Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Geedzoj

| Geedzoj
 |
| --- |
|  |
| **boparenco**  |
| **signifa aliulo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | edzo edzino neduuma geedzo kunvivanta edzino/edzo  vd |

 |
|  |

Geedzoj dum la tago de geedziĝo, ĉirkaŭitaj de parencoj.
**Geedzoj** estas personoj laŭleĝe ligitaj por kunvivado kaj fondo de familio. Viron en tia rilato oni nomas *edzo* kaj virinon en tia rilato oni nomas *edzino*. Malsamseksan paron oni nomas *geedzoj* (t.e. edzo kaj edzino), viran paron oni nomas *edzoj* kaj inan paron oni nomas *edzinoj*.

Tradicie en Esperanto ne ekzistas esprimo por ununombre kaj seksneŭtrale nomi personon en tia rilato. Estas uzataj la vortoj *geedzo* kaj *spozo*, sed kelkaj parolantoj konsideras la unuan el tiuj formoj kontraŭfundamenta kaj la duan (same kiel multajn aliajn proponitajn neologismojn) evitinda.

En la abrahamaj religioj (islamo, judaismo, kristanismo) kaj aliaj tradiciaj kulturoj estas permesitaj nur ligoj inter viroj kaj virinoj. Sed nun en kelkaj regnoj tiaj ligoj estas oficiale agnoskataj ankaŭ inter personoj de ajnaj seksoj, inkluzive neduumulojn.

## Infanoj

Kvankam en okcidentaj landoj geedzoj kelkfoje elektas ne havi infanojn, tia elekto ne estas akceptita en iuj partoj de la mondo. En kelkaj kulturoj kaj religioj, geedzeco postulas la devon havi infanojn. Ekzemple en norda Ganao la pago al la familio de la novedzo indikas, ke la virino devas naski infanojn, kaj virinoj kiuj uzas kontraŭkoncipon estas je risko je minacoj kaj devigoj.

## Elektado

Estas multaj manieroj elekti personon, kiuj varias tra la mondo, ekzemple ama geedzeco, aranĝita geedzeco kaj devigita geedzeco. La lasta estas en iuj jurisdikcioj nuligebla. Devige geedzigi iun estas ankaŭ krimo en kelkaj landoj.

## Mistraktado

Geedzoj estas sufiĉe ofte mistraktataj per anima aŭ korpa perforto, kun senbazaj kulpigoj je malfideleco, adulto, kaj tiel plu. Tiaj mistraktoj povas fine kaŭzi divorcon.

## Proverboj

Ekzistas pluraj (11 pri edzo kaj 23 pri edzino, kaj nur 2 pri geedzoj) proverboj pri geedzoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Edzo kaj edzino — ĉiela difino. **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Edzo kaj edzino estas nur unu. **”** |

 |

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Edzo edzinon laŭdas, edzino edzon aplaŭdas. **”** |

 |

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco. **”** |

 |

## Vidu ankaŭ

* Amantino
* Divorco
* Fraŭlo, fraŭlino
* Geedzeco
* Gefianĉeco
* Hejma partnereco
* Kongresedzino
* Koramiko
* Nupto
* Vidveco

## Referencoj
# Skisaltado

| Skisaltado
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **speco de sporto** |
| **Nordia skiado • olimpika sporto** |
| Fakoj
 |
|  |
| Kulminaj konkursoj
 |
| Internacia federacio
 |
| Rilataj paĝoj
 |
| Kategorio:Sporto
 |
|  |

Skisaltanto en Kalgario, Kanado
Kamil Stoch dum skisalto en Zakopane
**Skisaltado** estas sporto el la grupo de nordia skiado, kiu oficialas ekzemple dum la Vintraj Olimpiaj Ludoj: Sportistoj sur du skioj fikse ligitaj al la du ŝuoj subenglitas krutan neĝokovritan deklivan ebenaĵon, kiu fine maldekliviĝas kaj eĉ iom altiĝas, antaŭ ol finiĝi, tial ke la rapidiĝinta sportisto flugas tra la aero kaj provas laŭeble foren salti, antaŭ ol resurteriĝi sur pli larĝa neĝokovrita dekliva ebenaĵo, kiu laŭgrade maldekliviĝas por bremsi la sportiston. Spektantoj amasiĝas ĉirkaŭ la areo de la supozata surteriĝo, por spekti la spektaklan flugon kaj ĝian espereble senakcidentan finon. Skisalto kalkuliĝas laŭ sia distanco de la ekflugopunkto, se la skianto sukcesas surteriĝi sen tuŝi la grundon per io alia ol la du skioj.

La skisaltejo Holmenkollen apud Oslo en Norvegio
Kiel ĉiuj sportoj el la grupo de nordia skiado, ankaŭ la skisaltado unuafoje konkurse praktikiĝis en Norvegio. Ĝi estas sendependa sporto, sed ankaŭ - kune kun skikurado estas parto de la sporto nordia kombino.

La unua signifa jara konkurso pri skisaltado okazis dum la jaro 1879 sur la monto *Husebybakken* en Oslo (Norvegio). Ekde la jaro 1892 la jara konkurso transloĝis al nova skisaltejo sur la najbara monto Holmenkollen, kiu ĝis hodiaŭ estas la pilgrimejo de la nordia skiado kaj kies konkursoj pri skrisaltado daŭre estas inter la plej prestiĝaj de la mondo. Konkurso pri skisaltado ekde la unuaj Vintraj Olimpiaj Ludoj de la jaro 1924 estas inter la olimpiaj sportaj sportoj.

## Famaj skisaltejoj

## Famaj skikonkursoj

* *Internationale Vierschanzentournee* de Oberstdorf, Garmisch-Partenkirchen, Innsbruck kaj Bischofshofen.
# Prezidanta baloto de 2018 en Ĉeĥio

Flago de prezidanto de la Ĉeĥa respubliko
**Prezidanta baloto de 2018 en Ĉeĥio** okazis vendrede kaj sabate la 12-an kaj la 13-an de januaro 2018, la dua raŭndo okazis du semajnojn poste la 26-an kaj la 2-an de januaro. La ofico de la ĝisnuna prezidanto de Ĉeĥio, Miloš Zeman, finiĝos la 7-an de marto 2018. Temas pri la dua rekta baloto de prezidanto de Ĉeĥio, ĉar la antaŭajn prezidantojn elektis la parlamento.

El submetitaj aliĝiloj valide kandidatiĝis por la baloto 9 personoj, kiuj deklaris plenumi la necesan kondiĉon: subteno de minimuma nombro de parlamentanoj aŭ petskribo kun subskriboj de almenaŭ 50.000 balotontoj.

## Rezultoj

En la unua raŭndo, en kiu voĉdonis 61,92 % da rajtigitaj voĉdonantoj, la plej altajn kvantojn da voĉoj ricevis Miloš Zeman (38,56 %) kaj Jiří Drahoš (26,60 %), kiuj avancis en la duan raŭndon.

| Numero
 | Kandidato
 | Nombro de voĉoj
 | Nombro de voĉoj en %
 | Vicordo
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Mirek Topolánek
 | 221 689
 | 4,30 %
 | 6.
 |
| 2
 | Michal Horáček
 | 472 643
 | 9,18 %
 | 4.
 |
| 3
 | Pavel Fischer
 | 526 694
 | 10,23 %
 | 3.
 |
| 4
 | Jiří Hynek
 | 63 348
 | 1,23 %
 | 7.
 |
| 5
 | Petr Hannig
 | 29 228
 | 0,56 %
 | 8.
 |
| 6
 | Vratislav Kulhánek
 | 24 442
 | 0,47 %
 | 9.
 |
| 7
 | **Miloš Zeman** | 1 985 547
 | 38,56 %
 | **1.** |
| 8
 | Marek Hilšer
 | 454 949
 | 8,83 %
 | 5.
 |
| 9
 | **Jiří Drahoš** | 1 369 601
 | 26,60 %
 | **2.** |

### Dua raŭndo

En la dua raŭndo voĉdonis 5 554 596 rajtigitaj voĉdonantoj. Laŭ rezultoj gajnis Miloš Zeman.

| Numero
 | Kandidato
 | Nombro de voĉoj
 | Nombro de voĉoj en %
 | Vicordo
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 7
 | **Miloš Zeman** | 2 853 390
 | 51,36 %
 | **1.** |
| 9
 | Jiří Drahoš
 | 2 701 206
 | 48,63 %
 | 2.
 |

## Referencoj

### Vidu ankaŭ

* Listo de prezidantoj de Ĉeĥio
* Ĉeĥio
* Václav Klaus

## Eksteraj ligiloj

* Prezidanta baloto ĉe volby.cz, la oficiala paĝo funkciigata de la Ĉeĥa statistika oficejo
# Xiomara Castro

Ĉi tiu artikolo uzas la nomajn kutimojn de Honduro. La patra familia nomo estas *Castro*  kaj la edza familia nomo estas *Zelaya*.

| **Xiomara Castro** |
| --- |
| **Prezidanto de Honduro** |
|  |
| **Antaŭulo** | Ralph Gonsalves vd |
|  |
| Persona informo
 |
| **Xiomara Castro**  |
| **Naskonomo** | Iris Xiomara Castro Sarmiento |
| **Naskiĝo** | 30-an de septembro 1959 (1959-09-30) (66-jaraĝa) en Tegucigalpo,  Honduro |
| **Lingvoj** | Hondura hispana lingvo vd |
| **Loĝloko** | Tegucigalpo • Catacamas vd |
| **Ŝtataneco** | Honduro   vd |
| **Partio** | Libero kaj Refondo (2011–) Partio Liberala de Honduro (2005–2009)  vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Manuel Zelaya (1976–)  vd |
| **Infanoj** | Xiomara Zelaya, Héctor Zelaya Castro  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | virina manaĝero  politikisto   vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Prezidento de Honduro (2022–2026) First Lady of Honduras (en)  (2006–2009)  vd |

 |
| Prezidanto de Honduro  |
| **Dum** | ekde januaro 2022
 |
| **Antaŭulo** | Juan Orlando Hernández
 |
| **Sekvanto** | Nasry Asfura
 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Iris Xiomara CASTRO de Zelaya** aŭ simple **Xiomara Castro** (naskiĝis la 30-an de septembro 1959, do nun 66-jara) estas hondura politikisto, nuna prezidento de la Respubliko. Ŝi estas la edzino de la iama perpuĉe eksigita prezidento Manuel Zelaya.

## Vivo kaj kariero

Ŝi kandidatis en la hondura prezidanta baloto de novembro 2013, reprezentante la maldekstran politikan partion *Libertad y Refundación* ("libereco kaj refondiĝo"). La edzino de la detronigita iama prezidento de Honduro estis ĉefo de la movado rezistanta kontraŭ la nacia puĉo de 2009, kiu antaŭtempe elpelis ŝian edzon el la potenco. La 24-an de novembro 2013 oficiale proklamiĝis balota venkinto Juan Orlando Hernández, kiu estis elektita prezidento. La voĉdonado estis kontestita kaj Xiomara Castro ricevis la duan plej grandan nombron de voĉdonoj kaj ne akceptis la rezulton.

La situacio ripetiĝis en 2017, kiam Hernández estis konteste reelektita prezidento.

## Balotado de 2021

Nova balotado okazis la 28an de Novembro 2021 kun partopreno de 68 %, kio en la lasta epoko estis tre alta proporcio en la lando. Malrapida kalkulado montris venkon de Xiomara Castro super la dekstrema kandidato nome Nasry Asfura, implikita en kazoj de korupto kaj drogokomercado, post 12 jaroj de dekstrema regado kaj politika krizo. En sia programo ŝi proponis laŭleĝigon de aborto en plej necesaj kazoj, Konstitucifaran Asembleon, kio postulos ampleksan majoritaton, ekonomian apogon al malgrandaj entreprenoj kaj junuloj, kaj aliron al la grupo de hispanamerikaj maldekstraj organizoj.

En la 27-a de januaro 2022 Xiomara Castro estis nomumita prezidanto de Honduro, nome unua virino kiu atingas tiun postenon.

## Referencoj
# 1242

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1210-aj jaroj |
1220-aj jaroj |
1230-aj jaroj |
**1240-aj jaroj**
| 1250-aj jaroj
| 1260-aj jaroj
| 1270-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1238 |
1239 |
1240 |
1241 |
**1242**
| 1243
| 1244
| 1245
| 1246
| ►
| ►►

| **1242 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1242 *MCCXLII* |
| Ab urbe condita
 | 1995
 |
| Armena kalendaro
 | 691 ԹՎ ՈՂԱ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -602 – -601
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1297 – 1298
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1164 – 1165
 |
|  - *Kalijugo* | 4343 – 4344
 |
| Budhisma kalendaro
 | 1786
 |
| Ĉina kalendaro
 | 3878 / 3938 – 3879 / 3939 辛丑 – 壬寅
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1234 – 1235
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -550 - -549
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5002 – 5003
 |
| Holocena kalendaro
 | 11242
 |
| Irana kalendaro
 | 620 – 621
 |
| Islama kalendaro
 | 639 – 640
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1902 (皇紀1902年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11242
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3575
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 1785
 |

En la jaro **1242** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Go-Saga iĝis imperiestro de Japanio

## Unuaj dokumentaj mencioj

* Galmiz *Chalmitis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Hausen ĉe Albis kiel *Huson* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
* Leissigen kiel *Lensengue* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Niederwil kiel *Wile* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Rothrist en Kantono Argovio en Svislando).
* Moosseedorf kiel *Sedorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Schmitten kiel *Schmitton* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
* Zugo kiel *Zug* (hodiaŭ ĉefurbo de la samnoma kantono en Svislando).

## Naskiĝoj

* 27-a de januaro: Margareta de Hungario, hungara katolika sanktulino (m. 1271)

## Mortoj

* Juntoku imperiestro de Japanio
* Shijo imperiestro de Japanio
# 1271

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
12-a jarcento |
**13-a jarcento**
| 14-a jarcento
| ►

◄ |
1240-aj jaroj |
1250-aj jaroj |
1260-aj jaroj |
**1270-aj jaroj**
| 1280-aj jaroj
| 1290-aj jaroj
| 1300-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1267 |
1268 |
1269 |
1270 |
**1271**
| 1272
| 1273
| 1274
| 1275
| ►
| ►►

| **1271 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1271 *MCCLXXI* |
| Ab urbe condita
 | 2024
 |
| Armena kalendaro
 | 720 ԹՎ ՉԻ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -573 – -572
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1326 – 1327
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1193 – 1194
 |
|  - *Kalijugo* | 4372 – 4373
 |
| Budhisma kalendaro
 | 1815
 |
| Ĉina kalendaro
 | 3907 / 3967 – 3908 / 3968 庚午 – 辛未
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1263 – 1264
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -521 - -520
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5031 – 5032
 |
| Holocena kalendaro
 | 11271
 |
| Irana kalendaro
 | 649 – 650
 |
| Islama kalendaro
 | 669 – 670
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 1931 (皇紀1931年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11271
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3604
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 1814
 |

En la jaro **1271** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* Ĉinio : Pekino : Jŭan-dinastio komencas konstrui novan ĉefurbon Dadu.
* Komenco de vojaĝo de Marko Polo al Ĉinio.
* Presitaj unuaj krejcerojn.
* Gregorio la 10-a iĝis papo.

## Unuaj dokumentaj mencioj

* Lüscherz kiel *Luschiers* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Skřipov (hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).

## Naskiĝoj

* 27-a de septembro: Venceslao la 2-a, reĝo de Bohemio kaj Pollando (m. 1305)

## Mortoj

* 18-a de januaro: Margareta de Hungario, hungara katolika sanktulino (n. 1242)
* 28-a de januaro: Izabela de Aragono, reĝino de Francio (n. 1247)
# Anna Caterina Gonzaga

| **Anna Caterina Gonzaga** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 17-an de januaro 1566 (1566-01-17) en Mantuo
 |
| **Morto** | 3-an de aŭgusto 1621 (1621-08-03) (55-jaraĝa) en Innsbruck
 |
| **Tombo** | Innsbruck   vd |
| **Religio** | katolikismo vd |
| Familio
 |
| **Dinastio** | House of Gonzaga vd |
| **Patro** | Guglielmo Gonzaga (en)   vd |
| **Patrino** | Archduchess Eleanor of Austria (en)   vd |
| **Gefratoj** | Vincenzo Gonzaga kaj Margherita Gonzaga, Duchess of Ferrara (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Ferdinando la 2-a (1582 (Gregoria)–)  vd |
| **Infanoj** | Anno de Tirolo, Sankta Romia Imperiestrino, Maria, Arkidukino de Aŭstrio, Anna Eleonore von Habsburg (en)   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | aristokrato   vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Anna Caterina GONZAGA**, princino de Mantuo kaj Monferrato (naskiĝinta la 27-an de januaro 1566 en Mantuo, mortinta la 3-an de aŭgusto 1621 en Insbruko) estis la edzino de la tirola arkiduko Ferdinando la 2-a. Patro ŝia estis la reganta duko Guglielmo Gonzaga, kiu lojalas al la imperiestro.

Anna Caterina Gonzaga
Ĝuante humanisman edukadon, la nepino de imperiestro Ferdinando la 1-a. En la 1.5.1582 ŝi estis edzinigita, danke al perado de la onklino Magdaleno de Aŭstrio. Havante 16 jarojn ŝi edzigis la duan fojon la la 52-jaraĝan onklon Ferdinando, kies unua geedzeco estis morganata, kun Philippine Welser. Ĉe la geedza ceremonio anstataŭis la arkidukon la nevo Ferdinando de Bavario.
Iliaj tri infanoj estis Anna Eleonore (1583–1584), Maria (1584–1649) kaj Anna (1585–1618; ŝi iĝis edzino de imperiestro Matiaso.

Anna Caterina fondis plurajn klostrojn. Post la forpaso de la edzo (13 jarojn post la geedziĝo) ŝi iĝis klaranino en Insbruko ĉe *Regelhaus*, kiel ano de tria ordeno. Ŝia tombo troviĝas en la insbruka preĝejo de la Servistoj de Mario. Beatiga proceduro komencita en 1693 en Brixen neniam estis finita.

## Eksteraj ligiloj

artikolo ĉe BLKÖ

* geneall.net

## Notoj
# Klemento la 9-a

Papo

| **Klemento la 9-a** |
| --- |
| 238-a papo de la katolika eklezio
 |
|  |
| **Naskonomo** | Giulio Rospigliosi
 |
| **Pontifiko** | de 20-a de junio 1667
 |
|  | ĝis 9-a de decembro 1669
 |
| **Antaŭulo** | Aleksandro la 7-a
 |
| **Sekvanto** | Klemento la 10-a
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 28-a de januaro 1600 en Pistoia, Grandduklando de Toskanio
 |
| **Morto** | 9-a de decembro 1669 en Romo, Papa Ŝtato
 |
| **Mortokialo** | cerbovaskula malsano [#]
 |
| **Tombo** | Tomb of Clement IX [#]
 |
| **Alma mater** | Universitato de Pizo [#]
 |
| **Lingvoj** | itala lingvo [#]
 |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Girolamo Rospigliosi, Gonfaloniere [#]
 |
| **Patrino** | Maddalena Caterina Rospigliosi [#]
 |
| **Gefratoj** | Camillo Domenico Rospigliosi [#]
 |
| [#]
 | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Klemento la 9-a** (latine *Clemens Nonus*, naskonome *Giulio Rospigliosi*) estis papo de la katolika eklezio, elektita en la jaro 1667. Li oficis ĝis sia morto la 9-an de decembro 1669, dum ekzakte 2 jaroj, 5 monatoj kaj 20 tagoj. Sume temis pri la 238-a papo.
# Nicolas Fouquet

| **Nicolas Fouquet** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-an de januaro 1615 (1615-01-27) en Parizo,  Reĝlando Francio |
| **Morto** | 23-an de marto 1680 (1680-03-23) (65-jaraĝa) en Pinerolo,  Reĝlando Francio |
| **Lingvoj** | franca
 |
| **Ŝtataneco** | Francio   |
| **Alma mater** | Pariza Fakultato de Juro   |
| Familio
 |
| **Patro** | François IV Fouquet (en)   |
| **Patrino** | Marie de Maupeou  |
| **Frat(in)oj** | Basile Fouquet (mul) , François Fouquet (en) , Gilles Fouquet (en) , Louis Fouquet (en)  kaj Yves Fouquet (en)   |
| **Edz(in)o** | Marie-Madeleine de Castille (en)    |
| **Infanoj** | Louis Fouquet, Marie Fouquet (mul)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | politikisto  ministro pri financo  magistrato  ekonomikisto  ministro   |
|  |

**Nicolas FOUQUET**, en esperanto **Nikolao Fuketo**, (naskiĝis la 27-an de januaro 1615 - mortis la 23-an de marto 1680) estis vicgrafo de Melun kaj de Vaux, markizo de Belle-Isle kaj ministro pri financoj de Francio komence de la reĝado de Ludoviko la 14-a. Li devenis de granda franca nobela familio.

Post la Frondo kaj la reveno de la kardinalo Mazarin, Fouquet petis kaj ricevis en 1653 oficon titolitan "superintendanto de la financoj", tio estas ministro pri financoj. Danke al tio kaj danke al bona edziĝo, li progrese fariĝis tre riĉa kaj estis rigardita kiel unu el la plej potencaj personoj tra la reĝlando. Li ekzemple elspezis multe da mono por starigi belegan palacon sur siaj privataj landoj, la kastelo de Vaux-le-Vicomte, kie li organizis grandajn festojn kun la plej gloraj intelektuloj de tiu epoko (Jean de La Fontaine, Pierre Corneille, Scarron...).

La juna Ludoviko la 14-a, kiu volis starigi veran absolutan monarkion, ĵaluzis pri tiu tro prospera kortegano, kaj decidis arestigi lin pro falsaj akuzoj en 1661, nur iomete post festo en Vaux-le-Vicomte. La proceso daŭris preskaŭ tri jarojn, kaj Fouquet estis fine enkarcerigita dum sia tuta vivo. Li verŝajne mortis en 1680 en sia prizono.
# Johann Balthasar Neumann

| **Johann Balthasar Neumann** |
| --- |
|  la 50-marka germania monbileto de 1991 bildigas *Balthasar Neumann* |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 27-an de januaro 1687 (1687-01-27) en Cheb
 |
| **Morto** | 19-an de aŭgusto 1753 (1753-08-19) (66-jaraĝa) en Würzburg
 |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Reĝlando Bohemio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | arkitekto  konstruestro  pentristo  instruisto  inĝeniero  ĉefkonstruisto   |
| **Verkoj** | Veitshöchheim Palace Käppele Basilica of the Transfiguration of Our Lord, Prüm
 |
|  |

**Johann Balthasar NEUMANN** [JOhan BALtaza NOJman], kutime sen la unua persona nomo nomata **Balthasar Neumann**, estis germana artitekto de la 17-a jarcento, kiu signife influis la konstruostilon de la epokoj baroko kaj rokoko. Li naskiĝis la 27-an de januaro 1687 en la urbo Cheb, kiu liaepoke germane nomiĝis *Eger*, en Bohemio, dum 1711 venis al la princepiskopa urbo Würzburg en Frankonio (norda Bavario), kie li unue iĝis inĝeniero kaj poste fama arkitekto. Li konstruis ĉiujn tiuepokajn barokajn konstruaĵojn de la nobela princoepiskopo de *Würzburg* kaj ankaŭ mortis en la urbo, sed plue ankaŭ respondecis pri multaj aliaj pompaj barokaj konstruaĵoj, kaj religiaj kaj nobelaj, en suda kaj okcidenta Germanio. La 19-an de aŭgusto 1753 li mortis en Würzburg.

interna impreso de la preĝejo "Dekkvar Sanktuloj"
Balthasar Neumann rifuzis transpreni aŭstriajn, bohemiajn, italiajn kaj franciajn tiuepokajn arkitektajn elementojn, kaj lia stilo de baroka arkitekturo estis rafinita kaj unika: pluraj el la plej impresaj konstruaĵoj de la periodo estas lia verko, interalie la princoepiskopa rezidejo (germane *Fürstbischöfliche Residenz*) de *Würzburg* kaj la preĝejo "Dekkvar Sanktuloj" (germane *Vierzehnheiligen*). La rezidejo estas inter la plej belaj kaj bone proporciitaj palacoj de Eŭropo, kaj la preĝejo "Dekkvar Sanktuloj" de pluraj artohistoriistoj konsideriĝas la plej supera verko de la baroka epoko. La plej lasta verko estis preĝejo "La Vizito de Maria", ankaŭ barokstila majstroverko, en la frankonia komunumo *Eltmann* ĉe rivero Majno.

Bildo de li estis videbla sur la kvindekmarka monbileto, kiu validis en Germanio ĝis la enkonduko de la valuto eŭro dum 2002 – aldone en la fono de la bildo videblas la fama baroka ŝtuparo de la princoepiskopa rezidejo de Würzburg.

## Vidu ankaŭ

* 6351 Neumann

## Eksteraj ligiloj

* biografio germanlingva (pliaj ligiloj kaj literaturaj indikoj germanlingvaj en la germana artikolo)
* biografio anglalingva

La princoepiskopa rezidejo de Würzburg kun parto de la parko
# Mirinfano

**Mirinfano** estas infano kiu en iu parto de arto, scienco aŭ sporto estas escepte talentplena.

## Esploroj

Unu el la polemikaj demandoj pri mirinfanoj estas ĉu iliaj altaj kapabloj ŝuldiĝas al heredo de la kapabloj de siaj gepatroj, aŭ post intensa trejnado, kiun ili ricevis de la medio kiel infanoj. Studoj estas farataj por aldoni informojn pri ĉi tiu demando.

PET-skanoj faritaj sur la cerbo de tre talentaj infanoj en matematiko trovis, ke ilia memoro funkcias en la formo de longtempa labora memoro: dum la labora memoro de la averaĝa persono estas limigita en sia kapablo kaj povas memori ĉirkaŭ sep erojn por tre mallonga tempo, matematika infano povas memori multe pli da eroj en ĉi tiu kampo, dum almenaŭ kelkaj horoj. Ĉi tio manifestiĝas nur en la regno de alta lerteco, kaj ne en aliaj areoj de la vivo kaj lernado de la infano.

## Mirinfanoj en la socio

* Hildegart Rodríguez Carballeira

## Mirinfanoj en la scienco

Blaise Pascal
* Paul Erdos
* Leonhard Euler
* Carl Friedrich Gauss
* Kurt Gödel
* Hugo de Groot
* Lev Landau
* John von Neumann
* Isaac Newton
* Blaise Pascal
* Srinivasa Aiyangar Ramanujan
* Stephen Wolfram

## Mirinfanoj en muziko kaj kanto

Wolfgang Amadeus Mozart
* Ludwig van Beethoven
* Georges Bizet
* Johannes Brahms
* Fryderyk Chopin
* Sarit Hadad
* Johann Nepomuk Hummel
* Michael Jackson
* Joselito
* Marisol
* Felix Mendelssohn Bartholdy
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Clara Schumann

## Mirinfanoj en la ŝakludo

Judit Polgár kaj Zsófia Polgár
* Etienne Bacrot
* José Raúl Capablanca
* Magnus Carlsen
* Bobby Fischer
* Anish Giri
* David Howell
* Gata Kamsky
* Sergey Karjakin
* Humpy Koneru
* Vladimir Kramnik
* Péter Lékó
* Judit Polgár
* Zsófia Polgár
* Zsuzsa Polgár
* Ruslan Ponomariov
* Teimour Radjabov
* Samuel Reshevsky

## Aliaj

* Gustave Doré
* Ferenc Pataki (kalkulisto)
* William James Sidis

## En fikcio

* Matilda (romano)

## Referencoj
# Komponisto

| Komponisto
 |
| --- |
|  |
| **muzika profesio okupo**  |
| **muzikisto • aŭtoro** |
| Informoj
 |
|  |

**Komponisto** estas verkisto (aŭtoro) de muziko, precipe en reproduktebla notacio, kiu ebligas al aliaj prezenti lian verkon. Tio distingas komponiston de improvizanto. En produkto de kanto komponisto kunlaboras kun kantotekstisto. Kiu gvidas tiun procezon, dependas: se komponisto muzikigas jam antaŭe pretan poemon, kompreneble la poemo diktas la ritmon kaj intonacion, sed se ekzemple kantotekstisto arte tradukas jam pretan kanton al alia lingvo, la muziko diktas la ritmon kaj intonacion kaj la vorto devas adaptiĝi al la jam preta melodio.

La pludono de muzikaj verkoj povas okazi ankaŭ tra aŭdo; tio precipe koncernas epokojn, kulturojn kaj stilojn, kiuj ne konas/konis aŭ ne uzas muzikan notacion.

En kelkaj kulturoj oni nomas komponiston, kiu (muzike kaj poezie) verkas kantojn nur por prezenti ilin mem, kantaŭtoro.

## Vidu ankaŭ

* Listo de komponistoj, Tri B-oj
* Klasika muziko