Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco

| Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco
 |
| --- |
| Pałac Kultury i Nauki |
|  |
| **palaco  kulturdomo  rekonilo  nubskrapulo  arkitektura monumento**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | socialisma realismo vd |
| Arkitekto
 | Lev Rudnev vd |
| Estiĝo
 | 22-a de julio 1955
 |
| Malfermo
 | 22-a de julio 1955
 |
| Lando
 | Pollando   vd |
| Situo
 | Śródmieście
 |
| Situanta sur
 | Parades Square |
| Poŝtkodo
 | 00-110
 |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 52° 13′ 54″ N, 21° 0′ 23″ O (mapo)52.23166666666721.006388888889 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco (Centra Varsovio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapVarsovia Kultur- kaj Sciencpalaco
 |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
| Partoj
 | Congress Hall (en)   vd |

 |
| Retejo
 |
 |
|  |

Vido al la Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco
La **Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco** (pole *Pałac Kultury i Nauki*) estis diskutata donaco de la sovetia ŝtatestro Stalino al la varsovia popolo, kiu tiutempe konstruis socialisman ŝtaton. Ĝi estas novklasikisma giganta konstruaĵo apud la varsovia centra stacidomo, kiu havas apartan belecon, kaj ĝian ambivalencon spegulas la sinteno de la varsovianoj al la konstruaĵo, kiu estas miksaĵo de amo kaj malamego. La palaco estas 230,68 m alta. Nuntempe ĝi estas unu el la admirata simbolo de Varsovio en la okuloj de eksterlandanoj.

Oni komencis konstrui tiun ĉi palacon la 2-an de majo 1952 kaj finis ĝin la 22-an de julio 1955.

Komence la konstruaĵo estis nomita "Stalin-Palaco" (pole *Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina*) ĝis ĝi ricevis sian nunan nomon fine de la 1950-aj jaroj. Ĝi nun utilas kiel ekspoziciejo kaj oficejaro. La teraso de la 30-a etaĝo estas fama turisma allogaĵo donanta belan rigardon al la urbo.

La Kultur- kaj Sciencpalaco akceptis la 44-an kaj la 72-an Universalajn Kongresojn de Esperanto en 1959 kaj 1987.

* La maketo de la palaco
* La iluminita nokte
* La skulptaĵo ĉe la fasado de la palaco (en la stilo socialisma realismo), kun la vortoj:*Marx*, *Engels*, *Lenin*, estis ankaŭ *Stalin* sed en la jaro 1956 poloj forĵetis vorton *Stalin*, krome forĵetita estis la nomo *Stalin* el ĉiuj lokoj de la palaco

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala paĝo pri la palaco

## Referencoj
# Kroatoj

| Kroatoj
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **etno** |
| **sudslavoj** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j)
 |
| kroata lingvo
 |
| Religio
 |
| katolikismo  |
|  |

"La Alveno de Kroatoj sur la Adriatiko", Oton Iveković.
Kroataj knabinoj en tradiciaj vestoj
**Kroatoj** (sialingve *Hrvati*) estas sud-slava popolo, kiu ĉefe loĝas en Kroatio, Bosnio kaj Hercegovino, kaj apudaj landoj. Estas ĉirkaŭ 4,6 milionoj da kroatoj, kiuj loĝas en la balkana regiono, kaj proksimume 9 milionoj tra la mondo. Pro politikaj, sociaj, kaj ekonomikaj kialoj, multaj kroatoj migris tra la mondo, kaj tiel faris sufiĉe grandan kroatan diasporon. Grandaj kroataj komunumoj ekzistas en pluraj landoj, inkluzive Usonon, Aŭstralion, Germanion, Ĉilion, Nov-Zelandon, kaj Sud-Afrikon. Kroatoj estas notindaj pro sia unika kulturo, kiu, tra la epokoj, estas influita de kaj la orienta kaj la okcidenta mondoj. La kroatoj estas ĉefe katolikaj, kaj ilia lingvo estas la kroata.

Kroata paro en kostumo de Miljevac.
## Vidu ankaŭ

* Slavomolisano
# Bosnia Milito

| Bosnia milito
 |
| --- |
| **Konflikto:** parto de la jugoslaviaj militoj
 |
|

Fotomuntaĵo
 |
| **interetna milito • agresmilito** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Daŭro:
 | 1-a de aprilo 1992 ĝis 14-a de decembro 1995
 |
| Loko:
 | Bosnio kaj Hercegovino
 |
| Rezulto:
 | Interkonsento de Dayton
 |

 |
| Flankoj
 |
|  armeo de la Respubliko Bosnio kaj Hercegovino (*Armija Republike Bosne i Hercegovine*)
 |  Jugoslava Popola Armeo (ĝis 1992)  Armeo de Serba Respubliko
 |
| Komandantoj
 |
|  Alija Izetbegović  Rasim Delić Franjo Tuđman
 |  Slobodan Milošević  Radovan Karadžić  Ratko Mladić
 |
|  |

Grbavica, urboparto de Sarajevo
La **bosnia milito** okazis inter la 1-a de aprilo 1992 ĝis 14-a de decembro 1995 pri la sendependeco aŭ plua politika aparteno de la antaŭa jugoslavia provinco Bosnio kaj Hercegovino, en kiu etne ekzistas (krom sendependuloj, oonvinkitaj jugoslavoj, miksitaj grupoj kaj familioj) tre kontraŭstarantaj kaj kroatoj (religie tradicie katolikaj kristanoj) kaj serboj (religie tradicie ortodoksaj kristanoj) kaj bosniaj islamanoj. Sekve de la disfalo de la antaŭa Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio ankaŭ en la antaŭa jugoslavia provinco Bosnio kaj Hercegovino dum la jaroj 1990 kaj 1991 pliakriĝis politikaj tensioj inter la etnaj grupoj. La plej multaj lokaj serboj pledis pri restado de la provinco ene de la antaŭa federacio sub gvido de la ŝtato Jugoslavio respektive Serbio, plejmulto el la lokaj kroatoj volis proksiman rilaton al la najbara ŝtato Kroatio aŭ aliĝon al ĝi, kaj la bosniaj islamanoj forte preferis sendependan ŝtaton Bosnio kaj Hercegovino, inklude de la sektoroj kie loĝas majoritate serboj aŭ kroatoj. La tensioj eksplodis, post kiam komence de 1992 estis proklamita unuflanke sendependa Respubliko Bosnio kaj Hercegovino (RBiH) kaj aliflanke bosnia Serba Respubliko *(Republika Srpska)*.

En la milito interbatalis la armeo de la Respubliko Bosnio kaj Hercegovino (*Armija Republike Bosne i Hercegovine*) je unu flanko, la armeo de bosniaj kroatoj *(Hrvatsko vijeće obrane)* kun la armeo de la Respubliko Kroatio je dua flanko kaj la armeo de la Serba Respubliko *(Vojska Republike Srpske)* kun la Jugoslava Popola Armeo *(JNA)* je tria flanko. Fina rezulto estis la internacia agnosko de la suverena ŝtato Bosnio kaj Hercegovino kaj forta malcentrigo de la ŝtata potenco.

1992: plimultiĝanta detruo de civilaj objektoj en Sarajevo
Dum la milito pliakriĝis la kontraŭstaron inter la diversaj sektoroj kaj la vivkondiĉoj terure malpliboniĝis. Unu el la ĉefa batalo de la milito estis la Sieĝo de Sarajevo fare de serboj kaj la rezistado de la lokaj ĉefurbanoj. Krome multobliĝis la respektivaj akuzoj de amasmurdoj de civiluloj aŭ prizonuloj en la diversaj geografiaj sektoroj.

## Vidu ankaŭ

* Jugoslavaj Militoj
* Masakro de Srebrenico
* Sieĝo de Sarajevo, la plej longa sieĝo en moderna historio.
# Bosnio

| Bosnio |
| --- |
| geografia regiono |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| lando, abbreviated form, historia lando [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Bosnio kaj Hercegovino |
|  - koordinatoj | 44° 9′ 36″ N, 17° 46′ 48″ O (mapo)44.1617.78 |
|

---

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Bosnio (Bosnio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Bosnio |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bosnia and Herzegovina** [+] |
|  |

**Bosnio** - eventuale alternative ankaŭ *"Bosnujo"*, laŭ PIV **ne** - estas la norda parto de la lando Bosnio kaj Hercegovino, kaj konsistigas du trionojn de la landa areo. Ĝi nuntempe ne plu konsistigas administran unuon.

## Skiza historio

Mezepoka ŝtato: Dum 450 jaroj parto de Otomana imperio, dum 50 jaroj parto de Aŭstrio-Hungario, dum 74 jaroj parto de Jugoslavio, 1992-1995 agreso de najbaraj ŝtatoj: Serbio, Montenegro kaj Kroatio, de 1995 parto de la sendependa ŝtato Bosnio kaj Hercegovino.

## Kulturo

Sevdalinko aŭ sevdalinka estas speco de tradicia muziko tipa de Bosnio. Tre ofte ĉi tiu nomo estas mallongigita al *sevdah*. Sevdalinko estas la tradicia bosnia muziko, kiu estas populara en multaj partoj de la iama Jugoslavio, inkluzive de Serbio, Kroatio, Montenegro kaj Nord-Makedonio.

## Duskribismo

Nikola Raŝiĉ en sia eseo *Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo* ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la skribsistemo. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du ortografioj, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj *skizoskribio* kaj *skizografio*) same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en Balkanio ĝis Moldavio ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la araba. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en Hindio precipe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de Bosnio estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas precipe funkcia.

## Bibliografio

* *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 1994/04, paĝo 25: *La bosna etno* verkita de Senad Čolić.

## Bildaro

Fotokunmetaĵo de bosniaj vidindaĵoj
* Bosnio en la 19-a jarcento

## Referencoj
# Patriarko

**Patriarko** estas laŭ PIV

1. hebrea prapatro
2. respektinda maljunulo, ĉefo de granda familio,
3. episkopo de la unuaj episkopaj katedroj (Patriarko de Antioĥio, Patriarko de Aleksandrio, Patriarko de Konstantinopolo, Patriarko de Jerusalemo kaj Patriarko de Romo),
4. honortitolo de kelkaj katolikaj ĉefepiskopoj (la Patriarko de Venecio, de Patriarko de Lisbono), aŭ
5. ĉefo de unu el la ortodoksaj eklezioj (la Patriarko de Bulgario, de Patriarko de Moskvo). (patriarko Tiĥon de Moskvo, sanktulo).
6. ĉefo de Nacia katolika apostola eklezio de Brazilo.
7. kelkaj mormonaj pastroj.
# Cirilo la 1-a

| **Cirilo la 1-a** |
| --- |
| **Patriarko de Moskvo** |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Кирилл**  |
| **Naskonomo** | Владимир Михайлович Гундяев |
| **Naskiĝo** | 20-an de novembro 1946 (1946-11-20) (79-jaraĝa) en Sankt-Peterburgo
 |
| **Religio** | ortodoksa kristanismo vd |
| **Lingvoj** | rusa vd |
| **Ŝtataneco** | Rusio (1991–) Soveta Unio (–1991)  vd |
| **Alma mater** | Sankt-Peterburga Teologia Akademio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Mikhail Gundyaev (en)   vd |
| **Gefratoj** | Nikolai Gundiaev (en)   vd |
| **Amkunulo** | Лидия Леонова (mul)    vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | Ortodoksisma episkopo (1976–) ortodoksa sacerdoto (1969–) kleriko  agento  patriarko  pastro   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Patriarko de Moskvo kaj Tuta Rusio (2009–) metropolito (1991–2009)  vd |

 |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2016)  ordeno "Pro Merito al la Patrio", unua grado
* (2012)  Order of St. Mary Magdalene, 1st class (en)
* (2012)  Ordeno de Bet-Leĥemo
* (2011)  ordeno de Aleksandro Nevskij
* (8-a de decembro 2009)  Order of the Friendship of Peoples (en)
* (1995)  Ordeno de Amikeco
* (1988)  Ordeno de Amikeco inter Popoloj
* Medalo “Por Memorigo de la 850-a Jaro de Moskvo”
* Order of the Holy Passion Bearer Saint Nicholas II (en)
* Ordeno de Princo Jaroslavo la Saĝa, unua klaso
* Ordeno de Sankta Andreo Apostolo la Unue Alvoktita
* Order "Duslyk" (en)
* Sheref Order (en)
* honorary citizen of Kaliningrad Oblast (en)
* Ordeno Respublika
* Order of St. Mesrop Mashtots (en)
* Jubilea Medalo “Sesdek Kvin Jaroj de Venko en la Granda Patriota Milito 1941–1945”
* Order of St. Sergius of Radonezh 1st class (en)
* Jubilea Medalo “Kvindek Jaroj de Venko en la Granda Patriota Milito 1941–1945”
* honorary doctor of the Voronezh State University (en)
* unuaklasa ordeno de amikeco
* honorary doctor of Saint Petersburg State University (en)
* Russian Award “The best books, publishing houses, projects” (en)

vd |

 |
| Patriarko de Moskvo kaj Tuta Rusio
 |
| **Dum** | 2008-
 |
| **Antaŭulo** | Aleksio la 2-a
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Cirilo la 1-a** (ruse *Кирилл*; naskita la 20-an de novembro 1946) estas patriarko de la Rusa Ortodoksa Eklezio. Lia denaska nomo estas **Vladimir Miĥajloviĉ GUNDJAJEV** (ruse *Владимир Михайлович Гундяев*). La 1-an de februaro 2009 li konsekriĝis "Patriarko de Moskvo kaj Tutrusio", post elektiĝo en provizora baloto de la 6-a de decembro 2008 konfirmita en baloto de la 27-a de januaro 2009.
# Porfirio Lobo Sosa

| **Porfirio Lobo Sosa** |
| --- |
| **Prezidanto de Honduro** |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Porfirio Lobo Sosa**  |
| **Naskiĝo** | 22-an de decembro 1947 (1947-12-22) (78-jaraĝa) en Trujillo
 |
| **Religio** | katolika eklezio vd |
| **Lingvoj** | vd |
| **Ŝtataneco** | Honduro   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Miami   Nacia Aŭtonoma Universitato de Honduro   Rusia Universitato de Amikeco inter Popoloj   University of Miami School of Business Administration (en)    vd |
| **Partio** | Partio Nacia de Honduro   vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Rosa Elena Bonilla (en)    vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | politikisto  tekvondisto  terkultivisto  ekonomiko   vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Prezidento de Honduro (2010–2014) Prezidanto de Kongreso Nacia de Honduro  Member of the Honduran Congress (en)   prezidanto   vd |

 |
| Prezidanto de Honduro  |
| **Dum** | 2010 ĝis 2014
 |
| **Antaŭulo** | Roberto Micheletti
 |
| **Sekvanto** | Juan Orlando Hernández
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Porfirio "Pepe" LOBO SOSA** (naskiĝis la 22-an de decembro 1947 en Trujillo) estas agrikulturbienisto kaj politikisto en Honduro. La 29-an de novembro 2009, li elektiĝis prezidanto de Honduro.

Ekde 1990 li estis deputito de la nacia kongreso de Honduro kaj prezidanto de la kongreso inter 2002 kaj 2006. Li rezultis dua en la prezidantaj balotadoj de 2005, kiam venkis Manuel Zelaya per 46% de la voĉoj.
# Tabulkomputilo

La tabulkomputilo iPad
**Tabulkomputilo** aŭ **platkomputilo** [angla : tablet], estas plata, tabulforma portebla komputilo kun tuŝekrano, kiu estas laŭ sia grando kaj funkciamplekso inter poŝkomputilo kaj tekokomputilo. Ĝi estas pli granda ol saĝtelefono. Oni kutime uzas surekranan virtualan klavaron anstataŭ materian klavaron por enigi datenojn en ĝin.

En la jaro 2000 Microsoft surmerkatigis komputilon nomatan *tabula personkomputilo* (angle *tablet personal computer*), kiu tamen ne estis granda sukceso. La unua tabulkomputilo en la nuna senco de la vorto estas la iPad de Apple, surmerkatigita en Aprilo 2010.

## Bildaro

* AT&T EO-tabulkomputilo (1993)
* Tabulkomputilo (ĉ. 2006)
* ModBook Pro (2007)
* Samsung Galaxy Tab (2011)
* Google Nexus 9 (2014)

## Vidu ankaŭ

* Komputeko (prikomputila terminokolekto)
* Saĝ-aparato

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj
# Aparataro

| Aparataro
 |
| --- |
|  |
| **elektronika aparato • teknologia komponanto** |
|  |

Tipa komputila ĉeftabulo
Komputila muso
**Aparataro** (aŭ **hardvaro**) estas la tuta fizika ekipaĵo de komputilo, inkluzive la datumportilojn.

## Aparataro de persona komputilo

Tipa komputilo konsistas el komputilujo kun jenaj aparatoj:

* Ĉeftabulo kun kompletigaj kartoj por i.a.
	+ procesoro (CPU)
	+ ĉefmemoro (RAM) - por povi plenumi taskon kaj mallonge enmemorigi datumojn, tiel ke komputilo ne divas ĉiam aliri la durdiskon por ion retrovi. Pli da senvice atingebla memoro povas kontribui al pli rapida komputilo. Tia memoro normale estas elprenebla de kartingo de la ĉefa karto.
	+ BIOS aŭ EFI en pli modernaj komputiloj
	+ Busoj
		- PCI
		- PCI-E
		- USB
		- HyperTransport
		- Common System Interface (oni antaŭvidas por la jaro 2008)
		- AGP (oni ekuzas malpli)
		- ISA (malmoderna)
		- EISA (malmoderna)
	+ Kontroliloj por IDE, SATA, SCSI aŭ aliaj tipoj, kiuj kontrolas la durdiskon, disketujon, lumdiskujon kaj aliaj aparatoj. La kontroliloj troviĝas ĉu rekte je la ĉefa karto, ĉu en ekspansia fendo.
	+ Kontrolilo por bildigo de la komputila ekrano.
	+ Busaj kontroliloj (paralelaj, seriaj, USBaj aŭ de la tipo Firewire) por konekti la komputilo al flankaparatoj.
* Datumportiloj
	+ Lumdiskolegilo/verkilo (ankaŭ nomata KDujo)
	+ DVD-legilo/verkilo (aŭ DVDujo)
	+ Disketujo
	+ USB-poŝmemorilo
	+ Bendolegilo - ĉefe por sekurkopioj kaj longtempa konservado
* Durdisko por gardi datumojn ene de la komputilo
* Sonkarto kun ebleco ligi laŭtparolilojn.
* Retkarto por loka reto kaj/aŭ interreto
* Nutrado - ujo kun transformilo, kontrolilo por la tensio kaj ofte malvarmigilo
* Aliaj flankaparatoj kiel printilo aŭ skanilo
# Gildo

Privilegio donita en la jaro 1600 de la pola regco Sigismondo la 3-a al lviva gildo de juvelistoj
Blazono de bakista gildo kun breco.
**Gildo** estas mezepoka societo de korporacioj de sammetianoj aŭ samprofesianoj, posedanta la rajton de leĝa persono kaj submetanta siajn anojn al kolektiva disciplino.

Oni scias pri la ekzisto de korporacioj jam dum la Babilona epoko (aperas mencioj en la Kodekso de Hamurabi), sed ili ne multenombriĝis ĝis kelkaj jarcentoj poste.

Dum la mezepoko, la gildanoj kutimis loĝi en la sama strato, kaj en multaj okcidenteŭropaj urboj estas stratoj, kiuj konservas ankoraŭ la nomon de la gildo tie laborinta.

## Eksteraj ligiloj

* Gildoj en la mezepoko Arkivigite je 2009-08-14 per la retarkivo Wayback Machine germane
# Ribelo

| Ribelo
 |
| --- |
|  |
| **speco de krimo**  |
| **socia konflikto • historia evento • milita konflikto** |
|  |

Ribeluloj dum Slovaka nacia ribelo
**Ribelo** estas nekaŝita perforta rezista agado fare de pluraj personoj, kaŭzita de subpremo kaj ekspluatado, kontraŭ (ofte ŝtata) potenco. Ribelantoj rifuzas obei al la registaro, al okupanto aŭ al alia aŭtoritata instanco kaj klopodas perforte forigi ĝin. Ofte ili tiucele batalas per armiloj.
Ribeloj ofte celas ŝtatan sendependecon, aŭtonomion de teritorio aŭ aligon de la teritorio al alia ŝtato. Okazas ankaŭ ribeloj celantaj nur proteston kontraŭ regantoj aŭ sociaj klasoj.
Ribelo ligita kun ŝanĝo de ekonomia kaj proprieta strukturo estas revolucio.

## Ekzemploj de ribeloj

* Ribelo Nika
* Sicilia vespro
* Ciompi-ribelo
* Liberecbatalo de Rákóczi
* Ribelo sur la Bounty
* Hindia ribelo de 1857
* Januara ribelo
* Boksera ribelo
* Tajpinga ribelo
* Kamparana ribelo
* Paska Ribelo
* Ribelo de Kronŝtadto
* Novembra ribelo
* Slovaka nacia ribelo
* Ribelo de la Kanusoj
* Ribelo de la varsovia geto
* Ribelo de Varsovio
* La ribelo de poznana junio
* Maŭ Maŭ
* Tunizia ribelo en 2010-2011

## Historie famaj ribelestroj

* Spartacus
* Tupak-Amaru la 2-a
* William Wallace
* José Martí
* Louis Riel
* José Rizal
* Sándor Petőfi

## Vidu ankaŭ

* Anarkiismo
* Civila malobeo
* Insurekcia anarkiismo
* Intifado
* Puĉo
* Revolucio
# Korupto

| Korupto
 |
| --- |
|  |
| **wrongdoing • krimo • misuzo de aŭtoritato • malobservo de leĝo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | politika korupto polica korupto judicial corruption (en)   vd |

 |
|  |

Monda mapo pri indico de perceptata korupto kreita de Transparency International, kiu mezuras "la gradon pri percepto de korupto inter publikaj oficialuloj kaj politikistoj"]. Altaj nombroj (verde) indikas relative malmulte da korupto, kaj kontraŭe malaltaj nombroj (ruĝe) indikas relative pli da korupto.
Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ Korupto
**Korupto** (laŭ la latina: *corrumpere*, korupti, demoralizi, senfortigi, deformi) estas misuzo de konfidenca pozicio en administracio, ekonomio aŭ politiko por gajni materialan aŭ nematerialan avantaĝon, kiu estas kontraŭleĝa.

Kroma signifo de korupto estas malmoralo.

Kontraŭ korupto luktas ne nur la ŝtatoj, sed ankaŭ neregistaraj organizaĵoj. Ofte kontraŭkorupta aktivado estas uzata en politikaj celoj, foje estigante kontraŭdiran reagon. Ekzemple en decembro 2019 la uganda prezidanto Yoweri Museveni gvidis marŝon kontraŭ korupto, kion liaj oponantoj konsideris hipokriteco.

## Organizoj

* Centro por la Studo de Korupto kaj Organizita Krimo, usona

## Vidu ankaŭ

* Avantaĝigo
* Imposta fraŭdo
* Impostparadizo
* Lobiado
* Nepotismo
* Krima organizaĵo
* Politika korupto
* Travideblo Internacia
* Puraj manoj
* interna alarmanto

## Eksteraj ligiloj

* Stanislavo Belov (2019-07-23) Korupto en Rusio: mekanismoj kaj kutimoj (esperante). Blogger. Alirita 2019-07-29 .
# Remparo

| Remparo
 |
| --- |
|  |
| **muro • fortikaĵo** |
|  |

Remparoj de la bretona urbo Dinan
Eble la Granda Ĉina Muro estas la plej konata kaj plej vizitata remparo en la mondo.
**Remparo** aŭ **defenda muro** estas murego aŭ tera altaĵo antaŭita de fosaĵo, ordinare ĉirkaŭ urbo aŭ alia grava loko por ĝin defendi.

Laŭ la epokoj la konstruado de remparoj ŝanĝiĝis. Komence remparo estis nura palisaro ligna kaj ĝi evoluis dum la erao de fortikaĵoj kaj kasteloj al ŝtonmurego, kelkfoje plurajn metrojn dika.

Laŭ Francisko Azorín **remparo** estas *Muro aŭ tera altaĵo antaŭita de fosaĵo k. starigita por defendi lokon, fortikaĵon, urbon.* Li indikas etimologion el la malfrua latina *re-amparare* (ree defendi).

## Ekzemploj

* Jerusalemaj remparoj
* Cisjordania Murego
* Remparo de Ĉorso
* Remparo de Essen
* Murego de Avinjono
* Murego de Avilo
* Murego de Buitrago del Lozoya
* Murego de Lugo
* Murego de Cuéllar
* Urbomurego de Nurenbergo
* Murego de Plasencio

## Vidu ankaŭ

* Poterno
* Granda Ĉina Muro
* Berlina Muro
* Fortikaĵo
* Urbomurego
* Ravelino

## Notoj
# Ninivo

| Ninivo |
| --- |
|  |
|

|   Estas |
| --- |
| antikva urbo, telo, arkeologia loko, type site [+] |

 |
| Koordinatoj | 36° 22′ 0″ N, 43° 9′ 0″ O (mapo)36.36666743.15 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Ninivo (Irako)DEC |

 |
|  |
| Ninivo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Nineveh** [+] |
|  |

Nergal Pordego
**Ninivo** aŭ **Ninevo** (Akada lingvo: *Ninua*; Siria lingvo: *Ninua*) estis la ĉefurbo de la antikva regno Asirio. Ĝi troviĝis ĉe la orienta bordo de rivero Tigriso, proksime al la moderna urbo Mosulo en Irako. La ruinoj de antikva Ninivo situas sur apudrivera ebena areo de 730 hektaroj, ĉirkaŭita de brika remparo de 12 kilometroj. La tuta spaco nun estas grandega ruinejo, esplorata de arkeologoj.

19-jarcenta imago de la nova ĉefurbo de Sanĥerib, konstruita en 704 a.K.
same 19-jarcenta imago de reprezenta palaca halo
La reĝo, ĉasanta leonon, el la Norda Palaco, Ninivo (nun en la Brita Muzeo en Londono)
Ninivo estis grava diskruciĝejo por komercaj vojoj transirantaj la riveron Tigrison. Okupante centran pozicion sur la granda vojo inter la Mediteranea Maro kaj la Hinda Oceano, sekve unuigante orienton kaj okcidenton, multaj riĉaĵoj trairis la urbon el multaj fontoj, tiel, ke ĝi fariĝis unu el la plej granda de ĉiuj regionaj antikvaj urboj.

La ejo kie troviĝas Ninivo aktuale suferas ĝeneralan kadukiĝon de ĝiaj monumentoj kaj spuroj, pro manko de konvena protekta tegmento, pro vandalismo al ĉi tiuj jam endanĝerigitaj restaĵoj kaj prirabado. La proksimeco al la ĉiam pli vastiĝantaj antaŭurboj de Mosulo ankaŭ metas tiun gravegan antikvan urbon en daŭrantan danĝeron. Tamen tiuj danĝeroj estis negravaj kompare al la vastaj kaj sistemaj detruoj fare de la militisma ĝihadisma grupo "Islama Ŝtato" inter 2014 kaj 2017.

## Vidu ankaŭ

* Asira arto
* Asirianoj