# Cicerono

| **Marcus Tullius Cicero (106 a.K. - 43 a.K)** |
| --- |
|  Marko Tulio Cicero romia politikisto, oratoro kaj verkisto.
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **M.Tullius M.f.M.n. Cor. Cicero**  |
| **Naskiĝo** | la 3-a de januaro, 106 a.K. en Arpino, Italio
 |
| **Morto** | 7-a de decembro 43 a.K. en Formia, Italio
 |
| **Mortis pro** | hommortigo  vd |
| **Mortis per** | senkapigo  vd |
| **Religio** | Romia religio vd |
| **Etno** | Romianoj vd |
| **Lingvoj** | latina • antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Roma regno   vd |
| **Partio** | vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Tulioj-Ciceronoj vd |
| **Patro** | Marko Tulio Cicerono  vd |
| **Patrino** | Helvia (mul)   vd |
| **Gefratoj** | Kvinto Tulio Cicerono  vd |
| **Edz(in)o** | Publilia (en)  (nekonata valoro–45 a. K.) Terentia (mul)  (79 a. K.–46 a. K.)  vd |
| **Infanoj** | Tullia Ciceronis (mul)   ( Terentia (mul) ) Cicerono la juna  ( Terentia (mul) )  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | filozofo  politikisto  militisto  advokato  oratoro  romia pastro  juristo  verkisto  poeto  politikteoriisto  politikisto   vd |
| **Laborkampo** | filozofio, retoriko, literaturo kaj politiko  vd |
| **Aktiva en** | Romo vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | Pri la Oratoro ❦ Pri la Respubliko ❦ Pri la Leĝoj ❦ Pri Devoj ❦ Pri Invento ❦ Catiline Orations ❦ Philippicae ❦ Kontraŭ Verro ❦ Por Arĥiaso Poeto ❦ Paradoksoj de la Stoikistoj ❦ Hortensio ❦ Pri la Celoj de Bono kaj Malbono ❦ Tuskulaj Diskutoj ❦ Katono la Maljuna pri Maljuneco ❦ Laelius de Amicitia ❦ Pri la Naturo de la Dioj ❦ Pri Aŭgurado ❦ Pri Sorto ❦ Oratoro al Bruto ❦ Topica ❦ La Sonĝo de Scipiono ❦ De ratione regendae provinciae (Epistula ad Quintum fratrem) vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | romia senatano (nekonata valoro–43 a. K.) kvestoro (75 a. K.–75 a. K.) pleba edilo (69 a. K.–69 a. K.) pretoro (66 a. K.–66 a. K.) konsulo (63 a. K.–63 a. K.) aŭguristo (53 a. K.–43 a. K.) Roman governor (en)  (51 a. K.–50 a. K.)  vd |

 |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * Pater Patriae

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Cicerono** aŭ **Marcus Tullius Cicero** estis romia oratoro, politikisto, advokato kaj filozofo. Lia vivo okazis dum la transiro de la Romia Respubliko al la Imperio. Li estis profunde implikita en la gravaj politikaj eventoj de tiu tempo. La skribaĵoj de Cicerono tial provizas gravan, sed nature influitan, komprenon pri tiu periodo.

## Biografio

Cicerono estas la sola romiano el la Klasika periodo, kies preskaŭ kompleta biografio estas konservita en la jenaj fontoj:

* En siaj paroladoj kaj verkoj, Cicerono rakontas multe pri si mem (laŭ duonaŭtobiografia formo).
* Amikoj liaj, inkluzive de Tito Pomponio Atiko kaj Kornelio Neposo, skribis pri lia vivo.
* Sufiĉe ampleksa korespondado de Cicerono estas konservita.

La Morto de Cicerono, litografio de Tancredi Scarpelli.
Marko Tulio Cicero estas trenita el sia portseĝo kaj asasinita de soldatoj sub la komando de Marko Antonio, en 43 a.K.
Reveno al Romo de Marko Tulio Cicerono.
Cicerono estis murdita ordone de Marko Antonio la 7-an de decembro 43 a.K.
Cicerono denuncas Katilinon antaŭ la Romia Senato, fresko de Cesare Maccari (1840-1919).
La Katilina konspirintoj antaŭ la senato.
La romia ŝtatisto Cicerono krucas la konspiranton Lucio Sergio Catilina, kiun li kondamnas en 63 a.K. dum la paroladoj de la Komploto de Katilino. Ilustraĵo de Tancredi Scarpelli (1866-1937).
## Frua Vivo

Cicerono naskiĝis en Arpinum (nuntempe Arpino) al riĉa terposedanta familio, la Tulii. Politikajn postenojn tiutempe ĉefe tenis riĉaj familioj, kaj kvankam la familio de Cicerono estis riĉa, al ĝi mankis signifa politika influo. Cicerono, kiu nutris politikajn ambiciojn ekde frua aĝo, kreskis kun abomeno al la pli riĉaj kaj famaj familioj en Arpino.

Sen signifa familia bazo, Cicerono havis malmultan ŝancon por sekvi politikan karieron. Sukcesa milita kariero ĝenerale estis bona maniero eniri la romian politikon, sed Cicerono havis profundan abomenon al milito. Rimarkinde tamen estas, ke la riĉa familio de lia edzino, Terentia Varrones (98 a.K. - 6 p.K.), kun kiu li edziĝis en 79 a.K., subtenis lin en la disvolviĝo de lia politika kariero.

## Komenco de lia Politika Kariero

Cicerono komencis sian karieron kiel advokato dum la regado de diktatoro Sulao. Kiel advokato, li akiris grandan reputacion, parte pro defendado de Seksto Rosjo la Juna. Cicerono poste faris longan studvojaĝon al Grekio. Post sia reveno, li estis elektita kvestoro en Romo.

Kiel tia, li respondecis pri la grenprovizado al Romo el Sicilio. Ĉi tio estis grava posteno tiutempe. Li ĝuis konsiderindan sukceson, precipe pro sia proksima kunlaboro kun la sicilianoj.

La nova guberniestro de Sicilio, Verres, tute prirabis la provincon, kaj la sicilianoj petis Ciceronon procesi lin. Cicerono estis ĉiuflanke malhelpita en ĉi tiu proceso fare de la amikoj de Verres. La poredil-elektoj ankaŭ alproksimiĝis, kaj Cicerono elĉerpis sian tempon. Do li decidis verki tre mallongan paroladon plenan de pruvoj.

Hortensio, unu el la plej famaj advokatoj de la tempo kaj defendanto de Verres, ne atendis tion, kaj Cicerono gajnis la kazon kaj establis sian famon. Poste, li publikigis aliajn paroladojn por la proceso de Verres, en kiuj li estis tre kritika pri la "homines arrogantes" ("arogantaj homoj"), la optimatoj kiuj ekspluatis la popolon. Farante tion, li montris sian kritikan subtenon al la optimatoj. Kiel prokuroro, Cicerono ankaŭ havis la rajton preni ĉiujn titolojn de iu ajn, kiun li sukcese kondamnis en tribunalo.

Verres estis pretoro, kaj Cicerono nun ĝuis ĉiujn avantaĝojn de ĉi tiu nova socia statuso. Ekzemple, li nun rajtis paroli unue en debato inter senatanoj, kiuj ankoraŭ ne havis la titolon de pretoro. Por la ambicia Cicerono, ĉi tio estis decida privilegio, kiu multe utilis por lia politika kariero.

Li adoptis la moton atribuitan al Aĥilo: ĉiam estu la plej bona kaj superu la ceterajn. Tamen, liaj politikaj ambicioj ankoraŭ estis malhelpataj de lia manko de genlinio. Krome, la antaŭa Homo Novus (Nova Homo, konsulo sen prapatroj tenanta la postenon de konsulo) estis la politike radikala Gaius Marius. Dum sia tuta vivo, Cicerono daŭre indignis pri la ripetiĝanta komparo kun Gajo Mario (kiu ankaŭ devenis de Arpina familio, sed apartenis al la popola klaso).

En 63 a.K., Cicerono fariĝis konsulo, la unua "Homo novus" en 30 jaroj. Lia ekvivalento estis Gajo Antonio Hibrida. La sola signifa atingo dum la oficperiodo de Cicerono estis la malsukcesigo de supozebla komploto por renversi la Romian Respublikon, orkestrita de Lucio Sergio Katilino, la kontraŭulo de Cicerono en la konsula elekto.

Cicerono deklaris sieĝostaton (senatus consultum de re publica defendenda aŭ senatus consultum ultimum) kaj torturis kaj ekzekutis kelkajn aliancanojn de Katilino. Li ricevis la honoran titolon "Pater Patriae" pro tio, sed vivis dum la sekvaj jaroj kun timo de procesigo pro kondamnado de romiaj civitanoj al morto sen (serioza) proceso.

## Politika Turbuleco

En decembro 62 a.K., Publio Klodjo Pulkro, junulo kun tre malbona reputacio, estis vidita vestita kiel harpistino ĉe la Festo de la Bona Diino en la hejmo de la tiama Pontifex maximus, Julio Cezaro.

Ĉi tiu festo estis ekskluzive por virinoj. Ĉi tiu skandalo estas konata kiel la skandalo de la Bona Diino. Cicerono pledis kontraŭ Klodjo Pulkro en la proceso, sed li estis absolvita, malgraŭ la atestoj de Cicerono. Klodjo estis subaĉetinta la ĵurion.

Post periodo de politika turbuleco, Julio Cezaro, Pompeo kaj Marko Licinio Kraso kunigis fortojn en 60 a.K. por transpreni la romian politikon. Ĉi tiu triumviraro pagis la ŝuldojn de Cicerono (kiu ne sukcesis administri siajn financojn prudente).

Li repagis la rezultan ŝuldon al la triumviraro agante kiel ilia advokato. La triopo provis persvadi Ciceronon aliĝi al ili, sed post periodo de hezito, li decidis, ke lia lojaleco al la Senato kaj la Respublikana idealo estis pli forta.

En 58 a.K., Klodjo Pulkro, membro de la "Populares" (Popola Partio), enkondukis leĝon kiu postulis ke ĉiu, kiu ekzekutis romiajn civitanojn sen proceso, estu ekzilita. Ĉar Cicero, kiel konsulo en 63 a.K., aranĝis la resuman ekzekuton de kvin viroj, ne estas dubo, ke li estis la celo de la leĝpropono de Klodjo.

Cicerono defendis sin argumentante, ke la "ultimum senatus consultum" provizore donis al li diktatoran potencon. Li forlasis Romon iom antaŭ ol la leĝo estis enkondukita kaj fuĝis al Siziko.

Danke al la subteno de la nove elektita tribuno Tito Anjo Milo, Cicerono povis reveni al Romo triumfe jaron kaj duonon poste, en 57 a.K. Li daŭrigis sian juran praktikon kaj sukcese defendis Publio Sestio kaj Celio, kiuj ambaŭ estis implikitaj en la tumultoj inter la armitaj bandoj de Milo (kiun ili subtenis) kaj Klodjo.

Post sia parolado festanta sian revenon al la Senato, li akiris kompenson de la Ŝtato valore de 2 milionojn da sestercoj por kompensi la detruon de sia domo. Ricevinte tiun sumon, Cicerono volis rekonstrui la domon, sed dum lia foresto, Klodio konstruigis templon sur la sama loko. Li tial devis malkonstrui ĝin.

Kvankam Cicerono persvadis la papojn pri nuligo de la konsekro pro "procedura eraro" (per sia parolado "Pro domo sua"), Klodio, kiu dume estis elektita edilo, akuzis lin pri sakrilegio antaŭ la comitia tributa. Li atingis nenion per la akuzo, sed permesis al siaj bandoj ĉikani la laboristojn laborantajn ĉe la domo, ekbruligis la domon de la frato de Cicerono, Kvinto (102 a.K. - 43 a.K.), kaj eĉ atakis la bandojn de Milo. La interveno de Pompeo estis necesa por restarigi la ordon, permesante al Cicerono finfine rekonstrui sian domon.

Post la morto de Kraso en 53 a.K., Pompeo (membro de la "optimatoj"), kune kun la plimulto de la Senato, komencis turni sin kontraŭ Cezaro, kiu tiam militis kontraŭ la gaŭlaj ​​triboj.

En 50 a.K., la konflikto inter Pompeo kaj Cezaro intensiĝis. Cicerono favoris Pompeon sed ne volis igi Cezaron permanenta malamiko. Kiam Cezaro marŝis en Italion kun sia armeo en 49 a.K., Cicerono fuĝis el Romo. Cezaro provis persvadi Ciceronon reveni, sed Cicerono vojaĝis al Saloniko.

Post la venko de Cezaro, Cicerono revenis al Romo. Lia rilato kun lia edzino Terencia rapide malboniĝis, finiĝante per eksgeedziĝo en 46 a.K., post pli ol tridek jaroj da geedzeco.

En letero al Varono la 20-an de aprilo 46 a.K., Cicerono klarigis sian vizion pri sia rolo sub Cezaro: "Mi konsilas al vi fari tion, kion mi konsilas al mi mem - eviti esti vidata, eĉ se ni ne povas eviti esti komentataj. Se niaj voĉoj jam ne estas aŭdataj en la Senato kaj en la Forumo, ni sekvu la ekzemplon de la antikvaj saĝuloj kaj servu nian landon per nia verkado, fokusante pri areoj de la etiko kaj konstitucia juro."

En februaro 45 a.K., Tulja Ciceronis (78 a.K. - 45 a.K.), filino de Cicerono, mortis, ŝoko de kiu li neniam plene resaniĝos.

Dum la diktaturo de Cezaro, Cicerono pledis por reveno al la Respubliko. En Pri la Devoj (44 a.K.), Cicerono argumentis, interalie, ke ekzistas rajto al ribelo sub certaj cirkonstancoj:

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„** En la kazo de Falarido de Akragas, la verdikto estas sufiĉe simpla. Ne ekzistas alianco kun tiranoj, male, ekzistas plej granda fremdiĝo, ĉar ne estas kontraŭe al la naturo senhavigi iun, se eble, kiu povus esti mortigita pro moralaj kialoj, kaj tial ĉi tiu malutila pesto devas esti ekstermita el la homa socio. **”** |

 |

## Murdo de Cezaro

Cicerono atestis la murdon de Cezaro en marto 44 a.K., sed ne partoprenis en la intrigo. Cicerono kaj Marko Antonio fariĝis la du plej gravaj figuroj en la romia politiko: Cicerono kiel reprezentanto de la Senato, kaj Antonio kiel Konsulo kaj ekzekutisto de la testamento de Cezaro. Post la morto de Cezaro, ekestis potencrivaleco inter Antonio, Lepido kaj Oktaviano (la adoptita filo de Cezaro, poste nomata Aŭgusto).

Cicerono, ankoraŭ forta subtenanto de la respubliko, faris serion da paroladoj (la Filipikaj) celantaj turni la Senaton kontraŭ Marko Antonio, favore al Oktaviano, tiam ankoraŭ adoleskanto. Cicerono kredis, ke Oktaviano povus esti uzata de la Senato sen multe da malfacilaĵo (Adolescens laudandi, ornandus, tollendus – La junulo devas esti laŭdata, elstarigita kaj... flankenmetita).

## Fino de lia vivo

La plano de Cicerono malsukcesis kiam Antonio, Lepido kaj Oktaviano atingis interkonsenton kaj decidis dividi sian potencon (la Dua triumviraro). Unu el la interkonsentoj estis renovigita proskribo. Tio signifis, ke la tri povus ĉiu senpune ekzekuti siajn malamikojn kaj eksproprietigi iliajn posedaĵojn.

Antonio inkluzivis ne nur Ciceronon, sed ankaŭ lian filon, fraton kaj nevon. Oktaviano, kiu parte ŝuldis sian sukceson al Cicerono, decidis ne oferti protekton al Cicerono. Cicerono, lia frato kaj nevo provis fuĝi el Italio. Lia frato kaj nevo estis murditaj kiam ili interrompis sian fuĝon por akiri monon, sed Cicerono persistis. Plutarko priskribis la lastajn momentojn de Cicerono: "Cicerono aŭdis [siajn persekutantojn] alproksimiĝi kaj ordonis al siaj servistoj meti la portseĝon (en kiu li estis portata) kie ili staris.

Li rigardis rezolute siajn murdontojn. Li estis kovrita de polvo. Lia hararo estis longa kaj malorda, kaj lia vizaĝo estis markita pro timo - tiel ke la plej multaj ĉeestantoj kovris siajn vizaĝojn dum Herenio mortigis lin. Lia gorĝo estis tranĉita kiam li elmetis sian kolon el la portilo. Sekvante la ordonojn de Antonio, Kajo Herenio detranĉis lian kapon kaj manojn." Apiano aldonis: "... la centestro ŝiris lian kapon el la portseĝo kaj detranĉis ĝin de lia torso; li ankaŭ detranĉis la manon, per kiu Cicerono skribis siajn paroladojn kontraŭ Antonio kiel tirano. Antonio superŝutis pro ĝojo."

Antonio kaj lia edzino unue uzis lian korpon kiel demona amuziĝo. Fulvia, la vidvino de Klodjo kaj tria edzino de Antonio, laŭdire pikis pinglojn en la langon de Cicerono. Antonio najligis la kapon kaj manojn de Cicerono sur la podio (platformo de la oratoro) en la Forumo kiel averton al aliaj. La filo de Cicerono, Marko Tulio, estis en Grekio dum la murdo kaj tiel evitis ekzekuton. En 30 a.K., li fariĝis konsulo sub Oktaviano, kiu venkis Antonion tiun jaron kaj pelis lin al memmortigo post la kolapso de la Dua Triumviraro.

## Ĝenerala Superrigardo de la plej gravaj verkoj de Cicerono

* Opera omnia, 1566

La riĉa literatura verkaro de Cicerono povas esti larĝe dividita en kvar ĉefajn kategoriojn (la datoj en kiuj ili estis publikigitaj aŭ prezentitaj estas donitaj en krampoj):

## Oratorioj

* Al Sextus Roscius Amerino, Al Seksto Roscio de Amerio, 80 a.K. - pledo por la juna Seksto Roscio, akuzita pri murdado de sia patro.

* In Verrem, Kontraŭ Gajo Verres, 70 a.K. - serio da sep paroladoj direktitaj kontraŭ Verres, pretoro en Sicilio, kiu vaste prirabis sian provincon. Cicerono transprenis la taskon laŭ peto de la sicilianoj mem, kiuj havis belajn memorojn pri lia kvestoreco en 75 a.K.

* De imperio Cn. Pompei, Laŭ la Ordono de Knejo Pompeo, 66 a.K. – La unua grava politika parolado de Cicerono estis adresita al la romia popolo defende de leĝpropono proponita de la tribuno Manilio, kiu donis al Pompeo komandon de la milita kampanjo kontraŭ Mitridato.

* En Catiline, Kontraŭ Katilino, 63 a.K. – kvar paroladoj kontraŭ Katilino kaj liaj subtenantoj rilate al iliaj supozeblaj puĉoj. Cicerono, kiu estis konsulo tiun jaron, estis tiel fiera pri ĝi, ke li persone redaktis ĝin en 60 a.K.

* Pro Murena, Al Murena, ankaŭ 63 a.K. – kronologie inter la 2-a kaj 3-a jarcentoj (en Katilino), pledo por iu Murena, kiu estis elektita konsulo por la jaro 62. Tamen, unu el la malsukcesaj kandidatoj plendis pri supozata subaĉeto. Cicerono defendis sian klienton kun tia vigleco kaj humuro, ke li estis absolvita.
* Pro Archia, Por Arkiaso, 62 a.K. – la pledo por la greka poeto Arkiaso, kiu estis loĝinta en Romo dum jaroj, sed kies civitaneco estis dubinda.

La parolado evoluis al brila panegiro pri poezio kaj literaturo ĝenerale. Cicero volonte entreprenis la defendon de Arkiaso, ĉar li "komisiis" panegiron por sia propra konsulejo (kvankam sen sukceso).

* Pro Flacco, 59 a.K. - Defendante Lucio Valerio Flako (pretoro en 63 a.K.) en tribunalo pro ĉantaĝo.

* Pro Caelio, Por Celio, 56 a.K. - estas la parolado de Cicero defendante Marko Celio Rufo. Li estis akuzita de Lucio Sempronio Atratino, kies patro, Lucio Kalpurnio Bestja, antaŭe estis akuzita de Celio. Klodja kompletigis ĉi tiun akuzon per du propraj: Celio supozeble pruntis oron de ŝi kaj provis veneni Klodja per ŝiaj sklavoj.

* Pro domo sua, Parolado pri defendo de sia Propra Domo, ĉ. 56 a.K. - dum lia libervola ekzilo el Romo dum unu kaj duono jaroj, la domo de Cicerono estis detruita kaj Klodjo konstruigis templon sur ĝia loko. Per ĉi tiu "oratio pro domo sua," Cicerono konvinkis la papojn, ke la konsekro de tiu templo estis malvalida pro procedura eraro.

* Pro Milone, Por Milo, 52 a.K. - eble la majstroverko de Cicerono, estas oratorio defende de Tito Anjo Milo, akuzita pri murdado de la demagogo Klodjo.

* Pro Ligario, Por Ligarjo, 46 a.K. - oratorio defende de Ligarjo, iama subtenanto de Pompeo, al kiu Julio Cezaro malpermesis reveni al Italio post sia venko en la Dua Civita Milito. Antaŭ la diktatoro, Cicerono argumentis - sukcese, cetere! - por la reveno de sia kliento.

* Philippicae, Filipikaj Oracioj kontraŭ Marko Antonio, 44/43 a.K. - serio de 14 paroladoj direktitaj kontraŭ Marko Antonio. Sekvante la ekzemplon de la Filipikaj de Demosteno, direktitaj kontraŭ Filipo la 2-a de Macedonio, Cicerono ĉi tie, antaŭ la Senato kaj la Popolo, kondamnas la politikajn ambiciojn de Antonio. La enhavo de ĉi tiuj paroladoj pruviĝus fatala por Cicerono.

## Traktatoj pri Elokventeco

* De oratore, Pri la Oratoro, 55 a.K. – verkita en dialoga formo, laŭ la modelo de la dialogoj de Platono. La unua libro diskutas la ĝeneralan disvolviĝon esencan por laoratoro. La dua traktas pri invento kaj aranĝo, kaj la tria la stilon, korplingvon kaj voĉon de (bona) oratoro.

* Partitiones oratoriae, 54 a.K. ? – kompilita por la filo de Cicerono, Marko. Ĝi fariĝis praktika manlibro pri demandoj kaj respondoj, en kiu la filo prezentas diversajn demandojn rilatajn al retoriko, al kiuj la patro poste respondas.

* Brutus, 46 a.K. – konversacio inter Cicerono, Brutus kaj Atiko, provizante historian superrigardon pri la romia elokventeco.

* Cicerono, La Oratoro, 46 ​​a.K. – verko en kiu la aŭtoro celas portreti la idealan oratoron. Cicerono forlasis la dialogan formon ĉi tie, kaj la verko estas tial malpli didaktika ol lia "De Oratore".

## Filozofiaj Traktaĵoj

* De inventione, Pri Invento, 78 ĝis 77 a.K. – repaciĝo inter filozofio kaj retoriko.

* De re publica, La Respubliko, 54 ĝis 51 a.K. – traktaĵo kiu, sekvante la dialogon Politeja de Platono, traktas la idealan ŝtaton. Libroj I-III plejparte supervivis, sed nur fragmentoj de IV-VI restas, inkluzive de la tiel nomata Somnium Scipionis, kiu finas la verkon.

* De finibus bonorum et malorum, 45 a.K. – traktas (en kvin libroj) la plej altan bonon.

* Tusculanae disputationes, Konversacioj en Tusculum, 45 a.K. – estas skribitaj sub dialoga formo. La interparolantoj supozeble renkontiĝas ĉe la vilao de Cicerono en Tusculum. La diskutitaj temoj (malestimo al morto, eltenado de doloro kaj malprospero, ktp.) estas plejparte stoikaj.

* De natura deorum, Pri la Naturo de la Dioj, 45/44 a.K. – tri libroj kiuj sinsekve traktas la konceptojn pri Dio ĉe Epikuro, la Stoikuloj kaj la Akademianoj.

* De senectute, Pri la Maljuneco, 44 ​​a.K. – kantas laŭdojn pri maljuniĝo.

* De amicitia, Pri Amikeco, 44 ​​a.K. – estas himno al la ideala amikeco.

* De officiis, Pri la Devoj, 44 a.K. – estas trilibra traktaĵo pri devoj, verkita por lia filo Marcus.

* De fato, 'Pri la Sorto', 44 a.K. – traktaĵo pri sorto, libera volo kaj respondeco pri oniaj agoj.

* De legibus, Pri la Leĝoj – traktas pri la romia juro. Cicerono argumentas, ke juro devus esti bazita sur natura juro.

## Korespondado

Ĉi tio estas kolekto da proksimume 900 leteroj (inkluzive de kelkaj respondoj de korespondantoj). Ilian publikigon certigis de Atticus (almenaŭ por la leteroj adresitaj al li) aŭ la privata sekretario de Cicerono, Tiro (73 a.K. - 4 a.K.) (liberigita sklavo).
xxx

* Ad Familiares, Al Familio kaj Amikoj, 63 ĝis 43 a.K. – 16 libroj de leteroj adresitaj al lia edzino, filino, filo, sekretario, kaj granda nombro da amikoj kaj konatoj.

* Ad Atticum, Al Atiko, 68 ĝis 43 a.K. – ankaŭ 16 libroj de leteroj adresitaj al lia plej bona amiko Titus Pomponius Atticus, kies fratino estis edziniĝinta al la frato de Cicerono, Kvinto.

* Ad Quintum fratrem, Al Lia Frato Kvinto, 60 ĝis 54 a.K. – tri libroj de leteroj adresitaj al lia frato Kvinto kiam li estis guberniestro en Malgranda Azio.

* Ad Brutum (1542), Al Brutus, 44/43 a.K. – la aŭtenteco de ĉi tiuj du libroj de leteroj estas pridubata.

## Kuriozaĵoj

* Teksto de Cicerono estas la bazo por la Lorem ipsum, ankoraŭ uzata en la mondo de grafikaj artoj (kaj tiu de modernaj programoj por perkomputila eldonado).

* La fama citaĵo de Cicerono: "Quo usque tandem abutere, Catiline, patientia nostra?" aŭ "Kiom longe, Katilina, vi daŭre provos nian paciencon?" (komenco de la "Parolado kontraŭ Katilina" de Cicerono).
* Tiparo nomata Cicerono (12 poentoj) estis kreita ĉirkaŭ 1467 por la publikigo de liaj skribaĵoj. (1 cicero = 12 didot-poentoj = 4,51 mm. Ĉi tiu estis la tipografia mezuro uzata en kontinenta Eŭropo. Post la fino de presado, la Cicerono estis anstataŭigita per la anglosaksa pigo.)

* La proverba saĝo de Cicerono naskis la vorton Cicerone, kiu signifas vojaĝgvidiston aŭ fonton de informoj.

* La verko De Rerum Natura de Tito Lukrecio Karo, kiu estas signifa ne nur pro ĝia enhavo sed ankaŭ pro ĝiaj literaturaj kvalitoj, estis publikigita postmorte de Cicerono, kiu mem tute ne estis subtenanto de la instruoj de Lukrecio. Cicerono skribis al sia frato Kvinto: "La poemoj de Lukrecio estas efektive tiaj, kiaj vi priskribas: ili enhavas multajn momentojn, kie lia genio ekflamas, sed ankaŭ multe da tekniko."

* Robert Harris verkis trilogion de romanoj pri la vivo de Cicerono, el la perspektivo de la memuaroj de Tiro.

* + Imperium (2006) traktas la lukton de Cicerono kontraŭ la korupto de Verres ĝis lia elekto kiel konsulo.

* + Lustrum (2009, en la usona eldono: "Conspirata") pri la konsuleco.

* + Dictator (2015) pri la kampanjoj de Cezaro, la fino de la respubliko kaj la perforta morto de Cicerono.

## Kritiko al Cicerono

Michael Parenti verkis studon kaj libron en kiuj Cicerono estas ofte menciita kiel kontraŭulo de la "popularaj" politikoj de Cezaro. Parenti argumentas, ke la sincereco de Cicerono en liaj pacemaj skribaĵoj estas pridubinda. Cicerono laŭdire konstante subtenis la regantan eliton kaj montris malmultan zorgon pri la malriĉuloj.

## En Esperanto

* **Sonĝo de Scipiono** en traduko de Hjalmar Johannes Runeberg & de Gerrit Berveling eld. VoKo 1994.
* Iom larĝa elekto de liaj verkoj (el ĉiuj ĝenroj krom poezio) en Antologio Latina volumo 1, paĝ. 82-152 de Gerrit Berveling eld. Fonto 1998.

## Vidu ankaŭ

* *Certamen Ciceronianum Arpinas*

## Eksteraj ligiloj

* Verkoj de Cicerono ĉe the Latin Library:  Arkivigite je 2021-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Verkoj de Cicerono ĉe IntraText Digital Library:
* Mallonga rakonto tradukita al Esperanto.

## Referencoj