Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Teofrasto

| Theophrastus Θεόφραστος (372 a. K. - 287 a. K.) La patro de la botaniko  |
| --- |
|  "Historio de la plantoj", verko de Teofrasto, eldonita en 1549 de la itala kuracisto Michel Angelo Biondo (25.09.1500-1565).
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Θεόφραστος Ἐρέσιος**  |
| **Naskiĝo** | 372 a. K. en Eresos, Lesbo, Grekio
 |
| **Morto** | 287 a. K. en Ateno, Grekio
 |
| **Etno** | grekoj vd |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Antikva Ateno   vd |
| **Alma mater** | Peripatetisma skolo   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | botanikisto  filozofo  fizikisto  verkisto   vd |
| **Laborkampo** | plantoscienco  vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | History of Plants ❦ On the causes of plants ❦ Characters ❦ De sensu ❦ Metaphysics ❦ Callisthenes, or On Pain ❦ On Wealth ❦ Περὶ νόμων (Peri nomon) vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Teofrasto** (ĉ. -372 – ĉirkaŭ -287) estis helena filozofo, naskiĝinta en Eresos ĉe la insulo Lesbo. Li estas ofte konsiderata ankaŭ la "patro de la botaniko". Li sekvis Aristotelon en la estrado de la Liceo. Ĉirkaŭ 320 komencis siajn studojn pri Botaniko.

Li skribis du gravajn verkojn:

* Περὶ Φυτῶν Ιστορίας (*Perii Fitoon Historias* = Pri la Historio de Plantoj), enhavanta priskribojn kaj klasadon de pli ol 500 plantoj;
* Περὶ Φυτῶν Αἰτιῶν (*Perii Fitoon Aitioon* = Pri la Kaŭzoj de Plantoj), temanta pri naskado kaj kreskado de plantoj.

Li skribis ankaŭ pri fiziko, pri geologio, pri filozofio ktp. Tiuj verkoj, tamen, estas malpli famaj.

## Verkaro

* *Characteres* (Χαρακτῆρες) ("Karakteroj")
* *Historia plantarum ("Historiae plantarum")* libri IX (Περὶ φυτῶν ἱστορία) (Pri la historio de la plantoj, libro 9")
* *De causis plantarum* libri VI (Περὶ φυτῶν αἰτιῶν) (Pri la afero de la plantoj, libro 6")
* *Metaphysica* (Τὰ μετὰ τὰ φυσικά) — ĉi tiu broŝuro de Ross kaj Fobes (1929) verŝajne estas ne fragmento sed tuta verko de kleraj viroj

### Eltiraĵoj kaj fragmentoj de perditaj skribaĵoj

* *De sensu et sensibilibus* (Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν)
* *De lapidibus* (Περὶ λίθων)
* *De igne* (Περὶ πυρός)
* *De odoribus* (Περὶ ὀσμῶν) ("Pri la odoroj")
* *De ventis* (Περὶ ἀνέμων) ("Pri la vento")
* *De signis tempestum* (Περὶ σημείων ὑδάτων καὶ πνευμάτων καὶ χειμώνων καὶ εὐδιῶν), ( *De signis pluviarum, ventorum, tempestatis et serenitatis*) ("Pri la signoj de tempestoj")
* *Da lassitudine* (Περὶ κόπων) ("Pri la laceco")
* *De vertigine* (Περὶ ἰλίγγων) ("Pri kapturno")
* *De sudore* (Περὶ ἱδρώτων) ("Pri la ŝvito")
* *De animi defectione* (Περι λειποψυχίας) ("Pri mensa fiasko")
* *De nervorum resolutione* (Περὶ παραλύσεως) ("Pri paralizo" / "Pri la nervaj resolucioj")
* *De piscibus in sicco degentibus* (Περὶ ἰχθύων τῶν ἐν τῷ ξηρῷ διαμενόντων) ("Pri la fiŝoj kiuj enloĝas en seka tero")
* Fragmenta minora ("Etaj fragmentoj")

### Verkoj perditaj

* *Callisthenes sive de dolore* (Καλλισθένης ἢ Περὶ πένθους) ("Kalisteno aŭ Pri la doloro")
* *De animalibus mordentibus seu pungentibus* ("Pri bestoj kiuj mordas aŭ pikas")
# Lesbo

| Lesbo
 |
| --- |
|  Situo de la regiono Norda Egeo |
| **insulo** |
| **Akvejo** | Egea maro
 |
| **Geografia situo** | 39° 12′ N, 26° 18′ O (mapo)39.226.3969 f1 |
|

|  |
| --- |
| Lesbo (Grekio)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Areo** | 1 633 km2dep1 w3f4 |
| **Plej alta loko** | Lepetimno 969 mf5 |
| Ŝtato
 |  Grekio
 |
| Loĝantaro
 | 83 068 (2021) |
| **Ĉefa loko** | Mitileno
 |
|  |

**Lesbo** (greke Λέσβος */'lesvos/*) estas greka insulo en la nordorienta Egea maro.

La ĉefurbo estas **Mitileno**. Dum kelkaj jarcentoj (ĉefe de la 18-a al la 20-a jarcento) la nomo de la ĉefurbo estis uzata ankaŭ por la tuta insulo - malofte ankoraŭ nuntempe (neoficiale).

## Geografio

La insulo havas areon de 1630 km² kaj ĉirkaŭ 83 000 loĝantojn (en 2021). Estas du grandaj golfoj.

La interno estas riĉa je altaĵoj. Estas du montoj preskaŭ samaltaj kies pintoj alproksimiĝas 1000 m: Lepetimno (969 m) en la nordo kaj Olimpo (968 m) en la sudo.

La ĉefurbo Mitileno (greke Μυτιλήνη */miti'lini/*), kun ĉirkaŭ 33mil loĝantoj (2021), kuŝas apud la sudorienta angulo.

La ceteraj urbetoj estas malgrandaj (ĉiu entenas malpli ol 5mil loĝantoj).

## Lesbo en la antikveco

La poetoj Terpandro, Ariono, Sapfo kaj Alkeo tie naskiĝis.

Ĝi estas aparte konata kiel la hejmo de la poetino Sapfo, kiu havis reputacion por samseksemo; de tie venas la vortoj "lesbo" aŭ lesbanino por samseksemulino.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Antikva Grekio
* Ĥio
* Egea Maro
* Lesbo (provinco)

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2006-01-10 per la retarkivo Wayback Machine
*
*  Arkivigite je 2003-08-01 per la retarkivo Wayback Machine
*

*
*
*
# Ptolemeo la 1-a

| **Ptolemeo la 1-a** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Πτολεμαίος Σωτήρ**  |
| **Naskiĝo** | ĉirkaŭ 367 a.Kr. en Antikva Makedonio
 |
| **Morto** | ĉirkaŭ 283 a.Kr. en Aleksandrio
 |
| **Lingvoj** | kojnea greka vd |
| **Ŝtataneco** | Antikva Makedonio  Ptolemea Egiptio   vd |
| Familio
 |
| **Dinastio** | ptolemea dinastio vd |
| **Patro** | Lagus (en)   vd |
| **Patrino** | Arsinoe of Macedon (en)   vd |
| **Gefratoj** | Menelao  vd |
| **Edz(in)o** | Artakama (en)  (324 a. K.–323 a. K.) Berenico de Egipto (317 a. K.–nekonata valoro) Eurydice of Egypt (en)    vd |
| **Amkunulo** | Tais   vd |
| **Infanoj** | Ptolemeo la 2-a  ( Berenico de Egipto) Philotera (en)   ( Berenico de Egipto) Argaeus of Egypt (en)   ( Eurydice of Egypt (en) ) Irene (en)   ( Tais) Lagos (en)   ( Tais) Ptolémaïs (en)   ( Eurydice of Egypt (en) ) Meleagro de Makedonio  ( Eurydice of Egypt (en) ) Lysandra (en)   ( Eurydice of Egypt (en) ) Arsinoe la 2-a  ( Berenico de Egipto) Ptolemy Ceraunus (en)   ( Eurydice of Egypt (en) ) Leontiscus (en)   ( Tais)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | suvereno  historiisto  militisto   vd |
| **Aktiva en** | Antikva Egiptio vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | faraono (305 a. K.–283 a. K.) somatophylakes (en)   stratego   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Ptolemeo la 1-a** aŭ **Ptolemeo la 1-a Soter** (greke: **Πτολεμαίος Α' Σωτήρ**, latine: **Ptolemaeus**; naskiĝis ĉirkaŭ -367 en Makedonio; mortis ĉirkaŭ -283 en Aleksandrio) estis unu el la generaloj de Aleksandro la Granda kaj ties amiko, kiu poste iĝis unu de la Diadoĥoj kaj reĝo (faraono) de Egiptio, komencante ties helenisman epokon.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Ptolemea dinastio de Egipto

## Eksteraj ligiloj

* Ptolemeo la 1-a (germane)
* E. R. Bevan: The House of Ptolemy (angle)
* Ptolemeo la 1-a Soter (angle)
# Suido

| Σοῦδα |
| --- |
|  |
| **literatura verko • etimologia vortaro** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | diversaj aŭtoroj
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | mezepoka greka lingvo
 |
| Eldonado
 |
| Eldonejo | nekonata valoro
 |
| Ĝenro | enciklopedio
 |
|  |

**Suido** (Σουΐδας) estas enciklopedia vortaro verkita de aro da bizancaj kleruloj fine de la 10-a jarcento.
La verkon konsistigas preskaŭ 30 000 noticoj ordigitaj alfabetvice. Ili konsistas el biografioj, bibliografioj, kaj aliaj informoj pri aŭtoroj, kristanaj aŭ paganoj; tial, eĉ se ties fidindeco estas malaltala, Suido estas valorega ilo ĉar, pri multe da ili, ĝi estas la nura restanta spuro, dum malaperis ĉio cetera.

la unua paĝo de la Suido (el represo de la 15-a/16-a jarcento), kun sekcioj AA kaj AB
## Eksteraj ligiloj

* Suido rete legebla greke kaj angle Arkivigite je 2007-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
# Embriologio

Embrio en la 7-a semajno de sia vivo.
desegnaĵo de Leonardo da Vinci, kiu estas surpriziga en sia precizeco. 1513 ĉ.
**Embriologio** estas fako de scienco kiu rilatas al la studo de la embrio. Embrio estas organismo en la vivfazo antaŭ la naskiĝo aŭ eloviĝo (por plantoj, la fazo antaŭ la ĝerminacio – la apero de la planteto de la semo). La embriologio rigardas la disvolviĝon de fruktodonita ovĉelo kaj ĝia kresko en histojn kaj organojn.

## Vidu ankaŭ

* Ĉelteorio

## Ligilo

Homa embrio (inter parentezoj troviĝas la aĝo de la embrio laŭ tagoj) Arkivigite je 2002-10-11 per la retarkivo Wayback Machine
# Bronza skulptaĵo

*La venka atleto* (ĉ. 310 a.K.), estas rara, kontraŭakva konservita bronza skulptaĵo el antikva Grekio.
Benina bronzo de virina kapo.
Bronzaj pordoj de la Baptejo de Florenco (Lorenzo Ghiberti, 1401-22)
Bronzo estas la plej populara metalo por gisitaj metal-skulptaĵoj; gizita **bronza skulptaĵo** aŭ "bronzostatuo" estas ofte nomita plej simple kiel "bronzaĵo" aŭ eĉ "bronzo".

Oftaj bronz-alojoj havas la nekutiman kaj dezirindan trajton disetendiĝi iomete ĵus antaŭ ol solidiĝo, tiel plenigante la plej bonajn detalojn de muldilo. Poste kiam la bronzo malvarmetiĝas, ĝi ŝrumpas iomete, faciligante al apartado for de la muldilo. Ilia forto kaj manko de rompiĝemo (muldebleco) estas avantaĝo kiam oni kreas agantajn figurojn, aparte kiam komparite kun diversaj tipoj de ceramiko aŭ ŝtonoj (vidu ekzemple artikolon marmora skulptaĵo por pluraj ekzemploj). Tiuj kvalitoj permesas la kreadon de plilongigitaj figuroj, kiel ĉe Jeté, aŭ de figuroj kiuj havas malgrandajn sekcojn en sia subteno, kiel ekzemple la surĉevala statuo Rikardo la Leonkora.

Sed la valoro de la bronzo por uzoj krom farado de statuoj estas malavantaĝa al la konservado de skulptaĵoj; malmultaj grandaj antikvaj bronzaĵoj estis pluvivintaj, kaj multaj estis refanditaj por produkti armilojn aŭ municion en militaj tempoj aŭ por krei novajn skulptaĵojn festantajn la venkintojn, dum multe pli da ŝtono kaj ceramikaj verkoj venis tra la jarcentoj, eĉ se nur en fragmentoj. Tiel lastatempe ĝis almenaŭ 2007 pluraj vivgrandaj bronzaj skulptaĵoj de John Waddell estis ŝtelitaj, verŝajne pro la valoro de la metalo el kiu la verko estis fandita.

## Referencoj

## Bibliografio

* Scholten, Frits. (2011) European sculpture and metalwork. Nov-Jorko: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 9781588394415.

## Eksteraj ligiloj

* Bronza Skulptarto kaj Arkitekturo Arkivigite je 2009-08-15 per la retarkivo Wayback Machine
* MMA exhibition of Shang Dynasty ritual vessels Arkivigite je 2007-02-24 per la retarkivo Wayback Machine
* A 26min film about Auguste Rodin and the Gates of Hell Arkivigite je 2008-11-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Flash animation of the lost-wax casting process. James Peniston Sculpture. Alirita 2007-10-24 .
* Bronzogisado, filmetoj Arkivigite je 2014-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Filmeto pri bronzoskulptisto laboranta
# Eŭbeo

| Eŭbeo |
| --- |
|  |
| insulo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Egea maro |
|

---

 |
| Supermara alteco | 1 743 m [+] |
| Koordinatoj | 38° 30′ N, 24° 0′ O (mapo)38.524 [+] |
| Ĉefa loko | Ĥalkida |
|  - koordinatoj | 38° 30′ N, 24° 0′ O (mapo)38.524 |
| Plej alta punkto | Dirfi [+] |
|

---

 |
| Longo | 175 km (109 mi) |
| Larĝo | 45 km (28 mi) |
| Akvokolektejo | 3 670 km² (367 000 ha) [+] |
| Areo | 3 670 km² (367 000 ha) [+] |
| Loĝantaro | 191 206 [+] (2011) |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Eŭbeo (Eŭbeo)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Eŭbeo (Grekio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Eŭbeo |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Euboea** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

situo de Eŭbeo en Grekio
**Eŭbeo** (antikve-greke *Εὔβοια*, *Eúboia*, en la moderna greka Εύβοια - *Evia*, esperanta nomo en tiu formo laŭ PIV) post Kreto estas la dua plej granda insulo de Grekio. Ĝi havas areon de 3 660 km² kaj dum la jaro 2005 havis proksimume 220 000 loĝantojn. La insula centro estas la urbo Ĥalkida (*Chalkida*), krome ekzistas ankoraŭ vico da urbetoj, inter ili *Karistos, Kimi, Psaĥna, Aliveri, Aidipsos* kaj *Limni*. Lefkandi (greke *Λευκαντί*) estas marborda vilaĝo fama pro arkeologiaj restaĵoj.

La insulo pere du pontoj estas ligita al la kontinento, unu el la du superpontas la tutmonde plej mallarĝan markolon de nur 40-metra larĝo nome Eŭbea markolo. La insulo longas 175 kilometrojn kaj larĝas inter 6 ĝis 45 kilometrojn, do havas karakterize malrondan formon. Tra la tuta longo la insulo estas parto de montaro, kiu nordokcidente daŭriĝas en Tesalio kaj sude en la insuloj Andros, Tenos kaj Mikonos.

la preĝejo de *Aliveri*
kabo *Paksimadhi*
La insulo apartenas al la administra regiono Meza Grekio. Al la provinco Eŭbeo krom la ĉefa insulo apartenas ankaŭ la insulo Skiros, proksima parto de la kontinento kaj granda nombro da rokaj insuletoj. Oni supozas, ke Eŭbeo origine estis parto de la kontinenta parto de Grekio kaj pro tertremo dividiĝis de ĝi.

## Eksteraj ligiloj

* oficiala paĝaro de la administra regiono Eŭbeo
* germanlingva paĝaro pri la insulo Eŭbeo

38° 30' norde, 24° 0' oriente Mapo
# Antipatro

| **Antipatro** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Ἀντίπατρος**  |
| **Naskiĝo** | 2-an de januaro 2007 (2007-01-02) en Paliura
 |
| **Morto** |  en Antikva Makedonio
 |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Antikva Makedonio   vd |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Antipatrid dynasty vd |
| **Patro** | Iolas (en)   vd |
| **Gefratoj** | Cassander (en)   vd |
| **Infanoj** | Niceo de Makedonio, Philip (en) , Alexarchus of Macedon (en) , Nicanor (en) , Perilaus (en) , Iollas (en) , Phila (en) , Pleistarchus (en) , Eurydice of Egypt (en) , Kasandro de Makedonio, NN (en)   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | regento   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Antipatro** aŭ **Antipater** (greke *Ἀντίπατρος* Antipatros; ĉ. 397 - 319 a.K.) estis generalo de Macedonio kaj subtenanto de la reĝoj Filipo la 2-a (Macedonio) kaj Aleksandro la Granda. En 320 a.K., li iĝis regento de la tuta imperio de Aleksandro.

Post la triumfa Macedonia venko ĉe la Batalo de Keroneo en 338 a.K., Antipatro estis sendita kiel ambasadoro al Ateno (337–336 a.K.) por negoci pactraktaton kaj revenigi la ostojn de la Atenanojn kiuj estis falintaj en batalo. Li startis kiel granda amiko de kaj la juna Aleksandro kaj de la patrino de la junulo, nome Olimpia; estis eĉ onidiroj ke li estis la patro de Aleksandro. Li helpis Aleksandron en la lukto por sekurigi sian sukcedon post la morto de Filipo, en 336 a.K.

Antipatro komisiis la murdon de Demades.

## Literaturo

* Lane Fox, Robin (2004). Alessandro il Grande. Einaudi. ISBN 88-06-17250-6.
* Phillips, Graham (2004). Alexander the Great: Murder in Babylon. Virgin Books. ISBN 1-85227-134-5.
* Smith, William (eldonisto); Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Antipater", Boston, (1867)
* Waterfield, Robin (2011). Dividing the Spoils - The War for Alexander the Great’s Empire (hardcover). New York: Oxford University Press. p. 273. ISBN 978-0-19-957392-9.
# Lispado

**Lispado** estas misprononcado de la siblaj, alveolaj aŭ postalveolaj konsonantoj, ekzemple: **z** anstataŭ **ĵ** (tio estas **zetismo**), **s** anstataŭ **ŝ** (tio estas **ŝetismo**) aŭ inverse misprononco de **s** (tio estas **sigmatismo**). Ĝi estas formo de la dislalio. Oni povas misparoli ĉiujn siblantoj, aŭ iuj el ili. Oni pli ofte deformigas, ol forlasas ilin. Kun tiu paroleraro la plenkreskuloj ŝajnas esti infanaj. Se multaj, aŭ ĉiu siblantoj deformiĝas, la parolo povas esti malfacile komprenebla. La lispado ne estas paroleraro, se la uzanta dialekto enhavas tiujn fonemojn. Ĝi povas helpi paroli aliajn lingvojn, en kiuj iuj sibilantoj disigas de la sibilantoj de la patrina lingvo.

## Kaŭzoj

Ĝi povas esti multkaŭza:

* La eta malkapablo de la aŭdado aŭ de la aŭdado de la fonemoj
* Organaj kaŭzoj, la malforto de la lango, la difekto de la dentoj, la malkutimeco de la protezo aŭ la dentregulilo
* Malbona parolmodelo

## Korektado

Kun logopeda helpo kaj infanoj kaj plenkreskuloj povas elimini la lispadon. La infanoj devas atendi, ĝis kiam iliaj antaŭaj dentoj ŝanĝiĝas, cetere la bona prononcado ne estos daŭra. Ofte oni bezonas ankaŭ helpon de dentisto. La korekcio pretendas multan ekzercadon.

## Fontoj

* Institucio por la plibonigado de la parolo (la hungara Beszédjavító)
* Günter Wirth: Sprachstörungen, Sprechstörungen, kindliche Hörstörungen. 5.. Köln: DÄV. 2000. ISBN 3769111370

## Vidu ankaŭ

* Aristotelo
* Balbutado
* Blezado
* Kartavado
* Zetismo
# Testamento

**Testamento** (el la latina: *testamentum*, el *testari* „atesti“) havas diversajn signifojn, inter ili:

* Testamento (juro): Skribaĵo per kiu iu persono deklaras siajn lastajn volojn kaj ordonas pri asigno de la postlasota heredaĵo.
	+ Testamentoj de Lenin
* Nomo de ĉiu el la du partoj de la kristana Biblio:
	+ Malnova testamento
	+ Nova testamento

## Vidu ankaŭ

* Verdkata Testamento
# Ideismo

**Ideismo**, aŭ **idealismo**, estas la filozofia doktrino laŭ kiu nur la ideoj, t.e. konsciencostatoj de pensanta spirito, ekzistas, ne la supozitaj realaĵoj, kiuj tiujn ideojn pririlatas.

Absoluta idealismo estas ontologie monisma filozofio ĉefe asociata kun G. W. F. Hegel kaj Friedrich Schelling, ambaŭ el kiuj estis filozofoj de la germana idealismo de la 19a jarcento.

## Ĉefaj ideistoj

* Platono
* Plotino
* Renato Kartezio
* George Berkeley
* Johann Gottlieb Fichte
* Friedrich Wilhelm Schelling
* Immanuel Kant
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Arthur Schopenhauer

## Vidu ankaŭ

* Konscio
* Realismo

## Eksteraj ligiloj

* [1] turke
* [2] Arkivigite je 2006-05-14 per la retarkivo Wayback Machine perse(?)
* [3] hungare
* [4] Arkivigite je 2006-01-12 per la retarkivo Wayback Machine hungare
# Virto

Virto laŭ skulptaĵo de la Katedralo de Sens. Gravuraĵo de Eugène Viollet-le-Duc
**Virtoj** estas bonaj inklinoj de la homa animo.

Al la virtoj oni kalkulas tradicie:

En Okcidento la tiel nomatajn bazajn (aŭ kardinalajn) virtojn
justeco, saĝo, forto kaj modereco.

## Vidu ankaŭ

* virgeco
* ĉasteco
* obeo
* humileco
* pacienco
* justeco
* forto
* karitato
* fido
* senkulpeco
* paco
* mizerikordo
* persisto
* mizerikordo
* kuraĝo
* La sep virtoj de Buŝido
* La sep gravegaj pekoj kaj la sep sanktaj virtoj
* Protagoro
* Teologiaj virtoj
* Tomaso de Akvino pri virtoj
* Valoro
* Virta etiko
* Yamato
* Malvirto

## Proverbo

Ekzistas pluraj (8, kaj nur 2 pri malvirto) proverboj pri virto en la *Proverbaro Esperanta* de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Beleco logas, virto apogas.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Malriĉeco ne estas malvirto.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Pli bona virto sen oro, ol oro sen honoro.* **”** |

 |

## Bibliografio

* *Vivere le virtù*, (el meditoj de) François Xavier Nguyen Van Thuan, Città Nuova, 2012 ISBN 9788831144391.

## Referencoj
# Pragmatismo

**Pragmatismo** (el la greka: *pragma*, ago) estas doktrino, kiu akceptas kiel kriterion de vereco nur la praktikan valoron.

La termino estis kreita en la jaro 1898, kiam uzis ĝin William James dum prelego, tamen indikante ke la fondinto de la filozofio estis Charles Sanders Peirce (1839–1914) per siaj publikaĵoj el la jaro 1878.

La pragmatismo de Peirce, kiu poste distingis ĝin kiel "pragmaticism" (pragmatikismon), ne egaligas verecon al praktika valoro. Anstataŭe, ĝi estas metodo de solvi konceptajn konfuzojn per egaligi la signifon de iu ajn koncepto al la plua koncepto de la sekvoj, kiuj sekvus, praktikaj de la realeco de tion, kion ajn la (unua) koncepto reprezentas pri la objekto. La Pragmatika Sentenco ("Pragmatic Maxim") de Peirce estas la koro de lia pragmatismo kiel metodo de eksperimentada spirita pripensado alvenanta je konceptojn en terminoj de koncepteblaj konfirmemaj kaj malkonfirmemaj cirkonstancoj -- metodo gastama al la produktado de eksplikemaj hipotezoj, kaj kondukema al la uzo kaj la plibonigo de verigado por provi la verecon de eblaj scioj.

> Ŝajnas, ke la regulo por alveni la trian gradon de klareco de kompreno estas tio, kio sekvas: Pripensi, kiajn efikojn, kiuj povus koncepteble havi praktikajn koncernecojn, ni konceptas, ke la objekto de nia koncepto havas. Do, nia koncepto de tiuj efikoj estas la tuto de nia koncepto de la objekto. - C. S. Peirce, "How to Make Our Ideas Clear" (Kiel Klarigi Niajn Ideojn), 1878, CP 5.402.
>
>

## Eksteraj ligiloj

* 3sat
* Pragmatisma arkivo Arkivigite je 2008-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Dewey-Center Arkivigite je 2008-10-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Kiel Klarigi Niajn Ideojn (angle) Arkivigite je 2007-01-10 per la retarkivo Wayback Machine
# Poliso (urboŝtato)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilajn paĝojn: Poliso, Polis (Kipro)
 |

| Poliso
 |
| --- |
| **tipo de administra teritoria unuo**  |
| **urboŝtato • antikva urbo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | asty (en)  Khôra (en)   vd |

 |
|  |

Restaĵoj de la Akropolo de Ateno, la plej fama greka poliso
**Poliso** (greke *πόλις* – *polis*, plurale *πόλεις* – *polejs*) estis politike sendependa urboŝtato en la Antikva Grekio. Al la poliso apartenis ne nur la *akropolis*, ĉirkaŭita per muro, sed ankaŭ la ĉirkaŭa kampara areo.

La *polis*oj estiĝis pro la natura dividiteco de Grekio pro montoj kaj golfoj kaj etna, kultura dividiteco. La *polis*oj estis inter si samrangaj, el ili (plurcento) estas la plej konataj la *polis*oj de Ateno kaj Sparto.

Interne de la *polis*o ne ĉiu burĝo estis samranga, kaj la plimulto ne estis eĉ burĝoj (virinoj, junuloj, fremduloj, sklavoj). La *polis*on gvidis, direktis iu asembleo, konsilio kaj elektitaj gvidantoj.

La polisoj ja provizis la komunumajn bezonojn de ĝiaj loĝantoj - protekto, jurisdikcio, leĝaro, kulturo kaj religia kultado, kaj en iuj kazoj ankaŭ bonfartaj kaj edukaj servoj (kvankam ĉi tiuj servoj estis maloftaj en la antikva mondo kiel servo provizita de la komunumo / registaro).

La grekaj *polis*oj transformiĝis en frua mezepoko (4-a jarcento ... 7-a jarcento) en simplajn urbojn.

Oni ofte nomas la esprimon poliso por referenci al "civitana komunumo" anstataŭ en la senco de konstruaĵo en aparta geografia loko, la esprimo estas uzata en politika scienco kaj historio anstataŭ geografio.
# Aŭgusteno

| Aŭgusteno
 |
| --- |
| **nomo**  |
| Informoj
 |
| Originala nomo
 | Augustin |
| Eble sama
 | Ágoston • Agostino
 |
|  |

**Aŭgusteno** estas latindevena vira persona nomo. Ĝi venas el derivaĵo de la latina *Augustus* , la nomo *Augustinus*. Kelkaj preferas uzi en Esperanto ankaŭ la formon Aŭgustino.

La ina varianto estas Aŭgustena aŭ Aŭgustenino.

## Tradukoj

* Germana: Augustin
* Hispana: Agustín
* Hungara: Ágoston, Ágost
* Kataluna: Agustí
* Eŭska: Augustin
* Franca: Augustin
* Galega: Agostiño
* Angla: Austin *aŭ* Augustine
* Itala: Agostino
* Pola: Augustyn

## Famaj nomportantoj

* Aŭgusteno de Hippo (Sankta Aŭgusteno), prakristana teologo
* Augustinus Bea, germana jezuito, kardinalo
* Augustin Louis Cauchy, franca matematikisto
* Charles Augustin de Coulomb, franca fizikisto
* Jean Augustin Franquelin, franca pentristo
* Augustin Jean Fresnel, franca fizikisto
* Ágoston Trefort, hungara eduka politikisto
* Agustín Ibarrola, eŭska pentristo kaj skulptisto
# 17-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
15-a jarcento |
16-a jarcento |
**17-a jarcento**
| 18-a jarcento
| 19-a jarcento
| ►
1600-aj jaroj |
1610-aj jaroj |
1620-aj jaroj |
1630-aj jaroj |
1640-aj jaroj |
1650-aj jaroj |
1660-aj jaroj |
1670-aj jaroj |
1680-aj jaroj |
1690-aj jaroj

Mapo de Eŭropo en 1648 fine de la Tridekjara Milito
La **17-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 1601 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1700.

## Eventoj kaj evoluoj

La krizo de la 17-a jarcento estis termino por ĝenerala unujarcenta krizo kiun la historiografio aplikas, diversgrade, al la interpretado de la historia disvolvigo dum tiu jarcento en tuta Eŭropo kaj la mondoregiono de Mediteraneo.

| Unuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605
 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610
 |
| 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615
 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620
 |
| 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625
 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630
 |
| 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635
 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640
 |
| 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645
 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650
 |
| 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655
 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660
 |
| 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665
 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670
 |
| 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675
 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680
 |
| 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685
 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690
 |
| 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695
 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 | 1700
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento