Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Empiriismo

**Empiriismo** estas skolo de filozofio fondita de Locke. Laŭ Locke, ne ekzistas iu ajn ideo en la menso je nasko; anstataŭe la menso
estas tabula razita aŭ tabulo blanka. La tabulo malblankiĝas, kiam la menso ricevas sensan impreson kaj el tiu eliras ideojn per racio.

Kie **Kartezio** diris

*racio + denaskaj ideoj → scio*
**Locke** diris

*racio + sento → scio*
**Aristotelo**, por komparo,
diris antaŭ 2000 jaroj:

*racio + aksiomoj + sento → scio*
kaj en **la 13-a jarcento**,

**Tomaso de Akvino** diris:

*racio + aksiomoj + sento + fido → scio*
kie *aksiomo* estas antaŭsupozita, memevidenta aserto, sama kiel
tiuj en la komenco de Eŭklido. Ĉu tia aksiomo estas denaska ne interesis
Aristotelon, kiu ne amplekse filozofiis pri la internaĵoj de la menso.

Poste la samskolanoj **George Berkeley** kaj **Hume** disputis
kontraŭ Locke pri la naturo de homa scio.

Locke klarigis sian ideojn pri homa scio en la verko
**Essay Concerning Human Understanding** ("Eseo pri
Homa Kompreno") en 1690.

## Vidu ankaŭ

* la artikolon pri empirio
* logika empiriismo
* pragmatismo
* empiriisma psikologio

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Liberpensuloj
* Raciismo
* Sensismo
# Percepto

| Percepto
 |
| --- |
|  |
| **ĉefkoncepto fako studfako**  |
| **mensa procezo • interpretado** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | sensado  vd |

 |
|  |

**Percepto** estas scio, kiun ni akiras pri la ekstera mondo pere de niaj sensorganoj, aŭ psika procezo pri ni mem pere de niaj internaj sensaĵoj:, kiu kreas subjektivan koheran bildon de rigardata objekto.
Oni eligas sekvajn specojn de percepto:

* vida
* aŭda
* tuŝa
* gusta
* flara
* bela
* dolora
* tempa
* spaca
* varma

La kvin unuaj estas perceptataj de la kvin sensoj.

## Vidu ankaŭ

* Propriocepto
* Senso
# Naturscienco

| Naturscienco
 |
| --- |
|  |
| **scienca fako studfako**  |
| **scienco** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | bioĥemio biologio ĥemio terscienco mediscienco vivosciencoj fiziko spacoscienco  vd |

 |
|  |

**Natursciencoj** estas sciencoj, kiuj okupiĝas pri la viva kaj neviva naturo.

## Principoj de la natursciencoj

Natursciencoj okupiĝas pri fenomenoj en la naturo kaj serĉas leĝojn, kiuj priskribas la kaŭzojn de tiuj fenomenoj.

Ĝis la fino de mezepoko la leĝoj plej ofte estis formulataj nur baze de simpla observado kaj rezonado. La valideco de la leĝoj formulataj ne estis kontrolata pere de eksperimentoj.

Ekde la tempo de Galileo Galilei oni uzas modernan natursciencan labormetodon, kiu kontrolas la validecon de la leĝoj supozitaj pere de taŭgaj, ripeteblaj eksperimentoj.

Fluskemo de naturscienca labormetodo
Titolfolio de la libro de Galileo: Aristotelo, Ptolemeo kaj Koperniko diskutas
La skemo de tiu metodo estas ilustrita flanke.

Ekzemplo:

Fenomeno observata: Ŝtono falas pli rapide ol plumo.

Rezonado: La ŝtono estas pli peza ol la plumo.

Do la leĝo povus esti: *Ju pli peza iu korpo estas, des pli rapide ĝi falas.* (erara leĝo!)

Tio estas la leĝo, kiu estis formulata de la greka filozofo Aristotelo en la kvara jarcento a.K. En la sekvantaj jarcentoj, neniu vere kontrolis la validecon de tiu simple formulata leĝo.

Nur je la fino de la 16-a jarcento, Galileo Galilei decidis kontroli validecon de la leĝo formulata de Aristotelo farante taŭgajn eksperimentojn. El tiuj li konkludis ke: *Sen rezisto de aero ĉiuj korpoj falas kun sama rapido.*

## Branĉoj

Al la natursciencoj apartenas:

* Fizikaj sciencoj
	+ Astronomio: traktas la studo de la astronomiaj objektoj, siaj movadoj, siaj rilataj fenomenoj, sia registriĝo kaj la esplorado de sia fonto el la informo, kiu alvenas al ĝi per la elektromagneta radiado aŭ per alia ajna medio.
	+ Fiziko: traktas la studo de la ecoj de la spaco, la tempo, la materio kaj la energio, konsiderante siaj interagoj.
	+ Geologio: traktas la studo de la Tero kaj la rokaj astronomiaj objektoj, la materio kiu komponas ĝin, sia strukturo, siaj formadaj meĥanismoj kaj la ŝanĝoj aŭ modifikoj kiu ĝi eksperimentis el sia fonto.
	+ Kemio: traktas la studo de la kompono, la strukturo, la ecoj de la materio, kaj la ŝanĝoj de siaj kemiaj reakcioj.
* Biologiaj sciencoj
	+ Biologio: traktas la studo de la vivestaĵoj kaj, pli specife, de sia fonto, evoluo kaj ecoj (Genezo, manĝado, morfogenezo, reproduktado, ktp.).

## Citaĵoj

"La komenco de ĉiu scienco estas la miro, ke la aferoj ekzistas, kiel ili estas." (Aristotelo)

"La celo de la scienco ĉiam estis, redukti la kompleksecon de la mondo je simplaj leĝoj." (Benoît Mandelbrot)

## Vidu ankaŭ

* Naturfilozofio

## Gazetoj

La du plej gravaj gazetoj, kiuj okupiĝas pri la plej novaj esplorrezultoj de la natursciencoj, estas la Science kaj Nature.

* Luna kratero vidita de Apollo 11
* Johannes Kepler
* Galileo
* Isaac Newton
# Aristotela fiziko

|  |
| --- |
| *Tiu artikolo provas taksi la ne-matematikan filozofion pri naturo fare de Aristotelo surbaze de la modernaj matematiko, fiziko kaj kosmologio.*  |

Filozofo Aristotelo, (Muzeo Louvre) laŭ bronzaĵo far Lisipo
La greka filozofo Aristotelo malvolvis multajn teoriojn pri la naturo de la fiziko. Temas pri tio, kion oni priskribis kiel la kvar klasikaj elementoj. Li parolis pri la rilatoj inter ĉi-tiuj elementoj, ilia dinamiko, kiel ili efikas ĉe Tero, kaj kiel ili altiras unu la alian per nespecifitaj fortoj.

La ĉefaj principoj de la aristotela fiziko estas:

1. **La natura situo**: ĉiu elemento emas situiĝi al variaj pozicioj rilate al la centro de la Tero, kiu ankaŭ estas la centro de Universo.
2. **Pezo/malpezo**: Por atingi tiun pozicion, la objektoj suferas forton al supro aŭ malsupro.
3. **Rekta movo**: La movo estigita de tiu forto estas rekta kaj konstantrapida.
4. **Rilato rapideco denso**: La rapideco estas inverse proporcia je la denso de la medio.
5. **Neebleco de la vakuo**: Movo en vakuo estus infinite rapida.
6. **Ĉieeco de etero**: Ĉiuj punktoj de la spaco estas plenaj je materio.
7. **Infinita spaco**: Spaco ne povas havi limon.
8. **Kontinua materio**: inter atomoj estus vakuo, do materio ne povas konsistiĝi el atomoj.
# Hektokotilo

**Hektokotilo** (de la helena "hekto-" - cent kaj "kotyle" - kupo) - modifiĝinta tentaklo de maskloj de iuj grupoj de cefalopodoj, per kiu la masklo transportas la spermatoforojn (spermujojn) el sia mantel-kavo en la mantel-kavon de la femalo.

La termino *hektokotilo* estis kreita fare de granda zoologo kaj paleontologo G. Cuvier; li erare opiniis la hektokotilon de argonaŭto (kiu kapablas enrampi en la mantel-kavon de la femalo post la apartiĝo disde la korpo de la polpo) vermo-parazito kaj donis al tiu vermo sciencan nomon *Hectocotylus* ("havanta cent kupojn").
# Polpoj

| Kiel legi la taksonomion**Polpoj** |
| --- |
|  |
|  Diverseco de Polpoj |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Moluskoj *Mollusca*  |
| Klaso:
 | Kapopieduloj *Cephalopoda*  |
| Subklaso:
 | Coleoidea  |
| Superordo:
 | Octopodiformes  |
| Ordo:
 | **Octopoda** Leach, 1818 |

 |
| Familioj
 |
|
11 en du subordoj, vidu tekston.

 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Polpoj
 |

 |
|  |

*Octopus vulgaris*
**Polpoj** (Octopoda) estas ordo de okbrakaj kapopieduloj.

## Priskribo

Ĉiu brako de tiuj moluskoj estas nomata tentaklo kaj havas ordinare du vicojn de suĉiloj (ĉe kelkaj genroj nur unu vicon), per kiuj ili povas gustumi, sensi, grimpi kaj kapti predojn. Polpo estas relative inteligenta kaj ludema.

La tuta korpo de polpoj estas ordinare mola, krom beko komparebla al tiu de papago. Estas tamen familioj kiuj enhavas internan konekton (subordo *Cirrina*) kaj aliaj kiuj enhavas malinternan konksimilan organon (*Argonautidae*, nur se inaj - fakte la konko estas ovujo).

Polpoj de la subordo *Incirrina* kapablas ŝprucigi inkosimilan substancon (konsistanta el melanino) por malatentigi predantojn.

## Familioj

La ordo enhavas du subordojn, *Cirrina* kaj *Incirrina*. La unua grupo, male al la dua, havas internan konketon, du naĝilojn sur la kapo kaj fadenetojn ("ĉirojn") apud suĉiloj; nur la dua tamen havas ujon por inko.

La familioj de polpoj estas:

* subordo CirrinaCirroteuthis muelleri*
* + familio *Opisthoteuthidae*
	+ familio *Cirroteuthidae*
	+ familio *Stauroteuthidae*
	+ familio *Cirroctopodidae*

* subordo IncirrinaArgonauta argo*, ekzemplero gardata en muzeo
* + familio *Amphitretidae*
	+ familio *Bathypolypodidae*
	+ familio *Eledonidae*
	+ familio *Enteroctopodidae*
	+ familio *Megaleledonidae*
	+ familio *Octopodidae* (veraj polpoj)
	+ familio *Alloposidae*
	+ familio *Argonautidae*
	+ familio *Ocythoidae*
	+ familio *Tremoctopodidae*

## Vidu ankaŭ

* Polpa luktado
# Novplatonismo

**Novplatonismo** estas greka filozofia skolo el la malfrua antikva epoko (3-a ĝis 6-a jarcento). Ĝi instruas, ke la mondo estiĝis el praa unuaĵo (greke *hén*), kiu elfluigas - laŭ malaltiĝantaj ŝtupoj - ĉiujn formojn de ekzisto, ekde la monda animo ĝis la materio.

La novplatonismo havis gravan influon al la kristana kaj islama teologioj kaj la tuta okcidenta pensado.

La ĉefaj novplatonismaj filozofoj estis, laŭ kronologia vico:

* Ammonius Saccas
* Plotino
* Porfirio
* Jambliko
* Proklo
* Damascius

## Aliaj novplatonistoj

* David Anhaght

## Vidu ankaŭ

* Aviceno
* Emanatismo
* Platona Akademio (Florenco)
* Platono
# Skolastiko

| Skolastiko
 |
| --- |
|  |
| **kristana filozofio • filozofia skolo** |
|  |

Tomaso de Akvino.
La termino **sĥolastiko** aŭ **skolastiko** — de la latina *scholasticus*, kio povus signifi kaj instruiston kaj lernanton — indikas la filozofian, teologian, kaj sciencan spekulativadon de la eŭropa Mezepoko de ĉ. 6-a–14-a jarcentoj. Ĝia ĉefa studobjekto estis la rilato(j) inter la Dia revelacio kaj la scienco larĝasence. Sekve oni pravus pritrakti, krom la "latinan" skolastikon, ankaŭ bizancan skolastikon kaj eĉ araban skolastikon (t.e. la rilaton inter la filozofia-scienca kulturo kaj Korano).

En Eŭropo la skolastikistoj precipe prizorgis filozofion kaj teologion. La aŭgustena disigo de *sapientia* (la kono pri Dio kaj la spiritaj substancoj) kaj *scientia* (la scioj pri la mondo) estis superata post la alveno al Okcidento de la verkoj de Aristotelo. De ili devenis nova ideo pri la scienco kiel racia procedo, rigore dedukta, de kio sekvas konkludo universala kaj necesa. La grandaj skolastikistoj – Alberto la Granda, Tomaso de Akvino, Dunso la Skota – asertis ke eĉ teologio estas scienco (en la aristotela senco, ne la moderna senco kie scienco estas afero de eksperimentoj, ktp).
# Virta etiko

**Virta etiko** (aŭ *aretea etiko*, el la greka ἀρετή (arete)) estas scienco aŭ pensaro komponita el normigaj etikaj teorioj kiuj emfazas virtojn de la menso kaj de la karaktero, tio estas parto de la etiko. Virtetikistoj diskutas la naturon kaj difino de virtoj kaj de aliaj rilataj aferoj. Por ekzemplo, kiel oni akiras virtojn? Kiel ili aplikiĝas en variaj realvivaj kuntekstoj? Ĉu estas virtoj enradikigitaj en universala homa naturo aŭ en pluraleco de kulturoj?

## Vidu ankaŭ

* Aristotelo
* Platono
* Sokrato

## Referencoj
# Mieza (Makedonio)

| Mieza |
| --- |
|  |
| arkeologia loko, poliso [+] |
| Koordinatoj | 40° 38′ 39″ N, 22° 7′ 20″ O (mapo)40.64416666666722.122222222222 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Mieza (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Mieza |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Mieza, Macedonia** [+] |
|  |

Elfosaĵoj de la "Aristotela Lernejo" ĉe Nausa.
Fasado de la "Tombo de Palmetoj" (3a jarc. a.K.)
**Mieza**, "sanktejo de Nimfoj", estis vilaĝo en antikva Makedonio, kie Aristotelo instruis al la knabo kiu poste iĝos Aleksandro la Granda (kaj al aliaj kompanoj) inter 343 a.K. kaj 340 a.K.

Mieza ricevis sian nomon el Mieza, en antikva makedonia mitologio, filino de Beres kaj fratino de Olganos kaj de Beroja. Ĝi estis hejmo de la kompano de Aleksandro Peucestas.

Aristotelo estis dungita de la patro de Aleksandro, nome Filipo la 2-a, por instrui lian filon, kaj ricevis la Templon de la Nimfoj kiel klasejo. Page, Filipo rekonstruis kaj liberigis la civitanojn de Stagira, hejmloko de Aristotelo, kiun li estis rabdetruinta en antaŭa konkero tra Grekio kaj Makedonio.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Ruinoj de Mieza kaj priskribo de la loko (Lernejo de Aristotelo kaj Kultura Centro, Nausa)
# Ĥalkidiko

| Ĥalkidiko |
| --- |
| Historia pejzaĝo kaj moderna regiona distrikto |
|   |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| historia regiono, duoninsulo, regiona unuo de Grekio [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Grekio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 40° 35′ 0″ N, 23° 30′ 0″ O (mapo)40.58333323.5 |
|  - koordinatoj | 40° 35′ 0″ N, 23° 30′ 0″ O (mapo)40.58333323.5 [+] |
| Akvokolektejo | 2 918 km² (291 800 ha) [+] |
| Areo | 2 918 km² (291 800 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 110 587 [+] (31-a de decembro 2018) |
| Denseco | 37,9 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Ĥalkidiko (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Ĥalkidiko |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Chalkidiki** [+] |
|  |

situo de Ĥalkidiko en Grekio
**Ĥalkidiko** (greke *Χαλκιδική*) estas historia tereno kaj moderna regiona distrikto de Grekio (unu el sume 74 regionaj distriktoj), kiu situas en la sudoriento de la (ene de Grekio norda) moderna administra regiono Meza Makedonio. Ĝis administra reformo de la jaro 2010 la distrikto havis la statuson de provinco, "prefektujo", kiuj greke nomiĝis Νομός [nomós].

La teritorio kovras la samnoman duoninsulon en la Egea Maro, kiu iom similas al "mano" kun tri "fingroj". La tri "fingroj", do duoninsuletoj de Ĥalkidiko estas *Kasandra*, *Sitonia* kaj *Atos*. La greke ortodoksaj monaĥejoj de Atos troviĝas en la centro kaj sudo de la plej orienta duoninsuleto, Atos, ekster la teritorio de la provinco, sed estas aŭtonoma ero de la greka ŝtato. La provinco entute kovras areon de 2.918 km² kaj dum la jaro 2001 havis proksimume 105.000 loĝantojn. Ĉefa loĝloko estas la urbo *Poligiros*.

plaĝo de la duoninsuleto Sitonia.
## Nunaj setlejoj

* Nova Marmaro

## Iamaj setlejoj

* Olinto
* Potidea
* Stagira

## Eksteraj ligiloj

* oficialaj paĝoj de la duoninsulo respektive distrikto

40° 35′ norde, 23° 30′ oriente Mapo
# Kuracisto

| Kuracisto
 |
| --- |
|  |
|  |
| **medicina profesio okupgrupo laŭ ISCO-08 pozicio okupo sanserva profesio**  |
| **sanlaboristo** |
|  |

Jan Havicksz Steen
Kovrilpaĝo Konferencaj materialoj, 1977
Tempo kiel kuracisto
**Kuracisto** estas la ĝenerala nomo de profesiulo de la sanscienco kaj medicino, specife oni kiu rekte kuracas malsanojn, zorgas malsanulojn kaj preskribas medikamentojn. Ekzistas multaj fakoj da kuracisto, kiel kirurgo, pediatro, oftalmologo, ginekologo, ktp. Plejparto da modernaj kuracistoj nepre atingas diplomon de Doktoreco.

La ĝenerala kuracisto estas specialisto pri ĝenerala medicino, ankaŭ konata kiel *familia kuracisto*.

Folklora kuracisto estas nelicencita persono kiu praktikas la arton resanigi uzanta tradiciajn praktikojn, kuracherbaj kuraciloj kaj la potenco de sugesto.

## En Esperanto

Imre Ferenczy, en sia artikolo *Esperanto kaj medicino* rakontas pri la agado de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome TEKA (1908-1961) kaj UMEA (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj Seiho Nishi, Hideo Shinoda kaj Saburo Yamazoe. Kuracistoj kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizoj, malsukcesis kun la Monda Organizaĵo pri Sano kaj kun la Internacia Ruĝa Kruco. Dum la lastaj jardekoj populariĝis Yumeiho, nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo.

## Organizoj

* Brita Medicina Asocio
* Germana Medicina Asocio
* Usona Medicina Asocio

## Vidu ankaŭ

* Listo de kuracistoj
* Primara kuracisto kaj malsanuleja kuracisto.
* Hipokrata ĵuro
* Historio de medicino
* Kuraculo

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri kuracisto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Plej bona kuracisto estas la tempo.* **”** |

 |

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Internacia Naturkuraca Asocio. (ne funkciis 2015-12-27)
* Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj (TEMOS).
* Voĉo de kuracistoj (1909-1911) Artikolo pri esperantlingva gazeto
* Voĉoj de kuracistoj, 2020-11-19 Analiza bloga artikolo de Javier en blogo Esperantaj Bitoj
# La Lernejo de Ateno

|  |
| --- |
| La Skolo de Ateno |
|  |
| **Raffaello Sanzio**, *Scuola di Atene*, 1509-1511
 |
|  |
| 772 × ĉ. 550 cm
 |
| Vatikanaj muzeoj (Vatikanurbo)
 |
|  |

La Disputo apud la Atena Lernejo, por komparo
La Skolo de Ateno (itale: *Scuola di Atene*) estas unu el la plej famaj pentraĵoj farita de la pentristo Raffaello Sanzio. La verko fariĝis dum la itala renesanco. En ĝi aperas la plej famaj filozofoj, artistoj kaj sciencistoj de la antikva Grekio, kiel Aristotelo, Pitagoro, ktp.

## Vidu ankaŭ

* Famaj pentraĵoj
# Akademio

Franca Akademio
**Akademio** estas asocio de kleruloj aŭ artistoj kiuj renkontiĝas por interŝanĝi ideojn, tiel nomita laŭ la Akademio de Platono.

Akademio ankaŭ estas supera kleriga instanco; kelklingve ĝi estas sinonimo por universitato, alilingve ĝi estas iom sub universitata nivelo.

Krome nomiĝas akademioj organizoj, kiuj gvidas kaj juĝas la evoluon de kelkaj lingvoj, ekz. la Franca Akademio, la Hispana Akademio kaj la Akademio de Esperanto.

La titolo Akademiano indikas la koncepton de *Plenrajta Membro* de arta, literatura, aŭ scienca akademio. En multaj landoj, ĝi estas honora titolo, sed en aliaj inkludas privilegiojn.

## Celoj

Laŭ Tazio Carlevaro, pluraj movadoj pri planlingvo kreis komitatojn kun lingva celaro. Tiu celaro tamen varias, kaj oni povas rekoni ĝenerale tri tipojn:

a) **Akademioj kun konservaj kaj lingvoesploraj celoj**. Tipa ekzemplo estas la Akademio de Esperanto, kies celo estas la analizo (sed principe ne la gvido) de la lingvo-evoluo, kaj krome la konservo de la lingva unueco.

b) **Akademioj kun lingvo-evoluigaj celoj**. Tipa ekzemplo estas la frua Ido-Akademio, kiu okupiĝis ĉefe (eĉ se ne nur) pri la lingva plibonigo de la lingvo Ido. Ofte la lingvo-esplora kaj la lingvo-evoluiga celaro povas kunesti, ekz. ĉe la intermilita Ido-Akademio, kiu fiksis la lingvo-uzon, kaj relative malmulton reformis. Analoge funkciis la Kadem Volapüka de 1889 ĝis 1892.

c) **Akademioj kun lingvo-diskutaj celoj**. Temas pri komitatoj, kiuj ne havas preskriban, sed nur priskriban celon. Ili funkcias kiel opini-interŝanĝa forumo, ne kiel decidejo. Tiaj estis la Akademio de Latino sine Flexione (Academia pro Interlingua) kaj la Novial-Akademio.

## Listo de akademioj

* La Akademio de Platono
* Akademio de Esperanto
* Akademio de Arkadio
* Akademio de Finnlando
* Akademio de Sciencoj
* *Accademia della Crusca* (Akademio pri itala lingvo)
* *Académie française* (Franca Akademio)
* *Euskaltzaindia* (Akademio pri eŭska lingvo)
* *Kadem Volapüka* (Akademio pri Volapuko)
* *Real Academia Española* (Akademio pri hispana lingvo)
* *Royal Academy* (Brita reĝa akademio)
* *Svenska Akademien* (Sveda Akademio)
* *Academy of Interactive Arts and Sciences* Akademio de interaktivaj artoj kaj sciencoj
* *Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San-Marino*
* *Academia Brasileira de Letras* (Akademio pri Portugala lingvo en Brazilo.
* *Academia pro Interlingua*
* *Internacia Scienca Akademio Comenius*
* *Akademio Burg Fürsteneck* (Germana privata lernejo por metia kaj kultura edukado, kiu nomas sin "Akademie")

## Vidu ankaŭ

* Internacia Asocio de Akademioj

## Eksteraj ligiloj

* Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj, Věra Barandovská-Frank , pp. 15-39.
* Prilingvaj institutoj de dek ok naciaj lingvoj, Johan Derks

### Pri la Akademio de Platono

* Historio de la loko de la Akademio Arkivigite je 2008-06-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Remalkovro de la loko de la Akademio Arkivigite je 2007-12-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Loko de la Akademio Arkivigite je 2007-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Demosion Sema laŭlonge de la vojo al la Akademio
# Timeo

La esperanta persona Timeo nomo povas kompreniĝi kiel mallongiga formo de Timoteo,

sed **kutime** kompreniĝas kiel esperanta formo de pluraj antikvaj grekoj, kiuj havis la grekan nomon Timaios (Τίμαιος) aŭ latinigite Timaeus.

Aparte povas temi pri

* Timeo de Locri, malnovgreke *Τίμαιος ὁ Λοκρός*, Tímaios ho Lokrós; latine *Timaeus Locrus*, Pitagora filozofo el la 5-a jarcento a.K., aperanta en la sekva dialogo de Platono
* "Timeo", fama Socrata dialogo verkita de Platono ĉirkaŭ la jaro -360, kiu temigas la supran figuron - eble nur fikcian.
* Timeo, Timaios (ĉ. 345 a.K.-ĉ. 250 a.K.), greka historiisto de Ταυρομένιον (Tauroménion), latinigite Tauromenium (nuntempe Taormina) en Sicilio
* Timeo la Sofisto, greka filozofo kiu vivis iam inter la 1-a kaj 4-a jarcentoj, supozata verkisto de leksikono de platonaj vortoj
* Timeo, menciita en Marko 10:46 kiel la patro de la blinda junulo Bartimeo
* Timaeus, jen en formo latina, luna kratero nomita laŭ la filozofo
* Timaeus, unu el la Tri Legendaj Drakoj de la japana animea serio *Yu-Gi-Oh!*
* Timaios aŭ Tutimaios, faraono de Egiptio menciita fare de Jozefo Flavio en lia verko *Contra Apionem*