Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oranje-Nassau

| **Oranje-Nassau** |
| --- |
| Dinastio
 |
|  |
| Blazono
 |
| **dinastio • nobela familio • reĝa dinastio** |
| **Lando** | Sankta Romia Imperio • Hispana Imperio • Habsburga Nederlando • Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj • Reĝlando de Nederlando vd |
| Dinastiaj rilatoj
 |
| **Fondinto** | Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau vd |
| **Branĉo de** | Nassau vd |
| Regadoj
 |
| Princoj de Princlando *Orange*  |
| **Dum** | 1530–1713 fakte; titole ĝis nun
 |
| *Stadhouder* de Nederlando  |
| **Dum** | 1559–1795 (kun paŭzoj)
 |
| Reĝoj de Nederlando  |
| **Dum** | 1815–nun
 |
| Granddukoj de Luksemburgo
 |
| **Dum** | 1815–1890
 |
| Dukoj de Limburgo  |
| **Dum** | 1839–1866
 |
| Reĝo de Anglio, Skotlando kaj Irlando
 |
| **Vilhelmo la 3-a** |
| **Dum** | 1689–1702
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

La dinastio **Oranje-Nassau**, en Esperanto **Oranĝo-Nasaŭo**, estas la nomo de la reganta reĝa familio de Nederlando.

## Etimologio

Origine la nederlanda nomo *Oranje* aŭ germane *Oranien* venas de la burgonja *graflando Orange*, pli poste *princlando Orange*, kun ĉefurbo Orange (esperantlingve **Oranĝo**; nomata en la antikva tempo *Arausio*) en la ebenaĵo de la rivero Rodano en nuntempa Francio – en Esperantujo tiu dinastio nomeblas **Oranĝo**.

## Historio

La dukoj de Nassau devenas el regiono de centra Germanio nuntempe apartenanta al la germania federacia lando Hesio. Ekde la jaro 1420 la dinastio Nassau respektive ties ano grafo *Engelbrecht la 1-a de Nassau-Dillenburg* havis vastajn posedaĵojn en la nuna Nederlando, kaj iĝis regantoj de Nederlando reprezente de la hispanaj reĝoj, al kies imperio apartenis la nederlandaj teritorioj. Ekde la jaro 1530 la dinastio Nassau ankaŭ transprenis la titolon de princoj de Oranĝo. Inter 1568 kaj 1584 la posteulo Vilhelmo de Nassau-Dillenburg, grafo de Oranĝo, kuniniciatis kaj gvidis la batalon de nederlandanoj kontraŭ la hispanaj okupantoj, nomata “okdekjara milito„ (1568 ĝis 1648 – la lastaj tridek el tiuj jaroj konsidereblas parto de la eŭropa tridekjara milito).

## Nuntempe

Post lia heredo kaj la dinastio Oranje-Nassau kaj la dinastio Hohencolernoj-Prusio havas la titolon princo de Oranĝo. En la dinastio Oranje-Nassau la titolo princo de Oranĝo intertempe tradicie estas titolo de la nederlanda tronheredonto.

Ne nur en la nederlanda aŭ en Esperanto la dinastia nomo sone similas al tiu de oranĝa koloro – tial tiu koloro, kaj ne tiuj de la nacia flago, iĝis la tradicia koloro de nederlandanoj aparte fieremaj pri sia lando, ekzemple nuntempe membroj aŭ subtenantoj de la nederlanda teamo de sportistoj en Olimpikoj aŭ aliaj internaciaj ĉampionadoj.

## Vidu ankaŭ

* **Oranĝo (Francio)** - Provenca urbo
* **Oranĝo (rivero)** - rivero en Sud-Afriko
* **Oranĝa Liberŝtato** (*ankaŭ* **Oranĝio**) eksa provinco en Sud-Afriko

## Referencoj
# Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj

|  |
| --- |
| **Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj** |
| Origina nomo:
 |
| Republiek der Zeven Verenigde Provinciën, Verenigde Nederlanden
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  ←  ←  | **1581 – 1795** |  →
 |

 |
|  |  |
| **historia lando • suverena ŝtato • kolonia ŝtato • konfederacio** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  Mapo pri la Sep Unuiĝintaj Provincoj de Johannes Janssonius (1658)
 |

 |
| Ĉefurbo: | Amsterdamo
 |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | ĉ. 1.500.000
 |
| Lingvoj:
 | nederlanda, frisa, platgermana
 |
| Religio:
 | protestantismo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | federacia respubliko
 |
| Patrina lando:
 | ĝis 1648 (Vestfalia Paco): Sankta Romia Imperio
 |
| Monunuo:
 | guldeno
 |
| Pereo:
 | 1795 Franca revolucio
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sankta Romia Imperio
 |
|  | Unio de Utreĥto
 |
|  | Dek sep Provincoj
 |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Batava Respubliko
 |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

La **Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj**, ankaŭ nomata per variaj nomoj kiel **Respubliko de Unuiĝinta Nederlando** aŭ **Unuiĝinta Nederlando** aŭ **Nederlanda Respubliko** aŭ **Ĝeneralaj Statoj** (laŭ la nomo de ĝia plej supera reganta organo), estis antaŭaĵo de la nuna ŝtato Nederlando en la jaroj 1581 ĝis 1795.

La sep provincoj estis Holando, Zelando, Groningo, Utrecht, Frislando, Gelderlando kaj Overiselo. Ili ekzistas ankoraŭ hodiaŭ preskaŭ senŝanĝe kiel parto de la reĝlando Nederlando. Krome ankaŭ membris, sed sen voĉdonrajto, la provinco Drento.

La unuiĝinta respubliko estis formita el la Unio de Utreĥto (kreita en 1579), kiam la norda Nederlando formale detronigis sian reganton Filipo la 2-a de Hispanio por formi sian propran regadon sub la Ĝeneralaj Statoj. Ekde 1568 ĝis 1648 ĝi batalis en la Okdekjara Milito por sia sendependeco, kiu fine estis agnoskita 1648 en la Vestfalia Paco, per kiu ĝi ankaŭ forlasis la Sanktan Romian Imperion. Tiu ĉi federacia respubliko daŭris ĝis la enmarŝo de francaj revoluciaj trupoj en 1795 kaj la proklamo de la Batava Respubliko, la posta napoleona marioneta ŝtato reĝlando Holando.

Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (rozkolore, verde kaj brunoranĝe). La Ĝeneralaj Statoj administris ĝis 1795 partojn de Flandrio, Brabanto kaj Gelre kiel *Generaliteitslanden* (helblue): Statan Flandrion, Statan Brabanton kaj *Statan Gelre*.
## Vidu ankaŭ

* Malaltaj Landoj
* Benelukso
* Nederlando
* Okdekjara Milito
* Ĝeneralaj Statoj de la Reĝlando Nederlando#Historio
* Traktato de Utrecht de 1713
# György Rákóczi la 1-a

| **György Rákóczi la 1-a** |
| --- |
| **Princo de Transilvanio**  |
|  |
| **Regado** | 1630–1648
 |
| **Antaŭulo** | Stefano Bethlen
 |
| **Sekvanto** | Georgo Rákóczi la 2-a
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 8-an de junio 1593 (1593-06-08) en Szerencs
 |
| **Morto** | 11-an de oktobro 1648 (1648-10-11) (55-jaraĝa) en Alba Iulia
 |
| **Tombo** | Katedralo de Sankta Mikaelo   vd |
| **Lingvoj** | hungara vd |
| **Ŝtataneco** | Princlando Transilvanio   vd |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Rákóczi vd |
| **Patro** | Sigmundo Rákóczi  vd |
| **Patrino** | Anna Gerendi (en)   vd |
| **Gefratoj** | Erzsébet Rákóczi (en) , Pál Rákóczi (mul)  kaj Zsigmond Rákóczi (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Suzanna Lorántffy   vd |
| **Infanoj** | Georgo Rákóczi la 2-a, Sigismondo Rákóczi  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | verkisto   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Prince of Transylvania (en)  (1630–1648)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**I. RÁKÓCZI György** estis princo de Transilvanio. Li naskiĝis la 8-an de junio 1593 Szerencs kaj mortis en Gyulafehérvár la 11-an de oktobro 1648.

## Biografio

György Rákóczi la 1-a estis la plej riĉa protestanta magnato de Supra Hungarujo. Komence li estis kapitano de Ónod, poste ekde 1615 prefekto de Departemento Borsod. La 26-an de novembro 1630 oni elektis lin reganto en landkunveno de Segeŝvaro. Li reprenis la bienojn fiskajn, kiuj iĝis privatpropraĵoj, ĉesigis la potencon de grandbienuloj, konfiskis iliajn bienojn kaj pliriĉigis per ili sian propran havaĵon. Al tiu bieno bazigis li sian fortmanan regadon. Lige kun svedoj kaj francoj partoprenis en tridekjara milito kaj por rajtoj de hungaruja superularo kaj religilibereco militis kontraŭ Ferdinando la 3-a. Li okupis Felvidék, aliĝis al sveda armeo por marŝi kontraŭ Vieno, sed la sultano malpermesis lian manovron. La 16-an de septembro 1645 en packontrakto de Linz la reĝo transdonis al li ĝis lia morto sep departementojn. Dum sia regado Transilvanujo progresis pace. Li faris multon kune kun sia edzino Zsuzsanna Lorántffy por sia eklezio kaj prosperado de lernejinstruado, sed estis malamikema al puritanismo, al unitarisma eklezio kaj precipe al sabatistoj.

| Antaŭe: | Princo de Transilvanio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Stefano Bethlen | 1630–1648 | Georgo Rákóczi la 2-a |

## Bibliografio

* Szilágyi Sándor: I. R. Gy. (Magy. Tört. Életr. 23. Bp., 1893.);
* Imre Lukinich: I. R. Gy. és a lengyel királyság (Bp., 1917);
* I. R. Gy. birtokainak gazdasági iratai (kiadta Makkai László, Bp., 1954).

## Fonto

* Magyar Életrajzi Lexikon
# Abrahamo la 1-a (Otomana Imperio)

| **Abrahamo la 1-a** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **ابراهيم اول**  |
| **Naskiĝo** | 5-an de novembro 1615 (1615-11-05) en Konstantinopolo
 |
| **Morto** | 18-an de aŭgusto 1648 (1648-08-18) (32-jaraĝa) en Konstantinopolo
 |
| **Mortis pro** | hommortigo  vd |
| **Tombo** | vd |
| **Religio** | islamo vd |
| **Lingvoj** | turka • persa • araba • Osmanida turka vd |
| **Ŝtataneco** | Otomana Imperio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Otomana dinastio vd |
| **Patro** | Ahmed la 1-a  vd |
| **Patrino** | Kösem Sultan  vd |
| **Gefratoj** | Osman la 2-a, Murado la 4-a, Gevherhan Sultan (en) , Hanzade Sultan (en) , Fatma Sultan (en) , Şehzade Kasim (en) , Ayşe Sultan (mul) , Atike Sultan (en)  kaj Şehzade Bayezid (mul)   vd |
| **Edz(in)o** | Hümaşah Sultan (en)   Şivekar Sultan (en)   Saliha Dilaşub Sultan (en)    vd |
| **Amkunulo** | Saliha Dilaşub Sultan (en)   Saçbağı Sultan (en)   Muazzez Sultan (en)   Turhan Sultan  Zafire Hatun (mul)    vd |
| **Infanoj** | Mehmedo la 4-a  ( Turhan Sultan) Atike Sultan (en)   ( Turhan Sultan) Ayşe Sultan (mul)   ( Turhan Sultan) Fatma Sultan (en)   ( ) Ümmügülsüm Sultan (en)   ( Muazzez Sultan (en) ) Ahmet II (mul)   ( Muazzez Sultan (en) ) Gevherhan Sultan (en)   ( Turhan Sultan) Sulejmano la 2-a  ( Saliha Dilaşub Sultan (en) ) Beyhan Sultan (en)   ( )  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | suvereno  sultano   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | sultano de la Otomana Imperio (1640–1648)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**İbrahim** (otomane: ابراهيم الأول / *İbrâhîm-i evvel*, turke: *Birinci İbrahim*, naskiĝis la 4-an de novembro 1615 en Konstantinopolo - mortis la 18-an de aŭgusto 1648 samloke), ankaŭ konata kiel *İbrahim la Freneza* (turke *deli*), estis sultano de la Otomana Imperio de 1640 ĝis 1648 .

Li estis la tria reganta filo de Ahmed la 1-a kaj la dua reganta filo de Kösem Sultanino. Dum lia regado, Azov estis rekaptita de la kozakoj kaj la Turka-Venecia Milito (1645-1669) komenciĝis . Sukcesinte turni ĉiujn kontraŭ si, inkluzive de sia propra patrino, li estis renversita en palaca puĉo kaj baldaŭ estis mortigita.

Li sukcedis sian fraton Murado la 4-a. Li estis la dekoka Sultano de la Otomana Regno, patro de sultanoj Mehmedo la 4-a, Sulejmano la 2-a kaj Ahmed la 2-a.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Listo de osmanidaj imperiestroj

## Eksteraj ligiloj

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Ibrahim of the Ottoman Empire** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)
# Parlamento de Anglio

| Parlamento de Anglio
 |
| --- |
| **parlamento duĉambra parlamento**  |
| Komenco
 | 1215 vd |
| Fino
 | 1-a de majo 1707 vd |
| Poste
 | Parlamento de Granda Britio vd |
| Lando*j* | Reĝlando Anglio vd |
| Sidejo
 | Palaco de Westminster
 |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | House of Commons of England (en)  House of Lords of England (en)  Cromwell's Other House (en)  House of Lords of England (en)   vd |

 |
|  |

La **Parlamento de Anglio** estis la Parlamento de la Reĝlando Anglio. En 1066, Vilhelmo de Normandio enkondukis tien sistemon laŭ feŭdismo, per kiu li klopodis akiri la konsilon de terposedantoj kaj de ekleziuloj antaŭ aprobi leĝojn. En 1215, la terposedantoj (*tenants-in-chief*) akceptis la Magna Carta el la reĝo Johano, kiu establis, ke la reĝo ne rajtis rekruti aŭ kolekti impostadon (escepte la feŭdaj impostoj al kiuj ili estis alkutimiĝintaj), se li ne havis la konsenton de sia reĝa konsilantaro, kiu laŭgrade konvertiĝis en parlamento.

## Bibliografio

* Blackstone, Sir William. (1765). *Commentaries on the Laws of England.* Oxford: Clarendon Press.
* Davies, M. (2003). *Companion to the Standing Orders and guide to the Proceedings of the House of Lords,* 19th ed. Arkivigite je 2005-12-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Farnborough, Thomas Erskine, 1st Baron. (1896). *Constitutional History of England since the Accession of George the Third,* 11th ed. vol 1 online; vol 2 online
* Maddicott, John. *The Origins of the English Parliament, 924-1327*. Oxford: Oxford University Press; 2010. ISBN 0-19-958550-4.
	+ Paul Brand. "Review of Maddicott, John Robert, \_The Origins of the English Parliament, 924-1327\_." in H-Albion, H-Net Reviews. September, 2011. online
* Sayles, G. O. *The King's Parliament of England* (1974), brief survey

* "Parliament." (1911). *Encyclopædia Britannica,* 11th ed. London: Cambridge University Press.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo
# Palaco de Wallenstein

| Palaco de Wallenstein
 |
| --- |
| Valdštejnský palác |
|  |
| **palaco  parlamentejo**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | baroka arkitekturo • manierismo vd |
| Arkitekto
 | Andrzej Spezza • Giovanni de Galliano Pieroni vd |
| Estiĝo
 | 1623
 |
| Lando
 | Ĉeĥio   vd |
| Situo
 | Malgranda Kvartalo
 |
| Situanta sur
 | Letenská |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 50° 5′ 24″ N, 14° 24′ 24″ O (mapo)50.0914.40666667 [+] |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Geografia lokigo sur la mapo : Prago

|  |  |
| --- | --- |
| Palaco de Wallenstein (Prago)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

Geografia lokigo sur la mapo : Centra Prago

|  |  |
| --- | --- |
| Palaco de Wallenstein (Centra Prago)DEC

|  |
| --- |
|   |

 |

 |

 |
|
Palaco de Wallenstein
 |
| **Parto de** | vd |
| **Posedata de** | Senato de Ĉeĥio vd |
|

|   Partoj |
| --- |
| Partoj
 | vd |

 |
|  |

Ĝardeno en la palaco
La **palaco de Wallenstein** (ĉeĥe *Valdštejnský palác*) estis la unua granda profana barokkonstruaĵo en Prago. Albrecht De Wallenstein (ĉeĥe *Valdštejn*) igis ĝin konstrui en la jaroj 1624-1630 fare de la konstrumajstroj Andrea Spezza kaj Nicolo Sebregondi sub gvidado de Giovanni Battista Pieroni.

La palaco havas kvin kortojn kaj unu grandan ĝardenon, kies dominanto estas la riĉe per ŝtukoj kaj pentraĵoj, reprezentantaj scenojn el la malnovgreka mitologio, ornamita loĝio *salla terrena* el la jaro 1627. En la ĝardeno troviĝas mulditaj kopioj de la statuoj de Adrien De Vries (1626 ĝis 1627), kies originalojn forprenis la Svedoj en la jaro 1648 kiel militrabaĵon (enirejo en la strato *Letenská ulice* n-ro 10).

En la renovigita rajdejo de la palaco (enirejo en la strato *Valdštejnská ulice,* de Klárov la unua domo maldekstre) estas hodiaŭ parto de la Nacia galerio - la ĉeĥa arto de la 19-a jarcento.
# Arĝenta Libro

| Arĝenta Libro |
| --- |
|  |
| **manuskripto • militakiro** |
| Aŭtoroj
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | gota lingvo
 |
| Eldonado
 |
| Eldondato | 5-a jarcento
 |
|  |

La **Arĝenta Libro** (latine, *Codex Argenteus*) aŭ Arĝenta Biblio estas la plej fama libro en la gota lingvo, kaj estas unu el la plej antikvaj libroj en iu ajn ĝermana lingvo. Ĝi estas luksa evangeliaro, verŝajne eldonita en Raveno, Italio por la reĝo Teodoriĥo la Granda (ĉ. 455-526). Ĝi estas la plejparto el la korpo de gotaj skriboj.

La Arĝenta Libro nun restas en Upsalo, Svedio, kie 100 mil homoj vidas ĝin ĉiujare. La originala libro enhavis almenaŭ 336 foliojn; la nuna libro nur enhavas 187 foliojn. Unu alia folio troviĝis en 1970 en Speyer en Germanio.

La nomo devenas de la arĝenta kaj ora inko en kiu ĝi estas skribita (sur folio purpura). Ĝi ne estas plena Biblio, sed nur enhavas la kvar evangeliojn, kiel tradukitaj el la greka lingvo en la gotan de Vulfilo en la 4-a jarcento.

Tridek jaroj post Teodoriĥo, la gota regno en Italio disfalis kaj la libro perdiĝis ĝis la 16-a jarcento, kiam ĝi reaperis en Werden, Germanio en benediktana monaĥejo. La vojaĝo inter Raveno kaj Werden dum mil jaroj estas nekonata. Eble Karolo la Granda, kiu vizitis Ravenon kaj estis fascinato de Teodoriĥo kaj Raveno, forportis la libron al Aĥeno, kiu estas proksime de Werden.

Post Werden, la libro estis la posedaĵo de la imperiestro Rudolfo la 2-a, kiu tenis la libron kun libroj de magio en sia kastelo en Prago. En 1648, Svedio venkis la urbon kaj la libro fariĝis la posedaĵo de la sveda Reĝino Kristina. Ĝi nun estas la posedaĵo de la Universitato de Upsalo, depost 1669 (post kiam ĝi preskaŭ perdiĝis en la maro je 1662).

Unua paĝo de la Arĝenta Libro
## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-02-05 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2005-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2007-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2007-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
# Angelus Silesius

| **Angelus Silesius** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Johann Scheffler |
| **Naskiĝo** | 1624 en Breslaŭo, Bohemio
 |
| **Morto** | 9-an de julio 1677 (1677-07-09) en Vroclavo
 |
| **Tombo** | Saint Matthew church in Wrocław (en)    vd |
| **Religio** | katolikismo • luteranismo vd |
| **Lingvoj** | germana vd |
| **Ŝtataneco** | arkiduklando Aŭstrio   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Lejdeno   Universitato de Strasburgo   vd |
| Profesio
 |
| **Alia nomo** | Hierothei Baranofsky vd |
| **Okupo** | kuracisto-verkisto  verkisto  poeto  presbitero  teologo   vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | Cherubinischer Wandersmann vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Angelus Silesius** [ANGELUS SILEZIUS], realnome: **Johann aŭ Johannes SCHEFFLER** (naskiĝis la 1624, mortis la 9-an de julio, 1677) estis germana poeto de la Baroko.

*Des Angelus Silesius Cherubinischer Wandersmann* (1905)
Angelus Silesius (pseŭdonimo signifikanta *Mesaĝisto Silezia*) naskiĝis fine de la jaro 1624 en Breslaŭo. Lia preciza naskiĝdato ne estas konata, sed la dato de lia bapto estis la 25-an de decembro 1624.

La filo de protestantisma familio studis en Strasburgo, Lejdeno kaj Padovo, en ĉi-lasta li en la jaro 1648 doktoriĝis pri medicino kaj filozofio. Unu jaron poste li eklaboris kiel kuracisto por la duko Silvius Nimrod von Württemberg.

En 1652 li revenis al Breslau. Unu jaron poste li pro kvereloj konvertiĝis al la katolikismo; siajn motivojn li priskribis en la verko *Gründtliche Ursachen und Motiven, warumb Er von dem Luthertumb abgetreten, und sich zu der Catholischen Kirchen bekennet hat*. En la jaro 1654 li fariĝis kuracisto de la aŭstra imperiestro Ferdinando la 2-a.

Kun granda pasio Angelus Silesius batalis kontraŭ la sekvoj de la reformacio, Krom pamfletojn kontraŭ la protestanoj li verkis religiajn poemojn, kantojn kaj epigramojn. En la jaro 1661 li fariĝis katolika pastro en Neiße (nuntempe: Nysa en Pollando). La postenon de kortega marŝalo, akiritan en 1664, li du jarojn poste jam forlasis. La lastajn dek jarojn de sia vivo li pasigis retirite. Li mortis en Breslau.

## En Esperanto aperis

*Aforismoj el la „Keruba migrulo“* ; *Psiko postulas imitadon de Kristo*. - En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p. 296-298

## Eksteraj ligiloj

*
*
# Jacob van Campen

| **Jacob van Campen** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 2-an de februaro 1596 (1596-02-02) en Harlemo
 |
| **Morto** | 13-an de septembro 1657 (1657-09-13) (61-jaraĝa) en Amersforto
 |
| **Loĝloko** | Italio
 |
| **Ŝtataneco** | Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj   |
| Familio
 |
| **Patro** | Pieter van Campen, Heer van Randenbroek (mul)   |
| **Patrino** | Gerritge Claes Jansdr. Berents, Vrouwe van Randenbroek (mul)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | pentristo  vidartisto  desegnisto  aprezisto  dezajnisto  arkitekto  artisto  kortega artisto   |
| **Verkoj** | Reĝa Palaco de Amsterdamo Paleis Noordeinde Koepelkerk Marekerk Argus, Mercury and Io Double Portrait of Constantijn Huygens (1596-1687) and Suzanna van Baerle (1599-1637) Drie aaneengesloten friezen van een kamerbeschildering: Hercules haalt Cerberus uit de onderwereld, geflankeerd door twee stillevens (rechter zijwand); vijf nissen met vruchtstillevens en guirlandes (
 |
|  |

**Jacob van Campen** (Haarlem , 2-an de februaro 1596 - Amersfoort, 13-an de septembro 1657) estis arkitekto kaj artisto, nederlandano el la Ora jarcento.

## Biografio

Inter 1615 kaj 1621 li iris al Italio, kie li restadis en Veneto, kaj al Vicenza li renkontis Scamozzi-on.

Li projektis la Reĝan Palacon de Amsterdamo, konstruitan ekde 1648, kaj la Mauritshuis, konstruaĵo en kiu la paladiana stilo ĝisdatigas al la nederlanda baroka klasikismo .

Li konstruis du kastelojn, en Rijswijk kaj Hondsholredijk detruitajn en 1800, kaj ankaŭ modernigis la kastelon de Buren.

## Aliaj projektoj

Kunlaboru kun Wikimedia Komunejo Wikimedia Komunejo enhavas bildojn aŭ aliajn dosierojn pri Jacob van Campen

## Eksteraj ligiloj

* angle Architects: Jacob van Campen (1595-1657) - archimon.nl
* angle CAMPEN, Jacob van - euroweb.hu (arkivo)
# Frondo

Ĉi tiu artikolo temas pri franca enlanda milito. Por informoj pri parto de plantoj, vidu la artikolon Frondo (botaniko).La Frondo celis kontraŭstari la influon de Jules Mazarin sur Ludoviko la 14-a.
La **Frondo** (franclingve *La Fronde*) estis franca enlanda milito, kiu okazis komence de la reĝado de Ludoviko la 14-a, ekde 1648 ĝis 1654. La partizanoj de la Frondo devenis de la plej alta franca nobelaro, kaj volis kontraŭstari la kreskintan absolutismon de la franca monarkio, je la nomo de malnova feŭda idealo. Sed ilia oficiala preteksto estis la neplenaĝeco de la reĝo : la frondanoj asertis batali kontraŭ la malbona influo de la ĉefministro Jules Mazarin, kiun ili abomenis, sur la juna Ludoviko. La kardinalo estis precipe malŝatita, ne nur pro sia itala deveno, sed ankaŭ ĉar li zorge malproksimigis la plej gravajn nobelojn de la reĝlando el iu ajn potenco. Cetere, la Parlamento de Parizo (la plej alta kortumo) estis tiam iom influita de la angla enlanda milito, kaj esperis plivastigi siajn privilegiojn okaze de tiu krizo. Dum la Frondo, la milito kontraŭ Hispanio provizore interrompis, kaj la frondanoj estis subtenitaj de la Hispanoj. La ribelo estis ĉefe gvidita de du fratoj, la princo de Conti kaj pliposte Ludoviko de Bourbon-Condé, alinomita la Granda Condé (*le Grand Condé*).

Conti estis venkita en Charenton-le-Pont la 8-an de februaro 1649 de sia frato, kiu estis ankoraŭ lojala al la reĝa kortego. Sed post la paco de Rueil, la frato de Armand finfine kunigis la Frondon, kiu ekde tiam estis kunestrita de Conti, Condé kaj Longueville. Ĉiuj estis arestitaj en la Palais Royal je la 16-a de januaro 1650 kaj enkarcerigitaj en la kastelo de Vincennes, sekve en la kastelo de Marcoussis kaj fine en Le Havre.

Mazarin devis dufoje ekzili sin por fuĝi antaŭ la ribeluloj : Ludoviko kaj la reĝino provis kunigi la kardinalon, sed tumulta amaso invadis la Luvron kaj devigis ilin resti en Parizo. Ludoviko la 14-a oficiale fariĝis plenaĝa en 1651, kiam li fariĝis tridekjara. La nedaŭra fuĝo de Mazarin, en 1651, ebligis la liberigon de Condé. Li sekve reorganizis la ribelon, kvankam Ludoviko la 14-a estis jam plenaĝa, kaj traktis kun Filipo la 4-a de Hispanio kaj Oliver Cromwell. Sed Ludoviko la 14-a obtenis la subtenon de la grava militestro Henri de Turenne, kiu estris la reĝajn militistojn kaj venkis Condé dum la batalo de Bléneau (7-a de aprilo 1652). Tio signis la finan fiaskon de la Frondo.

La plenaĝeco de la reĝo konsekvence ĉesigis la oficialan regentadon de lia patrino. Sed la reĝo, ankoraŭ tro juna por plenumi sian rolon, konfidis provizore sian potencon al Mazarin, kaj preferis provizore perfektigi sian militan trejnadon flanke de Henri de Turenne. En 1654 okazis la kronigo kaj la konsekrado de la nova reĝo en Reims, konforme al la kutimo. Tiu ceremonio ankaŭ celis montri al ĉiuj, ke la reĝlando estis denove en ordo, ĉar la kronigo de la reĝo simbolis la senhaltecon de la ŝtato kaj sekurigis protekton de Dio.

## Vidu ankaŭ

* Ludoviko la 14-a (Francio)
* Ĝenerala krizo de la 17-a jarcento