# Cezio

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Rb ↑
**Cs**
 ↓ Fr | Xe ←
**cezio**
→ Ba |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| •
 |  |
Xe 6s1

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 133
 | Cs
 |
| 55
 |

 |  | •
 |
| •
 | •
 |  | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 |  | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 | •
 |
| ↓Perioda tabelo de elementoj↓
 |

 |

 |
| **ĥemia elemento • lithophile • active metal** |
| **alkala metalo • s-bloko** |
| Ĝeneralaj informoj
 |
| Nomo (latine), simbolo, numero
 | cezio (*caesium*), Cs, 55
 |
| CAS-numero
 | 7440-46-2
 |
| Loko en perioda tabelo
 | 1-a grupo, 6-a periodo, bloko s
 |
| Karakteriza grupo
 | (nespecifita)
 |
| abundeco en terkrusto
 | 0,00019 %
 |
| Nombro de naturaj izotopoj
 | 1
 |
| Aspekto
 | argenta-ora solido
 |
|  |
| Atomaj ecoj
 |
| Relativa atompezo
 | 132.90545196 amu
 |
| Atomradiuso
 | 260 pm
 |
| Kovalenta radiuso
 | 244 pm
 |
| Radiuso de van der Waals
 | 343 pm
 |
| Elektrona konfiguracio
 | Xe 6s1
 |
| Elektronoj en ĉiu energia ŝelo
 | 2; 8; 18; 18; 8; 1
 |
| Oksidiĝa nombro
 | +1
 |
| Fizikaj ecoj
 |
| Materia stato
 | solida
 |
| Kristala strukturo
 | kuba (korpocentrita)
 |
| Denseco
 | 1,93 g/cm3 |
| Malmoleco
 | 0,2 (Mohs-skalo)
 |
| Magneta konduto
 | paramagneta
 |
| Degelpunkto
 | 28,44 °C (301,59 K)
 |
| Bolpunkto
 | 671 °C (944,15 K)
 |
| Molvolumeno
 | 70,94 · 10−6 m3/mol
 |
| Specifa varmokapacito
 | 242 J/(kg·K) J/(kg · K)
 |
| Elektra konduktivo
 | 5,0 · 106 S/m
 |
| Elektra rezistivo
 | 200 · 10−9 Ω · m
 |
| Termika konduktivo
 | 35,9 W/(m·K) W/(m · K)
 |
| Diversaj
 |
| Elektronegativeco
 | 0.79 (Pauling-skalo)
 |
| Joniga energio
 | 375,7 kJ/mol kJ/mol
 |
| Izotopoj
 |
|

| Izotopo
 | Naturapero
 | *t*1/2 | radioaktiveco de disfalo
 | Energio de disfalo MeV
 | Produkto de radioaktiva disfalo
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 133Cs
 | 100 %
 | estas stabila kun 78 neŭtronoj
 |
| 134Cs
 | sinteza
 | 2,0648 a
 | β−
 | 2,059
 | 134Ba
 |

 |
| Se ne estas indikite alie, estas uzitaj unuoj de SI kaj SVP. |

Cezio
Duration: 15 seconds.0:15
**Cezio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Cs** kaj la atomnumeron 55. Ĝi estas mola arĝent-or-kolora alkala metalo. Ĝi estas konata por uzo en atomaj horloĝoj. Ĝi estis malkovrita de Robert Bunsen kaj Gustav Kirchhoff en la jaro 1860.

## Karakterizaĵoj

El ĉiuj elementoj, kiuj estas solidaj je ĉambra temperaturo, cezio estas la plej mola: ĝi havas malmolecon de 0.2 Mohs. Ĝi estas tre muldebla, pala metalo, kiu malheliĝas en la ĉeesto de spuroj de oksigeno. Kiam ĝi estas en la ĉeesto de minerala oleo, ĝi perdas sian metalan brilon kaj alprenas pli obtuzan, grizan aspekton. Ĝi havas fandopunkton de 28.5 °C (83.3 °F), igante ĝin unu el la malmultaj elementaj metaloj, kiuj estas likvaj proksime de ĉambra temperaturo. La aliaj estas rubidio (39 °C [102 °F]), franciumo (taksita je 27 °C [81 °F]), hidrargo (−39 °C [−38 °F]), kaj galiumo (30 °C [86 °F]);

Cezio formas alojojn kun la aliaj alkalaj metaloj, oro kaj hidrargo (amalgamoj). Ĉe temperaturoj sub 650 °C (1 202 °F), ĝi ne alojiĝas kun kobalto, fero, molibdeno, nikelo, plateno, tantalo aŭ volframo. Ĝi formas klare difinitajn intermetalajn kombinaĵojn kun antimono, galiumo, indio kaj torio, kiuj estas fotosentemaj.

Cezia metalo estas tre reaktiva kaj pirofora. Ĝi ekbrulas spontanee en aero, kaj reagas eksplode kun akvo eĉ je malaltaj temperaturoj, pli ol la aliaj alkalaj metaloj. Ĝi reagas kun glacio je temperaturoj tiel malaltaj kiel −116 °C (−177 °F). Pro ĉi tiu alta reaktiveco, cezia metalo estas klasifikita kiel danĝera materialo. Ĝi estas stokita kaj transportata en sekaj, saturitaj hidrokarbidoj kiel minerala oleo. Ĝi povas esti manipulata nur sub inerta gaso, kiel argono. Tamen, cezio-akva eksplodo ofte estas malpli potenca ol natrio-akva eksplodo kun simila kvanto da natrio. Ĉi tio estas ĉar cezio eksplodas tuj post kontakto kun akvo, lasante malmulte da tempo por hidrogeno akumuliĝi. Cezio povas esti stokita en vakue sigelitaj borosilikataj vitraj ampoloj. En kvantoj de pli ol ĉirkaŭ 100 gramoj (3.5 uncoj), cezio estas transportata en hermetike sigelitaj, rustorezistaŝtalaj ujoj.

## Komponaĵoj

Cezia hidroksido (CsOH) estas higroskopa kaj forte alkala.

Ĝi rapide gratas la surfacojn de duonkonduktaĵoj kiel silicio.

Cezia fluorido (CsF) estas higroskopa blanka solido vaste uzata kiel fonto de fluoridaj anjonoj en organika fluora kemio.

Cezia klorido (CsCl) havas simplan kuban kristalan sistemon.

Kiam cezio brulas en aero, la superoksido CsO2 estas la ĉefa produkto.

Cezia karbonato (Cs2CO3) havas fortajn bazecajn kaj solveblajn ecojn, kaj estas vaste uzata kiel katalizilo, reakciilo en organika sintezo, kaj aldonaĵo en diversaj elektronikaj kaj optikaj aplikoj.

## Aplikoj

Nuntempe, la plej granda uzo de ne-radioaktiva cezio estas en ceziaj formiataj borfluidoj por la naftoekstrakta industrio.

Ceziaj atomhorloĝoj uzas elektromagnetajn transirojn en la hiperfajna strukturo de cezio-133 atomoj kiel referencpunkton. Ceziaj normoj estas la ĉefa normo kontraŭ kiu tempo- kaj frekvencmezuradoj baziĝas. Ceziaj horloĝoj estas uzataj por reguligi la tempigon de poŝtelefonaj retoj kaj la Interreto.

Multaj komunaj magnetometroj uzas cezian vaporon.

## Vidu ankaŭ

* Izotopoj de cezio

## Referencoj