Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1540

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
15-a jarcento |
**16-a jarcento**
| 17-a jarcento
| ►

◄ |
1510-aj jaroj |
1520-aj jaroj |
1530-aj jaroj |
**1540-aj jaroj**
| 1550-aj jaroj
| 1560-aj jaroj
| 1570-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1536 |
1537 |
1538 |
1539 |
**1540**
| 1541
| 1542
| 1543
| 1544
| ►
| ►►

| **1540 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1540 *MDXL* |
| Ab urbe condita
 | 2293
 |
| Armena kalendaro
 | 989 ԹՎ ՋՁԹ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -304 – -303
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1595 – 1596
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1462 – 1463
 |
|  - *Kalijugo* | 4641 – 4642
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2084
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4176 / 4236 – 4177 / 4237 己亥 – 庚子
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1532 – 1533
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -252 - -251
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5300 – 5301
 |
| Holocena kalendaro
 | 11540
 |
| Irana kalendaro
 | 918 – 919
 |
| Islama kalendaro
 | 946 – 947
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2200 (皇紀2200年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11540
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3873
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2083
 |

En la jaro **1540** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Isabella Jagiello kaj Johano la 2-a Sigismundo Zápolya iĝis geprincoj de Transilvanio;
* Arequipa fondita.

## Naskiĝoj

* 5-a de aŭgusto: Joseph Justus Scaliger, nederlanda francdevena eldonisto, tradukisto, humanisto, historiisto, hebreisto, helenisto, filologo, erudiciulo, religia movadulo kaj kalendara reformisto (m. 1609)
* 31-a de decembro: Silvio Antoniano, itala kardinalo kaj edukisto (m. 1603)
* Francis Drake
* Ruy López de Segura, hispana ŝakludisto (mortis ĉirkaŭ 1580)
* Laurentius Nicolai Norvegus, norvega kapelano de la sveda reĝino, Katarina Jagelona (1526-1583) (m. 1622)

## Mortoj

* 22-a de julio: Johano la 1-a, reĝo de Hungario (n. 1487)
* 23-a de aŭgusto: Guillaume Budé, franca filologo, helenisto, humanisto, diplomato kaj bibliotekisto (n. 1468)
# 1560

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
15-a jarcento |
**16-a jarcento**
| 17-a jarcento
| ►

◄ |
1530-aj jaroj |
1540-aj jaroj |
1550-aj jaroj |
**1560-aj jaroj**
| 1570-aj jaroj
| 1580-aj jaroj
| 1590-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1556 |
1557 |
1558 |
1559 |
**1560**
| 1561
| 1562
| 1563
| 1564
| ►
| ►►

| **1560 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1560 *MDLX* |
| Ab urbe condita
 | 2313
 |
| Armena kalendaro
 | 1009 ԹՎ ՌԹ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -284 – -283
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1615 – 1616
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1482 – 1483
 |
|  - *Kalijugo* | 4661 – 4662
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2104
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4196 / 4256 – 4197 / 4257 己未 – 庚申
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1552 – 1553
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -232 - -231
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5320 – 5321
 |
| Holocena kalendaro
 | 11560
 |
| Irana kalendaro
 | 938 – 939
 |
| Islama kalendaro
 | 967 – 968
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2220 (皇紀2220年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11560
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3893
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2103
 |

En la jaro **1560** post Kristo okazis interalie:

## Eventoj

* Karlo la 9-a (Francio) surtroniĝis.

## Naskiĝoj

* 7-a de aŭgusto: Erzsébet Báthory, grafino kaj amasmurdistino (m. 1614)
* 10-a de aŭgusto: Hieronymus Praetorius, germana komponisto (m. 1629)
* 13-a de decembro: Maximilien de Béthune, ministro de la franca reĝo Henriko la 4-a (m. 1641)
* Felice Anerio, itala komponisto (m. 1614)
* Ruggiero Giovannelli, itala komponisto (m. 1625)
* Melchior Vulpius, germana komponisto (proksima dato) (m. 1625)
* Johann Steffens, germana komponisto (proksima dato) (m. 1616)
* Robert Carey, angla nobelo (m. 1639)
* Anton Praetorius, germana teologo (m. 1613)

## Mortoj

* 12-a de septembro: Gustavo Vasa, reĝo de Svedio (n. 1496)
* 5-a de decembro: Francisko la 2-a, reĝo de Francio (n. 1544)
* Joachim du Bellay, franca poeto (n. 1522)
* Imagawa Yoshimoto, japana daimio (n. 1519)
# Johann Martin Mieding

| **Johann Martin Mieding** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 3-an de decembro 1725 (1725-12-03) en Erfurto
 |
| **Morto** | 27-an de januaro 1782 (1782-01-27) (56-jaraĝa) en Vajmaro
 |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | lignaĵisto   |
|  |

**Johann Martin MIEDING** (naskiĝinta la 3-an de decembro 1725 en Erfurto, mortinta la 27-an de januaro 1782 en Vajmaro) estis germana ĉarpentisto kaj scenaranĝisto.

## Vivo

memorŝtono por Mieding, sur la Jakoba tombejo en Vajmaro
Estante filo de lignaĵisto li lernoknabis en la patra ateliero; poste li translokiĝis Vajmaron kaj loĝis ĉe Herder-placo. Tre ŝatis lin Johann Wolfgang von Goethe por teatraj aranĝoj, eble ankaŭ pro lia modesteco. Mieding krome gastis ĉe la teatraj rondoj de ĉe Kastelo Tiefurt. En septembro 1768 li nuptis la vajmaraninon Johanna Dorothea Schreiber en la Dominikana preĝejo (Erfurto).

Okaze de la morto Goethe verkis elegion por li, kun la titolo *Auf Miedings Tod*. Ĝi estis citata en letero skribita dum la vojaĝo al Italujo. Krome en la komenco de la akto pri revo je Valpurga Nokto (de ĉe Faŭsto) teatrulo diras: *Heute ruhen wir einmal, Miedings wackre Söhne*. Sen Goethe la nomo de Mieding hodiaŭ apenaŭ estus konata!

Mieding estas ankaŭ kortega ĉarpentisto. En la citita elegio estas mencio ankaŭ pri la kortega ĉefekonomikisto Jacob Elkan kaj aludo pri la aktorino Corona Schröter. Ĝi aperis la unuan fojon je Gazeto de Tiefurt. Memkompreneble la elegio ne havas rektan kuntekston kun la funebraj ceremonioj por Mieding. Tre verŝajne neniu kortegano nek Goethe mem ĉeestis la entombigon de Mieding.

Mieding ankaŭ liveris la scenejan teknikon por la premiero de Die Fischerin. Li mem jam ne povis sekvi la okazigon.

## Honoroj

Kromelegie ekzistas ankaŭ alia videbla memorigilo por Mieding, nome sur la tombejo de Jakobo-kirko. Surstelee troviĝas ankaŭ tekstero el la goeta elegio; la aĵo fariĝis de la skulptisto Josef Heise. Ĉu temas ankaŭ pri la vera tomboloko de Mieding ne estas klare: Effi Biedrzynski pensas ke jes. La kontraŭon supozas Hannelore Henze kaj Doris-Annette Schmidt, ĉar en la 19-a jarcento la Jakoba tombejo estis malplenigita grandparte kaj la tombo de Mieding verŝajne troviĝis en la sudokcidenta ero de la tombejo.

## Eksteraj ligiloj

* elegia teksto
* etbiografio de Mieding
* Klaus Oettinger: *Trauer um einen guten Mann. Zu Goethes Gedicht „Auf Miedings Tod“.* Ĉe: Klaus-Jürgen Grundner: *Exzerpt und Prophetie: Gedenkschrift für Michael Landmann (1913–1984).* Königshausen & Neumann, 2001, p. 59 ss.
* Siegfried Seifert: *Der ‚gute Mann‘ und der ‚Staatsmann‘. Was hat der Weimarer Tischler Mieding mit der Erziehung eines ‚aufgeklärten Herrschers‘ zu tun?* Ĉe: Marina Moritz: *Goethe trifft den gemeinen Mann: Alltagswahrnehmungen eines Genies.* Böhlau, Köln/Weimar 1999, p. 84–93.
* Eva Horn: *Trauer schreiben: die Toten im Text der Goethezeit.* München 1998, p. 84, noto 154.

## Notoj
# Bibliofilio

**Bibliofilio** estas la emo al la libroj, ĉefe al originalaj, pli ĝustaj aŭ interesaj eldonoj pro iu ajn tialo, ekonomia, kultura aŭ simple persona valoro.

**Libroamanton** aŭ **libroamatoron**, kiu kolektas precipe rarajn aŭ luksajn librojn oni nomas **bibliofilo**. Tute malsamas de tio la libromanio. La libromaniulo akiras verkojn pro la famo de la presisto, la aĝo, la malofteco, la materialo - ne pro individua inklino kaj sen sindevigo legi ilin ĉiujn. Libromaniulo krima estis la ekz. la germana teologo Johann Georg Tinius.

## Literaturo

Szczurek, Kazimierz: "La bibliofilio". Ĉe: *Scienca revuo,* vol. 42, n-ro 158 (1991), pp. 27-53 online Arkivigite je 2017-09-12 per la retarkivo Wayback Machine

## Vidu ankaŭ

* aNobii
* Felix Epstein
* Włodzimierz Pfeiffer
* Biblioteko
* Libro
* Librokolektado

## Notoj
# János Kemény (aktoro)

| **János Kemény** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 30-an de novembro 1777 (1777-11-30) en nekonata valoro
 |
| **Morto** | 27-an de januaro 1850 (1850-01-27) (72-jaraĝa) en Baia Mare
 |
| **Tombo** | Tombejo Farkasrét, 7-1-7   |
| **Ŝtataneco** | Hungario   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | aktoro   |
|  |

**KEMÉNY János**  [pr. keme:nj] estis hungara aktoro naskiĝinta en 1778 kaj mortinta en Nagybánya la 27-an de januaro 1850.

## Kariero

Inter 1803 kaj 1806 János Kemény estis ano de la trupo de Koloĵvaro. En 1806 kun parto de trupo li elvenis Hungarujon. En jaroj 1807–1810 li estis aktoro kaj ekonomia gvidanto de la universitato de Peŝto. En 1811 li estis kune kun József Benke direktoro de la trupo. Li ludis en Komárom kaj Győr. Inter 1815 kaj 1819 li estis aktoro de Marosvásárhely, ekde 1819 ĝis 1830 de Koloĵvaro.

## El liaj roloj

* Jago (Shakespeare: Othello);
* Árvai (Soden–Dugonics A.: Bátori Mária);
* Loska (Andrád E.: Hóravilág Erdélyben);
* Evald (Raupach: Molnár és gyermeke).

## Fonto

* Magyar Színházművészeti Lexikon
# János Szabó (pentristo)

| **János Szabó** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Szabó János
 |
| **Naskiĝo** | 1784? en Székelyudvarhely (Transilvanio)
 |
| **Morto** | la 27-an de januaro 1851 en Marosvásárhely (Transilvanio)
 |
| **Ŝtataneco** | Hungario   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | pentristo   |
|  |

**János SZABÓ** [jAnoŝ sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó János** estis hungara pentristo.

János Szabó: Farkas Bolyai
János Szabó naskiĝis en 1784 aŭ en 1790 en Székelyudvarhely (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Odorheiu Secuiesc en Rumanio) kaj mortis la 27-an de januaro 1851 en Marosvásárhely (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Târgu Mureș en Rumanio).

## Kariero

János Szabó frekventis kalvinanan kolegion en Marosvásárhely, sed li neniam lernis pentroarton. Li pentradis en Transilvanio, Vieno kaj Bukareŝto. Li estis populara portretpentristo, tamen li neniam riĉiĝis. Lia mecenato estis Farkas Bolyai. Li havis litografian laborejon en reformita kolegio de Koloĵvaro. Li mortis malriĉa, liaj pentraĵoj plejparte malaperis.

## Elektitaj portretoj

* György Bánffy (guberniestro), Miklós Jósika, Miklós Wesselényi (politikisto, 1796–1850), Károly Szász (juristo), Domokos Teleki (politikisto)

## Lia disĉiplo

* Miklós Barabás

## Fontoj

* erdelyimuveszet.ro
* [1]
* [2] Arkivigite je 2018-08-25 per la retarkivo Wayback Machine
# Sándor Aranyosrákosi Székely

| **Sándor Aranyosrákosi Székely** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 13-an de septembro 1797 (1797-09-13) en Călușeri
 |
| **Morto** | 27-an de januaro 1854 (1854-01-27) (56-jaraĝa) en Sâncraiu de Mureș
 |
| **Tombo** | Tombejo Házsongárd, Kertek. Demeter kert   vd |
| **Lingvoj** | hungara vd |
| **Ŝtataneco** | Hungario   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | unitariisma pastro  historiisto  poeto  teologo   vd |
| Hungara palatino  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**ARANYOSRÁKOSI SZÉKELY Sándor** [aranjoŝra:koŝi se:kej] estis hungara verkisto, unitariisma episkopo naskita la 13-an de septembro 1797 kaj mortinta en Marosszentkirály la 27-an de januaro 1854.

## Biografio

En la jaro 1814 Aranyosrákosi Székely komencis pristudi teologion kaj juron en Kolozsvár. En 1816 li iĝis kunlaboranto de revuo Erdélyi Magyar Museum. Ekde 1820 li studis teologion en Vieno. Post du jaroj en 1822 li estis pastro kaj instruisto en Torda kaj en 1832 translokiĝis al unitariisma kolegio de Kolozsvár, kie li en 1836 fariĝis direktoro de la kolegio. Ekde 1838 li estis eklezidistrikta ĉefnotario kaj poste en 1843 vicepiskopo, ekde 1845 episkopo.

## Verkoj

* *Unitárius énekeskönyv* (Kolozsvár, 1837);
* *Az unitária vallás történetei Erdélyben* (Kolozsvár, 1839);
* *Erdélyország történetei* (Kolozsvár, 1845);
* *A székelyek Erdélyben* (Régi magy. Kvtár I. Bp., 1897).

## Literaturo

* Jakab Elek: A. Sz. S. (Figyelő, 1882). Kiss Ernő: A Zalán futása és A székelyek Erdélyben (Egyet. Phil. Közl. 1900).

## Fonto

* Magyar Életrajzi Lexikon
# Eŭklida geometrio

La kvin postulatoj de Eŭklido kaj la formulado de la kvina preferata hodiaŭ
Demonstro de la kvin konstruadoj bazaj per liniilo kaj cirkelo. supre la donitaĵoj kaj malsupre - la konstruo (ordo de agoj de maldekstre dekstren)
La **Eŭklida geometrio** estas la klasika geometrio, kiun une priskribis Eŭklido en sia verko *Elementoj* (en la 3-a jarcento antaŭ Kristo). Li kolektis la tutan tiaman matematikan scion de la grekoj. Hodiaŭ lia verko estas konata kiel la unua konata aksiomigado en la historio de matematiko. Komence geometrio estis uzata nur en surfaco kaj tri dimensia spaco kunligante ĝin kun fizika mondo, kiun ĝi devis priskribi. Do samtempe ĝi ne ebligis esplori aliajn geometriojn.

Aliro de Eŭklido fruktis neordinaran fenomenon de matematika kulturo de antikvaj grekoj, kaj ĉefe geometrio. Ili tre ŝatis pruvi geometriajn teoremojn per cirkelo kaj rektilo. Alidire ili desegnis cirklojn kaj rektojn kun en surfacaj konstruaĵoj kaj deziris pruvi. Tiaj hodiaŭ estas nomataj klasikaj konstruaĵoj. En 1833 oni pruvis, ke ĉiuj konstruaĵoj estas fareblaj uzante nur rektojn, se estas donita unu cirklo kun konata mezo (Teoremo de Poncelet–Steiner). Same oni povas fari la konstruaĵojn nur uzante cirkelon (Teoremo de Mohr–Mascheroni).

En ĉi tiu kunteksto, ekzistas distingoj, pro didaktikaj kialoj, inter la **ebena geometrio** (aŭ ebena inĝenierado), kiu traktas nur planajn korpojn, kiel triangulon kaj cirklon, kaj **spacan geometrion** (aŭ spacan inĝenieradon), kiu traktas tri-dimensiaj korpoj, kiel piramido, kubo kaj sfero.

## Aksiomoj de Eŭklido

Eŭklida geometrio (ankaŭ tradicie nomata sinteza geometrio), prezentata estas kiel aksiomaro. Kaj ĉiuj aliaj teoremoj devas elflui el aksiomoj.

En sia verko Eŭklido prezentis kvin aksiomojn pri surfaco (kiu nomiĝas tial eŭklida surfaco):

1. Ajnaj du punktoj povas kunligi per rekta segmento.
2. Ajna segmento povas plilongigi nebarite (por havi *rekton*).
3. Por ajna segmento oni povas fari cirklon kun mezo en unu fino de la segmento kaj kun radiuso, kiu egalas al longeco de ĝi.
4. Ĉiuj ortaj anguloj estas kongruaj.
5. Du rektoj, kiuj tranĉas la trian tiel, ke la sumo de iliaj anguloj je unu flanko estas malpli ol du ortoj, tranĉiĝas je ĉi tiu flanko.

Por geometrio en surfaco la kvina aksiomo a.n. *aksiomo de Eŭklido* aŭ *aksiomo de paraleleco* povas esprimi ankaŭ tiel:

„Tra punkto povas desegni nur unu rekton kiu ne estas disa kun alia rekto (kiu ne trairas la punkton)”.
La disvolviĝo de la geometrio de spaco postulas la koncepton de la ebeno, estas difinita de la fakto, ke tra tri punktoj, kiuj ne estas sur unu linio, pasas unu ebeno.

## Vidu ankaŭ

* Geometriaj formoj: triangulo - kvadrato - plurlatero - cirklo - parabolo - elipso - hiperbolo - konuso - kubo - kvarlatero - dudekedro - dekduedro - sfero
* David Hilbert
* Neeŭklidaj geometrioj
* Teoremo de Pitagoro
* Teoremo de Taleso
* Teoremo de Ĉeva
* Teoremo de Menelao
# Leo von Klenze

| **Leo von Klenze** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Leo von Klenze**  |
| **Naskiĝo** | 29-an de februaro 1784 (1784-02-29) en Schladen
 |
| **Morto** | 26-an de januaro 1864 (1864-01-26) (79-jaraĝa) en Munkeno
 |
| **Tombo** | Alter Südfriedhof (en)   ﻿ / ﻿ (mapo)  vd |
| **Etno** | germanoj vd |
| **Lingvoj** | germana vd |
| **Ŝtataneco** | Reĝlando Bavario   vd |
| Familio
 |
| **Patro** | Gotthelf Friedrich Klenze (mul)   vd |
| **Patrino** | Gertrud Josefa Theresia Meyer (mul)   vd |
| **Gefratoj** | Clemens August Carl Klenze  vd |
| **Edz(in)o** | Felicitas Blangini-Klenze (1813–)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | arkitekto  pentristo  verkisto   vd |
| **Laborkampo** | arkitekturo, pentrado kaj literaturo  vd |
| **Aktiva dum** | 1800–1864 vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | Cathedral Basilica of St. Dionysius the Areopagite ❦ Bavaria ❦ Propylaea vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1862)  Honora civitano de Munkeno
* (1853)  Maksimiliano-Ordeno
* (1852)  Reĝa Ora Medalo
* (1842)  honorary citizen of Regensburg (en)
* Pro la Merito pri la Sciencoj kaj Artoj

vd |

 |
|

|   Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Germana Arkeologia Instituto  Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj  Akademio de Belartoj de Francio   vd |

 |
|

|   Ekspoziciejoj |
| --- |
|  | Muzeo Städel, Muzeo J. Paul Getty, Nacia Galerio de Arto, Lenbachhaus (en) , Bavaria Ŝtata Pentraĵaro, Ermitejo, Gvidantomuzeo, Alte Nationalgalerie kaj Schack Collection (en)   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Leo von KLENZE** (1784-1864), novklasika germana arkitekto, pentristo de novklasikismo kaj verkisto. Lia frato estis la jurhistoriisto Clemens August Carl Klenze.

## Vivo

Li elstaris kiel arkitekto de la bavara nobelaro sub la regado de Ludoviko la 1-a. Aŭtoro de la Gliptoteko de Munkeno (1816-34), por kiu li inspiriĝis en la verkado de Durand. Li ankaŭ dizajnis Ruhmeshalle en la Theresienwiese, kie elstariĝas la majesta statuo de Bavaria, la Reĝa Rezidejo, Königsplatz. Aliaj elstaraj verkaĵoj de tiu ĉi kreivulo estis Kastelo Wilhelmshöhe en Kassel, Valhalo (monumento) apud Ratisbono, kaj Befreiungshalle en Kelheim.

La caro Nikolao la 1-a (Rusio) okaze de vizito al Bavario entuziasmiĝis pro sia verkaĵo kaj dungis lin por la konstruado de la Nova Ermitejo en Sankt-Peterburgo, kiu konkretiĝis inter 1839 kaj 1852.

Von Klenze estis elstara reprezentanto de la skolo kiu revivigis la grekan stilon en Eŭropo kaj oni eĉ dungis lin por la renovigado de Ateno mem, okaze de la alveno de la monarĥio de Otto la 1-a (Grekio).

## Vidu ankaŭ

*Napoleon in Portoferraio*, 1839
* Gliptoteko (Munkeno)

## Eksteraj ligiloj

* Informoj pri Leo von Klenze en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* ligiloj ĉe DDB
* verkoj ĉe Zeno.org
* biografio sur arkitektura informpaĝo
# Johann Rudolf Kutschker

| **Johann Rudolf Kutschker** |
| --- |
| **ĉefepiskopo de Vieno** |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Johann Rudolf Kutschker**  |
| **Naskiĝo** | 11-an de aprilo 1810 (1810-04-11) en Zátor
 |
| **Morto** | 27-an de januaro 1881 (1881-01-27) (70-jaraĝa) en Vieno
 |
| **Tombo** | Stefana Katedralo vd |
| **Religio** | katolika eklezio vd |
| **Lingvoj** | germana vd |
| **Ŝtataneco** | Cislajtio vd |
| **Alma mater** | universitato Palacký en Olomouc • Frintaneum vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | pedagogo • universitata instruisto • katolika sacerdoto • teologo • politikisto • katolika episkopo • pastro • morala teologo • katolika teologo vd |
| **Laborkampo** | teologio • morala teologio vd |
| **Aktiva en** | Olomouc vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

kardinalo Kutschker, en 1891; pentris Franz Rumpler
**Johann Rudolf KUTSCHKER** (naskiĝinta la 11-an de aprilo 1810 je Loučky, mortinta la 27-an de januaro 1881 en Vieno) estis aŭstra romkatolika kardinalo kaj ĉefepiskopo de Vieno.

Estante filo de teksisto li ekfrekventis en 1826 la liceon de Olomouc kaj en 1828 la universitato de Vieno. La sacerdota ordinacio estis en 1833, la doktoriĝo jaron pli malfrue. Inter 1835-52 li profesoris pri moralo ĉe la altlernejo de Olomouc, kun dekaneco en 1837 kaj rektoreco en 1843/44. Paralele li estis animzorganto, ĉefepiskopa sekretario kaj konsilisto konsistoria. Decidiga estis renkontiĝo en 1848 kun imperieestro Ferdinando, je Olomouc. En 1852, Kutscher do fariĝis kortega kaj hofburga pastro kaj ĉefprefekto de la Supera porpastra seminario Frintaneum je Vieno. Poste li promociiĝis kortega kapelano. Inter 1857 kaj 1876 li estis konsilisto de la Edukada ministerio kaj nomumiĝis en 1861 katedralpreposto de Sankta Stefano. La ĝenerala vikario por la viena ĉefepiskoplando sekvis en 1862, kiel ankaŭ titulara episkopeco de Carrhae kaj papa tronasistanteco.

En 1876 fariĝis li viena arkiepiskopo, en 1877 kardinalo. Estinte intima kunlaboranto de kardinalo Rauscher kaj estante fakulo pri kanona juro li ege gravis por la ellaboro de la konkordato de 1855. Dum liberalisma periodo li porparolis katolikecon de la eklezipolitika leĝaro. Por Kutschker ĉiam gravis harmonia kunvivo kun la ŝtato, post la fino de jozefismo. Li ankaŭ modernigis kaj plibonigis la episkopujan organon *Wiener Diözesanblatt* (en 1863). Fake publikigis li altvalorajn librojn kaj pri liturgio kaj la leĝaroj eklezia kaj geedziĝa.

## Fonto

Loidl, Franz: "Kutschker, Johann Rudolf *- ĉe:* Neue Deutsche Biographie, *13 (1982), p. 348*

## Eksteraj ligiloj

* stato de Kutschker ene de la katolika hierarkio
* listo de romkatolikaj kardinaloj - fare de Salvador Miranda (Florido)
# Jácome Martins Baggi de Araujo

| **Jácome Martins Baggi de Araujo** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-an de januaro 1912 (1912-01-27) (114-jaraĝa)
 |
| **Lingvoj** | Esperanto
 |
| **Ŝtataneco** | Brazilo   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
| Esperanto
 |
| **Esperantisto numero** | 4098
 |
|  |

**Jácome Martins BAGGI de ARAUJO** ('ĵakomj maR'tinz baĵi djara'uĵŭ) (naskiĝis la 24-an de oktobro 1848, mortis la 27-an de januaro 1912) estis la unua konata Esperantisto en Brazilo, supera juĝisto en Petropolo, Ŝtato Rio-de-Ĵanejro.

Li sciis pri Esperanto jam en 1896 per *Revue des Revues* de Parizo, skribis fine de 1897 al Louis de Beaufront, en Epernay, kaj ekhavis lernolibrojn kaj, tuj poste, estiĝis Esperantisto sub n-ro 4098, en la 18-a Adresaro de 1897.

Baggi Esperanton uzadis por sia korespondado kun fremdlandaj Esperantistoj kaj pri ĝi skribadis en la gazetaro. Li venigis al Esperanto alian brazilan pioniran esperantiston Antonio Caetano Coutinho, kiu poste esperantigis la „Unuaj lecionoj“ de Théophile Cart.

Baggi estis prezidanto kaj fondinto de la Petropolisa Esperanto-Grupo. Emerito ekde 1906 pro malsano, li restis aktiva varbanto ĝis la fino, same kiel lia filino Irani.

## Referencoj

*Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Baggi de Araujo *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*
# Rudolf Faltin

| **Rudolf Faltin** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 2-an de junio 1830 (1830-06-02) en Rigo
 |
| **Morto** | 27-an de januaro 1918 (1918-01-27) (87-jaraĝa) en Rigo
 |
| **Tombo** | Jelgava   |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Rusia Imperio   |
| **Alma mater** | Imperia universitato de Dorpat   |
| Familio
 |
| **Patro** | Johann Friedrich Leopold Faltin (en)   |
| **Patrino** | Juliane, geb. von Vietinghoff Faltin (en)   |
| **Frat(in)o** | Alexander Faltin  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | pastoro  misiisto  military chaplain (en)   pastro   |
|  |

**Ernst Karl Rudolf FALTIN** (\* naskiĝinta la 2-an de junio 1830 en Rigo, mortinta la 27-an de januaro 1918 samloke) estis grava protestantisma pastoro kaj misiisto.

## Vivo

Estante filo de bestokuracisto Johann Friedrich Leopold Faltin kaj de grafino Juliane Dorothea von Vietinghoff li studis inter 1852 kaj 1855 teologion ĉe Universitato de Tartu. Poste li laboris du jarojn ĝis 1858 kiel helpparoĥestro je Arĥangelsko en la evangelia komunumo antaŭ li ordinitis en 1859 en Rigo. Poste li iris al Kiŝinevo kie li transprenis multon da spiritaj taskoj. Li i.a. aktivis kiel armea animzorganto por la besarabiaj taĉmentoj. Paralele li estris la komunumaron de la besarabiaj germanoj en la mezo, okcidento kaj nordo de la lando. Li responsis pri diasporo longe disĵetita. Li ankaŭ estis pedagogo instruante religion ĉe gimnazio kiŝineva. En 1890 li iĝis preposto de la Unua sudrusia prepostejo de la Evangelia Eklezio kiu estis parto de la konsistorio de Sankt-Peterburgo. Sekve Faltin estis ĉefo de ĉiuj pastoroj aktivantaj en besarabiaj kaj ĥersonaj komunumoj. Li ankaŭ engaĝiĝis, kaj ne sen sukceso, konvertigado de judoj.

En 1903 li emeritiĝis enironte Rigon. Lia tombo troviĝas en Jelgava.

## Familio

Rudolf Faltin trifoje iĝis edzo:

* Luitgarde Erasmus (1828-1862): infanoj Rudolph († 1863), Betty, Luita (\* 1860) kaj Johannes (1862-1863)
* Adelaide Katharina Bernardazzi (1829-1887): filo Herrmann Immanuel (1864-1932)
* Mathilde Siering (\*1862)

Lia frato estis la juristo kaj reformema politikisto Alexander Faltin.

## Referencoj

## Literaturo

* Cornelia Schlarb: *Tradition im Wandel – Die evangelisch-lutherischen Gemeinden in Bessarabien 1814–1940*, Köln 2007, ISBN 978-3-412-18206-9, p. 36.

## Eksteraj ligiloj

* Album academicum der Kaiserlichen Universität Dorpat, Dorpat 1889