Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aliancanoj

Monda mapo kun la nacioj partoprenintaj la Duan Mondmiliton. La Aliancanoj de tiu milito estas bildigitaj verde (tiuj kiuj eniris la aliancon post la atako de Japanio al Usono helverde), la Aksaj Potencoj oranĝe, kaj neŭtralaj ŝtatoj verde. Oranĝan punkton havas la ŝtatoj, kiuj, ne formale konkeritaj sed sub granda premo de la Aksaj Potencoj, ŝanĝis la flankon (Viŝia Francio kun kolonioj kaj Kroatio), helverdan havas tiuj, kiuj dum la evoluo de la milito ŝanĝis la flankon al la aliancanoj, kaj malhelverdan la neŭtralaj baltiaj ŝtatoj, kiuj konkeriĝis fare de Sovetunio kaj restis tiaj post la milito.
Ĉiang Kai-ŝek de Ĉinio, Franklin D. Roosevelt de Usono, kaj Winston Churchill de Britio ĉe la Kairo Konferenco en 1943.
Kiam skribite per majuskla A, **Aliancanoj** kutime celas la potencojn kiuj batalis kontraŭ Germanio, Japanio, kaj Italio (la Aksaj Potencoj) en la Dua Mondmilito. Por la unua mondmilito oni parolas kutime per la laŭtempa esprimo entento.

La landoj kiuj batalis kontraŭ la *Aksaj Potencoj* (ĉefe Nazia Germanio, Italio, Japanio kaj ĝis 1941 Sovetunio) dum la Dua Mondmilito inter la jaroj 1939 kaj 1945 estis origine temis pri:
 Pollando,
 Francio kaj
 Britio.
Dum la milito la Aliancanoj entute estis
 Aŭstralio,
 Britio,
 Francio (post la konkeriĝo de Francio fare de Nazia Germanio ĝis somero 1944 reprezentata per partizanoj de la Résistance kaj per ekzila armeo *France libre*)
 Kanado,
 Respubliko Ĉinio,
 Sud-Afriko,
 Sovetunio (ekde somero 1941) kaj
 Usono (ekde fino de 1941).
Krome la partizanaj armeoj de multaj ŝtatoj okupitaj de Nazia Germanio konsideris sin Aliancanoj, ĉefe en  Belgio,  Ĉeĥoslovakio,  Danio,  Grekio,  Jugoslavio,  Luksemburgio,  Nederlando,  Norvegio kaj  Pollando.

## Ĝenerala uzo de la vorto

Ĝenerale, *aliancanoj* estas homoj aŭ homgrupoj kiuj kunlaboras por komuna celo.
 Inter alia, ĝi povas esti aliseksema homo subtenanta la rajtoj de la GLAT komunumo: "aliseksema aliancano" ("straight ally" angle) aŭ "aliancano" simple.

## Vidu ankaŭ

* Konferenco pri Internacia Organizado de Unuiĝintaj Nacioj
# Pola Scienca Societo Eksterlande

| Pola Scienca Societo Eksterlande
 |
| --- |
|  |
| **volontula asocio erudicia societo**  |
| Komenco
 | 1950 vd |
| Geografia situo
 | 51° 29′ 39″ N, 0° 14′ 9″ U (mapo)51.494166666667-0.23583333333332 |
| Lando*j* | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| Sidejo
 | Londono
 |
| Adreso
 | 238-246 King Street; London W6 0RF |
| **Poŝtkodo** | W6 0RF
 |
|

|  |
| --- |
| Pola Scienca Societo Eksterlande (Granda Londono)DEC |

 |
|
Pola Scienca Societo Eksterlande
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
| **Jura formo** | volontula asocio
 |
|  |

**Pola Scienca Societo Eksterlande** (pole *Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie*, angle *Polish Society of Arts and Sciences Abroad*, france *Société Polonaise des Sciences et des Lettres à l’Etranger*) – pola scienca kaj didaktika institucio kun karaktero de neprofitcela organizaĵo, entrepreno de sciencistoj inter elmigrantaro kun la sidejo en Londono.

## Membroj

* Oskar Halecki
* Karolina Lanckorońska
* Jan Łukasiewicz
* Jan Kucharzewski
* Stanisław Swianiewicz
* Florian Znaniecki

## Bibliografio

* Stanisław Portalski, *Zarys Historii Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie* (Skizo de Historio de Pola Scienca Societo Eksterlande), Londono 2009, eldonejo PTNO
* Tadeusz Radzik, *Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie 1948-2008*, Universitato Maria Curie-Skłodowska en Lublin. Prezentita ĉe la 2-a Kongreso de Polaj Sciencaj Societoj Eksterlande, 2008

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala paĝo
# Nuklea testo

| Nuklea testo
 |
| --- |
|  |
| **armila eksperimento • nuklea eksplodo • nemilita armea operaco** |
|  |

Jen kvar tipoj de nuklea testo: 1. atmosfera, 2. subgrunda, 3. altatmosfera, 4. subakva.
Nukleaj armilaj testoj estas eksperimentoj por determini amplekson, efikecon kaj eksplodan forton de la nukleaj armiloj. Plejparto de la ŝtatoj, kiuj havas nukleajn armilojn, testis ilin. La testado provizas informon, kiel armiloj funkcias kaj agas en diversaj cirkonstancoj kaj kiel ili efikas sur konstruaĵojn. La testado povas montri eĉ militecan potencon. La testado estas ofte uzata ankaŭ kiel politika strategio.

La unua certa nuklea testo estis la Trinity-testo farita de Usono je la 16-a de julio 1945 kaj la plej nova estas farita de Nord-Koreio je la 25-a de majo de 2009, kio starigis akran polemikon kaj kontraŭstaron en la okcidentaj amaskomunikiloj je la flanko de Usono, kiu jam faris 1054 nukleajn testojn, dum Nordkoreio nur 2 ĝis nun (vidu suban tabelon).

La plej granda nuklea-testo estis soveta Car-bombo povume 57 megatunoj de TNT, kiun oni eksplodigis super nuklea poligono de Nova Zemlo la 30-an de oktobro 1961.

En la 1963-a jaro ĉiuj ŝtatoj havantaj nukleajn armilojn kaj kelkaj ne havantaj subskribis traktaton, kiu malpermesas la nuklean testadon en la atmosfero, sub akvo kaj en kosmo. Tamen subteraj testoj estis permesataj. Francio daŭrigis la atmosferan testadon ĝis la jaro 1974 kaj Ĉinio ĝis la jaro 1980. La lastajn subterajn testojn faradis Usono en 1992, Sovetunio en 1990, Anglio en 1991 kaj ambaŭ Francio kaj Ĉinio daŭrigis ĝis 1996.

Testo de Trinity.
En la jaro 1996 nova traktato estis farita, kiu malpermesis ĉiajn nukleajn testojn. Barato kaj Pakistano, kiuj ne estas anoj, faris la lastajn testojn en 1998.

## Nukleaj testoj laŭ landoj

Mapo de nukleaj poligonoj.
* **Usono**: 1054 testoj.
* **Sovetunio**: 715 testoj
* **Francio**: 210 testoj
* **Unuiĝinta Reĝlando**: 45 testoj
* **Ĉinio**: 45 testoj
* **Barato**: 5-6 testoj
* **Pakistano**: 3-6 testoj
* **Nord-Koreio**: 6 testoj

## Vidu ankaŭ

* Bikini Atolo
* Moruroa, atolo en franca Polinezio
* Malmilitaj nukleaj eksplodoj en Sovetunio
* Projekto "Starfish Prime" estas sola nuklea testo en kosmo
* Traktato por parta malpermeso de nukleaj testoj
* Testejo Nevado
* Testejo Ronald Reagan
* Testejo Semipalatinsk
* Nevada-Semipalatinsk

## Aliaj projektoj

## Notoj
# Farsa proceso

Generalo Erwin von Witzlben, unu el la dudek akuzitoj pri konspiro kontraŭ Hitler, en farsa proceso ĉe Volksgrichtshof
**Farsa proceso** (**parodia** aŭ **enscenigita**) estas negativa kaj malestima termino por la publika jura ago, en kiu justeco neniam kaj neniel estas atingebla kaj fakte la verdikto estis vere decidita antaŭ la juĝo. La celo de la proceso do ne estas juĝi pri la kulpo de la akuzito, sed publikigi la punmanieron kaj la kialojn de ĝi, formo de denunco, kaj kiel averto al ĉiuj aliaj. Tiel en ĉi tiaj procesoj eblas kondamni senkulpan homon sen doni al li justan proceson.

Farsaj procesoj estas rimedo por persekuti kontraŭulojn de reĝimo aŭ aliajn homojn, kiujn la reĝimo volas damaĝi. La celo de la verdikto estas antaŭ ĉio venĝi aŭ puni la akuzitojn pro la krimoj atribuitaj al ili, kaj ne rehabiliti ilin.

En multaj kazoj, en tia procedo ekzistas devioj de la reguloj de proceduro kaj eĉ de la leĝo mem. Akuzitoj ne ricevas la rajton defendi sin, kaj iliaj deklaroj estas akirataj sub torturo aŭ alia devigo por deklari sin kulpa.

## Ekzemploj en la historio

* 30 Proceso kontraŭ Jesuo
* 1415, La juĝo de Jan Huss
* 1431, La juĝo de Jean d'Arc
* 1649, La proceso de Karlo la 1-a, Reĝo de Anglio post la Angla enlanda milito
* 1792, La proceso de Ludoviko la 16-a, reĝo de Francio
* 1928, La Ŝaĥtia proceso estis la unua grava farsa proceso en Soveta Unio post la proceso de Socirevoluciuloj en 1922.
* 1936, La moskvaj procesoj (ruse Московские процессы) estis serio de spektakloprocesoj en Sovetunio sub Stalino, kaj anoncis la periodon de grandaj elpurigoj, inkluzive la ekzekuton de Miĥail Tuĥaĉevskij, la "21-a Proceso" kontraŭ Nikolaj Buĥarin kaj aliaj.
* 1941, La juĝo de Riom okazinta en Vichy Francio por pruvi, ke la gvidantoj de la Tria Franca Respubliko inter 1936 kaj 1940 kulpis pri la malvenko de Francio.
* 1945, Proceso de 16 gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato
* 1949, La proceso de Laszlo Rajk en Hungario
* 1951, La proceso de Janos Kadar en Hungario
* 1952, Kontraŭjudaj parodiaj procesoj pro antisemitaj kaj kontraŭ-cionismaj kialoj: Pragaj procesoj en Ĉeĥoslovakio
* Kazo de Kuracistoj en Sovetunio; proceso de pola episkopo Czesław Kaczmarek, septembro 1953
* 1980, La teatra juĝo de la Bando de la Kvar en Ĉinio
* 2009, Procesoj de manifestaciantoj post la prezidanta elekto de Irano.

## Vidu ankaŭ

* Konstruigita proceso
* Justica murdo
* NKVD-trio
* August Emil Fieldorf
* Danuta Siedzikówna
* Witold Pilecki

## Eksteraj ligiloj

 **Farsa proceso** en Vikimedia Komunejo
# Barenca maro

| Barenca maro |
| --- |
|  |
| bordomaro [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Atlantiko |
|

---

 |
| Koordinatoj | 75° 0′ 0″ N, 40° 0′ 0″ O (mapo)7540 |
| Akvokolektejo | 1 424 000 km² (142 400 000 ha) [+] |
| Areo | 1 424 000 km² (142 400 000 ha) [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Barenca maro (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Situo de la Barenca maro |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Barenca maro (Arkto)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Barenca maro |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Barents Sea** [+] |
|  |

**Barenca maro** troviĝas rande de Atlantiko kaj de Arkta Oceano, norde de Norvegio kaj de la plejnordo de la eŭropa parto de Rusio (kiu estas parto de la orienteŭropa ebenaĵo). Ĝi estas nomita laŭ la nederlanda maristo Willem Barentsz. La Golfa Marfluo ebligas liberan tutjaran aliron al multaj havenoj de Barenca maro, kvankam ili troviĝas tre norde.

La Monda Natur-Fonduso (WWF) konsideras ĝin kiel maran ekoregionon kaj enmetas ĝin, kune kun Karaa maro, en Tutmondaj 200-unuon pro ĝia signifo por la biodiverseco.

## Historio

La Batalo de la Barenca maro estis marbatalo de la Dua Mondmilito kiu okazis la 31an de decembro 1942 inter militŝipoj de la Germana Ŝiparmeo (*Kriegsmarine*) kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en Sovetunio. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

## Bibliografio

* Gerald Traufetter: *Urkraft aus der Tiefe.* en: *Der Spiegel.* Hamburg 2006, 29 (17.7.), 116ff. ISSN 0038-7452

## Eksteraj ligiloj

* angle euroarctic.com - novaĵoj pri la Barenca regiono Arkivigite je 2008-08-27 per la retarkivo Wayback Machine
* angle WWF - medio ĉe la Barenca maro
* angle Tutmondaj 200; numero 198 : Barenca-karaa maroj ( WWF ) Arkivigite je 2012-10-15 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Medio, klimatoŝanĝo kaj esplorhistorio
# Incendio

**Incendio** aŭ **brulego** estas granda brulo, dum kiu ekestas damaĝo je naturo aŭ konstruaĵoj, aŭ eĉ morto de homaj viktimoj.

## Famaj incendioj

* Granda incendio de Londono
* Incendio de Romo
* Lisbona tertremo en 1755

## Bildaro

* Incendio en la dua etaĝo de Usona ambasadejo en Bagdado, Irako la 23-an de Augusto 2004
* Arbara incendio
*
* Fumiĝanta rubujo en urbo Kaliningrad, Rusio, la 26-a de decembro 2007

## Vidu ankaŭ

* Fajro
* Torfo
* Fajroestingisto
* Arbara incendio
* Saharaj inunditaj herbejoj
# Kosmonaŭto

Kosmonaŭto Bruce McCandless II super la Tero, la 11-an de februaro 1984.
**Kosmonaŭto** au **astronaŭto** estas homo, kiu faras flugojn en la ekstertera kosmo. La unua kosmonaŭto estis Jurij Gagarin (1961).

Sovetunio kaj nun Rusio ruslingve uzas la vorton *космонавт* ("kosmonavt") de la greka *κόσμος* ("kosmos", universo), kaj *ναύτης* ("nautes", navigisto); Usono elektis la terminon *astronaut*, de la greka *ἄστρον* ("astron", stelo).

## Gravaj eventoj

| Lando
 | Nomo
 | Dato
 | Priskribo
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Sovetunio
 | Jurij Gagarin
 | la 12-an de aprilo 1961
 | Unua homo en la Spaco.
 |
| Usono
 | Alan B. Shepard Jr.
 | la 5-an de majo 1961
 | Dua homo en la Spaco; unua usonano en la Spaco.
 |
| Sovetunio
 | Valentina Tereŝkova
 | la 16-an de junio 1963
 | Unua virino en la Spaco.
 |
| Usono
 | Dennis Tito
 | la 28-an de aprilo 2001
 | Unua kosmoturisto.
 |

## Famaj kosmonaŭtoj

* Buzz Aldrin
* William A. Anders
* Neil Armstrong
* Frank Borman
* Michael Collins
* Jurij Gagarin
* Mirosław Hermaszewski
* James Irwin
* Vladimir Komarov
* Valerij Poljakov
* Pavel Popoviĉ
* David Scott
* German Titov
* Bertalan Farkas - la unua Esperantisto en la kosmo

## Vidu ankaŭ

* Antikvaj astronaŭtoj

## Eksteraj ligiloj

* Biografioj de rusaj kosmonaŭtoj en E-o
* La Homa Korpo en Spaco (angle)
# Kosmoveturilo

| Kosmoveturilo
 |
| --- |
|  |
| **flugmaŝino • veturilo • space object** |
|  |

Ariane 5 de la Eŭropa Kosma Agentejo.**Kosmoveturilo** estas ĉiu artefarita ĉielkorpo, kiun la homo lanĉis aŭ veturigis en la kosmon.

Al tiu apartenas:

* **nehomportaj kosmoveturiloj**
	+ artefaritaj satelitoj
	+ kosmosondiloj
* **homportaj kosmoveturiloj**
	+ kosmopramoj
	+ kosmostacioj

Ili povas esti homregataj, aŭ robotigitaj, teledirektitaj sen homoj.

Por lanĉi kosmoveturilon oni uzas lanĉoveturilon.

## Vidu ankaŭ

* Kosmoesploro
* Kosmofluga inĝenierarto
* NASA
# Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto

| Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto
 |
| --- |
|  |
| **Popola Fronto politika organizaĵo gerila organizaĵo**  |
| Komenco
 | 21-a de julio 1954 vd |
| Fino
 | 4-a de julio 1976 vd |
| Antaŭe
 | Việt Minh vd |
| Poste
 | Fronto Patria Vjetnama vd |
| Lando*j* | Vjetnamio vd |
| Sidejo
 | Memot District
 |
| **Ideologio** |
Ho-Ĉi-Min-ismo • Marksismo-leninismo • maldekstra naciismo • vjetnama naciismo • socialisma patriotismo • kontraŭimperiismo • komunismo

 |
| **Filioj** | Popola Liberiga Armeo de Sud-Vjetnamio  vd |
|  |

Flado de Vjetkongo
**Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto** (vjetname *Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam*) aŭ Viet Cong (esperantigebla al **Vjetkongo**) estis komunisma armeo bazita en Suda Vjetnamio, kiu batalis kontraŭ la registaroj de Sud-Vjetnamio kaj Usono dum la Vjetnama milito (1955-75).

La konata vjetnama nomo *Việt Cộng* estas mallongigo de *Việt Nam Cộng-sản* ("Vjetnama Komunisto") kion la malamikoj ŝanĝis alternative al *Việt gian cộng sản* ("Komunisma Perfidulo al Vjetnamio"). Usona armeo nomis la vjetnam-komunismajn fortojn *Charlie*, negrave ĉu Nord-vjetnamoj aŭ Vjetkongo.

La grupo estis formita de personoj de kaj Suda kaj Norda Vjetnamioj. La Vjetkongo uzis gerilan militadon, inkludante atakojn kontraŭ usonaj invadomilitistoj, aŭ kontraŭ ties sudvjetnamaj aliancanoj, bojkotojn, teroristajn bombadojn, ŝteladon, militmortigojn, kaj embuskojn. La grupo estas plej konata por la Tet-Ofensivo (*Sự kiện Tết Mậu Thân*, *Tet Offensive*), atako al multaj Sud-vjetnamaj urboj en februaro 1968. La grupo estis proksime rilata al la registaro de Norda Vjetnamio, kiu konkeris la Sudan en 1975 (pri tio vidu artikolon Falo de Sajgono).

Laŭ “Rethinking Camelot” (Noam Chomsky 1993) la vjetkonga rezisto estis, parte, la rezulto de teruro trudita de la registaro de Suda Vjetnamio subtenita kaj gvidita de Usono, dum la Vjetkonga Organizo pli pace atendis baloton promesita de la Ĝeneva Konferenco (1954).

## Bildaro

* Brinks-Hotelo post vjetkonga bombado en 1964, Saigono. Du usonaj oficiroj estis murditaj.
* Usona propaganda flugfolio urĝanta Vjetkongon forkuri.

## Vidu ankaŭ

* Vjetnama milito

## Referencoj

* La Dekpunkta Totala Solvo de la Nacia Fronto de Liberigo de Sud-Vjetnamio al la Sudvjetnama Problemo Giai Phong, Sud-Vjetnamio 1970.
# Armistico

**Armistico** (aŭ **militĉesigo**) estas la provizora ĉeso de batalo dum milito kaj plej ofte planata antaŭŝtupo de paco.

Kontraste al la simpla batalhalto, mallongdaŭra interrompo de batalado ekzemple kun la celo fortransporti vunditojn de la batalkampo, armistico estas planata por pli longa tempo kaj kontrakte fiksita. Tia armistica kontrakto ofte fiksas serion da kondiĉoj kaj eventuale provizoran novan limon inter la batalantaj ŝtatoj.

La armistica kontrakto inter la batalantaj ŝtatoj malpermesas al la armeoj de ĉiuj tiuj ŝtatoj ĉian pluan atakon. Laŭ la Hagaj konvencioj de 1907 tia kontrakto jure detale definiĝas.

Tamen armistica kontrakto ne kompareblas al pac-kontrakto, kiu sekve de armistica kontrakto ekinterkontraktiĝas, kvankam tiaj interkontraktiĝoj povas daŭri plurajn monatojn aŭ jarojn. Sendepende de la armistico, ĝis la difinitiviĝo de pac-kontrakto la batalantaj ŝtatoj jure ankoraŭ troviĝas en milito.

## Kelkaj armisticoj

* Armistico de Erzincan;
* Armistico de la 11a de Novembro 1918;
* Armistico de la 22a de Junio 1940;
* Armistico de Mudros;
* Armistico de Padovo;
* Traktato de Batumo;
* Traktato de Brest-Litovsk;
* Traktato de Bukareŝto (1918);

## Vidu ankaŭ

* Packontrakto
* Vagono de la armistico;
# Brisbano

| Brisbano
 |
| --- |
|

Fotomuntaĵo
 |
| urbo  urbego  provinca ĉefurbo   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Lando** | Aŭstralio
 |
| **Fondita** | 1824
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Ĉongĉingo (2005–) Deĝon (2002–) Kaosjungo (1997–) Bankoko (1997–) Semarang (1993–) Ŝenĵeno (1992–) Aŭklando (1988–) Kobeo (1985–) Auckland City (en)   Abudabio  Dubajo  Laknaŭo  Nico  Cirebon   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Politiko
 |
| **Urbestro** | Adrian Schrinner
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 2 706 966  (2023) [+] |
| **Loĝdenso** | 171 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 27° 28′ S, 153° 2′ O (mapo)-27.467777777778153.02777777778 [+] |
| **Alto** | 0 m [+] |
| **Areo** | 15826 km² (1 582 600 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+10:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Brisbano (Kvinslando)DEC |
| Situo de Brisbano |

 |
|

|  |
| --- |
| Brisbano (Brisbano)DEC |
| Situo de Brisbano |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Brisbane [+] |
|  |

Situo
**Brisbano** (angle *Brisbane*; elparoli [ˈbɹɪz.bən]) estas la ĉefurbo kaj plej loĝata urbo en la ŝtato de Kvinslando, Aŭstralio.

Brisbano kuŝas ĉe la centro de sudorienta Kvinslando, la plej rapide kreskanta regiono de Aŭstralio. En 2005, la Monda Gazetisto taksis, ke Brisbano havas loĝantaron de ĉirkaŭ 1,8 miliono, do, estas la tria plej loĝata urba areo en Aŭstralio, post Sidnejo kaj Melburno, kaj la plej granda municipo. Graham Quirk estis elektita urbestro je 7 Aprilo 2011 sekvante rezignon de Campbell Newman. Je 8 Aprilo 2019 Adrian Schinner iĝis urbestro kaj daŭros dum 4 jaroj..

## Vidindaĵoj

* Kvinslanda Muzeo
* South Bank

## Servoj

* Brisbane Grammar School
* Universitato de Kvinslando
* Universitato Griffith

## Famuloj

En Brisbano mortis hungara arthistoriisto Károly Pulszky.

## Esperantistoj

* Kay Andersen;
* Erhard Claus;
* June Perkins;
* Raymond Ross;
* Trevor Steele;
* Annie Spencer;

## Ĝemelurboj

* Kobeo, Japanio (1985)
* Aŭklando, Nov-Zelando (1988)
* Ŝenĵeno, Ĉinio (1992)
* Semarang, Indonezio (1993)
* Kaosjungo, Tajvano (1997)
* Deĝon, Sud-Koreio (2002)
* Ĉongĉingo, Ĉinio (2005)
* Abudabio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (2009)
* Hajderabado, Barato (2010)

## Galerio

* Brisbano nokte
* Urbodomo
* Sunleviĝo
* Centra stacio
# Sejkan (tunelo)

| Sejkan
 |
| --- |
| 青函トンネル |
|  |
| **fervoja tunelo  submara tunelo**  |
| Estiĝo
 | 10-a de marto 1985
 |
| Malfermo
 | 13-a de marto 1988
 |
| Lando
 | Japanio   vd |
| Situo
 | Imabetsu
 |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 41° 18′ 57″ N, 140° 20′ 6″ O (mapo)41.3157140.3351 [+] |
|

|  |
| --- |
| Sejkan (Japanio)DEC |
| Situo de Sejkan |

 |
|
Sejkan
 |
| **Posedata de** | Japania Fervojo-Konstrua, Transporta kaj Teĥnika Korporacio vd |
|

|   Partoj |
| --- |
| Partoj
 | Yoshioka-Kaitei Station (en)  kaj Tappi-Kaitei Station (en)   vd |

 |
| Retejo
 |
 |
|  |

Tunelo **Sejkan** (japane 青函トンネル [seikan tonneru]) estas fervoja tunelo inter du la plej grandaj japanaj insuloj: Honŝuo kaj Hokajdo kiu malkovris 13-a de marto 1988.

Mapo de la tunelo
Ĝi apartenas al Hokajda Fervoja Kompanio kaj ligas la urbon Imabecu (distrikto Higaŝicugaru, gubernio Aomori) sur la insulo Honŝuo kun Ŝiriuĉi (distrikto Kamiiso) sur la insulo Hokajdo en Japanio.

Ĝi estas la plej longa (en 2009) trafika tunelo en la mondo: longa je 53,85 km, el kio 23,3 km submare.
# Honŝuo

| Honŝuo |
| --- |
|  |
| insulo en Japanio [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Japana maro, Pacifiko |
|

---

 |
| Koordinatoj | 36° 0′ N, 138° 0′ O (mapo)36138 |
| Ĉefa loko | Tokio |
| Plej alta punkto | Fuĵi-Monto |
|  - alteco | 3 776 m T.P. |
|

---

 |
| Longo | 1 300 km (808 mi) |
| Larĝo | 240 km (149 mi) |
| Akvokolektejo | 227 939,66 km² (22 793 966 ha) [+] |
| Areo | 227 939,66 km² (22 793 966 ha) [+] |
| Loĝantaro | 104 000 000 [+] (2010) |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Honŝuo (Japanio)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Honŝuo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Honshu** [+] |
|  |

**Honŝuo** (japane 本州,  aŭskulti, tre proksimuma latinliterigita prononco [HONŝu], laŭ sistemo IFA honʃu resp. ho̞ɴꜜɕɯᵝː, laŭ la transliterigo Hepburn *Honshu*) estas la plej granda japana insulo.

Honŝuo longas 1300 kilometroj kaj havas 230 500 km², kio faras ĝin la 7-a plej granda insulo en la mondo. Tie loĝas ĉirkaŭ 98 milionoj personoj.

Plej alta loko de Honŝuo estas la Monto Fuĝi kun 3776 metroj.

Plej grandaj urboj estas Tokio, Jokohamo, Osako, Nagojo, Kobeo, Kioto, Sendaj, Niigata kaj Hiroŝimo.

Plej longa rivero estas la Ŝinano (信濃川, laŭ transliterigo Hepburn *Shinano-gawa*).

Biogeografie Honŝuo troviĝas en la orient-azia ekoprovinco de la palearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi interalie entenas la honŝuajn alpajn koniferarojn.

## Honŝuo kaj Esperanto

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Jen kiel oni prezentas Honŝuon:

En lia akompano Utnoa superlibelas
la landon de Honŝuo, meze de maro safira.
Ili alflugas Kjoton, kaj poste Sanhusagendon,
la lignan konstruaĵon sur tuta mondo plej vastan,
sanktejojn ĝardenitajn kun harmonia primeto.
## Notoj
# Longosalto

| Longosalto
 |
| --- |
|  |
|  |
|   |
| **sporta fako** |
| **horizonta salto • vault** |
| Fakoj
 |
|  |
| Kulminaj konkursoj
 |
| Internacia federacio
 |
| Rilataj paĝoj
 |
| Kategorio:Sporto
 |
|  |

Longosaltisto dum salto.

**Longosalto** aŭ **longosaltado** (ĝenerale kiel sporto), aŭ eĉ distosalto, estas olimpika sporto de la atletiko, en kiu la sportisto provas salti plej fore kiel eble post ekkuro. Por tiu oni povas sesfoje provi.

La monda rekordo de longosaltado estas 8,95 m ĉe viroj (Mike Powell el Usono en 1991) kaj 7,52 m ĉe virinoj (Galina Ĉistjakova el Sovetunio en 1988).

La longosalto estis praktikata jam ekde la antikvo. La longosaltado estas olimpika sporto ekde 1896 en la moderna olimpiko por la viroj kaj ekde 1948 ankaŭ por la virinoj. De 1900 ĝis 1912 ekzistis longosalto sen ekkuro.

La unua registrita vira longosalto okazis la 26-an de septembro 1827, kiam brita Adam Wilson atingis 5,41 m. La unua registrita virina longosalto okazis la 9-an de novembro 1895 en Poughkeepsie, kiam usona Emma Baker atingis 3,48 m.