# Kariba krizo

Elaviadila vido de USAF al kuba raketbazo.
**Kariba krizo** (ankaŭ **Kuba krizo**) estis internacia politika krizo, kiu minacis ke ĝi superkreskos en nuklean konflikton. Ĝi eksplodis en la jaro 1962 sekve de dislokigo de sovetaj raketoj de meza pafdistanco sur Kubo. En la reago al tio Usono proklamis kvarantenon kontraŭ Kubo, kiu devis malebligi transporton de pluaj raketoj sur tiun ĉi teritorion. Tio sukcesis, ĉar la sovetaj navigaciiloj vere haltis sur limoj de la kvarantena zono. Post pluaj intertraktadoj estis forigitaj eĉ jam la instalitaj raketoj, Usono deviligis sin, ke ĝi ne atakos Kubon kaj ke ĝi deŝirigos siajn raketojn de meza pafdistanco el Turkio. Plua signifa sekvo de tiu ĉi krizo estis enkonduko de varmega telefonolineo inter Blanka domo kaj Kremlo.

## Fono kaj kaŭzoj

La eventoj kondukantaj al tiu ĉi krizo estis okazantaj jam en la jaro 1952, kiam la potencon sur Kubo, subtenata de CIA, ekuzurpis diktatoro Fulgencio Batista. Preskaŭ tuj kreiĝis opozicio kontraŭ lia regado - ĝi formiĝis en *Movadon de junularo de jarcento* (Movado de la 26-a de julio), en kies frunton stariĝis la juna maldekstrule orientita juristo Fidel Castro, kiu pro sia opozicia agado restadis ankaŭ en malliberejo. Castro pli poste foriris en meksikian ekzilon, de kie li komencis organizi en la jaro 1957 partizanan militon kontraŭ la insula reĝimo.

## En kulturo

La evento speguliĝis en pluraj verkoj. En la filmo Topaz de Alfred Hitchcock CIA spuras sovetiajn misilojn en Kubo helpe de loka spionino.

## Vidu ankaŭ

* Malvarma milito
* Vasilij Arĥipov
* Kuba revolucio
* Invado de la Porkogolfeto
* Operaco Mungoto
* Blokado de Berlino

## Referencoj

Malvarma milito[Montri]

| Ĉefaj eventoj (1945–1961)
 | Ĉefaj eventoj (1962–1991)
 | Specifaj artikoloj
 | Ĉefaj partoprenintoj
 | Pliaj gravaj personoj
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ĝenerala kronologio:** Kronologio de eventoj de malvarma milito

*1940-aj jaroj:** Jalta konferenco
* Potsdama konferenco
* Irana krizo
* Afero de Guzenko
* Ĉinia civitana milito
* Unua Hindoĉina Milito
* Doktrino de Truman
* Greka civitana milito
* Plano Marshall
* Berlina blokado

*1950-aj jaroj:** Korea milito
* Ribelo en GDR en 1953
* Hungara revolucio de 1956
* Sueza krizo
* Vjetnama milito
* Sputnik-ŝoko
* Doktrino de Eisenhower

*1960-aj jaroj:** Ĉina-sovetia disiĝo
* Krizo pri U-2 en 1960
* Gvatemala civitana milito
* Doktrino de Kennedy
* Invado de la Porkogolfeto
 | *1960-aj jaroj (daŭrigo):** Kariba krizo
* Berlina muro
* Doktrino de Johnson
* Praga printempo 1968
* Doktrino de Nixon
* SALT I
* Malstreĉiĝo

*1970-aj jaroj:** SALT II
* Vizito de Nixon en Ĉinio en 1972
* Angola civitana milito
* Ogadena milito
* Sovetia-afgana milito

*1980-aj jaroj:** Doktrino de Carter
* Solidareco
* Doktrino de Reagan
* Glasnost
* Nuklea akcidento de Ĉernobilo
* Protestoj sur placo Tian An Men en 1989
* Perestrojko
* Revolucioj en 1989
* Berlina muro
* Kantanta Revolucio (en Baltio)
* Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989
* Rumana revolucio en 1989

*1990-aj jaroj:** Disfalo de Sovetunio

*Daŭrantaj konfliktoj:** Araba-israela konflikto
* Nikaragvo
 | * Fera Kurteno
* Movado de Nealiancitaj Landoj
* Politiko de retenado
* Politiko de repuŝado
* Armadkonkuro
* Konkurso en konkerado de la kosmo
* Ruĝul-timigo
* Imperio de malbono
* Makartiismo
* Komplemento de Bricker de la Konstitucio de Usono
* Operaco Kondoro
* Soveta spionado en Usono
* Ostpolitik (la politiko de okcidenta Germanio rilate al ŝtatoj de la Varsovia Kontrakto)
* CIA
* KGB
* Stasi (Ministerium für Staatssicherheit)
 | * NATO
* Varsovia Traktato

*Politikaj ĉefuloj:Usono**
	+ Franklin D. Roosevelt
	+ Harry S. Truman
	+ Dwight D. Eisenhower
	+ John F. Kennedy
	+ Lyndon B. Johnson
	+ Richard Nixon
	+ Gerald Ford
	+ Jimmy Carter
	+ Ronald Reagan
	+ George H. W. Bush
	+ Henry Kissinger
	+ Jeane Kirkpatrick
	+ Zbigniew Brzeziński
* **Sovetunio**
	+ Josif Stalin
	+ Georgij Malenkov
	+ Nikita Ĥruŝĉov
	+ Leonid Breĵnev
	+ Jurij Andropov
	+ Konstantin Ĉernenko
	+ Miĥail Gorbaĉov
	+ Vjaĉeslav Molotov
	+ Eduard Ŝevardnadze
 | *Politikaj ĉefuloj:Eŭropo**
	+ Winston Churchill
	+ Clement Attlee
	+ Margaret Thatcher
	+ Charles de Gaulle
	+ Josip Broz Tito
	+ Konrad Adenauer
	+ Willy Brandt
	+ Helmut Kohl
	+ Walter Ulbricht
	+ Erich Honecker
	+ Todor Ĵivkov
	+ Imre Nagy
	+ Nicolae Ceauşescu
	+ Alexander Dubček
	+ Papo Johano Paŭlo la 2-a
	+ Francisco Franco
	+ Lech Wałęsa
* **Azio**:
	+ Mao Zedong
	+ Zhou Enlai
	+ Ĉiang Kai-ŝek
	+ Kim Il-sung
	+ Ho Chi Minh
	+ Tôn Đức Thắng
	+ Pol Pot
	+ Jawaharlal Nehru
* **Latin-Ameriko**:
	+ Fidel Castro
	+ Che Guevara
	+ Salvador Allende
	+ Augusto Pinochet
	+ Daniel Ortega
 |