Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Japana imperia epoko

| **2026 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2026 *MMXXVI* |
| Ab urbe condita
 | 2779
 |
| Armena kalendaro
 | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 182 – 183
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1948 – 1949
 |
|  - *Kalijugo* | 5127 – 5128
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2570
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4662 / 4722 – 4663 / 4723 乙巳 – 丙午
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2018 – 2019
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 234 - 235 *CCXXXIV -CCXXXV* |
| Hebrea kalendaro
 | 5786 – 5787
 |
| Holocena kalendaro
 | 12026
 |
| Irana kalendaro
 | 1404 – 1405
 |
| Islama kalendaro
 | 1447 – 1448
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2686 (皇紀2686年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12026
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4359
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2569
 |

La **japana imperia jaro** (皇紀 *kōki*) estas epoka sistemo multe uzita en la Japana Imperio inter 1872 kaj 1945, sed malofte uzata depost la fino de la Dua Mondmilito. Ĝia unua jaro estas la jaro kiam la mita imperiestro Ĝimmu fondis Japanion, t.e. 660 a.K. laŭ la gregoria kalendaro. La jarnumeroj laŭ sistemo imperia populariĝis aparte ĉe naciismemaj japanoj, parte pro tio ke la jaroj havis pli altajn numerojn ol laŭ la kristana nombrado.

Pro ĝia jarcenteco, la jaro 2600 (gregorie 1940) estis aparte grava. Oni planis la somerajn Olimpikojn kaj Tokian Ekspozicion por tiu jaro, sed devis nuligi tiujn eventojn pro la milito en Ĉinio.

Post la Dua Mondmilito, Usono okupis Japanion kaj haltigis la oficialan uzadon de la jarnombrado Kōki. Nuntempe oni malofte uzas ĝin.
# Korea kalendaro

| Korea kalendaro
 |
| --- |
| **Lunsuna kalendaro**  |
| Lando*j* | Sud-Koreio • Nord-Koreio vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Korea Erao  vd |

 |
|  |

| **2026 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2026 *MMXXVI* |
| Ab urbe condita
 | 2779
 |
| Armena kalendaro
 | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 182 – 183
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1948 – 1949
 |
|  - *Kalijugo* | 5127 – 5128
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2570
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4662 / 4722 – 4663 / 4723 乙巳 – 丙午
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2018 – 2019
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 234 - 235 *CCXXXIV -CCXXXV* |
| Hebrea kalendaro
 | 5786 – 5787
 |
| Holocena kalendaro
 | 12026
 |
| Irana kalendaro
 | 1404 – 1405
 |
| Islama kalendaro
 | 1447 – 1448
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2686 (皇紀2686年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12026
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4359
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2569
 |

La **korea kalendaro** estas la tradicia lunsuna kalendaro de Koreujo. Datoj estas kalkulitaj de la meridiano de Koreujo, kaj koreaj kulturaj observoj kaj festivaloj estas bazitaj sur ĝi.

La Gregoria kalendaro estis adoptita en 1896, sed tradiciaj festaj tagoj kaj aĝo-kalkuloj por maljunuloj ofte restas bazita sur la malnova kalendaro. La plej granda festo en Koreujo estas la korea luna novjara tago — 설날 aŭ *Seolnal*.
# Tajlanda suna kalendaro

| **2026 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 2026 *MMXXVI* |
| Ab urbe condita
 | 2779
 |
| Armena kalendaro
 | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ
 |
| Bahaa kalendaro
 | 182 – 183
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1948 – 1949
 |
|  - *Kalijugo* | 5127 – 5128
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2570
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4662 / 4722 – 4663 / 4723 乙巳 – 丙午
 |
| Etiopa kalendaro
 | 2018 – 2019
 |
| Franca respublika kalendaro
 | 234 - 235 *CCXXXIV -CCXXXV* |
| Hebrea kalendaro
 | 5786 – 5787
 |
| Holocena kalendaro
 | 12026
 |
| Irana kalendaro
 | 1404 – 1405
 |
| Islama kalendaro
 | 1447 – 1448
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2686 (皇紀2686年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 12026
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 4359
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2569
 |

**Tajlanda suna kalendaro** estas uzata en tradicia kaj oficiala kuntekstoj en Tajlando, kvankam Okcidenta kalendaro estas uzata por komerco. Ĝi estis adoptita de la reĝo Chulalongkorn. Ĝi montras la kalendaron de la Budhismo kaj de la Kristanismo, sed inkludas ankaŭ la markojn de la ĉina kalendaro. La monatoj kaj tagoj estas distribuitaj kiel en OKcidento. La nomoj de la monatoj devenas el Hinduismo. La nomoj de la tagoj estas laŭ suno, luno kaj la kvin klasikaj planedoj.
# Sakuramachi

| **Sakuramachi桜町天皇** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **桜町天皇**  |
| **Naskonomo** | *persona nomo:* Teruhito (照仁)
 |
| **Naskiĝo** | 8-an de februaro 1720 (1720-02-08) en Kioto
 |
| **Morto** | 28-an de majo 1750 (1750-05-28) (30-jaraĝa) en Kioto
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | shoshin beriberi (en)   vd |
| **Tombo** | Tsukinowa no misasagi (月輪陵)
 |
| **Lingvoj** | japana vd |
| **Ŝtataneco** | Tokugava-ŝogunregistaro  Japanio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Imperiestra familio de Japanio vd |
| **Patro** | Nakamikado (en)   vd |
| **Patrino** | Konoe Hisako (近衛 尚子)
 |
| **Edz(in)o** | Imperiestrino Nijō Ieko (二条 舎子) Anekōji Sadako (姉小路 定子)
 |
| **Infanoj** | Go-Sakuramachi  ( Nijō Ieko (en) ) Momozono  ( Empress Dowager Kaimei (en) )  vd |
| **Parencoj** | Kyōgoku-no-miya Kinhito-shinnō (en)  (yūshi (en) ) Fushimi-no-miya Kunitada-shinnō (en)  (yūshi (en) ) Kan'in-no-miya Sukehito-shinnō (en)  (yūshi (en) ) Takatsukasa Sukehira (en)  (yūshi (en) ) Fushimi-no-miya Kuniyori-shinnō (en)  (yūshi (en) ) Sōnshin-hosshinnō (en)  (adoptita filo)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | suvereno   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | imperiestro de Japanio (1735–1747)  vd |

 |
| Imperiestro de Japanio  |
| **Dum** | 1735 - 1747
 |
| **Antaŭulo** | Nakamikado
 |
| **Sekvanto** | Momozono
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Sakuramachi** (桜町天皇, naskiĝis la 8-an de februaro 1720; mortis la 28-an de majo 1750) estis la 115-a Imperiestro de Japanio. Li regis de 1735 ĝis 1747. Du el liaj gefiloj regis post li: unue Imperiestro Momozono kaj poste lia filino Imperiestrino Go-Sakuramachi.
# Ĉina imperiestro

La imperiestro Kianlong kun kortga vesto.
La imperiestro (en ĉina: 皇帝, en pinĝina: huángdì) de Ĉinio estis kaj ministrestro kaj ŝtatestro de Ĉinio ekde la dinastio Qin, 221 a.K., ĝis la falo de la dinastio Qing en 1911. La ministrestroj antaŭaj al la dinastio Qin estis nomitaj *ŭang* (王 [wáng], «reĝo»). Antaŭ la unua imperiestro, Qin Shihuangdi, la karaktroj *huang* («dia reĝo») kaj *di* («saĝa reĝo») uzatis separate kaj neniam sinsekve (vidu artikolon Tri Suverenoj kaj Kvin Imperiestroj). Post la dinastio Han, *huangdi* mallongiĝis kiel *huang* aŭ *di*, perdante unu el la karaktroj separate aŭ la signifon kiun havis antaŭ la dinastio Qin.

## Referencoj kaj eksteraj ligiloj

* McGregor, James. *Entender China*. Ediciones Robinbook, 2009.
* Clements, Jonathan. *El primer Emperador de China*. Grupo Planeta Spain, 2011.
* Museo Oriental de Valladolid. China, una cultura milenaria.
# József Alvinczi

| **József Alvinczi** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 1-an de februaro 1735 (1735-02-01) en Vințu de Jos
 |
| **Morto** | 25-an de novembro 1810 (1810-11-25) (75-jaraĝa) en Buda
 |
| **Tombo** | Malnova tombejo de Budapeŝto, 17/1-1-40   |
| **Ŝtataneco** | Hungario   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | oficiro   |
|  |

**ALVINCZI József** barono (alvinci) estis hungara imperiestra generalo naskita en Alvinc la 1-an de februaro 1735 kaj mortinta en Buda la 25-an de novembro 1810.

## Biografio

József Alvinczi partoprenis en la sepjara milito (1756–63) kiel kapitano. Li ricevis en 1763 rangon de barono kaj de generalo, ĉar li kaptis la princon de Hessen. Pli poste li estis la hungara milita reĝa instruanto de Francisko la 1-a. En 1790 li gvidis la imperiestrajn milittrupojn venkintaj la revolucion de Belgujo. En 1792–93 li partoprenis en la militiro kontraŭ Francujo. En 1795 li estis ano de la kortega militkonsilantaro. Dum la militoj kontraŭ Napoleono en la batalo la 15-17-an de novembro 1796 ĉe Arcole kaj en batalo de Rivoli la 14-16-an de januaro 1797 li suferis gravajn malvenkojn. Sekve oni nomumis lin ĉefguberniestro de Hungarujo. En 1808 li iĝis ĉefgeneralo kaj prezidanto de la milita reformkomisiono.

## Fonto

* Magyar Életrajzi Lexikon
# Johann Krieger

| **Johann Krieger** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 28-an de decembro 1651 (1651-12-28) en Nurenbergo
 |
| **Morto** | 18-an de julio 1735 (1735-07-18) (83-jaraĝa) en Zittau
 |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio  Sankta Romia Imperio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | orgenisto  kantisto  Kortega kapelmajstro  dirigento  komponisto  muzikdirektoro   |
|  |

**Johann KRIEGER**, (baptita je la 1-a de januaro 1652 en Nurenbergo (do naskita supozeble je la 28-a de decembro 1651) – 18-a de julio 1735 en Zittau) estis germana komponisto.

Li estis la frato de Johann Philipp Krieger, je kiu li ricevis muzikan edukadon. En 1678 Johann Krieger iĝis kortegokapelestro en Greiz kaj ekde 1681 li estis muzikdirektoro kaj orgenisto en Zittau. Li estis alte ŝatata kiel orgenkomponisto i.a. de Händel.

## Verkoj

* *Musicalische Ergetzlichkeit* (Lieder, 3 Teile, 1684)
* *Sechs Musicalische Partien für Klavier* (1697)
* *Anmutige Clavier-Übung* (1699)
* Motetten und Messenteile

## Fontoj

* Artikolo pri Krieger, Johann, en Brockhaus-Riemann Musiklexikon)
# Šimon Brixi

| **Šimon Brixi** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 28-an de oktobro 1693 (1693-10-28) en Vlkava
 |
| **Morto** | 2-an de novembro 1735 (1735-11-02) (42-jaraĝa) en Prago
 |
| Familio
 |
| **Frat(in)o** | Jan Josef Brixi (en)   |
| **Infano** | František Xaver Brixi  |
| **Parencoj** | Jeroným Brixi (nevo)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | komponisto  orgenisto   |
|  |

**Šimon Brixi** (naskiĝis la 28-an de oktobro 1693 en Vlkava ĉe Nymburk, mortis la 2-an de novembro 1735 en Prago) estas ĉeĥa baroka komponisto.

Li estis patro de František Xaver Brixi, kiu estis konsiderata kiel unu el la plej elstaraj eŭropaj komponistoj de frua klasikismo.

Li agis kiel korusestro en la Preĝejo de Sankta Martin en Prago.

Lia komponista verkado estas dediĉita plejparte al spirita muziko, karakterizita per ofta alternado de homofoniaj kaj polifoniaj partoj (sub influo de A. Caldara) kaj efekta utiligado de blovinstrumentoj. Kiel unu el malmultaj aŭtoroj tiutempe li muzikigis ankaŭ ĉeĥajn tekstojn.

Pri amplekso de lia verkaro oni ne havas precizan imagon, ĉar liaj verkoj plej supozeble estis havaĵo de pragaj monaĥejoj kaj multaj el ili malaperis dum nuligado de preĝejoj.

Konserviĝis nur kelkaj negrandaj komponaĵoj, kiuj tamen estas ŝatata parto de repertuaro de multaj ĉeĥaj muzikensembloj (ekz. Magnificat, Offertorium solenne, Laetentur caeli).

Liaj verkoj estas aprezataj pro forta sonefiko, plena harmonieco kaj varmkoreco de la melodioj.

## Sondosieroj

* Magnificat – 1. Magnificat Arkivigite je 2007-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Magnificat – 2. Quia fecit Arkivigite je 2007-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Magnificat – 3. Quia respexit Arkivigite je 2007-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Graduale Pro Dominica Quinquagesimae proprium a moll - "Tu es Deus" (3:34)
# Alexander Mack

| **Alexander Mack** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 1-an de januaro 1679 (1679-01-01) en Schriesheim
 |
| **Morto** | 1-an de januaro 1735 (1735-01-01) (56-jaraĝa) en Germantown
 |
| **Tombo** | Pensilvanio   |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Loĝloko** | Schriesheim • Germantown • Frislando • Distrikto Siegen-Wittgenstein
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio  duklando Virtembergo   |
|  |
| Subskribo  |
| Familio
 |
| **Infanoj** | Sander Mack (en) , Johann Veltin Mack (mul)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | pastoro  muelisto  teologo   |
|  |

Eder en Schriesheim
**Alexander MACK** (naskiĝis en 1679 en Schriesheim, Germanio; mortis en 1735 en Germantown, Usono) estis germana pietisto.

Alexander Mack estis filo de riĉa muelisto de Schriesheim. Li edziĝis al Anna Margaret KLING, de alia muelista familio de Schriesheim. (Ankoraŭ hodiaŭ ekzistas granda muelista entrepreno *Kling-Malz* en Schriesheim.) Ĉar li havis privatan kaj tiam nelegalan religian kunvenon, li devis forkuri el Schriesheim al Schwarzenau, kie li fondis sendependan eklezion en la jaro 1708. Pro persekuto li kaj liaj anoj elmigris al Germantown. Lia nova eklezio estis pacifisma kaj similis al la menonita. Ĝia nomo estis germane *Kirche der Brüder* aŭ *Tunker,* angle *Dunker* aŭ *Dunkards.* Hodiaŭ *Brethren Church, Church of the Brethren, Fellowship of Grace Brethren Churches* kaj *Old German Baptist Brethren* kune kun pli ol 1.000 mil anoj opinias Alexander Mack sian fondinton.

## Eksteraj ligiloj

* Alexander MACK angle
* Alexander-Mack-Muzeo germane
# 15-a jarcento

◄ |
1-a jarmilo |
**2-a jarmilo**
| 3-a jarmilo

◄ |
13-a jarcento |
14-a jarcento |
**15-a jarcento**
| 16-a jarcento
| 17-a jarcento
| ►
1400-aj jaroj |
1410-aj jaroj |
1420-aj jaroj |
1430-aj jaroj |
1440-aj jaroj |
1450-aj jaroj |
1460-aj jaroj |
1470-aj jaroj |
1480-aj jaroj |
1490-aj jaroj

Mehmed II de Otomano, la islama konkero de Konstantinopolo kaj la falo de la Orientromia imperio. Diversaj historiistoj priskribas ĝin kiel la finon de la mezepoko.
La **15-a jarcento** (XV-a jarcento) komenciĝis la 1-an de januaro 1401 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1500.

| EtendiUnuopaj jaroj
 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405
 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410
 |
| 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415
 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420
 |
| 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425
 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430
 |
| 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435
 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440
 |
| 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445
 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450
 |
| 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455
 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460
 |
| 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465
 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470
 |
| 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475
 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480
 |
| 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485
 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490
 |
| 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495
 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500
 |

 |

## Vidu ankaŭ

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 15-a jarcento
# 1600-aj jaroj

La **1600-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1600 al 1609.

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1570-aj 1580-aj 1590-aj - **1600-aj** - 1610-aj 1620-aj 1630-aj
 |
| **Jaroj:** | 1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609
 |

## Eventoj

### Afriko

### Ameriko

### Eŭropo

* Malvarmiĝo malhelpas la kreskado de grenoj en Suomi (*aŭ Finnlando*).
* Komence de la 17-a jarcento, Amsterdamo anstataŭigas Ĝenovo kiel poluso de monda ekonomiko (laŭ Fernand Braudel).

#### Arto kaj kulturoj

* la hispana verkisto Miguel de Cervantes aperigas en 1605 la unuan parton de sia ĉefverko  *El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha*.
* La franca verkisto Honoré d'Urfé publikigas en 1607 la komencon de sia ĉefa verko *L'Astrée*, longa romano kiu grave influos la galantan moralon de la 17-a jarcento kaj anoncas la Preciozecon.

## Gravaj personoj

### Ŝtatestroj

#### Azio

#### Eŭropo

* Sigismondo la 3-a Vasa reĝas kiel Sigismondo la 3-a en Pollando (1587 – 1632)
* Henriko la 4-a de Francio (1582 - 1610) kaj de Navaro (1572 - 1610)
* Filipo la 3-a de Hispanio (1598 - 1621)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

## Malkovroj

* En Madagaskaro, formortis la Vorompatrao au *Elefantbirdo* (Æpyornis)
# 1610-aj jaroj

La **1610-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1610 al 1619.

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1580-aj 1590-aj 1600-aj - **1610-aj** - 1620-aj 1630-aj 1640-aj
 |
| **Jaroj:** | 1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619
 |

## Eventoj

### Afriko

### Ameriko

### Eŭropo

* La francoj kaj la nederlandanoj fondas komercajn establaĵojn en Senegalo kaj sur la "*Ora-Bordo*" (nuna Ganao).
* 1618: Komenco de la Tridekjara milito (1618 - 1648)

#### Arto kaj kulturoj

## Gravaj personoj

### Ŝtatestroj

#### Azio

#### Eŭropo

* Sigismondo la 3-a Vasa reĝas kiel Sigismondo la 3-a en Pollando (1587 – 1632)
* Filipo la 3-a de Hispanio (1598 - 1621)
* Ludoviko la 13-a de Francio kaj Navaro (1610 - 1643).
* Filipo la 3-a de Hispanio, ankaŭ nomata Filipo la 2-a de Portugalio (1598 - 1621)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

* Henriko la 4-a estas murdita far'de François Ravaillac 14-a de majo 1610 en Parizo (Francio)

## Malkovroj

* 7-a de januaro 1610, Galilejo malkovras kvar satelitojn de Jupitero.
# 1620-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1590-aj 1600-aj 1610-aj - **1620-aj** - 1630-aj 1640-aj 1650-aj
 |
| **Jaroj:** | 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629
 |

1620s decade montage
La **1620-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1620 al 1629.

## Eventoj

### Afriko

En Alĝero, la barbareskaj piratoj kolektas siajn kaptaĵoj. Miloj da malliberuloj estas venditaj kiel sklavoj aŭ kontraŭ elaĉeta mono

### Ameriko

Anglaj puritanistoj alvenas en Amerikon kaj tie fondas la unuan kolonion en la estonta Usono.

### Eŭropo

Daŭrigo de la Tridekjara milito (1618 - 1648).

#### Arto kaj kulturoj

## Gravaj personoj

### Ŝtatestroj

#### Azio

Japanio, 10-a de septembro 1622, kvindek sek kristanoj estas mortigitaj. La malamo de Japanio kontraŭ la Kristanismo kreskas kaj kondukos al fermo de la lando.

#### Eŭropo

* Sigismondo la 3-a Vasa reĝas kiel Sigismondo la 3-a en Pollando (1587 – 1632)
* Ludoviko la 13-a de Francio kaj Navaro (1610 - 1643).
* Kristiano la 4-a de Danio kaj Norvegio (1588 - 1648)

### Aliaj eminentuloj

## Mortintoj

* Ŭan Li, (18-an de aŭgusto 1620)
* Filipo la 3-a de Hispanio (31-a de marto 1621).
* Gregorio la 15-a (8-a de julio 1623)
* Jakobo la 1-a de Anglio (27-a de marto 1625)
* Francis Bacon (9-a de aprilo 1626)

## Malkovroj
# 1630-aj jaroj

La **1630-aj jaroj** estas la jardeko de jaroj 1630 al 1639.

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1600-aj 1610-aj 1620-aj - **1630-aj** - 1640-aj 1650-aj 1660-aj
 |
| **Jaroj:** | 1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639
 |

## Eventoj

### Afriko

### Ameriko

### Eŭropo

* En Nederlando, spekulacio pri tulipoj. La prezo de tulipaj bulboj, post senmezura kresko, abrupte kolapsas.
* Svedio enmiksiĝas en la Tridekjaran militon. Ankaŭ Francio ekpartoprenas en tiu milito: Richelieu deklaras militon al Hispanio en 1635
* La persekuto fare de Karlo la 1-a trudas milojn da puritanismoj ekziliĝi en Amerikon.

#### Arto kaj kulturoj

* Prezento de "*Le Cid*" de Pierre Corneille.
* Proceso de Galilejo, 12-a de aprilo - 22-a de junio 1633

## Gravaj personoj

### Ŝtatestroj

#### Azio

#### Eŭropo

* Filipo la 4-a de Hispanio (1621 - 1665)
* Karlo la 1-a de Anglio (1625 - 1649)
* Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio (1611 - 1632)
* Kristina de Svedio (1632 - 1654), filino de Gustavo la 2-a Adolfo
* Sigismondo la 3-a Vasa reĝas kiel Sigismondo la 3-a en Pollando (1587 – 1632)
* Ludoviko la 13-a de Francio kaj Navaro (1610 - 1643).
* Kristiano la 4-a de Danio kaj Norvegio (1588 - 1648)
* Ferdinando la 2-a de la Sankta Romia Imperio (1619 - 1637)

### Aliaj eminentuloj

* Pierre Corneille
* Armand Jean du Plessis de Richelieu
* Galilejo
* René Descartes
* Urbano la 8-a

## Naskiĝintoj

* Jean-Baptiste Lully, 28-a de novembro 1632
* Johannes Vermeer, 31-a de oktobro 1632
* Vauban, 15-a de majo 1633
* Françoise d'Aubigné, markizino de Maintenon, 27-a de novembro 1635
* Jean Racine, 22-a de decembro 1639

## Mortintoj

* Johano Keplero, 15-a de novembro 1630
* Sigismondo la 3-a Vasa, 19-a de aprilo 1632
* Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio, 16-a de novembro 1632 (aŭ la 6-a, laŭ la julia kalendaro)
* Ferdinando la 2-a, 15-a de februaro 1637
* Pierre Vernier, 14-a de septembro 1637
* Pieter Bruegel la malpliaĝa, 10-a de oktobro 1636
* Tommaso Campanella, 22-a de majo 1639

## Malkovroj
# 1660-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1630-aj 1640-aj 1650-aj - **1660-aj** - 1670-aj 1680-aj 1690-aj
 |
| **Jaroj:** | 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669
 |

La **1660-aj jaroj** estis la sepa jardeko de la 17-a jarcento.

## Gravaj okazaĵoj

* Samuel Pepys komencis sian faman taglibron en 1660, kaj devis ĉesi ĝin en 1669 pro malfortiĝantaj okuloj.
* La Franca Kompanio de Orientaj Hindioj estis fondita en 1664.
* Aperis la granda pesto de Londono en 1665.
* 1666 : la granda incendio de Londono detruis la plej grandan parton de la londona City.

## Gravaj personoj

### Regantoj kaj Ŝtatestroj

#### Afriko

sultano Rachid de Maroko (1666 - 1672).
# 1650-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1620-aj 1630-aj 1640-aj - **1650-aj** - 1660-aj 1670-aj 1680-aj
 |
| **Jaroj:** | 1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659
 |

## Eventoj kaj okazoj

* Fondo de Bamako (dato nepreciza)
* Komenco de la klasika Maoria epoko en insulo Nov-Zelando
* Establo de Kvakerismo
* La Francoj instaliĝas en Cayenne
* Fondo de Kaburbo en Sudafriko de la Nederlanda Kompanio de Orientaj Indioj
* La unua konata ĉeko estas skribita.
* Incendio de Meireki en Edo (moderne Tokio), Japanio detruis la urbon kaj mortigas pli ol 100.000 homojn
* Christiaan Huygens malkovris plurajn astrojn, inkluzivantajn Titanon.

## Gravaj personoj

* Reĝo Frederiko la 3-a de Danio (1648 - 1670).
* Reĝo Ludoviko la 14-a de Francio (1643 - 1715).
	+ Jules Mazarin, kardinalo kaj ties ĉefministro
* Oliver Cromwell, Lord-protektanto de Anglio, Skotlando, kaj Irlando (1653 - 1658)
* Richard Cromwell, Lord-protektanto de Anglio, Skotlando, kaj Irlando (1658 - 1659)
* Ferdinando la 3-a, Imperiestro de la Sankta Romia Imperio (1637 - 1657).
* Leopoldo la 1-a, Imperiestro de la Sankta Romia Imperio (1658 - 1705).
* Reĝo Filipo la 4-a de Hispanio (1621 - 1665).
* Go-Komjo, imperiestro de Japanio (1643 - 1654)
* Go-Sai, imperiestro de Japanio (1655 - 1663)
* Caro Aleksej Miĥajloviĉ aŭ Aleksej la 1-a de Rusio (1645 - 1676).
* Alfonso la 4-a de Portugalio (1656 - 1667).
* Kristina de Svedio (1632 - 1654).
* Karolo la 10-a Gustavo de Svedio (1654 - 1660)