Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Akso

La vorto **akso** havas diversajn signifojn:

* Matematike, **akso** estas linio, aŭ cilindro, ĉirkaŭ kiu turniĝas korpo.
* Meĥanike, **akso** estas stifto aŭ ŝafto ĉirkaŭ kiu rado, pulio k.s. rotacias.

* **Akso,** metafore uzata, povas esti ankaŭ la centra plej grava organo en iu organizo.

* Historie, **Akso** estis alianco inter Germanio, Italio kaj Japanio dum la Dua Mondmilito - vidu Akso Berlino-Romo-Tokio
* AKSO Administra Komuna Sistemo Organiza, estas komuna projekto de Universala Esperanto-Asocio kaj Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, kiu celas renovigi la retajn ilojn kaj administrajn sistemojn de la organizoj.

La aksingo estas la parto de la rado, kiu ĉirkaŭas senpere la akson, aŭ pere de organo, kiu ebligas pli bonan turniĝon: bronzaj glit-ringoj, lagro...

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Aksonometria perspektivo
* Granda duonakso
* Malgranda duonakso
* Pivoto
# Kameo

Kameo de 1925 prilaborita en Torre del Greco kaj ekspoziciita en Museo del Corallo.
**Kameo** en juvelarto estas gemo, ĝenerale de varia koloro kaj kun delikataj figuroj. Por kameoj, la uzataj ŝtonoj estis agatoj kaj ĉefe el tiuj la variaĵoj sardona kaj onikso, profitante la distingon de koloroj kiun havigas la diversaj tavoloj de tiaj ŝtonoj, tiel ke polurante kaj malpliigante konvene la unuan tavolon oni lasis la duan tavolon kiel fono kaj restis la unua kun la reliefoj de la figuro.​ Sed kaj pasintece kaj nuntempe oni imitas kaj falsigas tiujn ŝtonojn pere de vitroj kaj emajloj, kunigante reliefon el ŝtono aŭ vitro kun alia ŝtono de alia koloro.

Laŭ Francisko Azorín **Kameo** estas *Gemo reliefe prilaborita.* Li indikas etimologion el araba *kamaa* (reliefo) kaj de tie la latina *cammaeus*.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Kameo (kino)
# Olimpanoj

La Olimpaj dioj de Monsiau, fine de la 18-a jarcento.
En helena mitologio, la **olimpanoj** estas grupo aŭ rondo de 12 dioj, kiuj regis la mondon post la renverso de la titanoj. La nomo "olimpano" venas de ilia mitologia loĝejo, la nuba Monto Olimpo. En tiu di-aro estas Zeŭso, Posejdono, Hera, Demetra, Apolono, Artemisa, Atena, Areso, Afrodita, Hermeso, Hefesto kaj Hestia, kies la ĉefo el ili estis Zeŭso.

## Vidu ankaŭ

* Genealogia arbo de la grekaj dioj
* Listo de Romiaj diaĵoj
* Templo de Olimpia Zeŭso (Ateno)
# Diana

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Diana (apartigilo)
 |

| Diana
 |
| --- |
|  |
| **romia dio Epiteto**  |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Diana |
| Eble sama
 | Artemiso • Seleno • astrologia Luno • Devana
 |
| Sekso
 | ina
 |
| Okupo
 | ĉasisto • arkpafisto
 |
| Patro
 | Jupitero
 |
| Patrino
 | Latona
 |
| Gefratoj
 | Apolono
 |
| Infanoj
 | Kupido
 |
|  |

**Diana** aŭ **Diano** (laŭ PIV; (latine *Dīāna* [diˈaːna]) estis romia diino, la diino de luno kaj ĉaso. Ŝia kultu kunfandiĝis kun tiu de la helena diino Artemiso. Laŭ Francisko Azorín **Diana** estis *Romana diino, identigita je la greka Artemisa; simbolis la lumon, ikonografie ŝi estas prezentata per ĉasistino, krom en Efezo.* Kaj li indikas etimologion el la latina *Diana*.

## Atributoj

Diana estas la diino de la arbaro, ĉasado, luno, bestoj, virinoj dum akuŝo kaj de ĉio libera kaj sovaĝa.

## Kulto

Iuj el ŝiaj sanktejoj ankoraŭ staras en Italio. Estis antikva templo de Diana sur la Aventino en Romo.

La kulto de Diana kunfandis kun la kulto de Artemisa, ŝia greka ekvivalento, kies centro estis en Efezo ĉe ŝia granda templo, unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo.

Inter la keltoj, la kulto de Diana kunfandis kun la kulto de Abnoba kaj Arduinna.

La festotago en Romo estis la 13-a de aŭgusto.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* 78 Diana
* Templo de Diana (Areo de Lednice-Valtice)
* Diana (Rozvadov)
# Merkuro (dio)

| Merkuro
 |
| --- |
| Sekso
 | vira
 |
| Eble sama
 | Hermeso, Abianus, Cimiacinus, Arcecius, Aguaecus, Dubnocaratiacus, Solitumarus, Odino, Arsu
 |
| Familio
 |
| Patro
 | Jupitero
 |
| Infanoj
 | Evander of Pallene, Kupido
 |
| Amkunuloj
 | Larunda, Rosmerta
 |
|  |

| Merkuro
 |
| --- |
|  |
| **romia dio wealth deity (en)**  |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Mercurius |
| Eble sama
 | Hermeso • Abianus • Cimiacinus • Arcecius • Aguaecus • Dubnocaratiacus • Solitumarus • Odino • Arsu
 |
| Sekso
 | vira
 |
| Okupo
 | Heroldo
 |
| Patro
 | Jupitero
 |
| Kunulo
 | Larunda • Rosmerta
 |
| Infanoj
 | Evander of Pallene • Kupido
 |
|  |

**Merkuro** estas la filo de Jupitero kaj de la filino de la titano Atlaso kaj la diino Maja. Li estas la romia dio de komerco (rilata kun la vorto *merkantilismo*) kaj de la veturo. Li portas ĉapelon kun flugiloj, la *pegasus*-on, kaj tial li estas la pli rapida mesaĝisto kaj tre fidela amiko de Jupitero. Li foje portas kaduceon, kiel simbolo de komerco.

Gaŭla reprezentaĵo de Merkuro, aktuale en la Muzeo Carnavalet de Parizo.Laŭ Francisko Azorín **Merkuro** estis *Romana dio, filo de Jupitro, komiso de la olimpaj dioj; simbolis la elokvento, la komerco kaj la rabo. Estis ikonografie reprezentita per junulo kun flugiloj ĉe la piedoj k. la kaduco ĉe la mano.* [tiele] Li indikas etimologion el la greka *Hermes* kaj el la latina *Mercurius*, el *merx* (varo, komercaĵo).

Merkuro inventis la liron, kaj lia birdo estas la koko. En Romo, lia tago estis la 15-an de majo.

Merkuro donis sian nomon ankaŭ al la planedo Merkuro kaj al la tago de la semajno merkredo (de la latina *Mercurii dies*). En iuj lingvoj, Merkuro donis sian nomon al la elemento hidrargo. En la greka mitologio, lia nomo estas Hermeso.

## Bildaro

* Skulptaĵo de la Roma dio Merkuro de la flandra artisto Artus Quellinus de la 17-a jarcento.
* Skulptaĵo de la Roma dio Merkuro portanta kaduceon.
* Reliefo reprezentanta la dion Merkuron, trovita en romia domo. Kasko kun flugiloj videblas.

## Vidu ankaŭ

* Listo de Romiaj diaĵoj

## Notoj
# Marso (dio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri dio el la romia mitologio. Por planedo rigardu la paĝon Marso (planedo). Por kompanio legu la artikolon Mars (kompanio).* |

| Marso
 |
| --- |
|  |
| **romia dio milita dio sabena dio**  |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Mars |
| Eble sama
 | Areso • Budenicus • astrologia Marso • Camulos • Mavors • Mamerte • Mamers • Leucimalicus • Leusdrinus • Rigonemetis • Albarinus • Lacavus • Beladon • Exalbiovix • Giarinus • Lelhunnus • Marmogius • Olloudius • Singilis • Smertulitanus • Smertrios • Tarbucelis • Tillenus • Tritullus • Magianus • Britovius • Canappharis • Mullo • Leherennus • Laran
 |
| Sekso
 | vira
 |
| Patro
 | Jupitero
 |
| Patrino
 | Junono
 |
| Edzo/Edzino
 | Nerio
 |
| Kunulo
 | Rhea Silvia • Aemilia
 |
| Infanoj
 | Remo • Romulo • Piko • Formido • Kupido
 |
|  |

**Marso** estis la romia dio de la milito kaj de la agrikulturo. Li estis filo de Jupitero kaj Junona. Li similas la grekan dion Areson.

Laŭ Francisko Azorín **Marso** estas *Militdio, protektanta dio, filo de Jupitro k. Junona, reprezentita ikonografie kiel fortika militisto armita per ŝildo, lanco k. kasko.* Li indikas etimologion el la latina *Mars*, el etruska *Maris*.

Bronza statueto de *Mars Balearicus* (Baleara Marso).

## Priskribo

Kiel *Mars Quinius*, la dio savis la ĝemelojn Romulon kaj Remon, kiuj dronis en la rivero Tibero iam antaŭ 753 a.K.. Marso prizorgis la fondintojn de la urbo de Romo kun la helpo de lupino. Pro tio, la romanoj konsideris lin la patro de sia urbo.

Li estis tre grava dio por la romianoj, kiuj festis la *Feriae Marti* je la 1-a de marto. La romianoj donis lian nomon al planedo Marso, la monato marto kaj la tago mardo.

Oni kutime imagas Marson portanta batalan kirason. Du ĉevaloj, *Timor* ("timo") kaj *Fuga* ("fuĝo") tiris lian ĉaron. Ankaŭ la planedon Marson akompanas duopo; la lunetoj, Fobo (*Phobos* greke) kaj Dejmo (*Deimos* greke).

## Bildaro

* Skulptaĵo de Marso.
* Marso paco-portanto en ĉi tiu monero.
* Marso en fontano Poznano.
* La marsa simbolo (simbolo de vira sekso).

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Venuso (diino)
* Afrodito (diino)
* Listo de Romiaj diaĵoj

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2005-04-03 per la retarkivo Wayback Machine
# Venuso (diino)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri dio en romia mitologio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Venuso.* |

| Venuso
 |
| --- |
|  |
| **romia dio dio pri fekundeco diino**  |
| Verko
 | Tannhäuser
 |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Venus |
| Eble sama
 | Afrodito • Turan • astrologia Venuso
 |
| Sekso
 | ina
 |
| Edzo/Edzino
 | Vulkano
 |
| Infanoj
 | Formido • Kupido
 |
|  |

**Venuso**, ankaŭ nomata **Venero**Z, estis malgrava diino en Romo, ĝis la romanoj identigis ŝin al la bela greka diino pri Amo kaj Beleco, Afrodito. Tiam Venuso fariĝis grava diino. Ŝia latina nomo estas *Venus* (nominative), kaj pro sia beleco ŝi donis sian nomon al Venuso, la plej bela kaj hela planedo en la ĉielo.

Venuso edziniĝis kun la lama dio Vulkano. Sed Venuso amis ankaŭ la dion Marso, kaj ŝi naskis Kupidon, la junan dion pri Amo.

Venuso amis ankaŭ du mortemulojn, nome Adonison kaj Anĥizon. Venuso kaj Anĥizo estis la gepatroj de Eneo. Granda heroo, Eneo postvivis la falon de Trojo, kaj fondis la novan nacion de Latio en Italio. Eneo estis praulo de Romulo. Pro tio, la romanoj kredis Venuson la patrino de sia gento.

Detalo el *La naskiĝo de Venuso*, William Adolphe BouguereauAl Venuso la romianoj dediĉis tagon de la semajno, nome vendredon.

## Famaj artaĵoj

* Naskiĝo de Venuso
* Venuso ĉe sia spegulo
* Venuso de Dresdeno
* Venuso de Mediĉoj
* Venuso de Urbino
* Venuso kaj muzikisto
* Melosa Venuso

## Vidu ankaŭ

* De figuris Veneris
* Veneraj malsanoj
# Saturno (dio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri romia dio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Saturno.* |

| Saturno
 |
| --- |
|  |
| **dio de tempo kaj sorto agricultural deity (en)  romia dio**  |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Saturnus |
| Eble sama
 | Ĥrono • Krono • astrologia Saturno
 |
| Sekso
 | vira
 |
| Patro
 | Ĉielo
 |
| Patrino
 | Patrino Tero
 |
| Gefratoj
 | Ops
 |
| Edzo/Edzino
 | Ops
 |
| Infanoj
 | Jano • Jupitero • Plutono • Neptuno • Veritas • Hymnus • Felix • Faustus • Cereso • Junono • Vesta • Glauca
 |
|  |

**Saturno** – latine Saturnus – estas la romia dio de terkulturo. En la klasika antikvo li identiĝis kun la helena dio Krono. Saturno estas la edzo de Reo kaj patro de Cereso, Jupitero kaj Vesta, interalie.

Saturno manĝas sian filon, pentraĵo de Petro Paŭlo Rubens el 1638.
## Priskribo

Saturno estis antikva itala dio. Lia nomo venis el itala vortradiko *satur*, kiu eble signifus "abundanco", kaj la ebla sufikso "-nus", t.e. "sinjoro". Sekve, "Saturnus" signifus, etimologie "sinjoro de la abundanco". Li portis falĉilon ĉar li estus dio de rikolto, nur pro tio, oni identigis lin kun la greka dio Krono, kaj fablis ke post Jupitero lin detronigis, li foriris al Italio kie li regis dum la Ora Epoko.

Laŭ Francisko Azorín **Saturno** estis *Mita, romana dio, filo de Urano (la ĉiel) k. Gea (la tero); li decidis, pro timo estis detronita, engluti siajn filojn, sed sia [tiel] edzino Cibelea anstataŭis ĵusnaskitojn per ŝtono; tiel savis Jupiteron, Neptunon k. Plutonon.* Li indikas etimologion el la greka *Kronoso* kaj de tie la latina *Saturnus*, el *satus* (ŝata).

## Kutimoj

Por memori ilian bonfareman reĝon, oni okazigis la feston de Saturnalio vintre ĉiujare. Tiam ĉiu publika komerco haltis, deklarojn de milito kaj krimajn ekzekutojn oni prokrastis, amikoj donacis unu al la alia, kaj oni libere indulgis la sklavojn. Oni donis al ili feston en kiu ili sidis ĉe tablo, dum iliaj mastroj servis ilin, por montri la naturan egalecon de homoj, kaj ke ĉiu afero apartenis egale al ĉiuj dum la regado de Saturno.

## Notoj
# Apolo

La vorto **Apolo** (aŭ **Apollo**) povas signifi:

* Apolono, dio de helena mitologio
* Projekto Apollo serio de usonaj misioj al la luno.
* Kosmoŝipo de Projekto Apollo.
* Apolo, rolulo en la Biblio

## Vidu ankaŭ

* Fontano Apolo estas fontano en Madrido
* Apolo (Biblio)
# Walters Art Museum

| Walters Art Museum
 |
| --- |
|  |
|
Origina ĉefa enirejo en North Charles Street |
| arta muzeo eldonejo  |
| **Lando** | Usono vd |
| **Regiono** | Mount Vernon-Belvedere, Baltimore
 |
| **Situo** | Baltimore
 |
| **Adreso** | 600 N. Charles St, Baltimore, MD 21201 |
| **Arkitekto(j)** | William Adams Delano vd |
| **Estiĝo** | 1934
 |
| **Malfermo** | 1934
 |
| **Koordinatoj** | 39° 17′ 47″ N, 76° 36′ 59″ U (mapo)39.296425-76.616499 |
|

|  |
| --- |
| Walters Art Museum (Marilando)DEC |
| Situo de Walters Art Museum |

 |
|
Walters Art Museum
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Charles Street: Second Floor: Collector's Study (en)   vd |

 |
|

|   Posedatoj |
| --- |
|  | "Big Bowl" (A Crow Chief) (en)  Resurrection (en)  Homme en Grande Bottes (en)  "Bourgeois" W---r, and His Squaw (en)  Christ on the Sea of Galilee (en)   vd |

 |
| **Retpaĝo** |
 |
|  |

Skulptoĝardeno (centra "Great Hall") de la Walters Art Gallery (nune Walters Art Museum) en la originala Ĉefa Konstruaĵo de 1905-1909
La **Walters Art Museum,** situanta en Mount Vernon-Belvedere, Baltimore, Marilando, Usono, estas publika arta muzeo fondita kaj malfermita en 1934, kun kolektoj kreitaj dum la mezo de la 19a jarcento. La muzea kolekto estis amasigita substance de gravaj usonaj artaj kaj skulptartaj kolektantoj, nome patro kaj filo: William Thompson Walters (William T. Walters), (1819–1894), kiu ekis serioze kolekti kiam li translokiĝis al Parizo kiel simpatianto de la Sudusonaj Konfederaciitoj je la eko de la Usona Enlanda Milito en 1861; kaj Henry Walters (1848–1931), kiu rafinis la kolekton kaj faris aranĝojn por la konstruo de taŭga konstruaĵo por gastigi ĝin. Post permesi la baltimoranojn foje rigardi la kolektojn ĉe la domego de West Mount Vernon Place dum la lastaj 1800-aj jaroj, li aranĝis prilaboritan ŝtonan *palazzo*-stilan strukturon konstruitan tiucele en 1905-1909, kiun li mem malfermis al la publiko. Tiu estas ĉe West Monument Street/Mount Vernon Place, ĉe la nordokcidenta angulo de North Charles Street ĉe West Centre Street, (ĉe South Washington Place).

﻿ / ﻿ (mapo)

## Referencoj

**Fontoj *The Walters Art Gallery, Guide to the Collections*, 1997, Scala Books, ISBN 0-911886-48-6
* Americana, Walters Collection, 1920

**Bibliografio Gruelle, R. B., *Collection of William Thompson Walters* (Boston 1895)
* Bushnell, S. W., *Oriental Ceramic Art Collections of William Thompson Walters* (New York 1899)

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
* Walters Art Museum online collection
* Archimedes Palimpsest Project Web Page
* Collaboration Between Walters Art Museum and Wikimedia Commons
* Walters Art Gallery, 600 North Charles Street, Baltimore, Baltimore, MD ĉe Historic American Buildings Survey (HABS)
* The Walters Art Museum Arkivigite je 2022-05-28 per la retarkivo Wayback Machine
# Tercentra teorio

Geocentra modelo el la jaro 1568
**Tercentra teorio** (aŭ **tercentrismo** aŭ **geocentra teorio** aŭ **ptolemea sistemo**) estas ne plu akceptata teorio, laŭ kiu la globforma tero estas en la centro de la universo. Laŭ ĉi tiu teorio, la aliaj ĉielaj korpoj (luno, suno, planedoj) ĉirkaŭas la mondon. La plej ekstera sfero entenas la stelojn. Oni ne konfuzu ĉi tiun teorion kun la teorio ke la mondo estas ebena.

La tercentra teorio estis anstataŭigita per la suncentra teorio pro la laboroj de Koperniko, Galileo kaj Kepler. Laŭ la moderno kosmoscienco, la universo tute ne havas centron.

Malgraŭ la scienca malakcepto de la tercentra teorio, ĉe tuteŭropa opinisondo en 2001 26,1% de la homoj konsentis kun la aserto ke la suno ĉirkaŭas la teron.

## Vidu ankaŭ

* Almagesto
* Kopernika suncentrismo
* Ptolemeo
# Superjaro

La grafeo bilgigas la diferencon inter la vera sidera tempo kaj tiu de la gregoria kalendaro de 1750 ĝis 2250.
**Superjaro** estas jaro, kiu havas **29** tagojn en februaro (en la Julia kaj gregoria kalendaroj).

**Ordinara jaro** estas ĉiu jaro, kiu ne estas superjaro. La ordinara jaro havas **28** tagojn en februaro.

Superjaro estas ilo por konservi la sinkronigon inter la kalendara jaro kaj la sezonoj. La sezonoj revenas unu fojon dum ĉiu tropika jaro, la tempo de unu orbito de la Tero ĉirkaŭ la Suno. Tio estas proksimume 365,2422 tagoj, do senŝanĝa 365-taga jaro kaŭzus ke la kalendaro malrapide malakordiĝus kun la sezonoj. Oni povas ĝustigi tion per la enmeto de supertago en la jaron (kiu jaro iĝas superjaro), por ke ĝi estu 366 tagojn longa anstataŭ 365.

La regulo por superjaroj en la Gregoria kalendaro estas:

**Jaro estas superjaro se ĝi precize divideblas per kvar; sed jaro dividebla per cent estas superjaro nur se ĝi divideblas per 400.**
Do 1984 kaj 2000 estis superjaroj, sed 1900 ne estis kaj 2100 ne estos.

La logiko estas: la aldono de po unu tago ĉiujn kvar jarojn alĝustiĝas la mezan jarlongon al 365,25 tagoj. Tio tro longas, do oni forigas po unu supertagon ĉiun jarcenton. Tio forigas 0,01 tagojn kaj la mezo fariĝas 364,24 tagoj. Sed tio ankoraŭ ne estas sufiĉe preciza, do oni remetas po unu supertagon ĉiujn kvar jarcentojn. Tio realdonas 0,0025 tagojn kaj la mezo fariĝas 365,2425 tagoj.

Tio ankoraŭ estas 0,0001 tagojn pli longa ol la meza intervalo inter martaj ekvinoksoj, rezulte ke la Gregoria kalendaro estos proksimume duontagon *malantaŭ* la tropika jaro post 4000 jaroj.

Notu ke ĉi tio neniel rilatas al supersekundoj, kiuj aldoniĝas de tempo al tempo por sinkronigi atomajn horloĝojn kun la rotacio de la Tero.

Algoritmo por determini ĉu jaro estas superjaro (Pseŭdokodo):

>
>  Se jaro module 4 estas 0 aŭ
>
>  :: se jaro module 100 estas 0 aŭ
>
>  :::: se jaro module 400 estas 0 tiam
>
>  :::::: estas superjaro
>
>  :::: alie
>
>  :::: ne superjaro
>
>  :: alie estas superjaro
>
>  alie ne superjaro
>
>
>
>

## Vidu ankaŭ

* Supersekundo
* 29-a de februaro
* 30-a de februaro
* Superjaro komenciĝanta lunde

## Eksteraj ligiloj

* Juliusz Cezar i dni przestępne Arkivigite je 2021-09-19 per la retarkivo Wayback Machine Julio Cezaro kaj la tagoj de superjaro - retejo APOD: *Astronomiczne zdjęcie dnia* (Astronomia foto de la tago)
# Jarcento

| Jarcento
 |
| --- |
| **mezurunuo de tempo oblo de mezurunuo**  |
| **tempintervalo • centopo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | jardeko jaro  vd |

 |
|  |

**Jarcento** ampleksas tempon de 100 jaroj.

La jarcentoj post Kristo do komenciĝas je la 1-a de januaro de jaro ..01 kaj finiĝas je la 31-a de decembro ..00. Ekzemple la 20-a jarcento daŭris de la 1-a de januaro 1901 ĝis la 31-a de decembro 2000.

La jarcentoj antaŭ Kristo (kiam la Gregoria kalendaro ne estis konata) komenciĝis je la 1-a de januaro de iu jaro ..00 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro ..01. Ekzemple la unua jarcento antaŭ Kristo komenciĝis je la 1-a de januaro -100 kaj daŭris ĝis la 31-a de decembro -1. La sekvan tagon, la 1-an de januaro 1, komenciĝis la unua jarcento post Kristo.

Jarcentoj antaŭ kaj post la Komuna Erao kaj la ekvivalentaj jarcentoj antaŭ kaj post Kristo:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3-a jarmilo a.K. | 30-a jarcento a.K. | 29-a jarcento a.K. | 28-a jarcento a.K. | 27-a jarcento a.K. | 26-a jarcento a.K. | 25-a jarcento a.K. | 24-a jarcento a.K. | 23-a jarcento a.K. | 22-a jarcento a.K. | 21-a jarcento a.K.
 |
| 2-a jarmilo a.K. | 20-a jarcento a.K. | 19-a jarcento a.K. | 18-a jarcento a.K. | 17-a jarcento a.K. | 16-a jarcento a.K. | 15-a jarcento a.K. | 14-a jarcento a.K. | 13-a jarcento a.K. | 12-a jarcento a.K. | 11-a jarcento a.K.
 |
| 1-a jarmilo a.K. | 10-a jarcento a.K. | 9-a jarcento a.K. | 8-a jarcento a.K. | 7-a jarcento a.K. | 6-a jarcento a.K. | 5-a jarcento a.K. | 4-a jarcento a.K. | 3-a jarcento a.K. | 2-a jarcento a.K. | 1-a jarcento a.K.
 |
| 1-a jarmilo p.K. | 1-a jarcento | 2-a jarcento | 3-a jarcento | 4-a jarcento | 5-a jarcento | 6-a jarcento | 7-a jarcento | 8-a jarcento | 9-a jarcento | 10-a jarcento
 |
| 2-a jarmilo p.K. | 11-a jarcento | 12-a jarcento | 13-a jarcento | 14-a jarcento | 15-a jarcento | 16-a jarcento | 17-a jarcento | 8-a jarcento | 19-a jarcento | 20-a jarcento
 |
| 3-a jarmilo p.K. | 21-a jarcento | 22-a jarcento | 23-a jarcento | 24-a jarcento | 25-a jarcento | 26-a jarcento | 27-a jarcento | 28-a jarcento | 29-a jarcento | 30-a jarcento
 |

## Deveno de la vorto

En la nuntempa Esperanto, oni uzas la kunmetaĵon "jarcento". En la frua lingvo, tamen, oni ankaŭ uzis la esprimon "centjaro", kiu tamen tre arĥaikiĝis, kaj cetere ŝajnas malfacile pravigebla per la kunmetaĵaj reguloj de Esperanto. Ankaŭ Zamenhof uzis la vorton "centjaro":

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** tutan homan vivon, eĉ centjarojn daŭras la fruktoj de laborado de fruktoplantisto **”** |
| — Ludwik Lejzer Zamenhof, *Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto* |

 |

## Vidu ankaŭ

* 0 (jaro)
* Erao
* Tagoj
# Jarmilo

**Jarmilo** (aŭ **miljaro**) estas mezurunuo de tempo daŭranta mil jarojn.

Laŭ la ĝenerale uzata tempokalkulado la tria jarmilo komenciĝis je la 1-a de januaro 2001 kaj ĉesos je la 31-a de decembro 3000. La kialo estas ke laŭ tiu tempokalkulado ankaŭ la unua jarmilo komenciĝis je la 1-a de januaro de la jaro 1 kaj ĉesis je la 31-a de decembro en la jaro 1000.

**Milenio** estas miljara daŭro aŭ datreveno de io aŭ iu speciala, ekz. la mesio . **Mileniismo** estas la kredo pri milenio.

## Vidu ankaŭ

* Jarcento
* Jardeko
* Jarmilismo
* *La Amo en la Jaro Dekmil*
# Gregorio la 13-a

| **Gregorio la 13-a** |
| --- |
| 226-a papo de la katolika eklezio
 |
|  |
| **Naskonomo** | Ugo Buoncompagni
 |
| **Pontifiko** | de 25-a de majo 1572
 |
|  | ĝis 10-a de aprilo 1585
 |
| **Antaŭulo** | Pio la 5-a
 |
| **Sekvanto** | Siksto la 5-a
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 7-a de januaro 1502 en Bolonjo (Italio)
 |
| **Morto** | 10-a de aprilo 1585 en Vatikano
 |
| **Mortokialo** | apopleksio [#]
 |
| **Tombo** | Baziliko de Sankta Petro en Romo [#]
 |
| **Alma mater** | Universitato de Bolonjo [#]
 |
| **Lingvoj** | itala lingvo • latina lingvo [#]
 |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Cristoforo Boncompagni [#]
 |
| **Patrino** | Angela Marescalchi [#]
 |
| **Idoj** | Giacomo Boncompagni vd |
| [#]
 | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Gregorio la 13-a**, naskita kiel **Ugo BUONCAMPAGNI** en Bolonjo la 7-an de januaro 1502, mortinta en Romo la 10-an de aprilo 1585, estis la 226-a papo de la katolika eklezio de 1572 ĝis sia morto.

## La gregoria kalendaro

Eble plej konata li estas pro la enkonduko de la kalendaro nomita laŭ li. La 24-an de februaro 1582 li dekretis en la buleo Inter gravissimas, ke la tago post la 4-a de oktobro 1582 estu la 15-a de oktobro 1582, kaj ke estonte en po 400 jaroj elfalu tri supertagoj. La dek elfalintaj tagoj de 1582 kompensis por la ne-elfalintaj supertagoj, kiuj okazis en la antaŭa jarmilo pro apliko de la julia kalendaro.

Preskaŭ ĉiuj katolikaj regantoj enkondukis la novan kalendaron, sed ne ĉiuj aliaj kristanaj regantoj.