Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ĵurnalo

**Ĵurnalo** estas vorto sen precize fiksita signifo en Esperanto. Ĝi povas signifi la jenajn aferojn:

* Gazeto
* Taggazeto
* Revuo
* Taglibro

La vorto *ĵurnalo* aperas en la Fundamento nur en ekzerco pri prononcado, kaj ĝia senco ne estas difinita en la Fundamento. La Akademio de Esperanto ĝin oficialigis per la 1-a Oficiala Aldono, kaj agnoskis ĝin kiel fundamentan per la 8-a Oficiala Aldono.

En la 1-a Oficiala Aldono la Akademio difinis la signifon de ĵurnalo per serio da similsonaj sed sence malkoheraj tradukoj, kiuj egalas al *taggazeto* (france), *gazeto, ia ajn periodaĵo* (angle), *revuo* (germane kaj ruse), *taggazeto, taglibro* (pole). La komuna trajto de ĉiuj ĉi sencoj estas *gazeto*, kio farus la vorton malnecesa duoblaĵo (ĉar *gazeto* estas forte enradikiĝinta kaj pli klare Fundamenta por tiu senco). PIV2 atribuas al la vorto la francajn sencojn (taggazeto, taglibro, registrolibro).

Oni povus doni al la vorto pli ĝeneralan sencon surbaze de la vorto *ĵurnalisto*, kies senco estas pli ĝenerala kaj pli kohera internacie; tiam ĵurnalaro estus ĉiaj „amasinformiloj“ (ne nur presitaj kiel "gazetaro"). Tamen ĝis nun tia uzo ne estas registrita.
# Taggazeto

**Taggazeto** (aŭ ĵurnalo) estas gazeto kiu aperas plurfoje semajne, plej ofte ĉiutage krom dimanĉe. Ĝi estas malpeza kaj forĵetebla eldonaĵo, kutime presita sur malmultekosta papero, enhavanta novaĵojn pri variaj temoj. Ĉi tiuj temoj povas inkluzivi politikajn eventojn, krimojn, sportojn, opiniojn, veterprognozojn, kaj tiel plu. En multaj modernaj taggazetoj ankaŭ pagitaj anoncoj kaj reklamoj prenas ampleksan lokon.

Nuntempe, taggazetoj estas unu el la ĉefaj amaskomunikiloj en evoluintaj socioj, same kiel televido, radio kaj Interreto.

## Historio

La unua ĉiutaga eldonaĵo kun skiza resumo pri la ĉefaj eventoj el la pasinta tago aperis en la jaro -59, kiam, en Romo, Julio Cezaro estigis la *Acta Diurna populi Romani* (ofte nomataj simple *Acta Diurna*), oficiala gazeto kiu afiŝiĝis en publikaj lokoj.

Modernstilaj taggazetoj tamen naskiĝis en Germanio dum la 17-a jarcento. La unua tia eldonaĵo estis *Einkommende Zeitung*, kiu estiĝis en 1650 en Lepsiko; ĝi ĉefe celis la tiaman riĉularon, kaj enhavis novaĵojn pri krimoj, ekonomiko, landa kaj eksterlanda politiko.

Inter la 19-a kaj la 20-a jarcento, danke al la industria revolucio kaj al disvastiĝo de legopovo en la okcidentaj landoj, gazetoj kaj taggazetoj iĝis vaste popularaj ĉe ĉiuj sociaj klasoj. Tiaj eldonaĵoj restis ege sukcesaj dum la tuta 20-a jarcento, kiam ili longe funkciis kiel la plej grava amaskomunikilo, flanke al radio kaj, dum la dua duono de la jarcento, al televido.

Dum la lastaj jardekoj, la populariĝo de Interreto grave ekinfluis la evoluon de taggazetoj, kies legantaro rimarkinde malkreskis en pluraj evoluintaj landoj.

## Vidu ankaŭ

* Listo de gazetoj
* Listo de tagĵurnaloj laŭ eldonkvanto
* Vespergazeto
# Sezono

| Sezono
 |
| --- |
|  |
| **tempintervalo • sezono** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | vintro printempo somero aŭtuno prewinter (en)  pre-fall (en)  prespring (en)  presummer (en)   vd |

 |
|  |

printempo
somero
aŭtuno
vintro
La heleco de la Tero dum la kvar sezonoj
Animacio de sezonaj diferencoj speciale la neĝkovraĵo dum la jaro
**Sezono** estas subdivido de la kalendara jaro. La plej komunaj manieroj por indiki la sezonojn estas du:

* Laŭ la astronomia maniero, sezono estas tempointervalo inter ekvinokso kaj solstico. Oni povas indiki kvar sezonojn: printempo, somero, aŭtuno kaj vintro;
* La meteologia maniero, ankaŭ konsideras la ŝanĝojn klimatajn kaj mediajn, kiuj okazas dum la jaro.

Ne ĉiuj mondpartoj havas kvar sezonojn; En Hindio oni distingas ses sezonojn (ĉiu du monatojn longa), pri tiuj vidu al Hinda kalendaro. En antikva Egiptio, oni distingis tri sezonojn.

## Bildaro

*
*
*

## Vidu ankaŭ

* Printempo
* Somero
* Aŭtuno
* Vintro
* Noktomeza suno
* Pluvsezono
* Seka sezono
# Tagmezo

Siesto, la paŭzo kaj dormo de la posttagmezo
La **tagmezo** por unu preciza loko, estas la momento, kiam la suno estas en ĝia kulmino, tie estas en plej alta punkto en la ĉielo; do kiam la ombro de vertikala objekto estas plej mallonga.

En la norda duonglobo, (krom en la tropikoj) la suno estas tiam ekzakte al sudo; kaj, reciproke, ĝi estas al nordo en la suda duonglobo.

La tagmezo ne nepre okazas je la 12a horo, ĉar:

* La horo laŭ la suno (aŭ laŭ la suna tempo) varias dum la jaro je ĝis 16 minutoj rilate al la meza tempo. (vidu: Tempa ekvacio)
* La civita tempo (kiu valoras en tuta horzono) diferencas de la lokala suna horo, ofte de unu aŭ du horoj (laŭ la vintra aŭ la somera tempo)

La **tagmezo** estas ankaŭ la momento de la tagmanĝo, kiu, en Eŭropo, povas okazi inter la 11-a kaj la 14-a horo (civita tempo) sed kun gravaj diferencoj laŭ landoj, regionoj, laborokupoj ktp.
# Taglibro

| Taglibro
 |
| --- |
|  |
| **literatura ĝenro formo de libro**  |
| **persona atesto • lifelog • notlibro • literatura verko** |
|  |

Taglibro de Anne Frank montrata en muzeo Centro Anne Frank
**Taglibro** estas persone skribita notaĵo pri la eventoj dum diversaj tagoj. Kutime homoj skribis ĝin pro sia memkonscio aŭ ĉar skribadi ofte ŝajnas helpi kontraŭ la ĉiutagaj problemoj de la vivo.
Taglibroj ankaŭ ekzistas kvazaŭ enretaj versioj, kiel ekzemple ĉe LiveJournal, kie oni mem eblas reguli, kiu kapablas legi ĝin.

## Beletro

* Kelkaj taglibroj de verkistoj iĝis famaj kaj gravaj. Ekzemple:

## Historio

* Kelkaj taglibroj de personoj ligitaj en historiaj okazaĵoj, kaj kiuj konsistigas valoran dokumenton kaj informfontoj:

ankaŭ personaj taglibroj de "ordinaraj personoj" de pasintaj epokoj iĝas poste valoregaj dokumentoj por historiistoj, ekzemple

* + Taglibro de pariza burĝo ĉirkaŭ 15-a jarcento.
	+ la taglibro de Anne Frank, (nederlande : Het Achterhuis), juda junulino vivante kaŝe en Amsterdamo kun sia familio kaj aliaj dum la Dua Mondmilito. Ŝia taglibro priskribas la vivon de juda familio loĝanta kaŝe dum la nazia epoko.
	+ "Taglibro de la jaro de pesto", skribita de la angla romanisto Daniel Defoe dum la jaro (1666) kiam serioza pesto epidemio mortigis grandparte de la londona loĝantaro.

## Vidu ankaŭ

* Blogo

## Eksteraj ligiloj

* Stanislavo Belov (2012-12-30) Raul-Jurij Ervje, franco, kiu malkovris Siberion (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2017-09-18. Alirita 2017-09-18 . *(taglibro de la Dua Mondmilito)*
* Artikoloj pri taglibroj esperante
# Krimfilmo

| Krimfilmo
 |
| --- |
|  |
| **kina ĝenro**  |
| **krimfikcio** |
|  |

**Krimfilmo** estas kategoria ĝenro de filmoj kun vasta gamo de subĝenroj, kies komuna elemento estas la centra temo de krimo. Karakterizaj estas krimuloj (banditaj filmoj), policanoj (policaj filmoj) aŭ juĝejanoj (juĝejaj filmoj) kiel ĉefaj roluloj, aŭ la ago de krimo en si mem kiel centra temo. Krom la fokuso pri la ĉefaj figuroj la krimfilmoj ankaŭ kategoriigeblas laŭ la etoso de la enscenigo, ekzemple pesimisma (nigra filmo), parodia (krima komedio) aŭ nerve ekscita (trilero).

Ekzemploj de krimfilmoj kun apartaj artikoloj en la esperanta vikipedio estas:

* 711 Ocean Drive
* Apartado de correos 1001
* Armored Car Robbery
* Backfire (1950)
* Bait (1950)
* Borderline (1950)
* Il Brigante Musolino
* The Asphalt Jungle
* The Blue Lamp
* The Body Said No!
* The Shawshank Redemption

## Vidu ankaŭ

* Krimfikcio
# Drama filmo

**Dramo** estas kina subĝenro kiu temas pri situacioj ĝenerale ne-epopeaj en serioza kunteksto, kun tono kaj orientigo pli proksima al la inspiro de tristo kaj kompato ol de rido aŭ amuzo. Tamen, ekde la etimologia vidpunkto, la dramo postulas intrigon, agadon kaj dialogon.

Tiu tipo de filmoj ĵus atingis plian popularecon en variaj landoj de la tuta mondo, per televidserioj kiaj *Prison Break*, *Dro. House*, ktp. Ĝenerale, drama filmo estas bazita sur scenaro kiu enhavu minimuman humoron kaj tion nur nature; la ĉefa temo rilatas al serioza kaj transcenda afero (venĝo, morto, malriĉo, malfidelo, perforto, sekso, drogo, alkoholismo, moralo, rasaj antaŭjuĝoj, religia maltoleremo, sociekonomia diferencoj, kontraŭvirina violento, politika koruptado…) kun orientigo kortuŝa aŭ skandala, kiu preskaŭ ĉiam precizigas ian tipon de socia maljusteco. La verko povis inspiriĝi el historia okazaĵo (kun temoj kiel Holokaŭsto) aŭ aliaj aferoj de la aktualo. Tamen, oni ne konfuzu dramon kun tragedio (tiu lasta ne tiom ofta en kinarto, per adaptoj de romanoj aŭ teatraĵoj), ĉar tragedio ĉiam finas per la morto de almenaŭ unu de la protagonistoj (kiel por ekzemplo en *Romeo kaj Julieto (1968)* aŭ *The Hunchback of Notre Dame* (1923)).

Dramo en kino okazas en filmo en kiu oni disvolvigas klare la roluligo de la roluloj, laŭ realisma maniero, montrante emociojn kaj sentojn, kio iel generas konfliktojn inter ili kaj eĉ kun si mem, aŭ kun la socio, aŭ kun la propra naturo.

Dramo estas sendube tre ampleksa filma ĝenro, kiu inkludas subĝenrojn kiajn la drama komedio (por ekzemplo la filmo de Charles Chaplin de 1915 titolita *The Champion*), la romantisma dramo (por ekzemplo la filmo de Barato de la jaro 2010 titolita *Mia nomo estas Ĥan*, reĝisorita kaj scenarigita de Karan Johar), la filmoj pri sportoj kaj partikulare pri bokso (por ekzemplo *School Ties*), la ĝenrisma dramo (por ekzemplo *Dublinanoj – La mortintoj–*), la juĝofilmo (por ekzemplo la filmo de 1957 titolita *12 Angry Men* reĝisorita de Sidney Lumet), kaj la policdramo (por ekzemplo la filmo de 2003 titolita *Las horas del día* reĝisorita de Jaime Rosales).

## Notoj
# The Korea Herald

| The Korea Herald
 |
| --- |
| **gazeto**  |
| Komenco
 | 1953 vd |
| Lando*j* | Sud-Koreio vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

The Korea Herald (koree 코리아헤럴드, signifante Heroldo de Koreio) estas sudkorea ĉiutaga gazeto publikigita en la angla. Ĝin funkciigas la Herald Corporation, sudkorea anglalingva informa kaj eduka kompanio. La gazeto estas parto de Herald Media kaj estas membro de la Asia News Network.

Ĝi estas unu el tri anglalingvaj ĉiutagaj gazetoj eldonitaj en Sud-Koreio (la aliaj du estas *The Korea Times* kaj *Korea JoongAng Daily*)

La gazeto unue eldoniĝis en aŭgusto 1953 kiel *The Korean Republic*. En 1965, la gazeto estis renomita *The Korea Herald*.

Ekde majo 1977, ili ankaŭ lanĉis la franclingvan eldonon de la *Courrier de la Corée*, kaj ekde 2014, la *K-Pop Herald*, dediĉitan al la distra industrio, precipe K-popmuziko.

En 1995, la gazeto lanĉis la retejon *koreaherald.com*. En 2011, ĝi nuntempe havas pli ol 40 000 vizitantojn ĉiutage.

## Libroserio "Kompreno pri Koreio"

En 2007, la Korea Herald lanĉis libroserion titolitan "Kompreno pri Koreio", 20 jarojn post la protestoj de 1987, kiuj kondukis Sud-Koreion al demokratio. La serio celis provizi profundan analizon de la ŝanĝoj en Sud-Koreio dum la pasintaj 20 jaroj. La Korea Herald publikigis ok librojn: *Kompreno pri Koreio*, *Socia Ŝanĝo en Koreio*, *Politika Ŝanĝo en Koreio*, *Nova Nacia Strategio por Koreio*, *Korea Ondo*, *Praeksplodo en Kapitalmerkato*, *Financa Industrio ĉe Vojkruciĝo*, kaj *Kompreno pri Dokdo*.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# The Korea Times

| The Korea Times
 |
| --- |
|  |
| **periodaĵo gazeto**  |
| Komenco
 | 1-a de novembro 1950 vd |
| Lando*j* | Sud-Koreio vd |
| **Fondinto*j | Helen Kim vd |
| **Posedata de** | Hankook Ilbo vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

The Korea Times (koree 코리아타임스) estas unu el la tri ĉefaj anglalingvaj ĉiutagaj gazetoj en Sud-Koreio, kune kun *The Korea Herald* kaj *Korea JoongAng Daily.*

La gazeto \*Korea Times\* aperas ekde la 1-a de novembro 1950. Ĝin eldonas la *eldonejo Hankook Ilbo* , granda kaj grava gazeteldonejo en Sud-Koreio. *La gazeto \*Korea Times\** estas la plej malnova sendependa anglalingva gazeto en Sud-Koreio. Ĝi estas la fratina gazeto de la korelingva *Hankook Ilbo* ( koree: 한국 일보, 韓國日報).

Kiel unu el la plej malnovaj gazetoj, *The Korea Times* estas alte estimata kaj en Sud-Koreio kaj eksterlande. Ĝi ĝuas fortan reputacion kaj estas ĉefa publikaĵo. Aldone al sudkoreaj novaĵoj, ĝi ankaŭ raportas pri eventoj el la tuta mondo, same kiel komercajn, kulturajn kaj sportajn temojn.

The Korea Times estas unu el la plej vaste legataj kaj gravaj gazetoj en Sud-Koreio. Ĝi estas havebla ĉe preskaŭ ĉiu kiosko kaj gazetbudo. Pro sia angla lingvo, *The Korea Times* estas ankaŭ vaste legata de fremduloj en Sud-Koreio, tial ĝi ofte estas havebla en hoteloj.

En majo 2006, la gazeto ŝanĝis de uzado de McCune-Reischauer al la oficiala romanigo por priskribi koreajn nomojn.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* *Korea Times*
* Brief Introduction to *The Korea Times*
# Junio de 2015

|  |
| --- |
| **junio** |
| lu
 | ma
 | me
 | ĵa
 | ve
 | sa
 | di
 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| aranĝo de 2026 tagoj
 |

Jen **listo de okazaĵoj en junio 2015**:

1-a de junio
* Mortis en Montrealo la eksĉefministro de Kebekio Jacques Parizeau.

3-a de junio
* Pli ol 400 mortintoj pro vrako en la rivero Jangzio, Ĉinio.

12-a de junio
* Bombardado fare de Sauda Arabio en Sanao, ĉefurbo de Jemeno, kaŭzas mortojn kaj detruon de konstruaĵoj deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko.

14-a de junio
* Inundoj en Kartvelio kaŭzas mortojn, grandajn damaĝojn kaj panikon en Tibliso pro fuĝo de sovaĝaj bestoj el bestoĝardeno.

17-a de junio
* Oni atribuas al Wikipedia la premion Princo de Asturio de la ŝtato Hispanio.

22-a de junio
* Mortis la itala aktorino Laura Antonelli, ege fama en la 1970aj jaroj.
* Mortis en akcidento de aviadilo la filma komponisto James Horner.
* Okazis atenco en la parlamento de Afganio. Almenaŭ 19 homoj estis vunditaj.

23-a de junio
* Varmotajdo en Pakistano okazigas ĝis 700 mortojn ĉefe en Karaĉio dum la lastaj tagoj.

26-a de junio
* Du preskaŭ samtempaj atencoj fare de ĝihadistoj okazigas 37 mortojn en du hoteloj de Susa, Tunizio, kaj 25 mortojn en ŝijaisma moskeo en Kuvajto.

## Aliaj eventoj

* Servo Yandex Radio aperis ĉe Yandex en Rusio.
# Kŭangĵuo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Kvanĝu.
 |

| Kŭangĵuo
 |
| --- |
|  |
| metropola urbo de Sud-Koreio  urbego   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Sendai (2002–) San Antonio (1982–) Tajnan  Medano  Kantono   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 1 490 092  (2018) [+] |
| **Loĝdenso** | 2 973 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 35° 10′ N, 126° 55′ O (mapo)35.166666666667126.91666666667 [+] |
| **Areo** | 501,18 km² (50 118 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Kŭangĵuo (Suda Koreio)DEC |
| Situo de Kŭangĵuo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Gwangju [+] |
|  |

**Kŭangĵuo** (koree 광주광역시, ĉine 光州廣域市) estas urbaro (kiel la mapo prezentas), milionurbo, la sesa plej granda urbo en Sud-Koreio kaj regiona ĉefurbo.

Kŭangĵuo sur la mapo
Panoramo de Kŭangĵuo

## Geografio

Kŭangĵuo situas en suda parto de la lando. Seulo troviĝas je 330 km-ojn. La urbo havas 5 distriktojn.

## Historio

Kŭangĵuo fondiĝis supozeble dum Kristo. La urbo estas interrompe grava komerca loko. Inter 1910-1945 ĝi apartenis al Japanio, tiutempe nomata **Koŝu** Japane **光州**. En 1914 fervojo konstruiĝis, kiu portis la modernan industrion. En 1929 la studentoj aranĝis grandan bojkoton por la gepatra lingvo. En 1946 universitato fondiĝis. En 1967 produktado de aŭtoj komenciĝis. En 1980 la loĝantoj demonstradis kontraŭ la diktatoreco, multaj mortis pro la pafadoj de la polico je tio kiu nomiĝis Kŭangĵua Demokratia Movado.

## Klimato

En Kŭangĵuo jare pluvas po 1368 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter junio-septembro. La jara averaĝa temperaturo estas 14 C', vintre tio ofte falas sub forstopunkto, somere varias ĉirkaŭ 30 C'.

## Servoj

* Kŭanĵua Instituto de Scienco kaj Teknologio

## Gravuloj

* Han Kang

## Ĝemelurboj

* Kantono, Ĉinio
* San Antonio, Usono
* Tajnan, Tajvano
* Hobarto, Aŭstralio
* Medano, Indonezio
* Maceió, Brazilo
* Sendaj, Japanio

## Vidu ankaŭ

* Listo de milionurboj
* Metroo de Kŭangĵuo

## Referencoj
# Ĉeĉon

| Ĉeĉon
 |
| --- |
|  |
| urbo en Sud-Koreio  urbego   vd |
|  |
| Flago
 |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Spokane (1999–) Distrikto Nordo de Kastelo   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 129 066  (2024) [+] |
| **Loĝdenso** | 146 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 37° 8′ N, 128° 13′ O (mapo)37.136111111111128.21194444444 [+] |
| **Areo** | 882,47 km² (88 247 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ĉeĉon (Suda Koreio)DEC |
| Situo de Ĉeĉon |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Jecheon [+] |
|  |

**Ĉeĉon** (koree 제천시, laŭ ĉinaj literoj **堤川市**) estas universitata urbego en Sud-Koreio. La loknomo signifas "akvobaraĵo".

Ponto de Ĉeĉon

## Bazaj informoj

* Areo: 882,47 km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 136,389 en 2017
* Horzono: UTC + 9
* Poŝtkodoj:
* Telefonkodo: (+82) 43-6xx
* ﻿ / ﻿ (mapo)

## Geografio

Ĉeĉon situas en la meza landparto ĉirkaŭita de montoj kaj lagoj kaj havas pitoreskan ĉirkaŭaĵon. Seulo troviĝas 118 km [1].

Poŝto en Ĉeĉon
## Historio

La teritorio, kie troviĝas la moderna Ĉeĉon, estis loĝata jam dum la paleolitiko, neolitiko, bronzepoko, ferepoko. En la historiaj tempoj la loko estis parto de diversaj landoj. Ĉeĉon aperis sur la mapo en 1895, tiam ĝi ricevis la statuson de distrikto. En 1980 la teritorio estis dividita al distrikto kaj urbo, sed ili denove kuniĝis en 1995.

## Ekonomio

Ĉeĉon estas konata kiel la "resaniga urbo". Ampleksa vario de tradiciaj kuracaj herboj kaj terapioj disponeblas, allogante homojn tra tuta Koreio por viziti la urbon. Universitato funkcias en la urbego.

## Trafiko

Ĉeĉon estas grava fervoja nodo liganta la okcidentajn kaj orientajn regionojn de la lando.

## Klimato

En Ĉeĉon la averaĝa jara temperaturo estas 10,4 °C. La averaĝa pluvo jare estas po 1388 milimetroj. En ĉiuj monatoj pluvas (aŭ neĝas), plej ofte pluvas inter majo-septembro.

Stacidomo en Ĉeĉon
Aŭtobusa stacio en Ĉeĉon
## Vizitindaĵoj

* proksime la montaro Voraksan estas konataj kiel la Alpoj de la Oriento, konsiderita unu el la ĉefaj montoj de la lando
* proksime la montaro Kimsusan - unu el la plej popularaj areoj de monta turismo en la lando
* akvorezervujo Uirimji ĉirkaŭita de pinarbaro kun ebleco de amatora fiŝkaptado
* tradicia lernejo konfucea
* restoj de templo budhista konstruita en 1022

## Ĝemelurboj

* Spokane (Vaŝingtonio), Usono
* Pasay, Filipinoj
* Hualien, Tajvano (2012)

## Fontoj

* WikiTrans
# Ulsan

| Ulsan
 |
| --- |
|  |
| metropola urbo de Sud-Koreio  setlejo  urbo  urbego  havenurbo   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Burgaso (2017–) Ĉenajo (2016–) Ĉangĉuno (1994–) Kumamoto  Montevideo  Tomsk  Hualjan  Portlando  Hagi (en)    vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 680-010 – 689-934
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Q16174108
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 1 127 553  (2024) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 064 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 35° 33′ N, 129° 19′ O (mapo)35.55129.31666666667 [+] |
| **Areo** | 1060,19 km² ( 106 019 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ulsan (Ulsan)DEC |
| Situo de Ulsan |

 |
|

|  |
| --- |
| Ulsan (Suda Koreio)DEC |
| Situo de Ulsan |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Ulsan [+] |
|  |

**Ulsan** [ul.s͈an] (Hangul transliterumo : **울산광역시**, Hanja transliterumo :**蔚山廣域市**) estas urbego, metropolo, havenurbo kaj la oka plej granda urbo en Sud-Koreio . Laŭ la stato de 2024 en la urbo vivis 1 127 553 loĝantoj sur areo de 1 060,19 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 064 loĝantoj/km².

Ulsan estas la industria centro de Sud-Koreio, kaj en ĝia najbareco estas, interalie, la plej grandaj aŭtomobilaj kaj ŝipfabrikoj de la mondo de Hyundai, kaj la naftrafinejoj - ankaŭ la plej grandaj en la mondo - de la SK Energy Corporation. La MEP de la grandurbo en 2008 estis proksima al 64,000 USD pokape, signife pli alta ol aliaj sudkoreaj grandurboj; Se la grandurbo estus vicigita kiel "lando" ĝi estus la tria plej riĉa en la mondo, preterpasante Norvegio, Singapuro, Usono, Honkongo kaj Svislando.

La grandurbo estas dividita en kvin kvartalojn: Buk-gu, Dong-gu, Jung-gu, Nam-gu kaj Ulju-gun.

Ulsan estas la hejmo de la Hyundai Tigers futbalteamo de la profesia ligo de Sud-Koreio, kies hejma ludejo, stadiono Munsu, aranĝis plurajn da la ludoj en la Futbala Mondpokalo de 2002. Ankaŭ en la urbo estas universitato fondita en 1969 kie studas ĉirkaŭ 10 500 studentoj.

## Referencoj
# Deĝon

Larĝa panoramo pri Scienca Foira Parko en Deĝon

| Deĝon
 |
| --- |
|  |
| metropola urbo de Sud-Koreio  urbego   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | kantono Montgomery (2017–) Brno (2016–) Ĥarkivo (2013–) Ŝenjango (2013–) Durbano (2011–) Saporo (2010–) Dresdeno (2010–) Bình Dương (en)  (2005–) Alĝero (2005–) Frankfurto ĉe Majno (2003–) Brisbano (2002–) Novosibirsko (2001–) Upsalo (1999–) Gvadalaharo (1997–) Kalgario (1996–) Nankino (1994–) Budapeŝto (1994–) Seatlo (1989–) 大田市 (mul)  (1987–) Kaosjungo  Konya  La Serena  Librevilo  Ĝinano  Hefejo  Hưng Yên  Granado  Florenco  Luampabano  Metropole Nice Cote d'Azur (en)   Viktorio  Vuhano  Montevideo  Ulanbatoro  Suda Tangerang  Cukuba  Ĉingdaŭo  Ŝiano   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 34000
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 1 475 221  (2018) [+] |
| **Loĝdenso** | 2 732 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 36° 21′ N, 127° 23′ O (mapo)36.35127.385 [+] |
| **Areo** | 539,96 km² (53 996 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Deĝon (Suda Koreio)DEC |
| Situo de Deĝon |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Daejeon [+] |
|  |

Fora panoramo de Deĝon
**Deĝon** (ankaŭ **Daejeon**; koree 대전-大田) estas la tria plej granda urbo en la centro de Sud-Koreio, kaj havis 1.442.856 laŭ 2005 censuso.

## Geografio

Deĝon lokas ĉe koordinatoj ﻿ / ﻿ (mapo) kaj troviĝas sur ebenaĵo (tamen en la proksimo estas montoj) ĉe la vojkruciĝoj kaj fervojokruciĝoj. Seulo troviĝas norde je 167, Busan sudoriente je 294 kaj Mokpo sudokcidente je 193 km-oj.

## Historio

Deĝon longe estis malgranda vilaĝo, sed en 1905 la fervojo portis prosperon. En 1926 la japanoj konstruis pli novan fervojon, kaj la urbo kreskis rapide. En 1932 ĝi iĝis provinca ĉefurbo.

## Klimato

En Deĝon pluvas 1354 mm. Vintre la averaĝa temperaturo varias ĉirkaŭ frostopunkto, somere proksimume 25 °C.

## Ekonomio kaj edukado

Deĝon estas konata, kiel silicia valo de Sud-Koreio plene de esploraj institutoj, sciencaj parkoj kaj similaj. Ankaŭ universitatoj funkcias en la urbo, ekzemple la Koreia Altnivela Instituto de Scienco kaj Teknologio.

## Vidindaĵoj

* Koreia Altnivela Instituto de Scienco kaj Teknologio KAIST
* Nacia muzeo pri scienco
* Deĝona muzeo pri artoj
* Bestoĝardeno

## Trafiko

En Deĝon metroo funkcias ekde 2007. La eksteraj vojaj kaj trajnaj kontaktoj estas bonaj.

## Ĝemelurboj

Deĝon estas ligita al la jenaj ĝemelurboj:

* Oda, Japanio — 1987
* Seattle, Usono — 1989
* Budapeŝto, Hungario — 1994
* Nankino, Ĉinio — 1994
* Kalgario, Kanado — 1996
* Gvadalaharo, Meksiko — 1997
* Uppsala, Svedio — 1999
* Novosibirsk, Rusio — 2001
* Brisbano, Aŭstralio — 2002
* Binh Duong, Vjetnamo — 2005

## Vidu ankaŭ

* Listo de milionurboj
* Metroo de Daejeon

Larĝa panoramo de Deĝon