# Plutarĥo

| **Plutarĥo** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Πλούταρχος L. Mestrius Plutarchus**  |
| **Naskiĝo** | ĉ. 46 en Χαιρώνεια, latinigite Chaeronea, romia provinco *Achaea* (Aĥeo)
 |
| **Morto** | ĉ. 100 en Delfo, Grekio
 |
| **Etno** | grekoj vd |
| **Lingvoj** | latina • antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Roma regno   vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Gefratoj** | Lamprias (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Timoksena   vd |
| **Infanoj** | Plutarĥo la pli juna, Lamprias  vd |
| **Parencoj** | Sextus of Chaeronea (en)  (nekonata valoro)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | eseisto  historiisto  verkisto  biografo  pastro  magistrato  filozofo   vd |
| **Laborkampo** | filozofio, politika scienco kaj historio  vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | Vivoj paralelaj ❦ Vivoj de la Cezaroj vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | ambasadoro   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

La figuro de Plutarĥo kiel montrite en la ilustraĵo por la franca eldono de liaj verkaĵoj, 16-a jarcento
Adreso de dediĉo al Plutarĥo en Delfo. La nomo de Plutarĥo aperas komence de la dua linio.
**Plutarĥo** aŭ **Plutarko** (naskiĝis en ĉirkaŭ 46, mortis en ĉirkaŭ 100) estis greka aŭtoro kaj biografiisto de la 1-a jarcento. Inter liaj verkoj estas *Moralia* ("Verkoj pri Moralo") kaj *Paralelaj Vivoj*, kiu interalie iĝis unu el la ĉefaj fontoj por Ŝekspiro. Ŝekspiro eĉ senŝanĝe uzis tutajn fragmentojn el la tradukoj de la verkoj de Plutarĥo en siaj teatraĵoj *Julio Cezaro*, *Antonio kaj Kleopatro* kaj *Coriolanus*.

En *Paralelaj Vivoj* Plutarĥo komparas la vivojn de famaj
grekoj al famaj romianoj. Interalie, li skribis pri la vivoj de
Aleksandro la Granda, Cezaro, Cicerono,
Demosteno, Kraso, Pompejo, Antonio, Katono la Maljuna,
Katono la Juna, Tezeo, Romulo, Solono,
Perikleo, Kimono, Likurgo, Nikiaso kaj Alkibiado.

Plutarĥon interesis la vivoj de regnestroj kaj militestroj, precipe la virtoj kaj malvirtoj de ĉiu vivo, kaj la rolo de volo, favoro de la dioj, ŝanco kaj sorto. En *Vivoj*, Plutarĥo montras la gravecon de kuraĝo, sinregado kaj virto en la vivo kaj la relative malgravecon de riĉeco kaj rango. Kiel Cicerono, li sekvis Platonon kaj estis kontraŭ-makiavelisma -- spite al la sango kaj perfido, kiujn li ofte priskribis en la *Vivoj*.

Kvankam Plutarĥo iafoje vojaĝis al Romo, "la urbo de multaj
libroj", li loĝis en (tiam malriĉa) Grekio, en la malgranda urbo
de siaj prapatroj, Keroneo (Chaeronea), kie okazis antaŭ jarcentoj la fama batalo de Aleksandro la Granda kontraŭ la grekoj. De sia avo Plutarĥo sciiĝis pri la mizerigo de Grekio per Antonio.

Plutarĥo verkis en la greka lingvo kaj, fakte, ne regis la
latinan.

## Postaj influoj

La verkaĵoj de Plutarĥo havis enorman influon al angla kaj franca literaturo. Shakespeare en siaj teatraĵoj plurfoje citis el la angla traduko de Thomas North de la biografioj de *Paralelaj Vivoj*, kaj eĉ kunmetis parafrazojn de tutaj scenoj de tie.

Ralph Waldo Emerson estis tre influita de la *Moralia*. Ankaŭ Michel de Montaigne ricevis inspiron kaj ideojn el *Moralia* verkante siajn eseojn. En la eseo "Pri Libroj" (Libro 2 Ĉapitro 10) de Montagne skribis: "Plutarĥo estas unuforma kaj stabila, tenas plaĉajn platonikajn vidojn kaj estas komforta por la socio ... tute libera, kontentigas vin kaj valorigas vian tempon". Liaj adorantoj ankaŭ inkludas James Boswell, Ben Johnson, John Dryden, John Milton, Francis Bacon, Thomas Hobbes kaj Robert Browning.

La influo de Plutarĥo malkreskis en la 19-a kaj 20-a jarcentoj, sed ĝi restis enradikiĝinta en popularaj ideoj pri greka kaj romia historio. Unu el liaj plej famaj citaĵoj estas inkludita en unu el liaj plej fruaj verkoj: "La mondo de la homo estas plej bone perceptita tra la vivoj de la homoj kiuj faris historion."

## Verkoj

* Moralia
* Pri manĝado de viando (Plutarĥo)

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* 6615 Plutarĥo