Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jean-Claude Carrière

| **Jean-Claude Carrière** |
| --- |
| **Oskar-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Jean-Claude Carrière**  |
| **Naskonomo** | Jean-Claude François Carrière |
| **Naskiĝo** | 17-an de septembro 1931 (1931-09-17) en Colombières-sur-Orb
 |
| **Morto** | 8-an de februaro 2021 (2021-02-08) (89-jaraĝa) en 9-a arondismento de Parizo
 |
| **Tombo** | tombejo de Colombières-sur-Orb   vd |
| **Lingvoj** | franca vd |
| **Ŝtataneco** | Francio   vd |
| **Alma mater** | Lycée Lakanal   École normale supérieure-Lettres et sciences humaines (mul)    Lycée Voltaire   vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Nahal Tajadod (en)    vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | verkisto  televida aktoro  filma scenaristo  aktoro  reĝisoro  tradukisto  filmaktoro  filmreĝisoro  dramaturgo  kantotekstisto  scenaristo   vd |
| **Laborkampo** | teatra arto, aktorado, kina reĝisorado, kreiva kaj profesia verkado, theatrical adaptation (en) , translations from Persian language (en)  kaj kina scenverkado  vd |
| **Aktiva dum** | 1957–2021 vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | prezidanto de La Femis (1986–1996)  vd |

 |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2017)  Komandoro de la Honora Legio
* (2016)  prix Psychologies-Fnac (fr)
* (2016)  Premio de Eŭropa Filma Akademio pro Tutviva Atingo
* (22-a de februaro 2015)  Listo de Honoraj Oskar-premiitoj
* (14-a de majo 2013)  Komandoro de la Nacia Ordeno de Merito
* (2009)  prix Ulysse à l'ensemble de l'œuvre (fr)
* (2000)  premio Terre de France
* (8-a de aprilo 1963)  Akademia Premio por la Plej Bona Aktorludita Mallonga Filmo
* Prix Jean-Le-Duc (mul)
* Padma Shri in literature and education (en)

vd |

 |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Jean-Claude CARRIÈRE** (Colombières-sur-Orb, Hérault, 19-a de septembro 1931-8-a de februaro 2021) estis franca aktoro kaj scenaristo, grava kunlaboranto de Luis Buñuel. En julio 2011 la hispana registaro atribuis al li la honoron de la *Orden de las Artes y las Letras de España*.

## Biografio

Carrière estis unu de la plej gravaj sekvantoj de la franca superrealismo. Li diplomiĝis pri literaturo kaj historio kaj publikigis sian unuan romanon estante 24-jaraĝa. Lia kunlaborado kun Luis Buñuel kiel scenaristo ekis per la filmo *Le journal d'une femme de chambre* (1964) kaj pluis en kelkaj postaj filmoj, kiel *Belle de jour* (1967), *Le charme discret de la bourgeoisie* (1972), *Le Fantôme de la liberté* (1974), *Cet obscur objet du désir* (1977) kaj *La Voie lactée* (1969). Li kunlaboris ankaŭ kun aliaj reĝisoroj kiel la hispana Luis García Berlanga (*Grandeur nature*). Li estis aŭtoro de la scenaroj de *Die Blechtrommel* (1979, La lada tambureto), *Le retour de Martin Guerre* (1982), *The Unbearable Lightness of Being* (1988), *Valmont* (1989), *Cyrano de Bergerac* (1990, pri Cyrano de Bergerac), *Le hussard sur le toit* (1995) aŭ *Goya's Ghosts* (2006), inter aliaj.
# archive.today

| Archive.today
 |
| --- |
|  |
|  |
| **retejo retarkivo aldonaĵo por retumilo**  |
| Komenco
 | 16-a de majo 2012 vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

Ekrankopio de la eniriga retpaĝo

**archive.today** (antaŭe *archive.is*) estas servilo kiu ebligas savi kopion de ajna paĝo en la TTT, kun ĉiuj bildoj, stiloj kaj fontoj. Poste la arkivita paĝo povas esti referencata pere de mallonga URL (aŭ longa, konservante la originan).

En februaro 2016 OnlineNIC (usona entrepreno pri domajnoj de Interreto) blokis la iaman domajnon "archive.today" kiu ne funkciis lastatempe. La nova domajno estis "archive.is". Tamen, la blokado estis renversita kaj refunkciiĝis archive.today en difinitaj cirkonstancoj. Aliaj uzitaj domajnoj estis *archive.li*, *archive.is*, *archive.fo*, *archive.md*, *archive.vn* kaj *archive.ph*.

Ekde julio 2013, archive.today estas kongruebla kun la Aplikprograma interfaco (API) de Memento Project.

La retejo superrigardas la lastajn ŝanĝojn de Vikipedio kaj de aliaj komunumoj wiki kaj arkivas novajn eksterajn ligilojn por restaŭri la rompitajn ligilojn.

## Eksteraj ligiloj

* oficiala retejo
# -384

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
5-a jarcento a.K. |
**4-a jarcento a.K.** |
3-a jarcento a.K. |
►

◄ | 400-aj jaroj a.K. | 390-aj jaroj a.K. | **380-aj jaroj a.K.** | 370-aj jaroj a.K. |
360-aj jaroj a.K. |
►

◄◄ | ◄ | -387 | -386 | -385 | **-384** |
-383 |
-382 |
-381 |
► |
►►

| **384 a.K. en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 384 a.K.
 |
| Ab urbe condita
 | 370
 |
| Armena kalendaro
 | *N/A* |
| Bahaa kalendaro
 | -2227 – -2226
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | -328 – -327
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | *N/A* |
|  - *Kalijugo* | 2718 – 2719
 |
| Budhisma kalendaro
 | 161
 |
| Ĉina kalendaro
 | 2253 / 2313 – 2254 / 2314 申 –
 |
| Etiopa kalendaro
 | -391 – -390
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -2175 - -2174
 |
| Hebrea kalendaro
 | 3377 – 3378
 |
| Holocena kalendaro
 | 9617
 |
| Irana kalendaro
 | 1005 BP – 1004 BP
 |
| Islama kalendaro
 | 1036 BH – 1035 BH
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 277 (皇紀277年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 9617
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 1950
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 160
 |

En la jaro **384 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj

## Naskiĝoj

* Grekio : Aristotelo.
# Stagira

| Stagira |
| --- |
|  |
|

| [Montri]  Estas |
| --- |
| arkeologia loko, poliso, antikva urbo [+] |

 |
|

---

 |
| Koordinatoj | 40° 35′ 27″ N, 23° 47′ 39″ O (mapo)40.5908333323.79416667 |
|

---

 |
| Estiĝo | -655 |
| Horzono | UTC+02:00, UTC+03:00 [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Stagira (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Stagira |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Ancient Stageira** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

**Stagira**, **Stagiro** aŭ **Stageira** (greke *Στάγειρα* aŭ *Στάγειρος*) estis antikvgreka urbo, situa en centra Makedonio, ĉe la orienta marbordo de la duoninsulo Ĥalkidiko, kaj ĝi estas ĉefe konata ĉar estis la naskoloko de Aristotelo, kiu estis greka filozofo kaj tutfakulo, sekvanto de Platono kaj instruisto de Aleksandro la Granda. La urbo kuŝas proksimume je 8 km nordnordoriente de la nuntempa vilaĝo Stagira, ĉe la urbo Olimpiada.

En 348 a.K., Filipo la 2-a (Makedonio) okupis kaj detruis la urbon. Page al tutorado fare de Aristotelo de sia filo Aleksandro, Filipo poste rekonstruis la urbon kaj resetligis la iaman loĝantaron de la urbo, kiu estis sklavigitaj. Multaj novaj strukturoj estis konstruitaj tiame, kiaj akveduktoj, du sanktejoj al Demetra, kaj multajn domojn.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
# -322

◄ |
5-a jarcento a.K. |
**4-a jarcento a.K.** |
3-a jarcento a.K. |
►

| **322 a.K. en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 322 a.K.
 |
| Ab urbe condita
 | 432
 |
| Armena kalendaro
 | *N/A* |
| Bahaa kalendaro
 | -2165 – -2164
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | -266 – -265
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | *N/A* |
|  - *Kalijugo* | 2780 – 2781
 |
| Budhisma kalendaro
 | 223
 |
| Ĉina kalendaro
 | 2315 / 2375 – 2316 / 2376 –
 |
| Etiopa kalendaro
 | -329 – -328
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -2113 - -2112
 |
| Hebrea kalendaro
 | 3439 – 3440
 |
| Holocena kalendaro
 | 9679
 |
| Irana kalendaro
 | 943 BP – 942 BP
 |
| Islama kalendaro
 | 972 BH – 971 BH
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 339 (皇紀339年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 9679
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 2012
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 222
 |

En la jaro **322 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj

* Romio: Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj L. Fulvius L.f. Curvus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj

## Mortoj

* Grekio : Aristotelo.
# Ĥalkido

| Ĥalkido
 |
| --- |
|  |
| urbo   vd |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Menden (Sauerland)   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 34100
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 64 490  (2021) [+] |
| **Loĝdenso** | 156 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 38° 28′ N, 23° 36′ O (mapo)38.462523.595 [+] |
| **Alto** | 5 m [+] |
| **Areo** | 412,4 km² (41 240 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ĥalkido (Grekio)DEC |
| Situo de Ĥalkido |

 |
|

|  |
| --- |
| Ĥalkido (Eŭbeo)DEC |
| Situa mapo de Eŭbeo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Chalkida [+] |
|  |

La urbodomo de Ĥalkido.
**Ĥalkido** (en Antikva greka kaj en Katarevuso: Χαλκίς, Ĥalkís) aŭ **Ĥalkida** (en Moderna greka: Χαλκίδα, [xalˈciða]) estas la ĉefa urbo de la insulo Eŭbeo en Grekio, situa ĉe la Eŭripa Markolo je ties plej mallarĝa punkto. La nomo estas konservata el la antikveco kaj estas derivita el la greka χαλκός (kupro, bronzo), kvankam ne estas spuro de minoj en la areo. Fine de la Mezepoko, ĝi estis konata kiel Negroponto, nomo kiu estis aplikita ankaŭ al la tuta insulo Eŭbeo.

﻿ / ﻿ (mapo)

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Photos from Chalcis, Evoia
* Herodotus Project: B+W photo essay of ancient Chalcis
# Grekoj

| Grekoj
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **etno** |
| **loĝanto • Eŭropanoj** |
| Suma populacio
 |
| 20 000 000 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j)
 |
| greka lingvo
 |
| Religio
 |
| ortodoksa kristanismo • islamo  |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Grekaj kipranoj Grekoj de la Ponto Urums (en)  Macedonians (en)  Maniots (en)  Anatoliaj grekoj Tsakonians (en)  grikanoj Kapadociaj grekoj Karamanlides (en)   vd |

 |
|  |

Ĉefe historie famaj grekoj
Infanoj en grekaj folkloraj kostumoj.
**Grekoj** estas etno, la ĉefaj loĝantoj de Grekio. Grekoj ankaŭ loĝas amase en Usono, Cipro, kelkaj regionoj de Rusio, Ukrainio kaj aliaj landoj.

Pro frua apero de skribo kaj pro scipovo de navigado, grekoj estis konataj de antikveco kaj ili multe influis diversajn kulturojn de Eŭrazio.

## Bildaro

* Aĥilo
*
* La flago de Grekio

## Vidu ankaŭ

* Antikva Grekio
* Bizanca imperio
* Bizanco
* Greka lingvo
* Grekio
* Grekoj en Armenio
* Helena mitologio
* Kipro
* Makedonio
* Ponto (geografio)

## Eksteraj ligiloj

* [1]
* [2] En Rusio
* [3] Arkivigite je 2006-07-15 per la retarkivo Wayback Machine En Ukrainio
* [4] Arkivigite je 2012-06-01 per la retarkivo Wayback Machine
# Assos

Ruinoj de preĝejo de Atena
**Assos** (latine *Assus*, greke *Άσσος*, bizanca nomo *Maĥramion*) estas ruinloko sur okcidenta marbordo de Turkio, kies historio pruvebla ekde la 9-a jc. a.K.. Ĝiaj koordinatoj estas ﻿ / ﻿ (mapo).

Assos estis antikva greka urbo ĉe marbordo de Troado, sur nordokcidenta parto de la nuna Turkio. Je 11 km sude de la urbo situas insulo Lesbos kaj la setlantoj alvenis de la tiea Methümna (popolo *aiol*) por fondi Assos-on je fino de la 1-a jarmilo a.K..

Oni konstruis ĝin sur 200m-a aparta monto kaj sur ties terasaj deklivoj. Sole Assos havis bonan havenon ĉe la norda marbordo de la Edremit-golfo(Adramütion-golfo), tiel ĝi kontrolis la apudbordan ŝipadon.

La urbo iĝis komence sub regon de la Persa imperio, poste al tiu de Ateno. Pli poste okupis ĝin Aleksandro la Granda kaj ekregis tie la makedona gvidanto Lüsimakhos. Ĝi apartenis poste la reĝlando de Pergamon, fine al la Romia imperio.

Aristotelo tie fondis - je invito de Hermeias, gvidanto de Atarneus kaj tirano de Assos- sian platonan lernejon (348–345 aK). Tie naskiĝis Kleanthes, stoika filozofo.

Dum la 19-a jarcento, oni ekspluatis ŝtonojn de Assos por konstrui dokojn en Istanbulo. Multaj ruinoj konserviĝis, restis, tiel la antikva digo - nun subakve -, partoj de fortikaĵo kaj ruinoj de dora templo, destinita je diino Athene.
# Pitias

| **Pitias** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | nekonata en Assos
 |
| **Morto** |  en Ateno
 |
| **Lingvoj** | antikva greka
 |
| Familio
 |
| **Patro** | Hermias of Atarneus (en)   |
| **Edz(in)o** | Aristotelo   |
| **Infano** | Pythias (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | zoologo   |
|  |

**Pitias** (en greka: Πυθιάς, Pūthiás), konata ankaŭ kiel Pitias la Maljuna, estis greka biologo kaj embriologo. Ŝi estis adopta filino (aŭ nevino) de Hermias de Atarneo, kaj estis la unua edzino de Aristotelo. Ŝi naskis al li filinon, kiun ili nomigis ankaŭ Pitias, nome Pitias la Juna, kiu edziĝis trifoje.

Pitias ŝajne laboris kun sia edzo, Mnesaĥo, por enciklopedio el la materialo kiun ili arigis dum sia nuptoveturo al Mitileno. Ŝi estas konsiderata kiel kolektinto de gamo de specimenoj de vivantaj estaĵoj. Kate Campbell Hurd-Mead sugestas ke la paro kunlaboratis en la studo de generado.

## Referencoj
# Herpilis

**Herpilis de Stagira** (en greka: Ἑρπυλλίς) estis la amantino de Aristotelo post lia edzino, Pitias, mortiĝis (Herpilis estis estinta sklavino de Pitias).

Kune Aristotelo kaj Herpilis havis unu filon, nome Nikomaĥo laŭ la patro de Aristotelo. Nikomaĥo estis tre juna kiam Aristotelo verkis sian testamenton, ĉar Nikanoro, nevo de Aristotelo el lia fratino Arimneste, estis nomumita lia zorganto ĝis Nikomaĥo iĝos maturaĝa.

## Referencoj

* Diogenes Laertius, Life of Aristotle. Tradukita de C.D. Yonge.
* Eduard Zeller, Aristotle and the Earlier Peripatetics (1897).
# Nikomaĥo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Nikomaĥo de Gerasa.
 |

| **Nikomaĥo** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Νικόμαχος**  |
| **Naskiĝo** |  en Stagira
 |
| **Morto** |  |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| Familio
 |
| **Patro** | Aristotelo  vd |
| **Patrino** | Herpilis  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | filozofo   vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Nikomaĥo** (greke *Νικόμαχος*; fl. ĉ. 325 a.K.) estis la filo de Aristotelo.

## Biografiaj detaloj

La *Suido* — amasa 10a-jarcenta bizanca enciklopedio de la antikva mediteranea mondo — asertas ke Nikomaĥo estis el Stagira, estis filozofo, disĉiplo de Teofrasto, kaj, laŭ Aristipo, lia amato. Li eble verkis komentarion pri la fiziko de sia patro. Nikomaĥo naskiĝis el sklavino Herpilis, kaj la testamento de lia patro komisiis lian zorgon kiel knabo al kelkaj tutoroj, poste al lia adoptita filo, Nikanoro. Historiistoj pensas ke la *Etiko de Nikomaĥo*, nome kompilaĵo de la notoj de la prelegoj de Aristotelo, estis probable nomita aŭ dediĉita al la filo de Aristotelo. Kelkaj antikvaj fakuloj estus povintaj pliampleksigi la prietikajn verkojn de Aristotelo per la komentarioj kiujn Nikomaĥo verkis pri ili. Antikvaj fontoj indikas ke Nikomaĥo mortiĝis en batalo dum li estis ankoraŭ "junulo".

Ankaŭ la patro de Aristotelo estis nomata Nikomaĥo.

## Referencoj
# Posteulo

**Posteulo** estas tiu, kiu venas poste en la tempo (kiel reĝo, heredanto). La mala vorto estas "*antaŭulo*" (ne "antaŭeulo").

## Lingva noto

Ne miksu la vorton "*posteulo*" kun la vorto "*postulo*", kiu deriviĝas el la vorto "*postuli*".

## Vidu ankaŭ

* Dinastio
* Etno
* Familio
* Genealogio
* Generacio
* Gento
* Ido
* Parenceco
* Praulo
# Astronomo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun astronomio.
 |

Carolyn S. Shoemaker, usona astronomo, sukcesa malkovranto de kometoj
**Astronomo** aŭ **astronomiisto** (ankaŭ **astrosciencisto**) estas sciencisto, kies fako estas astronomio. Multaj astronomoj laboras en observatorioj kun teleskopoj kaj kolektas informojn pri steloj, planedoj, galaksioj kaj aliaj objektoj en la kosmo. Astronomo analizas la kolektitajn informojn kaj helpas nin kompreni, kiel la universo kondutas.

## Vidu ankaŭ

* Astronomio
* Listo de astronomoj

## Eksteraj ligiloj
# Filozofio de lingvo

La **filozofio de lingvo** estas tiu branĉo de la filozofio, kiu studas la lingvon. Ĝi ĉefe traktas la ecojn de signifo, nomado, lingva kompreno, vero, komunikado, interpreto kaj traduko.

Estas kvin fundamentaj demandoj en la filozofio de lingvo:

* Kiel frazoj kunmetiĝas al signifohavaj tutoj?
* Kiuj estas la signifoj de frazeroj (vortoj)?
* Kion ni faras per lingvo? (Kiel ni socie uzas ĝin? Kio estas ĝia celo?)
* Kiel lingvo rilatas al la menso?
* Kiel lingvo rilatas al la mondo?

## Komparu kun

Lingvistiko ~ semantiko ~ signifo

## Vidu ankaŭ

* Analiza filozofio
* Hermeneŭtiko
* Ludwig Wittgenstein

## Eksteraj ligiloj

* pri diversaj manieroj fari rilatajn subfrazojn
# Geografoj

*La Geografo* (1668-1669), de Johannes Vermeer. Tiu konata pentraĵo ideiĝis por reprezenti la pliiĝantan influon de la scienca kono en tiama Eŭropo.
**Geografo** estas sciencisto kies pristuda celo estas la natura kaj socia **Geografio**, la pristudo de la homa agado sur la surfaco de la Tero kaj de ties fizika konsisto.

## Celoj

Kvankam historie oni konsideras la geografojn kiel tiuj homoj kiuj faras mapojn, tio estas vere pristuda celo de la kartografio, subcelo de la geografio. La geografo estas kapabla pristudi ne nur la geografiajn detalojn je regiona aŭ sistema niveloj, sed ankaŭ la spuron de la homo en la geografio kaj la influon de la geografio en la vivo kaj la homa kaj biologia agadoj.

La ĉefa pristudo celo estas la geografia spaco, konsiderata kiel socia konstruado. Es decir creado a partir del accionar del ser humano en un determinado territorio a lo largo de la historia.

## Fakaj helposciencoj

La bezonataj kapablecoj por iĝi geografo devenas de la geografiaj sciencoj, sed ili estas influataj ankaŭ de la sociaj sciencoj kaj de la biologiaj sciencoj. La moderna geografo en la nuntempa socio centriĝas ĉefe en la solvado de problemoj kiel la media sekvo, la Urbo-planismo, prevento de Naturkatastrofoj, la aranĝado de la teritorio kaj la konstanta loka disvolviĝo inter aliaj agaderoj.

Krome nuntempe multaj geografoj estas ĉefe fakuloj pri uzado de la Sistemoj de Geografia Informado (kaj la kartografio, kaj tiele ili laboras por la Publika administrado aŭ por la privata sektoro en Konzultaj entreprenoj.

## Areoj de Studo

* Fizika geografio - Inkludante fakojn kiel Geomorfologio, Hidrologio, Glaciologio, Biogeografio, Klimatologio, Pedologio, Oceanografio, Geodezio kaj Media geografio.
* Homa Geografio - Inkludante sciencojn kiel Urba geografio, Kultura geografio, Ekonomia geografio, Politika geografio, Historia geografio, Merkata geografio, Sangeografio kaj la Socia geografio.

* Dum estas multnombraj areoj de studo ene de la geografio, specifa graveco estas lokita ĉe homaj kaj sociaj aspektoj de la natura medio. Kernaj ekzemploj de tio povas vidiĝi ĉe kampoj kiel Naturaj okazaĵoj, kie, ne estas nur geofizikaj faktoroj studotaj detale (kiel ĉe geologio), sed ankaŭ homaj faktoroj.

* La National Geographic Society identigas kvin ĉefajn fakojn por geografoj:
	+ lokigo
	+ loko
	+ interagado homo-medio
	+ movadoj
	+ regionoj

## Famaj geografoj

Elisée Reclus.
Multaj elstaraj vojaĝantoj kaj esploristoj faris kontribuojn al la konoj de la geografio kaj kelkaj el ili estas konsiderindaj elstaraj geografoj, kiel jenaj:

Al-Mukaddasi
Anaksimandro
Ĉeng He
Ibn Batuta
Vitus Bering
François Bernier
Samuel de Champlain
James Cook
Petro Kropotkin
Kolumbo
Magelano
Marko Polo
Piteaso
Elisée Reclus
Strabono
Taleso
Vasco da Gama
Marc Aurel Stein
# Mentoro

**Mentoro** estas persono en universitato aŭ altlernejo, kiu okupiĝas pri instruado kaj helpa direktado de alia persono. Tiu vorto devenas de la nomo de la rolulo el la Odiseado (eposo de Homero), kiu iĝis simbolo de la saĝa konsilanto kaj gvidanto de junulo.

Tiu specifa formo de la kurso nomiĝas ankaŭ *mentorado*, en kiu la mentoro observas kaj, okaze de problemoj ĉe la studanto, ekhelpas. La mentoro mem povas esti same studanto, de pli posta studjaro. La mentoro tiel jam konas la postulojn kaj la solvojn. Li povas helpi okaze de eraroj aŭ trostreĉiteco.

Reprezentantoj de socia konstruktivismo kritikas la mentorecon, ĉar tiu ne baziĝas je ekkona studado.

Pli ĝenerale, oni nomas "mentoro" helpeman pli spertan konsilanton en iu ajn profesio aŭ metio, precipe se ne temas pri formala estro aŭ trejnanto.

## Vidu ankaŭ

* Mentoro (mitologio)
* Repetitoro
# Ontologio

**Ontologio** (de la greka *ον* [on] = estanta, λόγος [logos] = vorto, parolo) estas fako ene de la filozofio, pli precize ene de la metafiziko. Ĝi okupiĝas pri ekzisto kaj la kategorioj de ekzisto, provante eltrovi kiaj entoj ekzistas.

## Vidu ankaŭ

* Ento
* Ontologia pruvo
* Sciteorio
* Filozofio de sciencoj
* Filozofio de matematiko
* Elaja filozofia skolo
* Pitagora filozofia skolo
* Taksonomio
* Teologio

## Eksteraj ligiloj

* Ontology. A resource guide for philosophers
* International Ontology Congress
# Teologio

| Teologio
 |
| --- |
| **studfako universitata studfako literatura ĝenro**  |
| **studfako • homa scienco** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | apologetiko dogmoteologio kompara teologio teologio praktika  vd |

 |
|  |

Vitralo en la Kapelo de Universitato Princeton
**Teologio** (greke *θεoς*, *theos* = Dio, greke *λoγoς*, *logos* = parolo) signifas laŭvorte **discienco**, do *instruo pri Dio*, pli ĝenerale instruojn pri la kredosistemoj kaj sanktaj skriboj kadre de iu certa fido. Ekzemple: kristana teologio.

La scienco, kiu studas religiojn de ekstere nomiĝas religioscienco.

La historio de la studo de teologio en institucioj de pli alta edukado estas tiel malnova kiel la historio de tiaj institucioj. Ekzemple, la Platonika Akademio fondita en Ateno en la 4-a jarcento a.K. ŝajnas inkluzivi teologiajn temojn en ĝia submetata afero.

Politika teologio estas parto kaj de politika filozofio kaj de teologio kiu priserĉas la vojojn laŭ kiuj teologiaj konceptoj aŭ pensomanieroj rilatas al politiko, socio, kaj ekonomiko. Kvankam la rilato inter kristanismo kaj politiko estis pristudita ekde jam la epoko de Jesuo mem, politika teologio kiel akademia fako komencis dum la lasta parto de la 20-a jarcento, parte kiel reago al la verkaro kaj de Carl Schmitt kaj de la Frankfurta Skolo.

Domina teologio estas aro de kristanaj politikaj ideologioj, kiuj celas starigi ŝtaton regata de kristanoj kaj bazita sur siaj propraj komprenoj de la biblia juro.

Fundamenta teologio estas, en kristana teologio, la disciplino kiu traktas la revelacion de Dio kiel tia, kune kun ĝia kredindeco kaj akcepto de la kredo fare de homoj.

Kruca teologio (latine: *theologia crucis*) estas faktermino uzata ekz. en 1518 fare de Marteno Lutero en kunteksto kun la kvereloj pri indulgencoj, kie centras la pasiono kaj la Sankta Kruco por pentfaremuloj.

## Literaturo

* Antonio Livi, *Verra e falsa teologia. Come distinguere l'autentica "scienza della fede" da equivoca "filosofia religiosa"*, Casa Editrice Leonardo da Vinci, Romo 2012.

## Vidu ankaŭ

* Domina teologio
* Feminisma teologio
* Katolika teologio
* Kristanismo
# Epistemologio (vorto)

**Epistemologio** estas vorto, kiu povas signifi aŭ sciteorion, aŭ filozofion de scienco. La dusignifeco de la vorto venas precipe de tio, ke en la angla *epistemology* signifas sciteorion, dum en la franca *épistémologie* signifas filozofion de scienco.

En Esperanto ĝi estas uzata kelkfoje kun unu signifo, kelkfoje kun la alia. Tial, por eviti konfuzon, indas uzi la esprimojn *sciteorio* kaj *filozofio de scienco*.

Kelkaj ankaŭ uzas la esprimon **gnoseologio** anstataŭ *sciteorio*. Tamen en la ruslingva (kaj okaze en ital-, franc- kaj ali-lingva) filozofia literaturo oni uzas tiun ĉi terminon kiel nomon de filozofia disciplino esploranta kognadon, t.e. la fako aparta de epistemologio.

## Vidu ankaŭ

* Epistema logiko
* Historio de scienco
* Teoria filozofio