Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 24-hora sistemo

Vekhorloĝo kun cifera 24-hora indiko de la horo, indikanta la 13-an horon 38 minutojn kaj 7 sekundojn.
La **24-hora sistemo** estas konvencio pri tempomezuro, en kiu la tago komenciĝas je noktomezo kaj estas dividita en 24 horojn. La horo estas indikita per la horoj, kiuj pasis ekde noktomezo de 0 ĝis 23.

## Priskribo

### Ecoj

En tiu sistemo horo estas indikita sub la formo hh:mm (ekzemple 01:23) aŭ hh:mm:ss (ekzemple 01:23:45), kie hh (00 ĝis 23) estas la nombro de horoj kompletaj pasiĝintaj ekde noktomezo, mm (00 ĝis 59) la nombro de minutoj kompletaj pasiĝintaj ekde la lasta kompleta horo kaj ss (00 ĝis 59) la nombro de sekundoj ekde la lasta kompleta minuto.

Por la nombroj malpli grandaj ol 10, komenca zero estas aldonita. Tamen por la horoj, tiu zero estas foje forlasita. Se necesas eblas aldoni precizaĵon post la sekundo (ekzemple 01:23:45.678)

### Simbolo

La simbolo disiganta la horojn, minutojn kaj sekundojn estas ofte la dupunkto (vidu la normon ISO 8601 por reprezenti daton kaj horon).

#### Franclingve

En Francujo kaj Kebekio, la litero *h* estas ofte uzata, se oni indikas nur horojn kaj minutojn (ekzemple 18h45).

#### Aparte

En kelkaj apartaj medioj, kiel ekzemple usona militista aŭ informatika, neniu disiga simbolo estas uzata (ekzemple 1845).

### Noktomezo

La diurno komenciĝas je noktomezo, indikita per 00:00, kaj finiĝas je 23:59. Tamen, kiam utilas, la indiko 24:00 povas celi noktomezon de la sekva tago. Tiel ekzemple malfermhoraro de vendejo povas esti jena: "07:00-24:00". Simile iuj trajnhoraroj uzas 24:00 por alvenoj kaj 00:00 por foriroj.

Indikoj super 24:00 (kiel 24:01 aŭ 25:59) ne estas kutimaj, sed troveblas foje, ekzemple en Japanujo aŭ Hongkongo, kiam malfermhoroj etendiĝas trans noktomezo aŭ ĉe televido. En Kopenhago oni uzas la sistemon por transportbiletoj: bileto valida ĝis 03:45 indikas 27:45.

## Uzo

Horloĝo de Venecio indikanta dufoje la horojn de la 1-a ĝis 12-a.
La 24-hora sistemo estas la nuntempe en la mondo plej uzata horsistemo. Temas pri la normo ISO 8601 por reprezenti daton kaj horon.

Aŭstralio, Kanado (krom Kebekio) kaj Usono uzas ĉefe la 12-horan sistemon. Tamen en Nordameriko uzatas la 24-hora sistemo en medioj militista kaj medicina.

## Rilato

La sekva tabelo montras la rilaton inter la 24-hora kaj la 12-hora sistemo:

| 24-hora | 12-hora
 |
| --- | --- |
| 00:00 | 12:00 atm (noktomezo)
 |
| 01:00 | 1:00 atm
 |
| 02:00 | 2:00 atm
 |
| 03:00 | 3:00 atm
 |
| 04:00 | 4:00 atm
 |
| 05:00 | 5:00 atm
 |
| 06:00 | 6:00 atm
 |
| 07:00 | 7:00 atm
 |
| 08:00 | 8:00 atm
 |
| 09:00 | 9:00 atm
 |
| 10:00 | 10:00 atm
 |
| 11:00 | 11:00 atm
 |
| 12:00 | 12:00 ptm (tagmezo)
 |
| 13:00 | 1:00 ptm
 |
| 14:00 | 2:00 ptm
 |
| 15:00 | 3:00 ptm
 |
| 16:00 | 4:00 ptm
 |
| 17:00 | 5:00 ptm
 |
| 18:00 | 6:00 ptm
 |
| 19:00 | 7:00 ptm
 |
| 20:00 | 8:00 ptm
 |
| 21:00 | 9:00 ptm
 |
| 22:00 | 10:00 ptm
 |
| 23:00 | 11:00 ptm
 |

## Vidu ankaŭ

* Tempo
* Horloĝo
* Dato
* 12-hora sistemo

## Fonto

* Tradukado de la franca artikolo

## Eksteraj ligiloj

* Military Time Arkivigite je 2019-06-02 per la retarkivo Wayback Machine

## Referencoj
# Tempomezurado

**Kronometrio** (de la grekaj vorteroj *χρόνος* "tempo" kaj *μέτρηση* "mezurado"), do samsignife simple nomebla **tempomezurado**, laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas en baza difino la "parto de la fiziko, pritraktanta la mezuron de la tempo". Do temas pri la indiko de tempaj unuoj en klare difinitaj fizikaj mezurunuoj - tio inkluzivas:

* la fiksadon de momento (= "tempopunkto"),
	+ en mezura tekniko la fiksadon de "vera tempo";
	+ en astronomio kaj geodezio la fiksadon de suna tempo *(en es fr de)* kaj stela tempo *(en es fr de)* de loko.
* la mezuradon de *tempointervaloj* helpe de tempa skalo,
	+ ekzemple en fiziko por movoj, rapidecoj ktp,
	+ en navigado por fikso de distancoj pere de la rapideco de ondoj (ekzemple radaro kaj sonaro, iusence ankaŭ la tutmonda loktrova sistemo)
	+ por la daŭro de agoj en ĉiutaga vivo kaj en scienca observado,
	+ en sporto tempomezuroj pere de mekanikaj horloĝoj aŭ pere de interrompo de luma radio,
* en ĝenerala senco la mezurado de kronologio, laŭvorte la "instruo pri tempo", fakte precize la ĝusta tempa sinsekvo de eventoj.

Laŭ teorio de Einstein la tempo estas relativa- ĝi dependas de rapideco.

* La esprimo « antaŭ la nuntempo », mallongigite (AN), aŭ foje « antaŭ hodiaŭ » (AH), aŭ eĉ antaŭ la prezenco (AP) — same kiel en la angla: **Before Present** (BP) — estas uzata en prahistorio, paleontologio, geologio kaj klimatologio. Oni nombras la jarojn por indiki aĝojn esprimitajn kiel la nombro da jaroj retrokalkulitaj de la nuntempo, kiu povas esti la jaro 1950, la jaro 2000 aŭ la kuranta jaro.

Ne estas konata la komenco de tempo nek la fino .
# Tropikoj

| Tropikoj |
| --- |
| Mondregiono |
|  |
| regiono [+] |
|

---

 |
|

---

 |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Tropics** [+] |
|  |

**Tropikoj** (aŭ **la intertropika zono**) estas geografia regiono de la Tero centrumita ĉirkaŭ la ekvatoro kaj limigita per latitudo de la du *tropikoj*: tropiko de Kankro en la norda kaj tropiko de Kaprikorno en la suda hemisfero. (Tiu areo etendiĝas inter ĉirkaŭ 23,5° N latitudo kaj 23,5° S latitudo). Ĉirkaŭ la tropikoj estas la subtropikoj.

Ĉi tiu regiono inkluzivas ĉiujn partojn de la mondo kie la suno estas rekte supre iam dum jaro. Norden de la Tropiko de Kankro kaj suden de la Tropiko de Kaprikorno la suno neniam levas al 90° azimuto. Tamen, iuj montaj areoj inter la tropikoj povas esti malvarmaj kaj neĝaj.

Tropikaj plantoj kaj animaloj estas specifaj indiĝenaj specioj de la specioj. Oni diras *tropika* en ĝenerala senco la varmegajn regionojn, kiujn kovras tutjare abunda vegetaĵo. Sed ekzistas do partoj de tropikoj, kiuj ne respondas al tiuj kriterioj, kiel la altmontara tundro aŭ neĝokovritaj pintoj! (ekz. Mauna Kea).

En la Klimata klasifiko de Köppen, **tropika** areo estas iu regiono kiu ne estas seka kaj havas 12-monatan meztemperaturon de pli ol 18 °C. Vidu artikolon **tropika klimato**.

## Kelkaj tropikaj urboj

* Mumbajo, Barato (19,1º N)
* Honkongo, Ĉinio (22,3º N)
* Najrobio, Kenjo (1,3º S)
* Rio de Janeiro, Brazilo (22,9º S)
* Singapuro, Singapuro (1,4º N)

## Bildaro

* Fiŝoj en marĉo en Brazilo
* Tepui en Venezuelo
* malaltebenaĵoj en Serengeti
* Arbaro ĉe Amazonio

## Vidu ankaŭ

* Musono
* Duonsekaj tropikoj
* Ekvatora klimato
* Subtropika klimato
* Klimato
* Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
* Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj