Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Darvino

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Darwin (apartigilo)
 |

|  |
| --- |
| Darvino
 |
| angle *Darwin* |
| urbo
 |
|  Darvino |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flago | Blazono |

 |
| **urbo • urbego** |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Anchorage • Dilo • Kalymnos • Ambon • Hajkoŭo • Milikapiti vd |

 |
| **Oficiala nomo:** Darwin
 |
|  |
| Lando
 |  Aŭstralio |
| Federacia ŝtato
 | Norda Teritorio |
| Historia regiono
 | Aborigenoj de Aŭstralio |
|  |
| Maro
 | Maro de Timoro |
|  |
| Situo
 | Darvino
 |
|  - alteco
 | 0 m s. m.
 |
|  - koordinatoj
 | ﻿ / ﻿ (mapo) |
|  |
| Areo
 | 112,01 km² (11 201 ha)
 |
|  |
| Loĝantaro
 | 124 800 (*2009*) |
| Denseco
 | 1 114,19 loĝ./km² |
|  |
| Estiĝo
 | 1869
 |
| Urbestro
 | Peter Adamson
 |
|  |
| Plej facila aliro
 | Nacia parko Kakaduo, Arnhemlando
 |
|  |
| Horzono
 | UTC (UTC+9:30)
 |
|  - somera tempo
 | UTC (UTC+10:30)
 |
| Poŝtkodo
 | NT 0800
 |
| Telefona antaŭkodo
 | +61-8
 |
|  |
|

|  |
| --- |
| Darvino (Aŭstralio)DEC |
| Situo enkadre de Aŭstralio |

 |
|

|  |
| --- |
| Darvino (Norda Teritorio)DEC |
| Situo enkadre de la Norda Teritorio |

 |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Darwin, Northern Territory
 |
| **Retpaĝo:**  www.darcity.nt.gov.au
 |
|  |
|  **Portalo pri Aŭstralio** |
| Wikimedia | © OpenStreetMap
 |
|  |

**Darvino** (angle *Darwin*) estas la ĉefurbo de la Norda Teritorio de Aŭstralio. Dum la jaro 2016 la urbo havis 145 916 enloĝantojn, kio faras ĝin la plej granda urbo de la Norda Teritorio. La haveno de Darvino estas la plej grava en norda Aŭstralio. Ĝi estas la plej malgranda kaj plej norda el la aŭstraliaj ĉefurboj, kaj ĝi funkcias kiel la regiona centro de la Supra Pinto.

Mapo de Darvino

## Historio

Darvino estis fondita en 1869 kiel telegrafa stacio. Urbajn rajtojn ĝi ekhavis en 1969.

La Bombado de Darvino la 19an de Februaro 1942 estis la plej granda aparta atako iam farita de eksterlanda povo en Aŭstralio. Tiun tagon, 242 Japanaj aviadiloj, en du apartaj atakoj, atakis la urbon, la ŝipojn kiu estis en la Darvina haveno kaj la du urbajn flughavenojn en klopodo eviti ke la Aliancanoj uzu ilin kiel bazo por batali kontraŭ la japanoj dum la Dua Mondmilito.

## Ĝemelurboj

* Ambon, Indonezio
* Anchorage, Usono
* Dilo, Orienta Timoro
* Haikou, Ĉinio
* Kalymnos, Grekio
* Milikapiti, Aŭstralio

## Galerio

* Elaviadila foto de Darvino
* Elaviadila foto de golfo Marina
* Nokta ŝtormo super Darvino
* Centro de aviadila heredaĵo - 1-a ultraleĝera - Hover Bird.
* Vido al Darvino el East Point.
* Ruinoj de urbodomo.
* Mara krokodilo apud Darvino.
* Stranda foiro.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala Retejo de la Haveno Darwin (en angla lingvo)
* Oficiala Retejo de Urbestro Arkivigite je 2008-09-18 per la retarkivo Wayback Machine (en la angla)
# Sumo Teologia

| Summa Theologiae |
| --- |
|  |
| **referencverko • traktaĵo** |
| Aŭtoroj
 |
| Aŭtoro | Tomaso de Akvino
 |
| Lingvoj
 |
| Lingvo | eklezia latino, mezepoka latino, latina lingvo
 |
| Eldonado
 |
| Ĝenro | traktaĵo
 |
|  |

Origine latine Summa Theologica (Esperante: *Sumo teologia*, kun uzo de adjektivo), estas la plej fama verko de Tomaso de Akvino. Ĝi estis intencita kiel manlibro por komencantaj kateĥismo-instruistoj. Do ĝi ne estas apologia verko por konvinki nekatolikojn, sed ĝi sume entenas pripenson de preskaŭ ĉiuj punktoj de la katolika kredo.

Ĝi estis skribita dum la jaroj 1260-1273 kaj enhavas jenajn partojn:

* **Pars Prima** (la unua parto) - **temas pri teologio **Prima Secundae Partis** (parto la unua de la dua parto) - **temas pri etiko **Secunda Secundae Partis** (parto la dua de la dua parto)
* **Pars Tertia** (tria parto) - **temas pri Kristo **Supplementum Tertiae Partis** (suplemento al la tria parto) - **temas pri sakramentoj**

## Vidu ankaŭ

* Summa technologiae
# 1457

Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro

◄ |
14-a jarcento |
**15-a jarcento**
| 16-a jarcento
| ►

◄ |
1420-aj jaroj |
1430-aj jaroj |
1440-aj jaroj |
**1450-aj jaroj**
| 1460-aj jaroj
| 1470-aj jaroj
| 1480-aj jaroj
| ►

◄◄ |
◄ |
1453 |
1454 |
1455 |
1456 |
**1457**
| 1458
| 1459
| 1460
| 1461
| ►
| ►►

| **1457 en la aliaj kalendaroj** |
| --- |
| Gregoria kalendaro
 | 1457 *MCDLVII* |
| Ab urbe condita
 | 2210
 |
| Armena kalendaro
 | 906 ԹՎ ՋԶ
 |
| Bahaa kalendaro
 | -387 – -386
 |
| Barataj kalendaroj
 |  |
|  - *Vikram Samvat* | 1512 – 1513
 |
|  - *Barata nacia kalendaro* (Ŝaka Samvat)
 | 1379 – 1380
 |
|  - *Kalijugo* | 4558 – 4559
 |
| Budhisma kalendaro
 | 2001
 |
| Ĉina kalendaro
 | 4093 / 4153 – 4094 / 4154 丙子 – 丁丑
 |
| Etiopa kalendaro
 | 1449 – 1450
 |
| Franca respublika kalendaro
 | -335 - -334
 |
| Hebrea kalendaro
 | 5217 – 5218
 |
| Holocena kalendaro
 | 11457
 |
| Irana kalendaro
 | 835 – 836
 |
| Islama kalendaro
 | 861 – 862
 |
|  - *Imperia jaro* | Kōki 2117 (皇紀2117年) |
|  - *Japana nomo de erao* (Jōmon)
 | 11457
 |
| Juliana kalendaro
 | Gregoria minus 10–13 tagoj, depende de tempoperiodo
 |
| Korea kalendaro
 | 3790
 |
| Tajlanda suna kalendaro
 | 2000
 |

En la jaro **1457** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj

* la Parlamento de Skotlando malpermesis futbalon kaj golfludon ene la urboj.
* Unua mencio pri Ohaba de sub Piatră.

## Naskiĝoj

* Sebastian Brant (nask. 1457 aŭ 1458)

## Mortoj

* 23-an de novembro : Ladislao la 1-a
# Propozicio

**Propozicio** estas vortogrupo esprimanta per si mem kompletan opinion.

Kompleta frazo povas konsisti el nur unu propozicio (simpla frazo) aŭ el pluraj propozicioj ligitaj inter si per konjunkcioj, subjunkcioj aŭ interpunkciaj signoj (kompleksa frazo).

Similsence la termino "propozicio" estas uzata en logiko.

## Kunordigita propozicio

**Kunordigita propozicio** estas parto de kompleksa frazo, kiu povus memstare esti frazo. Kutime du kunmetitaj propozicioj estas ligitaj per konjunkcio kaj tiel formas unu kompleksan frazon. Tamen povas ankaŭ esti pli ol du kunordigitaj propozicioj en unu frazo. Kunordigita propozicio kontrastas al subordigita propozicio.

Ekzemple en la frazo "Mi estis ĉe ŝia hejmo, sed neniu alia ĉeestis", estus du kunmetitaj propozicioj: "Mi estis ĉe ŝia hejmo" kaj "neniu alia ĉeestis". Ilin ligas la konjunkcio "sed".

Sintakso

Kopula propozicio
Alternativa propozicio
Adversa propozicio
Konkluda propozicio
Klariga propozicio
Pseŭdo-subpropozicio
Rekta parolo
## Subordigita propozicio

**Subordigita propozicio** (aŭ **subpropozicio**) estas parto de kompleksa frazo, kiu anstataŭas iun el la frazelementoj de la ĉefpropozicio (li diris tion → li diris, ke li venos).

### Vidu ankaŭ

* Fraz-sintakso
* propozicio-sintakso
* Sintakso
* Nerekt-objekta propozicio
* Predikativa propozicio
* Epiteta propozicio
* Adjekta propozicio
* Verboformoj en subpropozicio
# Intuicio

**Intuicio** estas scio pri difinita fakto, akirita senpere, sen helpo de racia pripenso, de induktaj aŭ deduktaj pensprocedoj. Pro ties neracia deveno, ĝi rilatas pli al neraciismo ol al raciismo. En kelkaj kulturoj oni parolas ekzemple pri ina intuicio, pri intuicio de bestoj, ktp.

## Vidu ankaŭ

* Cerbo
* Kogno
* Kredo
* Instinkto
* Intelekto
* Intuiciismo
* Serendipo
* Subkonscio
* Nekonscio
* Percepto
# Intelekto

| Intelekto
 |
| --- |
|  |
| **tipo de propreco fenotipa trajto**  |
| **kogno • ability** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | homa intelekto besta intelekto  vd |

 |
|  |

Duration: 1 hour, 39 minutes and 0 seconds.1:39:00Epizodo de podkasto Kern.punkto pri inteligenteco, specife svarma
**Intelekto** estas la kapablo pensi konceptaĵojn kaj estigi rilatojn inter ili. Ĝi estas ekkonkapablo, kies specifa objekto estas la nocio de ento. Etimologie intelekto estas latindevena, el *intelligere* (= kompreni per intelekto, distingi), vortformita el *intus* (= inter) kaj *legere* (= legi). La verba formo okazas fundamente en la greka kaj latina, kun la signifo elekti: *légein* en la greka, *legere* en la latina. Koncerne la latinan *intellectus*, ĝi estas pasinta participo, kiu fariĝis samtempe substantivo; en Esperanto la radiko *intelekt-* estas substantiva. Pro tio, Esperante intelekto ne estas la rezulto de intelekti sed la ekkonkapablo; la rezulto nomiĝas intelektado.

**Inteligento** estas kapablo facile kompreni kaj vigle pensi.

## Vidu ankaŭ

* Artefarita intelekto
* Intelekta kvociento
* Intelekta laboro
* Intelekto laŭ filozofioj
* Intelektulo
* Inteligencio
* Kolektiva intelekto
* Krepovo
* Ruzo
* Teorio pri multoblaj intelektoj

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri intelekto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Malgranda aspekte, sed granda intelekte.* **”** |

 |

## Referencoj
# Dedukto

| Dedukto
 |
| --- |
| **fako type of reasoning (en)**  |
| **rezono • inferenco** |
|  |

**Dedukto** estas la ago, fari konkludon el la tuto pri la partoj, el la specaro pri la specoj, el ĝenerala principo pri konsekvencoj. Ĝi estas logika inferenco.

La dedukto okazas per difinitaj metodoj, per kiuj oni faras sintaksajn transformojn el certaj antaŭsupozoj. La rezulto estas konkludo. La matematika aŭ plena indukto estas dedukto, sed aliaj induktoj ne.
Ekzemploj:

Se mia premiso estas tiu universala aserto, ke „Ĉiu homo mortos”, tiam - laŭ la reguloj de la klasika duvalora logiko - mi povas dedukti tiun unikan aserton, ke „Sokrato mortos”. Tiu dedukto estas pruvigaĵo, kiu dependas de vereco de la ĝenerala aserto.

Samtempe, se mi havas difinite kalkuleblajn unikajn asertojn: „Sokrato mortos”, „Russell mortos”, „Nietzsche mortos” ktp., el tio mi ne povas ĝeneraligi teorie, ke „ĉiu homo mortos”, la konkludo ne estas dedukto, ĉar laŭ la dedukta logiko tio ne estas nerefuteble pruvebla.

## Vidu ankaŭ

* Logiko
* Inferenco
* Indukto
# Kvanto

**Kvanto** estas filozofia kategorio, unu el karakteroj de materio, esprimanta eksteran determinon de la objekto: ĝian grandon, nombron, volumenon, nivelon de la evoluo de ecoj ktp. La ŝanĝo de kvanta determino, atinganta ĝis ia grado, kaŭzas la ŝanĝon de la kvalito.

Kvanto de apartaj objektoj estas priskribata per nenegativa entjero: 0 - neniu objekto estas, 1 - sola objekto estas, ktp.

La rilataj konceptoj de **kvanto** estas:

* Grando
* Mezuro
* Nombro
* Funkcio
* Transformo
* Strukturo
* Statistiko
* Datumprilaboro

## Proverbo

Ekzistas proverboj pri kvanto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ne kvanto, sed kvalito decidas pri merito.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Pago de ŝuldanto estas bona en ĉiu kvanto.* **”** |

 |

## En Esperanto aperis

* Unesko-Kuriero n-ro 1 (Jan-Mar 2023) "Matematiko kvantas"

## Referencoj
# Kvalito

La vorto **kvalito** havas kelkajn signifojn:

Ĝenerale kvalito estas

* ĉiu el la diferencaj manieroj, kiel objekto impresas niajn sentumojn kaj kiuj konsistigas ĝian ecaron, staton, eksteron, karakteron.
* grado de boneco, perfekteco, delikateco de io.
* speciala povo; propra efiko de io.
* ĉiu el la moralaj aŭ intelektaj inklinoj, kiuj konsistigas la staton de ies animo.

Ekonomie ĝi signifas, ke luksa, multekosta produkto havas altan kvaliton.
Cetere ĝi signifas la kongruon kun la bezonoj de la klientoj.
Luksa produkto povas esti de malalta kvalito, se ĝi havas malbonan funkciadon, se oftaj paneoj okazas.
Por atingi altan kvaliton en la dua senco, kvalito-sistemoj estas evoluigataj kaj aplikataj.

## Proverbo

Ekzistas proverboj pri kvalito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kvalito bona ne bezonas admonon.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Ne kvanto, sed kvalito decidas pri merito.*  **”** |

 |

## Referencoj

## Fontoj

* Kvalito en ReVo .
# Strukturo

| Strukturo
 |
| --- |
| **filozofia koncepto**  |
| **kolektiva ento • ordo • geografia unuo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | structural component (en)   vd |

 |
|  |

Parta strukturo de DNA.
**Strukturo** estas maniero, laŭ kiu estas kunaranĝitaj la diversaj partoj de konstruo, maŝino, organismo, aŭ la diversaj eroj de kemia substanco, ekz. strukturo de atomo aŭ homa korpo, organiza strukturo de UN. Oni ofte uzas ĉi tiun terminon kun la senco konstruaĵo (ekz. famaj strukturoj de 20-a jarcento).

## Super kaj infra

Superstrukturo estas suprendirektita etendaĵo de ekzistanta strukturo super bazlinio.

Infrastrukturo estas strukturo kiu ampleksas ĉiujn daŭre ekzistantajn bazajn instalaĵojn kaj organizojn - personajn, materiajn, instituciajn - kiuj en sia sumo garantias la funkciadon de labordividanta nacia ekonomio.

## Strukturo en kemio

Kemia strukturo rilatas al kaj molekula geometrio kaj elektrona aranĝo . La strukturo povas esti bildigita per diversaj diagramoj nomataj strukturaj formuloj.

## Strukturo en matematiko

**Strukturo** estas la tuto de la rilatoj, operacioj k.s., per kiuj oni provizas aron por doni al ĝi interesajn matematikajn ecojn; alternative, oni nomas strukturo ankaŭ la tiamaniere provizitan aron kaj la tuton de ĝiaj ecoj: provizite per adicio kaj multipliko, la aro de polinomoj havas ringan strukturon; metriko donas al aro topologian strukturon, sed ne ĉiu topologia spaco havas metrikan strukturon.

Kelkaj notindaj algebraj strukturoj estas: magmo*, grupo, duongrupo, kvazaŭgrupo, monoido, lopo; kampo, korpo, ringo; modulo, alĝebro, vektora spaco*.

## Strukturo en arkitekturo

**Strukturo** povas esti:

* Sistemo, en kiu estas kunaranĝitaj diversaj partoj de konstruo;
* Maniero, en kiu diversaj partoj de homa kreaĵo estas kunaranĝitaj en unu tuton.

Laŭ Francisko Azorín **strukturo** estas *Maniero, laŭ kiu estas kunaranĝitaj ladiversaj partoj de konstruaĵo, de tutaĵo.* Li indikas etimologion el la latina *structura* (strukturo).

## Vidu ankaŭ

* Sociaj sciencoj
* Komputiko
* Konscio
* Kristala strukturo
* Abstrakta strukturo
* Struktura teorio
* Strukturo (matematika logiko)
* Matematika strukturo
* Diskreta spaco
* Formo
* Tendo

## Notoj
# Principo de nekontraŭdiro

La neceso neekzistadi **kontraŭdiro** aŭ **principo de nekontraŭdiro** estas postulo de racia penso kaj, kun la principo de identeco kaj la Leĝo pri elimino de tria, formas la bazon de la klasika aristotela logiko. Laŭ vortoj de Aristotelo, "oni ne povas diri pri io, ke ĝi estas kaj ne estas samaspekte kaj samtempe". Laŭ la simbolismo de la logika postularo de taŭtologio, ĝi povas esti esprimita tiel:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
La principo asertas ,ke ĉiu identa postulato aŭ analiza postulato (tio estas, ĉiu postulato kie la koncepto de tio dirita enhaviĝas en la subjekto) estas vera, kaj ties mala aŭ kontraŭdira estas falsa. Ekzemple, la postulatoj *"A estas A"* aŭ *"La egallatera triangulo estas triangulo"* estas postulatoj necese veraj, ĉar nei ilin supozus fali en kontraŭdiron. Tiele, la principo de nekontraŭdiro permesas onin juĝi kiel falsan tion kio enhavas kontraŭdiron.

Laŭ Gottfried Wilhelm Leibniz kaj, ĝenerale, laŭ la raciismaj filozofoj, la principo de nekontraŭdiro estas denaska, tio estas, troviĝas en la homa animo sen neceso lerni ĝin. En siaj *Novaj Eseoj*, Lejbnico esprimas ĝin jene: *"La principo de kontraŭdiro inkludas du verajn asertojn: la unua, ke postulato ne povas esti vera kaj falsa samtempe; la dua, ke ne povas okazi ke postulato estas nek vera nek falsa".*
# Respondismo

La vero uzas spegulon kaj serpenton, (1896). Olin Levi Warner, Kongresa Biblioteko Konstruaĵo Thomas Jefferson, Vaŝingtono.
**Respondismo** (aŭ respondisma teorio de la vero) povas esti difinita kiel gnoseologia teorio premisanta, ke la menso reflektas, sen substancaj modifoj, tion kio ekzistas ekstere de ni. Aristotelo povas esti konsiderata la plej grava filozofo de tiu pensmovado, ĉar la homa menso, laŭ tiu greka filozofo, devas, ĉe la fino de la procedo de abstraktado, alveni al la kompreno pri la substanco kiel formo, nome pri tio kion determinita realo devas necese esti.

Sankta Tomaso de Akvino, kiu en Mezepoko reprenis la sciteorion de Aristotelo, parolis pri *adaequatio rei et intellectus* (respondo inter la realo kaj la intelekto), kvankam malpliigante respondismon per la aldono «*cognitum est in cognoscente per modum cognoscentis*» («la konataĵo prezentiĝas en la konanto pere de modoj liaj propraj).

(Citaĵo). “La koncepto pri la vero kiel respondo (*adaequatio*) krom de Tomaso de Akvino estas akceptata de ĉiuj kiuj adheras al la realisma filozofio, kaj en la versio de Platono Aŭgusteno de Hipono, Karl Popper, kaj en tiu de Aristotelo, Tomaso de Akvino, Tarski, aŭ al la koncepto fenomenisma (Immanuel Kant kaj B. Mondin, *Manuale di filosofia sistematica: Cosmologia. Epistemologia*, vol. I, p. 263, Bologna, ESD.”

La teorio de la vero kiel «respondo al la faktoj» ricevis fundamentan rimarkecon ene de la kritika raciismo de Karl Popper, kiu rekonis al Alfred Tarski la meriton de ĝia rehabilito.

(Citaĵo) “ Ni nomas "vera" aserto se ĝi koincidas kun la realo aŭ respondas al la faroj aŭ se la aĵoj estas tiaj kiaj la aserto ilin prezentas; kaj la koncepto tieldirita absoluta al la objekto de la vero, kiun unuopulo daŭre uzas. Unu el plej gravaj rezultoj de la moderna logiko konsistas en la rehabilito kun plena sukceso de la absoluta koncepto pri la vero. [...] Mi volus indiki en la rehabiblito de la koncepto pri la vero flanke de matematikisto kaj logikisto Alfred Tarski la rezulton filozofie plej gravan de la moderna matematika logiko.” (K. Popper, Sulla logica delle scienze sociali, in AA.VV., Dialettica e positivismo in sociologia, Einaudi, Torino 1972).

## Bibliografio

* Armstrong, D.M. *A World of States of Affairs*, Cambridge University Press, Cambridge, UK, 1997.
* Davidson, D., *Inquiries into Truth and Interpretation*, Clarendon Press, Oxford, UK, 1984.
* Kirkham, R., *Theories of Truth*, MIT Press, Cambridge, MA, 1992.
* Neale, S., *Facing Facts*, Clarendon Press, Oxford, UK, 2001.
* J. L. Austin (1970), *Philosophical Papers*, Oxford University Press, Oxford.
* Kirkham, Richard L. (1992), *Theories of Truth: A Critical Introduction*, MIT Press, Cambridge, MA.
* Bertrand Russell (1912), *The Problems of Philosophy*, Oxford University Press, Oxford.

## Vidu ankaŭ

* *Adaequatio rei et intellectus*
* Kogno
* Sciteorio
* Vero

## Eksteraj ligiloj

* *The Correspondence Theory of Truth*, dalla *Stanford Encyclopedia of Philosophy*
# Abstraktado

Abstrakta bildo de vizaĝo
La **abstraktado** estas la mensa fakultato de abstrakti, t. e. de reprodukti la kvalitojn aŭ ecojn proprajn de iu objekto, en modo distinkta de la objekto mem, pripensante ĝin. Ekzemple oni havas la ideojn abstraktajn de dolĉeco, koloro, malmoleco, kuraĝo, beleco, kiuj estas abstraktitaj kaj reprezentas la komparojn originajn, ĉu por preterlasi ilin, ĉu por pripensi ilin en ili mem. Neniu povas gustumi "la dolĉecon", sed oni povas gustumi dolĉan aferon; neniu vidas "la ruĝon", kvankam oni povas vidi ruĝajn objektojn; neniu vidas, gustumas, aŭdas aŭ sensas "la kuraĝon" en iu ajn, sed oni povas vidi kuraĝan homon.

La ideoj abstraktaj estas, sekve, konceptoj kiujn la menso havas de kvalito aŭ eco de objektoj malligitajn de l' objektoj mem per la abstraktado.

## Eksteraj ligiloj

* (angla)

## Vidu ankaŭ

* Abstrakta arto
* Gottlob Frege
* Ontologio
* Primitivismo
* Teorio
* Logiko
# Substanco

**Substanco** estas termino, kiu povas kongrui al diversaj konceptoj. **Substanco** estas ĉiu aparta speco de materio.

## En filozofio

**Substanco** estas, el filozofia vidpunkto:

1. la esenca aŭ plej grava parto de io; tio, kio estas vere reala en io.
2. daŭra realaĵo, konceptata kiel subportanta kaj unuiganta la ŝanĝiĝantajn fenomenojn percepteblajn per la sensoj, kaj kiel manifestiĝanta per ili.

## En ĥemio kaj biologio

En ĥemio kaj biologio, la sama aŭ simila substanco, depende de la uzo kaj kvanto (aŭ dozo), povas esti drogo, kuracilo (medikamento, farmako; aŭ narkotilo, t.e. dormigilo) aŭ veneno.

## Vidu ankaŭ

* efikanto
* Ontologio
* Gaston Bachelard

farmacio - farmakologio

## Notoj
# Ŝapekoo

Larĝa panoramo en Ŝapekoo

| Ŝapekoo
 |
| --- |
|  |
| municipo de Brazilo  urbego   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Poŝtkodo** | 89800-001 a 89816-999
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 224 013  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 358 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 27° 6′ S, 52° 37′ U (mapo)-27.095833333333-52.617777777778 [+] |
| **Alto** | 674 m [+] |
| **Areo** | 626,06 km² (62 606 ha) [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Ŝapekoo (Sankta Katarino)DEC |
| Situo de Ŝapekoo |

 |
|

|  |
| --- |
| Ŝapekoo (Brazilo)DEC |
| Situo de Ŝapekoo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Chapecó [+] |
|  |

**Chapecó**, prononco: /ʃa.peˈkɔ/, **Ŝapekoo** esperantlingve, estas municipo, universitata urbo kaj diocezo de la brazila ŝtato (aŭ federaciero) Sankta Katarino [Santa-Katarino]. Ĝi apartenas al la samnoma mikroregiono. En Ŝapekoo estas la sidejo de la grava Esperanto-eldonejo Fonto.

Blazono de Ŝapekoo
Flago de Ŝapekoo

## Bazaj informoj

* Loĝantaro: 202,009 (en 2012)
* Supermara alteco: 670 m
* Areo: 626 km²
* Telefonkodo: 049
* Poŝtkodo: 90000-000
* Horzono: UTC -3 (somere UTC -2)
* ﻿ / ﻿ (mapo)

## Geografio

Ŝapekoo estas landinterna urbo apud la riveroj Urugvajo, Chapecó, Irani kaj Lambedor. Porto Alegre troviĝas 371, Curitiba 416, San-Paŭlo (urbo) 752, Campinas 755, Campo Grande 756, Guarulhos 763, Nova Iguaçu 1075, **Rio-de-Ĵanejro** 1087, Belo Horizonte 1219, Goiânia 1220, **Braziljo** 1361, Salvador de Bahio 2174, Maceió 2653, Teresina 2674, Manaus 2769, Recife 2848, São Luís 2886, Belém 2891, Natalo (Brazilo) 3025 km for.

Ŝapekoo en la subŝtato (ruĝe).
## Historio

Ŝapekoo estis fondita de italaj enmigrintoj la 25-an de aŭgusto 1917. La plej multaj homoj estas posteuloj de italaj, germanaj kaj polaj enmigrintoj.

## Ekonomio

Ĝia vivo rilatas al agrikulturo kaj agroindustrioj. Aparte menciindas produktado de viandoj. Tie vivas multaj idoj de italoj, kiuj venis al Brazilo por anstataŭi nigrajn sklavojn.

Panoramo en Chapecó
## Klimato

En Ŝapekoo pluvas jare po 1654 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas 19 °C. La varmo kulminas en decembro 37 °C.

## Trafiko

Ŝapekoo estas servata de la flughaveno Serafin Enoss Bertaso .

## Eksteraj ligiloj

* angle mapo, distancoj Arkivigite je 2016-04-22 per la retarkivo Wayback Machine

Ekstera parto de Ŝapekoo
Katedralo de Ŝapekoo
Urbomezo de Ŝapekoo