Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Krokuso

Krokusoj sur herbejo
Illustration Crocus vernus0
Morfologia (szafran uprawny)
**Krokuso** (*Crocus*) estas genro el la planta familio iridacoj (*Iridaceae*). La genro entenas ĉ. 75 speciojn, malaltajn herbojn kun bulbosimila tigotubero kaj elbazaj linioformaj folioj havantajn blankecan mezan strion. Ili havas ĝenerale unu (ĉe kulturformaj pluraj), mallonge pedunklajn florojn, kiuj havas longan koroltubon kaj ses ovalajn volbajn petallobojn, tri stamenojn kaj unu stiluson kun plurpartiĝinta stigmo.

Diverskoloraj krokusoj
Printempaj krokusoj
La florantaj krokusoj ĉe monto Turbacz (en montaro Gorce, Pollando
Ĝi estas hejme en la Alpoj, Suda Eŭropo kaj ĉe Mediteraneo. Oni ofte plantas ĝin kiel ornamplanton pro la koloraj fruprintempaj kaj aŭtunaj floroj.

Unu specio estas konata kiel (kutima, ordinara) safrano (*Crocus sativus*), kies oranĝflavajn stigmojn oni uzas por kolorigi, gustigi kaj kuraci. Ĝi venas el okcidenta Azio.

* Printempa krokuso (*C. vernus*) kreskas en la Alpoj kaj servis por multaj hibridplantoj.
* Ora aŭ flava krokuso (*C. flavus*) kreskas en sudorienta Eŭropo, sur ŝtonaj deklivoj.
* Duflora krokuso (*C. biflorus*) estas ŝatata printempa florplanto el la Mediteraneo.
* Diverskolora krokuso (*C. versicolor*)
* Blanka krokuso (*C. albiflorus*)
* Karpata krokuso (*C. heuffelianus*)
* Ilira krokuso (*C. tommasinianus*)
* Libia krokuso (*C. boulosii*), endemia el Al Ĝabal Al Aĥdar en Libio.

## Vidu ankaŭ

* Mediteraneaj sekaj duonarbaroj kaj stepo
* 1220 Krokuso
# Prokopio el Cezareo

Vidu ankaŭ: Sankta Prokopio

| Προκόπιος ο Καισαρεύς (499 - 562) |
| --- |
|  Historio, verko de Prokopio
 |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 499 en Ĉemara Cezareo, Palaestina Prima, Bizanca imperio
 |
| **Morto** | 562 en Konstantinopolo, Bizanca imperio
 |
| **Lingvoj** | mezepoka greka • antikva greka
 |
| **Ŝtataneco** | Bizanca imperio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | historiisto  advokato  verkisto   |
| **Verkoj** | On Buildings Secret History History of the Wars
 |
|  |

**Prokopio el Cezareo** (greke: *Προκόπιος ο Καισαρεύς*, latine: *Procopius Caesarensis*; naskiĝinta ĉirkaŭ 499, mortinta ĉirkaŭ 562 en Konstantinoplo) estis tre grava historiografo el Ĉemara Cezareo.

## Vivo

Prokopio akompanis Belizaron dummilitkampanje kiel jura konsilisto kaj sekreta sekretario. Li verkis historion pri militoj sub la regado de Justiniano la 1-a kontraŭ la persoj, la vandaloj kaj la gotoj (8 volumoj). Li priskribis la de Justiniano konstruigitajn konstruaĵojn imponajn kaj la faman libron *Anekdota* - neeldonotaj sekretoj laŭvorte. Tie li ne laŭdegis la imperiestran kortegon sed male kritikis akrege la vivon de Justiniano kaj de ties edzino Teodora la 1-a. Pri ĉio ĉi Prokopio estas ofte la ununura fonto kio malfaciligas objektivan taksadon.

## Fonto

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, p. 376, kio legeblas tie ĉi interrete.

Geoffrey Greatrex, "Prokopio de Cezareo, enigma historiisto de la epoko de Justiniano", en Libro de la 61-a IKU, Roterdamo, 2008 (

## Eksteraj ligiloj

* Verkoj surrete legeblaj
# Ĉefverko

**La Davido**, skulptaĵo realigata de la itala Mikelanĝelo komence de la 16a jarcento, estas ĉefverko de la skulptaro de la Renesanco.
La Gioconda, de Leonardo da Vinci, 1503–1506.
Nuntempe, tiu termino, same kiel majstroverko, estas kutime uzata por iu ajn arta verko konsiderita mirindega, nome por raporti pri la plibonkvalita aŭ aprezata verko de artisto. Ekzemple, la filmo Raŝomon estas ĉefverko de Akira Kurosawa. Aliaj ekzemploj: *Atlas Shrugged* de Ayn Rand, *Davido* de Mikelanĝelo, *La Mastro de l' Ringoj* de J. R. R. Tolkien

Majstraĵo estas ofta esprimo en la kampo de arto kaj literaturo, kiu poste emfazas la integrecon de verko, kiel rezulto de la kompleta kontrolo de la artisto al ĝi, ofte kune kun eksterordinara imago. Ĝenerale, la frazo estas uzata por indiki eksterordinaran verkon, aŭ la plej gravan aŭ perfektan verkon de la kreinto, kiun ĉiuj rekonas je ĝia plej alta nivelo.

Originale, la termino **ĉefverko** (france *chef d'œuvre*) raportiĝis pri verko, arta objekto aŭ fabrikaĵo, estigita de metilernanta manartisto kiu aspiris kaj intencus ascendi al pozicio de majstro (*Maître de guilde*) en sia korporacio, kaj tiel esti akceptita en la eŭropan gildon kiel sperta artisto. La termino ekhavis novan signifon fine de la 18a jarcento, periodo karakterizita de la starigo de multaj muzeoj, inkluzive de la Luvro-Muzeo en 1793.

La kriterioj por difini majstraĵon kiel tia dependas de multaj faktoroj, kiel la kvalito de la verko, estetiko, profundo, originaleco, sofistikeco, pionira novigado, bonega inspiro, kreemo kaj kulturo. Tiel, ekzemple, mutaj filmoj konsiderataj majstroverkoj de spertuloj ne ricevas tian agnoskon de la ĝenerala publiko, kiu atestas la plej novajn specialajn efektojn.

Nacilingvaj tradukoj de *La Infana Raso*
En Esperanto la *La infana raso* de William Auld estas konsiderata ĉefverko.

## Famaj ĉefverkoj

* La Simfonio n-ro 9 de Beethoven, muzika verko de la germana komponisto Ludwig van Beethoven.
* Pianokonĉerto n-ro 2 de Frederic Chopin
* La Hungara Parlamentejo.
* Gerniko, pentraĵo el 1937 de Pablo Picasso.
* La Gioconda, pentraĵo el 1503–1506 de Leonardo da Vinci.
* Faŭst, duparta tragedio de Johann Wolfgang von Goethe.
* La Davido, skulpto skulptita de Mikelanĝelo.
* Donkiĥoto, romano de la verkisto Miguel de Cervantes.
* Hamleto, teatraĵo de William Shakespeare.
* La Dia Komedio, poezia poemo verkita de Dante Alighieri.
* Milito kaj Paco, vasta romano de la verkisto Lev Tolstoj.
* Krimo kaj puno kaj La fratoj Karamazov, romanoj de Fjodor Dostojevskij.
* Citizen Kane Filmo de reĝisoro Orson Wells.
* *8½,* Ok kaj duona, filmo de reĝisoro Federico Fellini

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* La 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde
* Kanono por fino de la jarcento laŭ "Rzeczpospolita"
* Serio Oriento-Okcidento
* *Magnum opus*
* Kiĉo

## Eksteraj ligiloj

* Masterpieces at the Louvre.
# Reĝlando Anglio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri historia lando. Por nuntempa subŝtato de Britio rigardu la paĝon Anglio.* |

|  |
| --- |
| **Reĝlando Anglio** |
| Origina nomo:
 |
| Kingdom of England
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  ←  ←  | **927 – 1707** |  →
 |

 |
|  |  |
| **historia lando • suverena ŝtato • suverena ŝtato** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  En 1603 (post inkludo de Kimrio)
 |

 |
| Ĉefurbo: | Winchester (ĝis 1066) Londono (ekde 1066)
 |
| Areo:
 | 151 174 km² En 1603 (post inkludo de Kimrio) |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 5 750 000 |
| Lingvoj:
 | anglosaksa (ĝis ĉ. 1066; neoficiale), malnovnordlanda (ĝis ĉ. 12-a jarcento; neoficiale) normanda (1066 – 15-a jarcento; oficiale) meza angla (1066 – malfrua 15-a jarcento; neoficiale) angla (ekde 16-a jarcento; neoficiale) kimra (neoficiale) kornvala (neoficiale)
 |
| Religioj:
 | katolikismo • Anglikanismo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | Absoluta Monarĥio (ĝis 1215) Duonkonstitucia monarĥio (1215–1649, 1660–1689) Konstitucia Monarĥio (1689–1707)
 |
| Monunuo:
 | Brita pundo
 |
| Estiĝo:
 | 12-a de julio 927
 |
| Pereo:
 | 1-a de majo 1707
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wessex
 |
|  | Northumbria
 |
|  | Mercia
 |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Reĝlando de Granda Britio
 |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
| Regno de Mosquitia
 |
|  |
|  |

 |
|  |

La **Reĝlando Anglio** aŭ **Reĝlando Anglujo** estis historia reĝlando sur la brita insulo. Ekde 1542 al la angla reĝlando ankaŭ apartenis la iama princlando de Kimrio. En 1707 Anglio kuniĝis kun la Reĝlando Skotlando al la Reĝlando de Granda Britio.

## Historio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de Britio.
La 12-an de julio 927 fondiĝis el kelkaj pli malgrandaj landoj la nova ŝtato *Anglio*.

Inter 1642 kaj 1651 okazis la angla enlanda milito, kaj ne eĉ 40 jarojn poste, en 1688 kaj 1689, okazis la Glora Revolucio. Post tiuj okazaĵoj Angujo iĝis iomete pli demokratia.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Partia Frenezo (Anglujo).
Ĝis 1542 Anglujo inkludis Kimrion paŝe post paŝe en sian teritorion, kaj en 1707 ĝi dissolviĝis kiel suverena ŝtato, kiam ĝi kuniĝis kun Skotlando al la Reĝlando de Granda Britio. Tiu unuiĝo okazis per la Act of Union 1707.

## Vidu ankaŭ

* Reĝlando de Granda Britio
* Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando
* Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando

## Eksteraj ligiloj

* angle EnglandKings.htm
# Joseph Pitton de Tournefort

| **Joseph Pitton de Tournefort** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Joseph Pitton de Tournefort**  |
| **Naskonomo** | Joseph Pitton de Tournefort |
| **Naskiĝo** | 5-an de junio 1656 (1656-06-05) en Aix-en-Provence
 |
| **Morto** | 28-an de decembro 1708 (1708-12-28) (52-jaraĝa) en Parizo
 |
| **Lingvoj** | franca • latina vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
| **Alma mater** | Faculté de médecine de Montpellier (mul)    Universitato de Parizo   vd |
| Familio
 |
| **Parencoj** | Scholastique Pitton ()  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | botanikisto  kuracisto  botanika kolektisto  fungosciencisto  filikisto  profesoro  scienca kolektisto   vd |
| **Laborkampo** | plantoscienco  vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | flaŭro vd |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Akademio de Sciencoj de Francio (1691–)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Joseph Pitton de Tournefort** (5a de junio 1656 – 28a de decembro 1708) estis franca botanikisto, elstara kiel la unua kiu faris klaran difinon de la koncepto de genro por plantoj. La botanikisto Charles Plumier estis lia disĉiplo kaj akompanis lin dum liaj vojaĝoj.

## Verkoj

* *Éléments de botanique* (origina literumado: *Elemens de botanique ou methode pour connoître les plantes*), 1694
* *Histoire des plantes qui naissent aux environs de Paris*, 1698
* *Institutiones rei herbariae, editio altera*, 1700 kaj 1719 (Latina traduko de *Élémens de botanique*) Cifereca eldono de Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf
* *Relation d'un voyage du Levant*, 1717
* *Traité de la matière médicale*, 1717

## Eksteraj ligiloj

* KUL Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine Cifereca versio de *Elemens de botanique ou methode pour connoitre les plantes* 1694–1695.
# Species Plantarum

| Species plantarum |
| --- |
|  |
| **skribita verko** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | Karolo Lineo
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | latina lingvo
 |
| Eldonado
 |
|  |

Species Plantarum (Latina por "Specioj de Plantoj") estas libro de Karolo Lineo, origine publikigita en 1753, kiu listigas ĉiujn speciojn de plantoj konataj tiam, klasigitaj en genroj. Ĝi estis la unua verko kiu konsiste aplikis la dunoman nomaron kaj estis la startiga punkto por la nomigo de plantoj.

## Publikigo

*Species Plantarum* estis publikigita la 1an de Majo 1753 de Laurentius Salvius en Stokholmo, en du volumenoj. Dua eldono estis publikigita en 1762–1763, kaj tria eldono en 1764, kvankam tiu "iom diferenca" el la dua. Pliaj eldonoj estis publikigitaj post la morto de Lineo en 1778, sub la estrado de Karl Ludwig Willdenow, nome direktoro de la Botanika Ĝardeno de Berlino; la kvina eldono (1800) estis publikigita en kvar volumenoj.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* *Species Plantarum*, vols. 1–2 ĉe Biodiversity Heritage Library, faksimilo
* *Species Plantarum*, vol. 1, vol. 2 ĉe Botanicus
* Species Plantarum at Project Guttenberg I-III IV-V VI-X XI-XIII teksto
* Linnaeus Link Union Catalogue Arkivigite je 2014-10-19 per la retarkivo Wayback Machine
# 10-a eldono de Systema Naturae

| Systema Naturæ |
| --- |
|  |
| **eldono aŭ traduko** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | Karolo Lineo, Lars Salvius
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | latina lingvo
 |
| Eldonado
 |
| Eldondato | 1785
 |
| Loko | Stokholmo
 |
| Eldonejo | Impensis direct. Laurentii Salvii
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | • Systema Naturae. 10th edition, Volume 1 • Systema Naturae. 10th edition, Volume 2 vd |

 |
|  |

La **10a eldono de *Systema Naturae estis libro verkita de Karolo Lineo kaj publikigita en du volumenoj en 1758 kaj 1759, kio markas la startiga punkto de zoologia nomenklaturo. En ĝi, Lineo enkondukis la sistemon de dunoma nomenklaturo por animaloj, ion kiun li jam estis farinta por plantoj en sia publikigo de 1753 de *Species Plantarum*.

Titolpaĝo de la deka eldono de *Systema Naturæ* (1758)
Olepentraĵo de Karolo Lineo fare de Alexander Roslin en 1775Ekde la komenca apero de *Systema Naturae* en 1735, la libro estis ampleksigita kaj represita kelkajn fojojn; la deka eldono aperis en 1758. Tiu eldono establiĝis kiel startiga punkto por zoologia nomenklaturo, ekvivalento de *Species Plantarum*.

## Animaloj

### Mamuloj

### Birdoj

### Amfibioj

### Fiŝoj

### Insektoj

### Vermoj

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* La origina 1758 *Systema Naturae*
* Linnaeus 1758 Klasigo de Animaloj ĉe *Taxonomicon*
# Kladogramo

Horizontala anglalingva kladogramo, kun la praulo (sennoma) maldekstre: en la unua tavolo skaraboj; en la dua, vespoj, abeloj kaj formikoj; en la tria, papilioj kaj tineoj; kaj en la kvara, muŝoj.
Du vertikalaj kladogramoj, la praulo sube.
**Kladogramo** estas diagramo uzata en kladistiko kiu montras rilatojn inter organismoj. Kladogramo tamen ne estas evolua arbo ĉar ĝi ne monttas kiel la prauloj estas rilataj al la posteuloj aŭ kiom multe ili estis ŝanĝintaj; multaj evoluaj arboj povas esti deduktata el unusola kladogramo. Kladogramo uzas liniojn kiuj elbranĉas laŭ diferencaj direktoj finantaj en grupoj de organismoj. Estas multaj formoj de kladogramoj sed ĉiuj ili havas liniojn kiuj elbranĉas el aliaj linioj. La linioj povas reveni al la punkto el kiu ili elbranĉis. Tiuj elbranĉejoj reprezentas hipotezan praulon (ne nunan enton) kiu povus havi la kombinajn trajtojn de la linioj super ĝi. Tiu hipoteza praulo povus poste havigi ŝlosilojn pri kion serĉi en nuna evolua praulo. Kvankam tiaj tradiciaj kladogramoj estis generitaj ĉefe sur la bazode morfologiaj karakteroj, informoj pri DNA kaj RNA kaj komputika filogenetiko estas nune tre komune uzataj en la generado de kladogramoj.
# Erasmus Darwin

| **Erasmus Darwin** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Erasmus Darwin**  |
| **Naskiĝo** | 12-an de decembro 1731 (1731-12-12) en Elston Hall
 |
| **Morto** | 18-an de aprilo 1802 (1802-04-18) (70-jaraĝa) en Breadsall Priory
 |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922)   vd |
| **Alma mater** | St John's College  (1750–) Universitato de Edinburgo   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Robert Darwin of Elston (en)   vd |
| **Patrino** | Elizabeth Hill (mul)   vd |
| **Gefratoj** | Robert Waring Darwin, Susanna Darwin (en) , John Darwin (en) , William Alvey Darwin (en) , Ann Darwin (en)  kaj Elizabeth Darwin (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Elizabeth Colyear (mul)  (1781–) Mary Howard (en)  (1757–)  vd |
| **Amkunulo** | Mary Parker (mul)   Lucy Swift (en)    vd |
| **Infanoj** | Charles Darwin  ( Mary Howard (en) ) Emma Georgina Elizabeth Darwin (en)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) Frances Anne Violetta Darwin (mul)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) John Darwin (en)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) Harriet Darwin (en)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) Henry Darwin (en)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) Mary Parker (mul)   ( Mary Parker (mul) ) Edward Darwin (en)   ( Elizabeth Colyear (mul) ) Elizabeth Darwin (en)   ( Mary Howard (en) ) Robert Darwin  ( Mary Howard (en) ) William Alvey Darwin (en)   ( Mary Howard (en) ) Francis Sacheverel Darwin  ( Elizabeth Colyear (mul) ) Erasmus Darwin (en)   ( Mary Howard (en) ) Susanna Parker (en)   ( Mary Parker (mul) )  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | kuracisto  poeto  fiziologo  natursciencisto  verkisto  entomologo  kuracisto-verkisto  filozofo  botanikisto  aboliciisto   vd |
| **Laborkampo** | medicino, plantoscienco, biologio kaj poezio  vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1761)  Membro de la Reĝa Societo

vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Amerika Filozofia Societo (1792–) Luna Societo  Reĝa Societo de Londono   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Erasmus DARWIN** (n. la 12-an de decembro 1731 - m. la 18-an de aprilo 1802) estis angla kuracisto, naturfilozofo, fiziologiisto, inventisto kaj poeto. Li estis unu el la fondintaj membroj de la tiel nomata *Luna Societo*, diskutgrupo de pioniraj industriistoj kaj naturfilozofoj. Li estis unu el la membroj de la elstara familio Darwin-Wedgwood, kies plej fama membro estas lia nepo Charles Darwin, filo de lia filo Robert Darwin.

## Bildaro

* Erasmus Darwin
* Ŝtonbusto de Erasmus Darwin, fare de William John Coffee, ĉirkaŭ 1795.
* Erasmus Darwin
# Arkeopterigo

| Kiel legi la taksonomion**Arkeopterigo** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Malfrua ĵurasio |
|  Rekonstruaĵo de *Archaeopteryx lithographica*.  |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Reptilioj *Sauropsida*  |
| Ordo:
 | Saŭriskioj *Saurischia*  |
| Subordo:
 | Teropodoj *Theropoda*  |
| Familio:
 | **ArkeopterigedojArchaeopterygidae* Huxley, 1871 |
| Genro:
 | **ArkeopterigoArchaeopteryx* Meyer, 1861 |

 |
| Specioj
 |
| * *Archaeopteryx lithographica*
* *Archaeopteryx bavarica*
* *Archaeopteryx siemensii*
 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Arkeopterigo
 |

 |
|  |

**Arkeopterigo** (*Archaeopteryx* < malnovgreka *ἀρχαῖος* 'antikva' + *πτέρυξ* 'flugilo') estas la plej frua kaj plej primitiva birdo ĝis nun konata. Ĝi vivis dum ĵurasio, antaŭ 156 kaj 150 milionoj da jaroj, en insula medio kie troviĝas nun Germanujo.

Analizo de la ostoj de la flugiloj subtenas la ideon, ke tiu dinosaŭro povis flugi, sed en maniero malsama kiel modernaj birdoj. La ostoj pli similis al tiuj de fazano aŭ meleagro.

## Sistematiko

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aves  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Archaeopteryx*  |
|  |
|  Pygostylia  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Confuciusornithidae

 |
|  |
|  Ornithothoraces  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Enantiornithes  |
|  |
|  Ornithurae  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Hesperornithes  |
|  |
|  |
Neornithes  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Vidu ankaŭ

* Arkeopterigo glisilo
* Museum für Naturkunde

## Referencoj
# Hesperornito

Nuntempe eksmoda rekonstruo de Marsh de 1880 pri *H. regalis*.
Rekonstruo fare de by Nobu Tamura, 2011.
**Hesperornito** aŭ *Hesperornis* (signife "okcidenta birdo") estas genro de neflugaj akvobirdoj kiu disvastiĝis en la unua duono de la epoko Kampania de la fino de la Kretaceo (83.5–78 mj). Unu el la malplej konataj malkovroj de paleontologo O. C. Marsh en la Ostomilito de fino de la 19a jarcento, estis dekomenca trovo en la historio de birda paleontologio. Lokoj por fosilioj de Hesperornito estis maraj kalkoŝtonoj de la fino de la Kretaceo el Kansaso kaj el maraj sablejoj el Kanado. Naŭ specioj estis agnoskitaj, ok el kiuj estis rekuperitaj el rokoj en Nordameriko kaj unu el Rusio.

*Hesperornis* estis granda birdo, kiu atingis ĝis 1.8 metroj de longo. Ĝi ne havis flugilojn, kaj naĝis per siaj povegaj malantaŭaj kruroj. Fosilia pruvaro montras ke la fingroj estis probable lobo-havaj, same kiel la nuntempaj greboj, pli ol membranaj kiel tiuj de la nuntempaj kolimboj.

## Notoj
# Julian Sorell Huxley

| **Julian Sorell Huxley** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Julian Huxley**  |
| **Naskiĝo** | 22-an de junio 1887 (1887-06-22) en Londono
 |
| **Morto** | 14-an de februaro 1975 (1975-02-14) (87-jaraĝa) en Londono
 |
| **Tombo** | Golders Green Crematorium (en)    vd |
| **Religio** | ateismo vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Unuiĝinta Reĝlando  Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922) (–1927)  vd |
| **Alma mater** | Balliol College   Eton College   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Leonard Huxley  vd |
| **Patrino** | Julia Huxley (en)   vd |
| **Gefratoj** | Aldous Huxley, Andrew Huxley, [Noel] Trevenen Huxley (en)  kaj Margaret Arnold Huxley (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Juliette Huxley   vd |
| **Infanoj** | Anthony Julian Huxley, Francis Huxley  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | evoluisma biologo  fiziologo  biologo  filmreĝisoro  botanika kolektisto  filozofo  verkisto  profesoro  etologo  zoologo   vd |
| **Laborkampo** | biologio, transhomismo, evolua biologio, embriologio kaj filozofio  vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Ĝenerala Direktoro de UNESKO (1946–1948)  vd |

 |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1973)  Frink Medal (en)
* (1971)  Godman-Salvin Medal (en)
* (1962)  Humanisto de la Jaro
* (1958)  Medalo Darvino-Wallace
* (1956)  Medalo Darvino
* (1953)  Premio Kalinga por la Popularigo de Scienco
* (1937)  Anisfield-Wolf Book Awards (en)
* Premio Albert Lasker por Baza Medicina Esploro
* Membro de la Reĝa Societo
* kavaliro bakalaŭro
* Newdigate Prize (en)

vd |

 |
|

|   Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Reĝa Societo de Londono  Hungara Scienca Akademio  Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Julian Sorell Huxley
Kavaliro **Julian Sorell HUXLEY**, FRS (naskiĝis la 22-an de junio 1887 en Londono, mortis la 14-an de februaro 1975 en Londono) estis angla evoluada biologo, humanisto kaj internaciisto. Li estis la unua uzanto/elpensinto de la vorto transhumanismo.

Li estis por la natura selektado, kaj ĉefrolulo pri la evoluada sintezado en la meza 20a jarcento. Li estis la unua Ĝenerala Direktoro de Unesko, sekretario de la Zoologia Societo de Londono, kaj fondanta membro de la World Wildlife Fund (Monda Sovaĝviva Fonduso).

Huxley estis membro de la fama familio Huxley. Lia frato estis la konata verkisto Aldous Huxley, lia duonfrato Andrew Huxley estis biologo kaj ricevinto de Nobelpremio; lia patro Leonard Huxley estis verkisto kaj redaktisto; kaj lia patra avo Thomas Henry Huxley estis amiko kaj subtenanto de Charles Darwin kaj propagandanto de evoluado.

## Vidu ankaŭ

* Evoluisma biologio
# Parafiletika

La reptilioj estas grupo parafiletika. Tiu grupo povas iĝi monofiletika se oni inkludas la birdojn
En taksonomio grupo estas **parafiletika** kiam tiu inkludas komunan praulon de ties membroj, sed ne ĉiujn posteulojn de tiu. Grupo konstituiĝas kiel parafiletika kiam al klado (evolua branĉo) oni forprenas unu aŭ pliajn grupojn holofiletikajn.

La tradiciaj klasigoj plenplenas je parafiletikaj grupoj, kiaj la kriptogamoj, senvertebruloj aŭ Pongedoj. En ĉiu kazo la grupo difiniĝas per la ekskludo de malpligranda grupo ene de alia pligranda: la kriptogamoj estas plantoj kiam oni ekskludas la fanerogamojn; la senvertebruloj estas la animaloj kiam oni ekskludas la vertebrulojn; la pongedoj estas la Homoideoj kiam oni ekskludas la homedojn. Tiele ĉiu grupo aperas difinita negative, laŭ trajtoj mankantaj, anstataŭ pozitive, laŭ trajtoj kunhavataj de ties membroj.