidu ankaŭ

* Datum-scienco
* Indekso
* MySQL

## Eksteraj ligiloj

* Datumbazo Arkivigite je 2003-12-07 per la retarkivo Wayback Machine en Komputada Leksikono
# Incertae sedis

La birdospecio *Amaurocichla bocagei* apartenas al nekonata familio
Incertae sedis (estas latina vorto por "de necerta lokigo" aŭ laŭlitere "de necerta sidejo"), laŭ mallongigo "inc. sed.", estas teknika termino uzata por difini taksonomian grupon kies ampleksaj rilatoj estas ĉu nekonataj ĉu nedifinitaj.

Tiel, se la genro Homo, kiu enhavas specion *Homo sapiens*, estus enigma kaj malaperus la konataj rilatoj kun parencaj taksonoj ĉe Homenoj aŭ aperus novaj, tiu genro estus nomata *Homo incertae sedis*.

Se ekzistas konfliktaj rezultoj aŭ se ne estas interkonsento inter fakuloj pri tio, kiel iu taksono rilatas al aliaj organismoj, tiu estos nomata *incertae sedis* ĝis kiam la konflikto estos solvita.

## Notoj
# Bibliografia kodo

La **bibliografia kodo** aŭ angle **bibcode** (ankaŭ konata kiel la "refcode", refkodo) estas kompakta identigilo uzita per kelkaj astronomiaj komputilaj sistemoj por unike precizigi literaturoreferencojn. La Bibliographic Reference Code (REFKODO, Bibliografia Referenckodo) estis origine evoluigita por esti uzita en SIMBAD kaj la NASA/IPAC Ekstergalaksia Datenbanko (NED), sed ĝi iĝis fakta normo kaj nun estas uzata pli vaste, ekzemple, fare de la NASA Astrofizika Daten-Sistemo kiu kreis kaj preferas la esprimon "bibcode" . La kodo havas fiksan longon de 19 signoj kaj havas la formon

YYYYJJJJJVVVVMPPPPA,
kie YYYY estas la kvarcifera jaro de la referenco kaj JJJJJ estas kodindiko pri kie la referenco estis publikigita. Okaze de revuoreferenco, VVVV estas la volumonumero, M indikas la sekcion de la revuo kie la referenco estis publikigita (ekz., L por leterosekcio), PPPP donas la ekan paĝnumeron, kaj A estas la unua litero de la familia nomo de la unua verkinto. Punktoj (.) uziĝas por neuzataj kampoj kaj por plenigi kampojn ĝis ilia fiksa longo se tro mallongaj; Punktplenigado estas farata dekstraflanke por la publikigokodo kaj maldekstre por la volumonumero kaj paĝnumero. Jen kelkaj ekzemploj de la kodo:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bibcode
 |  | Referenco
 |
| 1974AJ.....79..819H |  |  (1974) “Astrometric study of four visual binaries”, *The Astronomical Journal* **79**, p. 819–825. doi:10.1086/111614.  |
| 1924MNRAS..84..308E |  |  (1924) “On the relation between the masses and luminosities of the stars”, *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **84**, p. 308–332.  |
| 1970ApJ...161L..77K |  |  (1970) “Discovery of circularly polarized light from a white dwarf”, *The Astrophysical Journal Letters* **161**, p. L77–L79. doi:10.1086/180574.  |

## Referencoj

## Fonto

*En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el vikipedia artikolo Bibcode angle.*

```

```
# University of Chicago Press

| University of Chicago Press
 |
| --- |
|  |
|  |
| **universitata eldonejo libroeldonejo**  |
| Komenco
 | 1891 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | Ĉikago
 |
| **Posedata de** | Universitato de Ĉikago vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La eldonejo *University of Chicago Press* - prononco laŭ sistemo IFA jˌuːnɪvˈɜːsᵻɾi ˈʌv ʃᵻkˈɑːɡo͡ʊ pɹˈɛs - estas la plej granda kaj unu el la plej malnovaj universitataj eldonejoj en Usono, fondita en 1891. Ĝi estas funkciigita fare de la Universitato de Ĉikago kaj publikigas larĝan gamon de akademiaj titoloj, inkluzive de *The Chicago Manual of Style*, La Ĉikaga Manlibro de Stilo, stila gvidlibro pri la usona variaĵo de la angla lingvo, krome multajn akademiajn ĵurnalojn kaj monografiojn en la akademiaj kampoj.

Unu el ĝiaj kvazaŭsendependaj projektoj estas la *BiblioVault*, cifereca deponejo por sciencaj libroj, kiu servas kiel distruibuejo por pli ol 90 akademiaj eldonejoj en norda Ameriko kaj Eŭropo.

la universitata kampuso proksime de la eldoneja konstruaĵo ĉe la granda ĉikaga parko *Midway Plaisance*
La eldoneja konstruaĵo situas ĵus sude de la granda ĉikaga parko *Midway Plaisance* sur la kampuso de la Universitato de Ĉikago.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Distingu tion el la Internacia Kodo de Zoologia Nomenklaturo.
 |

| Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo
 |
| --- |
|  |
| **organizaĵo**  |
| Komenco
 | 18-a de septembro 1895 vd |
| Lando*j* | Singapuro • Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo
 | Singapuro
 |
| **Agareo** |
zoologia nomenklaturo

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo**, en angla **International Commission on Zoological Nomenclature** (**ICZN** aŭ en Esperanto **IKZN**) estas organizo dediĉita al "atingo de stabileco kaj logiko en la scienca nomado de animaloj". Fondita en 1895, ĝi nune enhavas 28 membrojn el 20 landoj, ĉefe practikaj zoologiaj taksonomiistoj. La IKZN estas regata de la "Konstitucio de la IKZN" kiu estas kutime publikita kun la IKZN Kodo.

La membroj estas elektitaj de la Sekcio de Zoologia Nomenklaturo, elstarigita de la Internacia Unio de Biologiaj Sciencoj (IUBS).

La regula servotempo de membro de la Komisiono estas 6 jaroj, re-elekto eblas variajn fojojn (post 18 jaroj oni preskribas foreston de 3 jaroj antaŭ la persono povu esti re-elektita).

La tasko de la Komisiono estas eltenita de malgranda sekretariaro bazita ĉe la Muzeo pri natura historio de Londono, kaj financata de la Internacia Trusto por Zoologia Nomenklaturo (ITZN), neprofita organizo. La Komisiono helpas la zoologian komunumon "pere de generado kaj disvastigo de informado pri la ĝusta uzado de la sciencaj nomoj de animaloj."

La IKZN publikigas la Internacian Kodon de Zoologia Nomenklaturo (kutime menciita kiel "la Kodo" aŭ "la IKZN Kodo"), amplekse akceptita konvencio enhavanta la regularon por la formala scienca nomigo de ĉiuj organismoj kiuj estas traktataj kiel animaloj. Novaj eldonoj de la Kodo estas prilaboritaj de la Eldona Komitato de la Komisiono. La 4a eldono de la Kodo (1999) estis eldonita de sep personoj.

La Komisiono havigas ankaŭ regulojn pri unuopaj problemoj alportitaj al ties atento, kiel arbitrado kiu povas esti necesa ĉe problemigaj kazoj, kie strikta akcepto de la Kodo povus interferi kun stabileco de uzado (ekz., vidu konservenda nomo). Tiuj reguloj estas publikataj en la Bulletin of Zoological Nomenclature.

## Vidu ankaŭ

* Internacia Kodo de Nomenklaturo por algoj, fungoj kaj plantoj

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo de la IKZN
* Teksto de la Kodo
* ICZN ZooBank Arkivigite je 2021-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
* ICZN (2008). “Proposed amendment of the *International Code of Zoological Nomenclature* to expand and refine methods of publication”, *African Invertebrates* **49** (2), p. 1–11.  Arkivigite je 2008-12-27 per la retarkivo Wayback Machine
# Universitato de Vajomingo

| Universitato de Vajomingo
 |
| --- |
|  |
|  |
| **publika universitato terkoncesa universitato publika eduka institucio en Usono**  |
| moto
 | *Equality* Egaleco
 |
| Informoj
 |
| fondodato
 | marto 1886
 |
| Situo
 |
| Geografia situo
 | 41° 18′ 47″ N, 105° 34′ 53″ U (mapo)41.313055555556-105.58138888889 |
| lando
 | Usono
 |
| Adreso
 | Corner of Ninth and Ivinson, Laramie, WY, 82071 |
| poŝtkodo
 | 82071
 |
| Nombroj
 |
| nombro de studentoj
 | 11 829 vd (stato: septembro 2020) |
| retejo
 | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj
 |
| membro de
 |
| * Wyoming Nonprofit Network (en)  (2023–)
* ORCID (2023–)
* Koalicio por Retigita Informo
* Asocio de publikaj kaj land-koncesiaj universitatoj en Usono
* State Higher Education Executive Officers (en)
* Nacia Homscienca Alianco
* Usona konsilio pri eduko
* Scienca koalicio pri eldonado kaj akademiaj rimedoj
* Cifereca Biblioteka Federacio
* Council on Governmental Relations (en)

vd |
| filioj
 |
| * Wyoming Space Grant Consortium (en)
* American Heritage Center
* University of Wyoming Libraries (en)

vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
| Partoj
 | University of Wyoming Geological Museum (en)  kaj Williams Conservatory, University of Wyoming (en)   vd |

 |
|

|  |
| --- |
| Universitato de Vajomingo (Vajomingo)DEC |

 |
|

|  |
| --- |
| Universitato de Vajomingo (Usono)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapUniversitato de Vajomingo
 |
|  |

La **Universitato de Vajomingo** (angle *University of Wyoming*, akronime **UW** aŭ **UWyo**, ankaŭ nomita *U-Dub*) estas ŝtata universitato en Laramie en la ŝtato Vajomingo, Usono. Fondita en 1866, ĝi estas terkoncesita universitato .

La universitato ankaŭ enhavas la nacian American Heritage Center, kiu estas usona arkivo kaj biblioteko kiu dokumentas usonan civilizacion, vivstilon kaj socian vivon. Interalie 45 000 maloftaj kaj malnovaj libroj el la pasinta historio de Usono estas arkivitaj ĉi tie.

Akademiaj specialaĵoj estas naturadministrado, akvo- kaj rimedstudoj, energio, mediaj studoj, geologio kaj agrikulturaj studoj .

La lernejoj kaj fakultatoj estas:

* Kolegio pri Agrikulturo
* Kolegio de Artoj kaj Sciencoj
* Kolegio pri Komerco
* Kolegio pri Edukado
* Postgimnazio de Inĝenieristiko kaj Aplikata Scienco
* Kolegio de Sansciencoj
* Kolegio de Juro
* Haub School kaj Ruckelshaus Instituto de Medio kaj Naturaj Rimedoj
* Lernejo de Energiaj Rimedoj

Ĉe UWyo ekzistis 13,203 studentoj kaj 439 akademia kunlaborantaro en 2006. En la sama jaro, instrukotizo estis 3,554 USD por ĉiuj studentoj aligitaj en la ŝtato. La studoj estas ofertitaj ĝis doktora nivelo.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
* universitata atletika retejo (angle)
# Cambridge University Press

| Cambridge University Press
 |
| --- |
|  |
| **universitata eldonejo eldonejo de malfermita aliro libroeldonejo akademia eldonejo**  |
| Komenco
 | 1534 vd |
| Geografia situo
 | 52° 11′ 18″ N, 0° 7′ 55″ O (mapo)52.1883333333330.13194444444443 |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo
 | Kembriĝo
 |
| **Poŝtkodo** | CB2 2RU
 |
|

|  |
| --- |
| Cambridge University Press (Kembriĝo)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapCambridge University Press
 |
| **Fondinto*j | Henriko la 8-a vd |
| **Lingvoj** |
angla lingvovd |
| **Filioj** | Greenwich Medical Media Ltd. (en)  Grotius Publications Ltd. (en)  (1994–)  vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | Private Limited Company
 |
|  |

Cambridge University Press (Universitata eldonejo de Kembriĝo, mallongigita al CUP) estas brita universitata eldonejo ligita al la universitato de Kembriĝo.

La unua libro estis eldonita en 1584, kaj de tiam almenaŭ unu libro estis eldonita jare. Ĝi estas unu el la plej malnovaj eldonejoj en la mondo.

Aŭtoroj publikigitaj de tiu eldonejo estas, inter aliaj: John Milton, William Harvey, Isaac Newton kaj Stephen Hawking. Ĉiujare ĉirkaŭ 200 sciencaj revuoj kaj 2.000 libroj estas publikigitaj.

Sidejo de la eldonejo *Cambridge University Press* en Kembriĝo
## Eksteraj ligiloj

*  Oficiala retejo angle
# Antropologio

| Antropologio
 |
| --- |
|  |
| **studfako universitata studfako**  |
| **socia scienco** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | arkeologio aplikata antropologio fizika antropologio kultura antropologio lingvistika antropologio  vd |

 |
|  |

**Antropologio** estas la scienca studo pri la homo, kiu celas priskribi kaj analizi ĝin laŭ aspektoj kulturaj kaj sociaj (kultura aŭ socia antropologio) aŭ biologiaj kaj fizikaj (biologia aŭ fizika antropologio). La vorto "antropologio" deriviĝas de la grekaj vortoj *anthropos* (homo) kaj *logia* (scienco).

Inter la studbranĉoj de antropologio inkludiĝas arkeologio, etnografio, etnologio, lingvistiko kaj sociologio. Subaj fakoj estas ekzemple manĝantropologio, muzika antropologio kaj aliaj.

Lingvistika antropologio estas la studo pri kiel lingvo influas socian vivon. Ĝi estas parto de antropologio, kiu komenciĝis per la klopodo registri lingvojn, kiuj eble malaperos, kaj kreskis dum la lastaj cent jaroj por kovri la plej multajn partojn de kiel lingvo estas konstruita kaj uzata.

## Antropologoj

Famaj antropologoj inkludas:

* Franz Boas
* Luigi Luca Cavalli-Sforza
* James Frazer
* Fritz Gräbner
* David Graeber
* Thor Heyerdahl
* Maurice Leenhardt
* Lucien Lévy-Bruhl
* Claude Lévi-Strauss
* Bronisław Malinowski
* Nikolaï Miklouĥo-Maklaï (la prototipo por *Nikolaj Maklin*, heroo de la romano *Sed nur Fragmento* de Trevor Steele)
* Margaret Mead
* Fernando Ortiz Fernández
* Jacques Ruffié
* Edward Sapir
* Huang Senfan
* Grafton Elliot Smith
* Germaine Tillion
* Edvard Westermarck
* Andrzej Wierciński

## Institucioj

* *Instituto Nacional de Antropología e Historia* de Meksiko

## Vidu ankaŭ

* Kanibalismo
* *La ora branĉo*

## Eksteraj ligiloj

* Antropologi.info
* Anthrobase
* American Anthropological Association Arkivigite je 2015-10-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Anthropology.net
# Astrobiologio

| Astrobiologio
 |
| --- |
|  |
| **studfako de biologio fako universitata studfako studfako studfako de astronomio studfako**  |
| **biologio • astronomio** |
|  |

**Astrobiologio** (ankaŭ **kosmobiologio**, **eksterbiologio**, eĉ **ekzobiologio**) estas la spekulativa kampo de biologio en kiu oni konsideras la eblon, kaj eblan karakteron de ekstertera vivo.

Kvankam la kampo estas spekulativa, la *malekzisto* de vivo en la resto de la universo estas hipotezo *falsebla*, kaj tiel astrobiologio estas valida kampo por scienca esploro.

Tial la serĉado por ekstertera vivo estas gravega por astrobiologistoj. Iuj konstatas, ke la kvanto da planedoj kun inteligenta eksterterana vivo estus taksebla per la formulo de Drako se kaj kiam ni ekkonis la valorojn de ĝiaj parametroj. Tamen, pro la malcerteco pri la termoj de la formulo, estas neeble antaŭvidi ĉu vivo estas rara ĉu ofta. Alia kunligita temo de astrobiologio estas la paradokso de Fermi kiu demandas, se vivo oftas en la universo, kial ne troviĝas evidenta signalo de ĝi?

Aktuale, ne estas evidenteco por la ekzisto de ekstertera vivo (ĝis mez-2002). Tamen ekzamenado de aerolitoj el Antarkto, kiuj devenas el Marso provizis tion, kion iuj sciencistoj kredas fosilietoj de ekstertera vivo mikroskopskala, sed tiu interpreto de la evidenteco restas ankoraŭ debatebla.

* Simboloj en la kosmosondilo Voyager
* Mobila roboto *Rover* de la NASA-misio sur Marso

## Vidu ankaŭ

* Abiogenezo
* Kriptozoologio
* Artefarita intelekto
* Eksolingvistiko
* Spekulativa evoluo

## Eksteraj ligiloj

* Vivo Ekstertera - astrobiologio, Kontakto (2015:6/6)
*
*
*  Arkivigite je 2006-08-20 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2013-02-20 per la retarkivo Wayback Machine
# Bakteriologio

Kolonio de bakterioj en Petri-plado
La **bakteriologio** estas scienco pri la bakterioj. Bakteriologio estas la fako de mikrobiologio.

Sciencisto pri bakteriologio estas **bakteriologo**

## Fakuloj

* Pierre Paul Émile Roux

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Antoni van Leeuwenhoek
* Paul Ehrlich
# Biokomputiko

**Biokomputiko** estas scienco inter biologio kaj komputoscienco. Ĝi estas apliko de komputado al la studo de kompleksaj biologiaj fenomenoj aŭ strukturoj kiel ekzemple genaroj, genoj, genetika kodo aŭ filogenetikaj arboj. Ankaŭ, per biokomputiko oni povas ekzemple modeligi kuracan molekulon ensilicie kaj antaŭplani ties konduton kaj eksperimenti pri ties ago ĉe ricevilo, kiun oni volas stimuli por kuraci iun malsanon...

Ĝenerale tiaj studoj necesigas multnombrajn kaj kompleksajn kalkulojn, kiujn ne eblas fari sen komputilaj programoj kaj/aŭ matematikaj modeloj (>Matematika komputoscienco).

## Komparu kun

Komputado ~ biologio ~ bioniko ~ biokibernetiko ~ Matematika komputoscienco - Biostatistiko - DNA-vicrivelado

## Vidu ankaŭ

* Aplika matematiko
* Biomedicina inĝenierio
* Matematika biologio
* Linux ressources for biology
# Matematika biologio

| Matematika biologio
 |
| --- |
| **studfako universitata studfako**  |
| **teoria biologio • aplika matematiko** |
|  |

**Matematika biologio** aŭ **Biomatematiko** estas scienca fako interdisciplina de esplorado kun vario de aplikaĵoj. Ĝi estas nomata ofte *Teoria biologio*. Tiu koncentriĝas pli en la disvolvigo de teoriaj principoj por la biologio dum la matematika biologio en la uzado de matematikaj sistemoj por studi biologiajn sistemojn, kvankam ambaŭ terminoj estas ofte interŝanĝataj. La matematika biologio havas kiel celo la matematikajn reprezenton, traktadon kaj modeladon de biologiaj procezoj, uzante teknikojn kaj ilojn de la aplika matematiko. Ĝi havas kaj praktikajn kaj teoriajn aplikaĵojn en la biologia, biomedicina kaj bioteknologia esplorado. Priskribante sistemojn laŭ kvantitativa maniero, ties konduto povas esti plej bone ŝajnigita, kaj tiele ties proprecoj povas esti antaŭdiritaj ĉar ili povas ne esti evidentaj por la esploristo. Tio postulas matematikajn modelojn tre precizajn.

Pro la granda diverseco de specifica sciaro implikita, la biomatematika esplorado ofte estas farita kunlabore inter matematikistoj, fizikistoj, biologoj, zoologoj, kemiistoj kaj fiziologoj, inter aliaj sciencistoj kaj fakuloj.

## Bibliografio

* S.H. Strogatz, Nonlinear dynamics and Chaos: Applications to Physics, Biology, Chemistry, and Engineering. Perseus., 2001, ISBN 0-7382-0453-6
* N.G. van Kampen, Stochastic Processes in Physics and Chemistry, North Holland., 3rd ed. 2001, ISBN 0-444-89349-0
* P.G. Drazin, Nonlinear systems. C.U.P., 1992. ISBN 0-521-40668-4
* L. Edelstein-Keshet, Mathematical Models in Biology. SIAM, 2004. ISBN 0-07-554950-6
* G. Forgacs kaj S. A. Newman, Biological Physics of the Developing Embryo. C.U.P., 2005. ISBN 0-521-78337-2
* A. Goldbeter, Biochemical oscillations and cellular rhythms. C.U.P., 1996. ISBN 0-521-59946-6
* F. Hoppensteadt, Mathematical theories of populations: demographics, genetics and epidemics. SIAM, Philadelphia, 1975 (reprinted 1993). ISBN 0-89871-017-0
* D.W. Jordan kaj P. Smith, Nonlinear ordinary differential equations, 2nd ed. O.U.P., 1987. ISBN 0-19-856562-3
* J.D. Murray, Mathematical Biology. Springer-Verlag, 3rd ed. in 2 vols.: Mathematical Biology: I. An Introduction, 2002 ISBN 0-387-95223-3; Mathematical Biology: II. Spatial Models and Biomedical Applications, 2003 ISBN 0-387-95228-4.
* E. Renshaw, Modelling biological populations in space and time. C.U.P., 1991. ISBN 0-521-44855-7
* S.I. Rubinow, Introduction to mathematical biology. John Wiley, 1975. ISBN 0-471-74446-8
* L.A. Segel, Modeling dynamic phenomena in molecular and cellular biology. C.U.P., 1984. ISBN 0-521-27477-X
* L. Preziosi, Cancer Modelling and Simulation. Chapman Hall/CRC Press, 2003. ISBN 1-58488-361-8

## Vidu ankaŭ

* Biofiziko
* Biokomputiko
* Matematika modelo