Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Armadkonkuro

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri pliarmigado de pluraj landoj. Por ekonomia fenomeno rigardu la paĝon Konkurenco. Por fenomeno en ekologio legu la artikolon Konkurado (biologio).* |

poŝtmarko pri la sovetunia nuklee pelita submarŝipo *Leninski Komsomol*
milita aviadilo *B-2* de la usona aer-armeo
usona prezidento Ronald Reagan, konvinkita armadkonkuristo
**Armadkonkuro** aŭ **konkura armado** estas pliarmigo de du malamikoj, el kiuj ambaŭ volas esti daŭre pli armitaj ol la malamiko. Ĉiu paŝo de pliarmigo de unu partio rezultigas ĉiam iom pli fortan paŝon de la dua partio kaj inverse, tiel ke la reciproka pliarmigo okazas kvazaŭ "aŭtomate" kaj konsumas grandan kvanton da resursoj, sen necese rezultigi militon kiu fine "konsumiĝus" la armilojn. Historia ekzemplo estas la armadkonkuro inter la mar-armeoj de Britio kaj la Germana Regno antaŭ la Unua Mondmilito.

Specife rimarkinda de teknologia evoluo estas la armadkonkuro per la paralela disvolviĝo inter ŝipaj kanonoj kaj marborda artilerio, kaj inter ŝipa artilerio kaj si mem, tra la jarcentoj en la gamo de reciproke pliigado de la pafadkapablo, kaj de la disvolviĝo de la manovraj kaj ŝirmaj kapabloj de la ŝipoj.

Post jaro 1945 grava uzo de ĉi tiu termino celas la konkuran armadon inter la dua militaj blokoj ĉirkaŭ Usono kaj Sovetunio dum la Malvarma Milito, por priskribi la penegojn de la superpotencoj produkti kreskantan stokon de nukleaj armiloj kaj disvolvi ilin de kreskanta distribuo kaj potenco. Carl Sagan priskribis tiun fenomenon kiel du homojn mallevitajn ĝis la kolo en benzina naĝejo, unu kun tri alumetoj kaj alia kun kvin. Tiu fenomeno de la Malvarma Milito finiĝis per la disfalo de Sovetunio dum la jaro 1991.

## Ĉesigo

Ĉesigi armadkonkuro postulas konstrui fidon inter la partioj al la konkuro, kio estas paŝo ne facila. Por ilustri ĉi tiun malfacilon, oni uzas la dilemon de la malliberulo. Ĉiu lando havas du eblojn: pliigi sian defendan buĝeton aŭ interkonsenti kun sia rivalo por senarmigi. En ĉiu lando timas, ke ĝia rivalo malobservus la interkonsenton, do ĉiu el ili klinas direkte al plia armiliĝo, tiel akceli la armadkonkuro. Ĉiu lando ŝajnas agi racie, sed la rezulto estas evidente malracia.

Por fini la nuklean armilan armadkonkuro, intertraktadoj okazis inter Usono kaj Sovetunio celante redukti la stokon de misiloj kaj nukleaj armiloj de ĉiu el la du potencoj, kulminante per la subskribo de la interkonsento START.

Malsama maniero fini la armadkonkuro estus atingi situacion, kie unu el la partoprenantoj en la konkuro ne plu kapablas provizi rimedojn por daŭrigi la konkuron, kaj tial estas devigita halti. Iuj atribuas ĉi tiun rezulton al la Strategic Defense Initiative (Strategia Defenda Iniciato), aŭ pli bone konata kiel "Star Wars Project" (Stelmilito), kiu kaŭzis la disfalon de Sovetunio.
# Urboj de Japanio

**Urbo** (市 [ŝi]) estas loka administra unuo en Japanio. Ili estas lokaj registaroj fonditaj laŭ Loka Aŭtonoma Juro, kaj rangas saman nivelon kiel urbeto(町 [maĉi]), vilaĝo (村 [mura]), sed urboj estas ne parto de distrikto (郡 [gun]).

Ĝenerale vilaĝo aŭ urbeto povas iĝi urbo kiam ĝia loĝantaro estas super kvindek mil, nombro de familioj en urbocentro estas super ses dekonoj de tutaj familioj, nombro de laborantoj okupiĝantaj komercon aŭ industrion estas super ses dekonoj de tutaj familioj kaj plenumas kondiĉojn difinitajn de prefektujo.

Aliflanke urbo povas iĝi urbeto aŭ vilaĝo kiam ĝi ne povas plenumi la kondiĉojn, tamen tio ne bezonas.

Grandaj urboj povas specialajn statusojn, speciala urbo, kerna urbo aŭ aldifinita urbo, akirante kvalifikon per enketo de kabineto.

Tokio estas neformale konsiderata "urbo" en la okcidenta mondo, sed ĝi estas ne urbo laŭ Loka Aŭtonoma Juro. (tamen ĝis 1943 Tokia Urbo ekzistis) La Tokia Metropola Registaro havas prefektujan potencon.

## Ankaŭ vidu

* Urbetoj de Japanio
* Vilaĝoj de Japanio
* Distriktoj de Japanio
* Prefektujoj de Japanio
* Listo de urboj de Japanio

## Eksteraj ligiloj

* Loka Aŭtonoma Juro Arkivigite je 2018-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
# Kerna Urbo

**Kerna urbo** (中核市 [ĉūkaku ŝi] ) estas urbo de Japanio kiu havas loĝantaron de pli ol 300 000 kaj akiris kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la unua linio de la 22-a sekcio de 252-a artikolo de Loka Aŭtonomia Juro tra decido de urba konsilio kaj gubernia asembleo.

## Listo de kernaj urboj

1-a de aprilo 1996 iĝis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ucunomija
* Tojama
* Kanazaŭa
 | * Gifu
* Himeĵi
 | * Okajama
* Kumamoto
* Kagoŝima
 |

1-a de aprilo 1997 iĝis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Akita
* Korijama
 | * Ŭakajama
* Nagasako
 | * Oita
 |

1-a de aprilo 1998

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Tojota
* Fukujama
 | * Koĉi
 | * Mijazaki
 |

1-a de aprilo 1999 iĝis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Iŭaki
* Nagano
 | * Tojohaŝi
 | * Takamacu
 |

1-a de aprilo 2000 iĝis

|  |  |
| --- | --- |
| * Asahikaŭa
 | * Macujama
 |

1-a de aprilo 2001 iĝis

* Jokosuka

1-a de aprilo 2002 iĝis

|  |  |
| --- | --- |
| * Nara
 | * Kuraŝiki
 |

1-a de aprilo 2003 iĝis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Kaŭagoe
* Funabaŝi
 | * Sagamihara
* Okazaki
 | * Takacuki
 |

1-a de aprilo 2005 iĝis

* Tojama
* Higaŝiosaka

1-a de oktobro 2005 iĝis

|  |  |
| --- | --- |
| * Hakodate
 | * Ŝimonoseki
 |

1-a de oktobro 2006 iĝis

* Aomori
# Tomioka

| Tomioka
 |
| --- |
|  |
| urbo de Japanio   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Okaya (en)   江南市 (mul)  (–2004) Albany  Jokosuka  Fukaja  Bourg-de-Péage   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 370-2392
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Yoshinori Enomoto
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 46 928  (2021) [+] |
| **Loĝdenso** | 382 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 36° 16′ N, 138° 53′ O (mapo)36.259916666667138.88991666667 [+] |
| **Areo** | 122,85 km² (12 285 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Tomioka (Japanio)DEC |
| Situo de Tomioka |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Tomioka, Gunma [+] |
|  |

**Tomioka** - japane 富岡市, latinliterigo laŭ sistemo Hepburn *Tomioka-shi* - estas urbo de Japanio, kiu apartenas al la Gubernio Gunma. La urbo situas en la historia regiono Kanto, sur la insulo Honŝuo. Laŭ takso de oktobro 2019 la urbo havis 47 648 loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)
# Aizuwakamatsu

| *Aizuwakamatsu* •  会津若松市 |
| --- |
|  |
| urbo de Japanio  urbego   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Insulo** | Honŝuo
 |
| **Regiono** | Tōhoku
 |
| **Gubernio** | Fukuŝimo
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Jokosuka (2005–) Lee's Summit (mul)  (2002–) Jingzhou (1991–) Mucu (1984–)  vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Shōhei Muroi
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 117 924  (2021) [+] |
| **Loĝdenso** | 308 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 37° 30′ N, 139° 56′ O (mapo)37.494833333333139.92975 [+] |
| **Areo** | 382,97 km² (38 297 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+09:00
 |
|  |
|

|  |
| --- |
| *Aizuwakamatsu* •  会津若松市 (Japanio)DEC |
| Situo de *Aizuwakamatsu* •  会津若松市 |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Aizuwakamatsu [+] |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • 100 Landscapes of Heisei vd |

 |
|  |

La urbo kaj municipo Aizuwakamatsu - per la el esperanta perspektivo fremdlingva transliterigo Hepburn, plene '**, japane**会津若松市**, prononco [Aizuŭakamacu-ŝi], nomo en kanao** あいづわかまつし **- apartenas al la gubernio Fukuŝimo de Japanio. Ĝi troveblas en la regiono Tōhoku (japane 東北地方, Tōhoku-ĉihō) en la nordorienta parto de la insulo Honŝuo.**

Laŭ la stato de 2021 en la urbo vivis 117 924 loĝantoj sur areo de 382,97 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 308 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Koriyama, Kitakata, Inawashiro, Bandai, Aizubange, Yugawa, Ten-ei, 下郷町 kaj Aizumisato.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)

la historia urba kastelo
templo *Amida*
templo *Myoho*
# Medway

*Por la rivero, vidu la paĝon Rivero Medway.*

| Medway |
| --- |
| Unuara instanco |
|  |
| Blazono |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| unuigita aŭtoritata areo en Anglio, borough in the United Kingdom, nemetropola distrikto de Anglio [+] |

 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
| Valenciennes, Jokosuka, Ito, Kadizo [+] |

 |
|

---

 |
| Lando | Anglio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 51° N, 1° O (mapo)51.4166666666670.56666666666666 |
| Ĉefurbo | Chatham |
|  - koordinatoj | 51° N, 1° O (mapo)51.4166666666670.56666666666666 [+] |
| Akvokolektejo | 193,54 km² (19 354 ha) [+] |
| Areo | 193,54 km² (19 354 ha) [+] |
| Loĝantaro | 277 855 [+] (2018) |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | GB-MDW |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Medway (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| Medway en Anglio |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Medway (Anglio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Medway |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Borough of Medway** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

 **Medway**  estas unuara instanco en la angla regiono South East England.

Ĝi estis antaŭe parto de la provinco Kent.

Laŭ la stato de 2018 en la instanco vivis 277 855 loĝantoj sur areo de 193,54 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 436 loĝantoj/km².

## Urboj

* Chatham
* Rochester
* Gillingham

## Vidu ankaŭ

* Loka regado kaj administrado en Britio

## Eksteraj ligiloj

*
*
*  Arkivigite je 2006-04-24 per la retarkivo Wayback Machine
# Hepburn

**Hepburn** havas diversajn signifojn:

**Personoj** kun la familia nomo **Hepburn**:

* Alex Hepburn, (1986- ), brita kantistino
* Audrey Hepburn, (\*1929, †1993), Eŭropo, Holivuda aktorino
* Doug Hepburn (1926-2000), kanada halterlevisto
* James Curtis Hepburn (1815−1911), usona misiisto kaj lingvisto en Japanio
* James Hepburn, *4th Earl of Bothwell* (do 4-a grafo de *Bothwell*), skota nobelo, tria edzo de Maria Stuart
* Sir John Hepburn, (ca. 1598 - 1636), skota armeestro
* Katharine Hepburn, (\*1907, †2003), Usono, aktorino

**Lingvistiko**:

* La Hepburn-sistemo, transskrib-sistemo por la japana lingvo ("Transskribado Hepburn"), nomata pro James Curtis Hepburn.

**Geografio**:

* Hepburn Township, kantono Lycoming, Pensilvanio, Usono
* Hepburn, malgranda agrikultura urbo kun supera lernejo en Saskaĉevano, Kanado
* Hepburn Shire, municipa administracia areo en Viktorio, Aŭstralio
* Hepburn Springs, ferieja urbo en Viktorio, Aŭstralio
* Hepburn, urbeto en kantono Page, Iovao, Usono
# Gubernio Kanagavo

| Gubernio Kanagavo
 |
| --- |
| 神奈川県
 |
|  |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **gubernio de Japanio** |
| **Loko** |
| **Fizikaj karakteraĵoj** |
| **Areo** | 2 415,47 km² |
| **Loĝantaro** (2020) |
|      Tute
 | 9 216 009  |
|      Denseco
 | 3 814,42 loĝ./km² |
| **Simboloj** |
| **Arbo** | Ginko
 |
| **Floro** | (Lilium auratum)
 |
| **Birdo** | Griza mevo (Larus canus)
 |
| **Ekonomio** |
| **Gubernia oficejo de Gubernio Kanagavo** |
| **estro** | Yūji Kuroiwa
 (ekde 23-a de aprilo 2011) |
| **Adreso** | 〒231-8588
横浜市中区日本大通1 1,Nihon Oo-dori,Naka-ku,Yokohama-shi Kanagawa JP-231-8588 Japanio

 |
| **Telefononumero** | +81-45-210-1111
 |
| **Oficiala retpaĝaro:** Gubernia Retpaĝo
 |
|  |

Jokohamo
Kavasako
la kastelo de *Odawara* [Odaŭara]
La **gubernio Kanagavo** (japane 神奈川県 [kanagaɰᵝakeɴ]; Hepburn/Kunrei: Kanagawa-ken), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Kanagavo, estas gubernio de Japanio en la regiono Kanto.

Laŭ la stato de 2020 en la gubernio vivis 9 216 009 loĝantoj sur areo de 2 416,1 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 3 814 loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la urbo Jokohamo. Ĝi kaj la ĉirkaŭaj urboj, interalie Nagasako, apartenas al la Grandtokia Areo.

## Geografio

### Urboj

Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* *Atsugi* [Acugi]
* *Ayase* [Ajase]
* *Chigasaki* [Ĉigasaki]
* *Ebina*
* *Fujisawa* [Fuĝisava]
* *Hadano*
* Hiratsuka [Hiracuka]
* *Isehara*
* *Yamato* [Jamato]
* Jokohamo (gubernia ĉefurbo)

kun kvartaloj
- *Aoba*
- *Asahi*
- *Tsurumi* [Curumi]
- *Cuzuki* [Cuzuki]
- *Hodogaya* [Hodogaja]
- *Isogo*
- *Izumi*
- *Kanagawa* [Kanagaŭa]
- *Kanazawa* [Kanazaŭa]
- *Kohoku*
- *Konan*
- *Midori*
- *Naka*
- *Minami*
- *Nishi* [Niŝi]
- *Seja*
- *Sakae*
- *Totsuka* [Tocuka]
* *Yokosuka* [Jokosuka]
* Kamakura
* Kavasako

kun kvartaloj
- *Asao*
- *Kawasaki* (Kavasako)
- *Miyamae* [Mijamae]
- *Nakahara*
- *Saiwai* [Saiŭai]
- *Takatsu* [Takacu]
- *Tama*
* *Minamiashigara* [Minamiaŝigara]
* *Miura*
* *Odawara* [Odaŭara]
* *Sagamihara*
* *Zama*
* *Zushi* [Zuŝi]

## Rilatoj al Esperanto

emblemo de la UK 2007
Interalie, de la 21-a ĝis 22-a de oktobro 2023 la 110-a Japana Esperanto-Kongreso (japane 日本エスペラント大会) kun 307 aliĝintoj okazis en la gubernia urbego Kavasako. Antaŭe, la 104-a nacia kongreso de 2017 kun 459 aliĝintoj kaj la 92-a nacia kongreso de 2005 kun 571 aliĝintoj okazis en la gubernia ĉefurbo Jokohamo, kaj krome ne-laste ankaŭ la 92-a Universala Kongreso de UEA kun 1901 aliĝintoj en 2007.

 **En Esperanto aperis *Gvidlibro pri Jokohamo, havenurbo nova kaj malnova kaj Kamakura, ĉefurbo antikva.* Redaktis DOI Hirokaz. Eldonita prepare al la 92-a Universala Kongreso en Jokohamo. – Jokohamo: Mevo-libroj, 2005. 86 paĝoj. ISBN 4-88887-037-3.

## Notoj kaj referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (japane)
* Jokohama Esperanto-Rondo (esperante kaj japane)
* Esperanto-Societo de Kawasaki (esperante kaj japane)
# Floto

La vorto **floto** ĝenerale uzatas por paroli pri aro da veturiloj:

* Ĉe ŝipirado, floto (aŭ marfloto) estas ŝiparo (temas plej ofte pri milita aŭ komerca ŝiparo; en la unua okazo temas pri militŝiparo)
	+ Ĉe mararmeo, la vorto "floto" precize signifas kelke da eskadroj sub komando de admiralo.
* Ĉe aviado, floto (aŭ aerfloto, aerofloto) estas aviadilaro
* En la fako de fervoja transportado, floto estas trajnaro
* Parolante pri bus-kompanio, floto estas aro da aŭtobusoj
* Parolante pri entrepreno, floto estas kutime aro da veturiloj
# Militŝiparo

Rara apero de 5-landa floto, dum *Operacio Enduring Freedom* en la Omana Maro. En kvar descendantaj kolumnoj, el maldekstre dekstren: ITS *Maestrale* (F 570), FS *De Grasse* (D 612); USS *John C. Stennis* (CVN 74), FS *Charles De Gaulle* (R 91), FS *Surcouf* (F 711); USS *Port Royal* (CG-73), HMS *Ocean* (L 12), USS *John F. Kennedy* (CV 67), HNLMS *Van Amstel* (F 831); kaj ITS *Luigi Durand de la Penne* (D 560).
**Floto** aŭ **Militŝiparo** estas granda militformacio de militŝipoj, kiu estas kontrolata kaj estrata de unu militestro kaj la plej granda formacio en ajna mararmeo. Floto en maro estas la rekta korespondaĵo de armeo surtere.

## Vidu ankaŭ

* Atako kontraŭ gaza floto
* Floto
* Mararmeo

## Referencoj
# Atlaso

**Atlaso** (aŭ **Atlas**) havas plurajn signifojn, inter aliaj:

* La montaro **Atlaso** en Afriko
* La titano **Atlaso** en helena mitologio
* La unua reĝo Atlaso de la mita insulo Atlantido
* La saturna satelito **Atlaso **atlaso** estas libroforma kolekto de mapoj (por tiu signifo de "atlaso" oni ankaŭ povas uzi la vorton "maparo"), etimologie pro tio, ke la mitologia persono Atlaso ornamis la titolpaĝon, levante terglobon sur si. La vorto estas figure uzata, ekzemple por "anatomia atlaso", libro kun desegnaĵoj de homa anatomio.
* Alia vorto por sateno
* La plej alta vertebro de la spino estas **Atlaso Atlasa urso, formortinta specio de urso
* Atlasa tineo, la plej granda specio de tineo
* ATLAS, akronimo pri partiklodetektilo de LHC en CERN
# Poŝatlaso de la mondo

| Poŝatlaso de la mondo |
| --- |
|  |
| en Esperanto |
| **literatura verko** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | diversaj
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | Esperanto
 |
| Eldonado
 |
| Eldondato | 1971
 |
| Eldonejo | Kartografie Praha
 |
| Lando |  Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko
 |
| Trajtoj
 |
| Paĝoj | 212
 |
|  |

**Poŝatlaso de la mondo** estas malgranda libro, eldonita esperantlingve en 1971 en Prago, Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko, ĉe la eldonejo Kartografie. Ĝi enhavas 80 fizikajn kaj politikajn mapojn kaj donas politikajn, administrajn kaj ekonomiajn informojn. Krome troveblas en ĝi pli ol 12 000 geografiaj nomoj kaj informoj pri internaciaj organizoj, valutoj kaj flagoj. Ĉe la unuopaj landoj estas menciitaj la areo en km² kaj la nombro de loĝantoj kun jarindiko.

Ĝi konsistas el la jenaj partoj

* Enhavo sur 2 paĝoj
* dupaĝa antaŭparolo
* Klarigo de la simboloj sur 2 paĝoj
* mapoj sur la paĝoj 4 ĝis 41
* registro kun 55 paĝoj

La poŝlibra formato de 16,6 x 11 cm estas intence kompakta, la 212 libraj paĝoj ne estas numerigitaj, sed numerigitaj estas la 41 grandaj mapaj tabuloj, el kiuj multaj ankaŭ estas elfaldeblaj kaj pluraj havas aldonajn mapojn grupigitajn kun la grandaj mapaj tabuloj. Listaj politikaj, administraj kaj ekonomiaj informoj troveblas tuj post la gvidaj mapaj tabuloj. La registro kun 55 paĝoj havas apartan numerigon. Ĝis nun temas pri la sola tiaspeca esperantlingva atlaso, kiu do havas altan renomon esti referenca verko. La nomoj de maroj, golfoj, lagoj, riveroj kaj montaroj, landoj kaj regionoj estas esperantlingvaj, sed urbonomoj indikiĝas foje nacilingve (en kazo de origine nelatinalfabeta skribo latinliterigitaj) kaj foje esperantlingvaj - kutime pli grandaj urboj, internacie pli konataj, estas esperantlingvaj, provincaj urboj restas nacilingvaj.

Respondeca redaktorino estis d-rino Ludmila Jiroušková. Teknika redaktoro estis Bohumil Stehlík.

## Recenzo

* ampleksa artikolo de 1972 el Scienca Revuo pri la verko

## Vidu ankaŭ

* Atlaso

## Eksteraj ligiloj

* En la katalogo de UEA, trovita la 6-an de junio 2024
* En la katalogo de "Retbutiko", trovita la 6-an de junio 2024
# 16-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
14-a jarcento |
15-a jarcento |
**16-a jarcento**
| 17-a jarcento
| 18-a jarcento
| ►
1500-aj jaroj |
1510-aj jaroj |
1520-aj jaroj |
1530-aj jaroj |
1540-aj jaroj |
1550-aj jaroj |
1560-aj jaroj |
1570-aj jaroj |
1580-aj jaroj |
1590-aj jaroj

La mondmapo de la itala Amerigo Vespucci (de kies nomo devenas la vorto Ameriko) kaj belga Gerardus Mercator montras (krom la klasikaj kontinentoj Eŭropo, Afriko kaj Azio) La Amerikoj kiel *America sive India Nova*, Nov-Gvineo, kaj aliaj insuloj de Sudorienta Azio, same kiel hipoteza arkta kontinento kaj ankoraŭ nedeterminita *Terra Australis*.
La **16-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1501 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1600.

| Unuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505
 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510
 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515
 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520
 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525
 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530
 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535
 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540
 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545
 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550
 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555
 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560
 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565
 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570
 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575
 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580
 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585
 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590
 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595
 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
# 18-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
16-a jarcento |
17-a jarcento |
**18-a jarcento**
| 19-a jarcento
| 20-a jarcento
| ►
1700-aj jaroj |
1710-aj jaroj |
1720-aj jaroj |
1730-aj jaroj |
1740-aj jaroj |
1750-aj jaroj |
1760-aj jaroj |
1770-aj jaroj |
1780-aj jaroj |
1790-aj jaroj

Politikaj limoj komence de jaro 1700
La **18-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1701 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1800.

| EtendiUnuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705
 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710
 |
| 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715
 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720
 |
| 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725
 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730
 |
| 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735
 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740
 |
| 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745
 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750
 |
| 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755
 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760
 |
| 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765
 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770
 |
| 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775
 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780
 |
| 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785
 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790
 |
| 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795
 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 | 1800
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento
# 20-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
18-a jarcento |
19-a jarcento |
**20-a jarcento**
| 21-a jarcento
| 22-a jarcento
| ►
1900-aj jaroj |
1910-aj jaroj |
1920-aj jaroj |
1930-aj jaroj |
1940-aj jaroj |
1950-aj jaroj |
1960-aj jaroj |
1970-aj jaroj |
1980-aj jaroj |
1990-aj jaroj

La **20-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1901 kaj finiĝis la 31-an de decembro 2000.

Mondaj potencoj kaj imperioj en 1914, ĝuste antaŭ la Unua Mondmilito

| Unuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1901 | 1902 | 1903 | 1904 | 1905
 | 1906 | 1907 | 1908 | 1909 | 1910
 |
| 1911 | 1912 | 1913 | 1914 | 1915
 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920
 |
| 1921 | 1922 | 1923 | 1924 | 1925
 | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930
 |
| 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935
 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940
 |
| 1941 | 1942 | 1943 | 1944 | 1945
 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950
 |
| 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955
 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960
 |
| 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965
 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970
 |
| 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975
 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980
 |
| 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985
 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990
 |
| 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995
 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 20-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 20-a jarcento
# 1700-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 17-a jarcento - **18-a jarcento** - 19-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1670-aj 1680-aj 1690-aj - **1700-aj** - 1710-aj 1720-aj 1730-aj
 |
| **Jaroj:** | 1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709
 |

## Eventoj

### Eŭropo

* Granda Nordia Milito (1700 - 1721)
* Milito de hispana sukcedo (1701 - 1714)
* Cevena milito (1702 - 1704)
* Petro la Granda fondas Sankt-Peterburgon en 1703
* « Granda Vintro » de 1709

### Afriko

* Eksupreniro de Aŝantia Imperio (en estonta Ganao)

## Gravaj personoj

### Reĝoj

* Ludoviko la 14-a de Francujo (1643 - 1715)
* Frederiko la 1-a de Prusio (1657 - 1713)
* Imperiestro Leopoldo la 1-a de Sankta Romia Imperio (1658 – 1705)
* Aurangzeb de Mogola Imperio (1658 - 1707)
* Imperiestro Kanĝi (康熙, kāng xī) de Ĉinio (1661 - 1722)
* Karlo la 2-a de Hispanio (1665 - 1700)
* Rajaram Chhatrapati (Maratha Imperio) (1680 - 1700), en la nuna Maharaŝtro
* caro Petro la Granda de Rusio (1682 - 1725)
* Imperiestro Higashiyama de Japanio (1687 - 1709)
* Vilhelmo la 3-a de Anglio, aŭ Vilhelmo la 2-a de Skotlando kaj Irlando (1689 - 1702)
* Karolo la 12-a de Svedio (1697 - 1718)
* Frederiko la 4-a de Danio kaj Norvegio (1699 - 1730)
* Filipo la 5-a de Hispanio (1700 - *intermito en 1724* - 1746)
* reĝino Anna de Britio en Anglio (1702 - 1714)
* imperiestro Jozefo la 1-a) de Sankta Romia Imperio (1705 – 1711)

### aliaj personoj

* Antonio Stradivari (1664 - 1737) fabrikas la plej altkvalitajn violonojn.

## Mortoj

* Karlo la 2-a de Hispanio, la 1-an de novembro 1700
* Leopoldo la 1-a, la 5-an de majo 1705
* Aurangzeb, la 31-an de marto 1707

## Naskiĝoj

* Ludoviko la 1-a de Hispanio la 25-an de aŭgusto 1707