# Prago

Panoramo de Prago prenita de Petřín je julio 2007

|  |
| --- |
| Prago
 |
| ĉeĥe *Praha*, germane *Prag*, angle *Prague* |
| urbo
 |
|

Fotomuntaĵo Historia kerno de Prago
Prago, metropolo de Ĉeĥa respubliko |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   Flago |   Blazono |

 |
| **Oficiala nomo:** Praha
 |
| **Moto:Praga Caput Rei publicae (Antaŭe *Praga Caput Regni*)* |
| **Kromnomoj:Prago patrino de urboj, Centtura, Ora urbo* |
|  |
| Lando
 |  Ĉeĥio |
| Regiono
 | **Ĉefurbo Prago** (CZ010) |
| Distrikto
 | **Ĉefurbo Prago** (CZ0101 - CZ010F) |
| Historia regiono
 | Bohemio |
|  |
| Najbaras kun
 | Mezbohemia regiono *ĉirkaŭe* |
| Konata loko
 | Praga burgo |
| Rivero
 | Vultavo |
|  |
| Koordinatoj
 | ﻿ / ﻿ (mapo) |
| Plej alta punkto
 | monteto Teleček apud Zličín
 |
|  - alteco
 | 399 m s. m.
 |
| Plej malalta punkto
 | surfaco de Vltava apud Suchdol
 |
|  - alteco
 | 177 m s. m.
 |
|  |
| Areo
 | 496,21 km² (49 621 ha)
 |
|  |
| Loĝantaro
 | 1 397 880 (*2025*) |
| Denseco
 | 2 817,11 loĝ./km² |
|  |
| Plataĵo
 | Praga plataĵo |
|  |
| Estiĝo
 | 9-a jarcento
 |
| Primatoro
 | Bohuslav Svoboda
(ekde 16-a de februaro 2023) |
|  |
| Horzono
 | MET (UTC+1)
 |
|  - somera tempo
 | MET (UTC+2)
 |
| Poŝtkodo
 | 1XX XX
 |
| Telefona prefikso
 | +420 2
 |
| ISO 3166-2:CZ
 | CZ-PR
 |
| AKĈ
 | A
 |
|  |
| **Loko de Monda heredaĵo de UNESKO** |
| Nomo
 | Historia centro de Prago
 |
| Jaro
 | 1992 (#16)
 |
| Numero
 | 616
 |
| Regiono
 | Eŭropo
 |
| Kriterioj
 | ii, iv, vi
 |
|  |
|  Situo enkadre de Eŭropo

Situo enkadre de Eŭropo |
|  Prago sur la mapo de Ĉeĥio

 Prago sur la mapo de Ĉeĥio
 |
|  Katastra teritorio de Prago

 Katastra teritorio de Prago
 |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Prague
 |
| **Retpaĝo:**  magistrat.praha-mesto.cz
 |
|  |
|  **Portalo pri Ĉeĥio** |
| **Demonimo**: *Pragano* Wikimedia | © OpenStreetMap
 |

Urbaj partoj de Prago
Princino Libuše orakolas gloron de Prago
Jan Hus predikas en Betlehema Kapelo
**Prago** (ĉeĥe *Praha*) estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Ĉeĥio. Antaŭ 1993 ĝi estis ĉefurbo de Ĉeĥoslovakio, antaŭ 1918 ĉefurbo de la reĝlando bohemia.

Prago situas en la praga baseno sur ambaŭ bordoj de la rivero Vultavo. Ĝi ampleksas 496 km² kaj havas 1 397 880 loĝantoj (2025).

Popularaj turismaj lokoj en Prago estas la Malnova Urbo, la Nova Urbo, la Malgranda Kvartalo, Hradčany kaj Vyšehrad. Vizitinda estas ankaŭ la subterejo en Prago. Prago estas la sola urbo en Ĉeĥio en kiu veturas metroo.

La najbaraj municipoj de la setlejo estas Zeleneč (distrikto Prago-oriento), Zdiby, Úvaly, Černošice, Přezletice, Říčany, Květnice, Bořanovice, Jenštejn, Hovorčovice, Radonice (distrikto Prago-oriento), Hostivice, Roztoky, Jíloviště, Sibřina, Podolanka, Jinočany, Chrášťany (distrikto Prago-okcidento), Dobrovíz, Vestec (distrikto Prago-okcidento), Jesenice, Únětice (distrikto Prago-okcidento), Zbuzany, Veleň, Šestajovice (distrikto Prago-oriento), Křenice (distrikto Prago-oriento), Ořech, Kněževes (distrikto Prago-okcidento), Průhonice, Zlatníky-Hodkovice, Horoměřice, Kosoř, Čestlice, Tuchoměřice, Nupaky, Jirny, Dolní Břežany, Zvole (distrikto Prago-okcidento), Distrikto Prago-oriento, Distrikto Prago-okcidento kaj Mezbohemia regiono.

## Ĉefurba regiono Prago

Malnovurba Placo en 1853
Prago estas la administra centro de la ĉeĥaj registaro, parlamento, senato kaj prezidanto kreante memstaran distrikton Prago-urbo. Ĝi estas ankaŭ laŭstatuta kaj pli supera teritorie administra tutaĵo je nivelo de Regiono. Ĝi situas meze de teritorio de Bohemio kaj ĝi estas ĉiuflanke ĉirkaŭata de distriktoj: distrikto Prago-okcidento kaj distrikto Prago-oriento kaj ĝi situas en Mezbohemia regiono, kies administraj oficejoj havas sidejon same en Prago. Nebušice estas distrikto de Prago 6.

## Historio laŭ datoj

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de Prago.
* post la jaro 870 fondita Praga burgo de princo Bořivoj la 1-a
* 872 Svatopluk agnoskis Bořivojon, alveno de grandmoravia episkopo Metodo en Pragon, akceptado de ortodoksio en Bohemio – inkluzive de Bořivoj kaj Ludmila en 874 aŭ 880
* 883 Bořivoj konstruis en Levý Hradec preĝejon de Sankta Klimento, la unua preĝejo en Bohemio
* 885 konstruita preĝejo de Virgulino Mario en Praga burgo
* 888 – 890 Prago konkerita de Grandmoravia regno
* 895 post la morto de Svatopluk forŝiro de Grandmoravia regno, vasala interkonsento de Spytihněv la 1-a kun orientfranka reĝo Arnulf de Karintio pri ŝirmo kontraŭ hungaroj; malfermiĝo al karolina kulturo kaj enpraktikigo de latina liturgio
* post 926 fondita rotondo de sankta Vito en Praga burgo
* 932? korprestaĵoj de duko sankta Venceslao enigitaj en la rotondo de sankta Vito

Vyšehrad
* la 10-a jarcento en kontraŭa bordo de rivero Vultavo fondita burgo Vyšehrad
* 965 la unua skribatestaĵo de araba-juda komercisto Ibráhím Ibn Jákúb pri Prago kiel pri riĉa komercurbo el ŝtono kaj kalko
* 973 fondo de episkopejo enfalanta sub mohuĉa ĉefepiskopejo, la unua episkopo estis saksia monaĥo Detmaro;
* 995 pro murdo de Slavník-anoj Prago fariĝis unusola sidejo de potenco en la princlando
* 1085 Prago reĝa urbo, la sidejo de la unua ĉeĥa reĝo Vratislav la 1-a
* 1140–1172 akirinte titolon de Vladislav la 2-a de imperiestro Frederiko la 1-a Barbarossa pro helpo dum militiro ĝis Milano; Prago denove reĝa urbo
* 1172 finita konstruado de la dua ŝtonponto en meza Eŭropo – ponto de Judita
* 1198 sidejurbo de reĝo Přemysl Otakar la 1-a kaj ekde la jaro 1212 ankaŭ de heredintoj de lia titolo
* post la jaro 1230 estiĝo de Malnova Urbo
* 1257 fondita Malgranda Kvartalo de Přemysl Otakar la 2-a
* 1310–1346 post la morto de Venceslao la 3-a fariĝis Johano de Luksemburgio ĉeĥa reĝo
* ĉirkaŭ 1320 estiĝo de Hradčany
* 1338 fondita Malnovurba urbodomo – la signifo de la urbo kreskas
* 1342 la ponto de Judita deŝirita pro inundo
* 1344 la praga episkopejo avancigita je ĉefepiskopejo Ernesto el Pardubice, komencita konstruado de katedralo de sankta Vito, Venceslao kaj Vojtěch
* 1346–1378 erao de Karolo la 4-a, Prago ĉefurbo de Bohemia reĝlando kaj de Sankta Romia Imperio, signifa komerckruciĝo kaj la tria plej granda urbo de Eŭropo, fortega kulmine urbanista evoluo
* 1348 per Dokumento de Karolo fondita unua universitato en meza Eŭropo (Universitato de Karolo)
* 1348 fondita Nova Urbo; granda incendio de Malnova Urbo

Karola ponto
* 1357 fondita de Petro Parler konstruado de Karola ponto
* 1378–1415 kresko de religiaj konfliktoj kaj socia streĉo; estiĝo de reforma movado frunte kun rektoro de la universitato kaj predikisto Jan Hus, lia agado en Betlehema Kapelo; akriĝo de la situacio, kiam Jan Hus estis brulmortigita dum eklezia koncilio en Konstanco
* 1419–1437 komenco de provoj de pastraro pri reformo de la eklezio en husana revolucio kontraŭ katolika eklezio kaj la imperiestro
* junio de 1419 la unua praga defenestrado de urbodomanoj en Novurba urbodomo per homamaso, ribelo de malriĉularo gvidita de husana predikisto Jan Želivský
* 1420 batalo en Prago en Vítkov, malvenko de kruckaravano de imperiestro Zigmundo la 1-a gvidita de Jan Žižka; unuiĝo de la pragaj vilaĝoj en unu urbon, kresko de la potenca evoluo de Prago en lando
* 1424 portempa intercivitana milito, malvenkoj de soldataro de praganoj kaj nobelara unueco kun Žižka kontraŭ orfoj ĉe Skalice kaj Maleŝov; denova disiĝo de la pragaj urboj post malunueco inter malnovurbaj moderaj husanoj kaj novurbaj radikaloj
* majo de 1434 konkero de Nova Urbo per la soldataro de Malnova Urbo kaj nobelara unueco, kelke da tagoj antaŭ malvenko de radikalaj orfoj per nobelara unueco ĉe Lipany
* 1458 Jiří el Poděbrady elektita kiel reĝo de landa koncilio en Malnovurba urbodomo
* 1483 ribelo de pragaj urbanoj kontraŭ provoj pri renovigo de influo de la katolika eklezio
* 1526 alveno de Ferdinando la 1-a kaj habsburga monarĥio sur ĉeĥan tronon (ĝis la jaro 1918)
* 1547 malsukcesa nobelara ribelo kontraŭ reĝo Ferdinando la 1-a, sekvanta limigo de urbaj privilegioj, politika potenco kaj memstareco, konfiskado de posedaĵo kaj malfloro
* 1583–1612 Rudolfo la 2-a ĉeĥa reĝo; Prago sidejo de la imperiestro, ĝi estas duafoje eŭropa movadcentro de socia kaj kultura vivo kaj klereco, renesanca alikonstruo de la urbo
* 1618 kiam fervora katoliko Ferdinando la 2-a nuligis religiajn liberecojn kaj pluajn rajtojn, garantiitaj de Rudolfo, eksplodis ĉeĥa nobelara ribelo kontraŭ Habsburgoj, la dua praga defenestrado en Praga burgo
* 1619 kiel reĝo elektita Frederiko la 1-a, ano de Protestanta Unio
* novembro de 1620 malvenko de soldataroj de ĉeĥaj nobelaroj en Blanka Monto per armeo de Ferdinando, la fuĝo de „Vintra reĝo“ Frederiko el la lando, subpremo de la ribelo
* junio de 1621 publika ekzekuto de 27 ĉeĥaj nobeloj el vicoj de la ribeliĝintaj nobelaroj kontraŭ la imperiestro en Malnovurba placo
* 1620–1621 komenco de malluma periodo, malfloro de la ĉeĥa lingvo kaj la nacia konscio, persekutado kaj amasa foriro de ĉeĥaj kaj moraviaj protestantoj (Václav Hollar, Johano Amoso Komenio); transŝovo de gravaj oficejoj ĝis Vieno kaj politika falo de la urbo en provincan nivelon; samtempe jezuita rekatoligo, estiĝo de novaj monaĥejoj kaj temploj; konstruado de novaj palacoj de katolikaj aristokratoj
* 1627 Ferdinando la 2-a proklamis Renovigitan landan establon, permesita nur katolika religio, forpreno de preskaŭ plena politika potenco al la reĝaj urboj kaj firmigo de absoluta potenco de la reganto kaj liaj centraj oficejoj en Vieno
* 1648 la lasta el la sieĝadoj de svedoj subgvide de generalo Königsmarck, okupo de okcidenta bordo de rivero Vultavo dank‘ al perfido de gardistaro, prirabo de maldekstrobordaj monaĥejoj, Praga burgo kaj kolektaĵoj de Rudolfo, bombardado kaj sieĝado de orientaj pragaj urboj, batalo je Karola ponto; la urbo rezistis al la atakoj dank‘ al ĝustatempaj aŭstriaj helpoj, novaj barokaj fortikaĵoj kaj same al kontribuoj de „pragaj studentoj“ en la batalo je la ponto, ĝis subskribo de la interkonsento pri paco en Vestfalio
* 1689 granda incendio en la urbo; impulso al konstruado en stilo de praga baroka arkitekturo
* 1741 okupo de la urbo per franca-bavaria soldataro dum milito je aŭstria heredaĵo
* 1744 okupo de prusia armeo enkadre de la sama konflikto
* 1784 kuniĝo de kvar ĝis nun memstaraj pragaj urboj (Hradčany, Malgranda Kvartalo de Prago, Malnova Urbo de Prago, Nova Urbo de Prago) per patento de imperiestro Jozefo la 2-a
* 1791 la unua Ĝenerala landa ekspozicio
* 1784–1848 tempo de nacia renaskiĝo, komencoj de industria revolucio, estiĝo de ĉeĥaj institutoj, evoluo de industriaj antaŭurboj malantaŭ la remparoj de Prago;
* junio de 1848 ribelo de radikalaj demokratoj; okupo de la urbo per la imperiestra armeo gvidita de marŝalo Alfred Windischgrätz, instalo de armea diktaturo en Bohemio
* 1849–1859 malfondo de servuteco, teritorie-administra reformo; firmigo de la polica reĝimo dum absolutismo de ministro Alexander Bach
* 1861–1913 akiro de ĉeĥa plimulto en urba administrado, komenco de modernigo de la metropolo inkluzive de konstruado de reprezentaj kaj utilobjektoj (Nacia teatro, Nacia muzeo, Rudolfino, Petřína belvedero, sportejoj), ties infrastrukturo (lumigo, pontoj, publika transporto, telefona kaj elektra reto), novaj institutoj (Akademio de sciencoj, politikaj partioj, sindikatoj), aranĝo de ampleksaj socia-kulturaj kaj sportaj agadoj
* 1890 centjara inundo, inundigo de Malnova Urbo ĝis Malnovurba placo, detruiĝo de kelkaj arkoj de Karola ponto
* 1893 nesentemaj konstrureguligoj de Malnova Urbo kaj Juda kvartalo

### Prago kiel ĉefurbo de Ĉeĥoslovakio

* oktobro de 1918 proklamo de memstareco de Ĉeĥoslovakio, Prago estas ĉefurbo de la nova respubliko, per homamaso detruita Mariana kolono, statuto de marŝalo Radecký, imperiestro Francisko Jozefo la 1-a kaj pluaj simboloj de la habsburga superregado
* 1922 la urbo disvastigita en teritorio de Granda Prago per aliĝo de 37 ĉirkaŭaj vilaĝoj, la sekvantaj jaroj havas ekfloron de la urbo en kulturo, arto, arkitekturo (avangardo, funkcionalismo)
* 1923 komencita radiodisaŭdiga elsendado el flughaveno en Kbely

Katedralo de sankta Vito
* La Praga lingvoskolo, *Praga Lingvistika Rondo* aŭ foje simple **Praga skolo** enhavis ampleksan grupon de esploristoj, ĉefe eŭropanoj, kiuj eĉ se ne estis membroj mem de la Lingvistika Skolo de Prago, derivigis sian inspiron el la verkoj de Vilém Mathesius, Nikolaj Trubeckoj, Roman Jakobson, Jan Mukařovský, René Wellek kaj aliaj fakuloj kun sidejo en Prago en la jardeko antaŭ la Dua Mondmilito (1928–1939).
* septembro de 1929 finigita alkonstruado de la katedralo de sankta Vito al 1000-jara datreveno de la murdado de sankta Venceslao
* 1937 malfermo de internacia flughaveno en Ruzyně
* 1938 nombro de loĝantoj atingis 1 milionon, preparo de sekurecdisponoj enkadre de la ĝenerala mobilizo - vidu: Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio

### Dua Mondmilito

* marto de 1939 okupo de la urbo per germana armeo; ondo de emigrado; proklamita Protektorato Bohemio kaj Moravio kiel konsisto de Tria regno; enpraktikigo de dekstroflanka trafiko en la stratoj
* novembro de 1939 studenta demonstracio kontraŭ naziismo, la morto de Jan Opletal; fermo de ĉiuj altlernejoj en Protektorato
* 1939–1945 okupado per la nazia Germanio; ekzekutoj, arestado kaj deportado de politikaj malamikoj per gestapo; iompostioma pereo de centdudeka historia juda komunumo
* majo de 1942 atenco de ĉeĥoslovakaj paraŝutistoj senditaj el Anglio por atenci regnan protektoron Heydrichon; akriĝo de polica teroro
* februaro de 1945 flugatako de usona aerofloto (sekve de eraro en navigacio al Prago anstataŭ al Dresdeno) pereis Emaŭza monaĥejo, konstruaĵoj en Nusle kaj fabrikoj en Vršovice (Bombardado de Prago (1945))
* majo de 1945 Praga ribelo, abruptaj bataloj en la tuta urbo (incendio de Malnovurba urbodomo, batalo je konstruaĵo de Ĉeĥoslovaka radio, defendo kontraŭ taĉmentoj de SS en Pankrác, helpo de vlasov-anoj en sudo, traktado de usona delegitaro kun germanoj, sekve alveno de soveta armeo direkte de Ruzyně. La Praga ribelo (en ĉeĥa: Pražské povstání) de 1945 estis parte sukcesa klopodo fare de la Ĉeĥa rezistomovado por liberigi la urbon Prago el la Germana okupacio. Germanaj trupoj kontraŭatakis, sed ilia avanco estis malrapidigita pere de barikadoj konstruitaj de ĉeĥoj. La 8an de majo, ĉeĥaj kaj germanaj estroj subskribis batalĉeson permesante ke la germanaj fortoj retiriĝu el la urbo, sed ne ĉiuj unuoj Waffen-SS obeis. La batalado pluis ĝis la 9a de majo, kiam la Ruĝa Armeo eniris en preskaŭ liberigita urbo.

### Prago dum komunisma reĝimo

* 1948 post la postmilita preparo de la situacio helpe de Sovetunio kaj post februara puĉo alveno de la komunisma partio al potenco, la dua ondo de emigrado, komenco de politikaj procesoj, ŝtatigo de privataj entreprenoj, enpraktikigo de cenzuro kaj sistema polica kontrolo per la ŝtato, reformo de la administrado de la urbo, malfondo de magistrato kaj nova divido de distriktoj
* 1953 al la unuamaja festotago komencita elsendado de Ĉeĥoslovaka televido
* 1960 nova teritorie-administra divido de Prago kaj aligo de 4 vilaĝoj; komencoj de amasa konstruado de panelkvartaloj en periferio de Prago
* 1968 komenco de la funkciado de nova internacia flughaveno en Ruzyně, aligo de pluaj 21 vilaĝoj al la urbo
* 1968 „Praga printempo 1968“ – per ŝanĝoj en gvidantaro de Komunisma partio de Ĉeĥoslovakio (KPĈ), prezidento kaj registaro, ebligo de demokratiaj reformoj kaj „socialismo kun homa vizaĝo“; nuligo de cenzuro, ekfloro de la politika vivo kaj renovigado de rilatoj kun la mondo; kritiko flanke de Sovetunio kaj la amikiĝintaj landoj kontraŭ influoj de dekstranaro
* somero de 1968 daŭrigo de la reformoj, averto flanke de Sovetunio kaj de Leonid Iljiĉ Breĵnev, plilongigata ĉeesto de armeo de Sovetunio dum ekzercado; ultimato de Komunisma partio de Sovetunio (KPSU) dum traktado en slovaka urbo Čierna nad Tisou
* aŭgusto de 1968 – la 21-an de aŭgusto okazis nokta invado de armeoj de Varsovia interkonsento, okupo de Prago peraviadile per paraŝutistaro el Ruzyně; bataloj en la centro de la urbo, civitanaj protestagadoj; entrudigo de moskvaj protokoloj al arestita gvidantaro de KPĈ; eksterordinara kongreso de KPĈ en Vysočany
* januaro de 1969 Prago la ĉefurbo de la ĉeĥoslovaka federacio, sidejo de la federala kaj ĉeĥa registaroj
* 1969 membrulmortigo de Jan Palach, Jan Zajíc – vidu Vítkov,|E. Plock kaj aliaj civitanaj protestoj; glorigoj de gajno en Mondo-Majstrokonkurso en hokeo superkreskintaj en kontraŭsovetan manifestacion kaj atakoj (Aerofloto); bruta subpremo de la aŭgusta manifestacio per la ĉeĥoslovaka armeo kaj la nova konservativa gvidantaro de KPĈ kaj sekva legaligo de la intervenoj; komenco de periodo de „normaligo“
* 1970 aperis „Ekkonoj el la kriza evoluo“, tutnaciaj politikaj purigagadoj, „interŝanĝoj de legitimiloj“ kaj kontrolesploroj en KPĈ, firmigo de neostalinismo kaj polica ŝtato sub Gustáv Husák; aligo de pluaj 4 vilaĝoj al la teritorio de la urbo
* 1973 konstruita Nusela ponto, konsisto de konstruata nordsuda magistralo
* 1974 komencita trafiko de la unua el la tri estontaj linioj de metroo; aligo de 30 vilaĝoj, sekva konstruado de superkvartalo Suda Urbo
* 1977 proklamo de Ĉarto 77 kaj sekva „Antiĉarto“, porreĝima kongreso de ĉeĥoslovakaj verkistoj
* 1983 remalfermo de Nacia teatro post renovigo
* 1985 ĉeĥoslovaka grandioza ekzercado nomata „spartakiado“ en Strahov dum ĉeesto de 1 miliono da homoj (lasta)
* 1985–1989 profundigado de ekonomiaj problemoj, perdo de konkurenckapablo de la lando kaj la stato de la urbo (trafika kaj ekologia situacio, provizado, stato de la historia centro); nur etaj ŝanĝoj enkadre de programo de „renovigo“ subinflue de soveta „renovigo“ – „perestrojko“
* 1987 vizito de Michail Gorbaĉov en Prago, sen granda influo
* 1988 kontraŭreĝimaj aspektoj dum datrevenaj demonstracioj en aŭgusto kaj oktobro, en La tago de homaj rajtoj permesita amasiĝo de opozicio en Škroupovo-placo
* januaro de 1989 „semajno de Palach“ kontraŭreĝimaj demonstracioj kaj policaj intervenoj, pluaj demonstracioj la 21-an de aŭgusto kaj la 28-an de oktobro en Venceslaa placo; plua kresko de montroj de politika opozicio kaj kritiko de publiko
* majo de 1989 lasta amase organizita unuamaja manifestado, anstataŭ Letná en Venceslaa placo
* oktobro de 1989 de somero amasa alkresko de elmigrintoj el Germana Demokratia Respubliko (GDR) postulantaj en praga grandambasadorejo de Federacia Respubliko Germanio (FRG) azilon, premo de okcidentgermanaj kaj ĉeĥoslovakaj organoj en GDR, la rezulto estis malfermo de limoj inter GDR kaj FRG kaj pli malfrue falo de berlina muro

#### Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989

* novembro de 1989 subpremo de studenta manifestacio en Nacia avenuo, ŝtorma reago de la publiko, ondo de strikoj kaj centmilaj demonstracioj en Venceslaa placo kaj en Letná, „velura revolucio“, forfajfado de gvidanto de la praga KPĈ M. Štěpánon dum demonstracio en uzino ČKD Vysočany; iompostiomaj cedoj flanke de la registaro kaj de KPĈ, interŝanĝita Miloš Jakeš frunte de la partio kun Karel Urbánek
* decembro de 1989 post plua intensiĝo de la premo de la publiko (kaj senhelpe de Sovetunio al la partio) la registaro demisiis, kooptado de nekomunismaj deputitoj, ŝanĝo de Konstitucio (forpreno de artikolo pri gvidanta rolo de KPĈ, Nacia fronto kaj lernado de marksismo); abdiko de Gustáv Husák

### Prago post revolucio

* 1990 mallongtempe antaŭ junia libera balotado nesolvita eksplodo de eksplodaĵo en Malnovurba placo; ŝanĝo de la nomo de la respubliko al Ĉeĥa kaj Slovaka Federacia Respubliko (ĈSFR); historie la unua vizito de papo Johano Paŭlo la 2-a kaj usona prezidento George Bush en Prago
* 1990 forŝovo de la lastaj taĉmentoj de la soveta armeo el la lando
* 1991 malharmoniigo dum traktadoj je leĝpovo de naciaj registaroj kaj la nomo de la lando; okazis jubilea Ĝenerala landa ekspozicio
* 1992 la historia centro de Prago enskribita en liston de Fonduso de la monda heredaĵo de UNESCO; post politikaj disputoj de la registaroj de la respublikoj aprobita apartiĝo de la federacio de Ĉeĥoslovakio; abdiko de prezidento; en novembro aprobita Konstitucio de Ĉeĥa respubliko
* januaro de 1993 Prago fariĝis ĉefurbo de memstara Ĉeĥa respubliko kaj ties institucioj
* 1995 nova teritorie-administra divido de la urbo, ekesto de aŭtonomioj de la urbaj partoj
* 2000 Prago elektita unu el la eŭropaj urboj de kulturo (por jaro 2000); finigo de alikonstruo de Smíchov
* septembro de 2000 kongreso de Internacia monfonduso, surstrataj kunpuŝiĝoj de antiglobalaj demonstrantoj (plejparte alilandanoj) kun polico
* oktobro de 2001 konferenco de kapuloj de ŝtatoj de NATO; ekde septembro plifortigita sekurecdisponoj inkluzive de armea gardado de ambasadorejoj kaj Radio Libera Eŭropo
* aŭgusto 2002 kvincentjara inundo, kontraŭinundaj disponoj, trafitaj riverbordaj kvartaloj Zbraslav, Smíchov, Malgranda Kvartalo, norda parto de Malnova Urbo, Karlín, Holešovice, Bubeneč, Libeň kaj Trója; evakuado de Karlín, kie detruiĝis kelke da konstruaĵoj; subakvigo de sektoroj de la metroo en la centro de Prago
* majo de 2004 oficialaj glorigoj de la eniro de la lando en Eŭropan Union

## Loĝantaro

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1378 | 40 000 |
| 1500 | 30 000 |
| 1610 | 60 000 |
| 1798 | 79 000 |
| 1869 | 157 713 |
| 1880 | 162 323 |
| 1890 | 437 388 |
| 1900 | 559 440 |
| 1910 | 667 693 |
| 1921 | 729 820 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 848 823 |
| 1950 | 932 659 |
| 1961 | 1 005 379 |
| 1970 | 1 140 795 |
| 1980 | 1 182 186 |
| 1991 | 1 214 174 |
| 2001 | 1 169 106 |
| 2011 | 1 268 796 |
| 2013 | 1 246 780 |
| 2015 | 1 259 079 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2016 | 1 267 449 |
| 2017 | 1 280 508 |
| 2018 | 1 294 513 |
| 2019 | 1 308 632 |
| 2020 | 1 324 277 |
| 2021 | 1 301 432 |
| 2022 | 1 275 406 |
| 2023 | 1 357 326 |
| 2024 | 1 384 732 |
| 2025 | 1 397 880 |

## Membrigo de Prago

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Administra divido de Prago.
La ĉefurbo Prago kutime dividiĝas en 112 katastrajn teritoriojn, 57 urbajn partojn, 22 administrajn distriktojn kaj 10 distriktojn.

## Vidindaĵoj

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Praga burgo
* Karola ponto
* Nacia muzeo
* Praga Nacia Galerio
* Vyšehrad
* Malnovurba Urbodomo
* Astronomia horloĝo de Prago
 | * Pulvoturo
* Katedralo de sankta Vito
* Betlehema Kapelo
* Praga Jesuĉjo
* Emaus-monaĥejo
* Cerva fosaĵo
* Juda Muzeo
 | * Karolinum
* Preĝejo de Virgulino Maria antaŭ Týn
* Nacia teatro
* Clementinum
* Rudolfinum
* Petřín
* Kirko Sankta Pankracio
 |

### Aliaj gravaj lokoj aŭ placoj

* Venceslaa Placo
* Malnovurba Placo
* Placo Karolo
* Kafejo Slavia
* Kampa
* Monaĥejo de Aŭgustenanoj (Prago)
* Nova Urbo kaj Palacký-placo
* Ventomuelejo (Břevnov)

## Servoj

* Akademio de Sciencoj de Respubliko Ĉeĥio
* Ĉeĥa Universitato Teknika ĉe Prago
* Gimnazio Přírodní škola
* Kongresa centro Prago
* Praga Akademio de Prezentartoj

## Famaj praganoj

### Naskiĝis en Prago

* Adolf Láng, arĥitekto
* František Herzan von Harras, kardinalo
* Franz Kafka, germanlingva verkisto
* Fritz Jensen, verkisto, kuracisto, komunisto
* Hynek Minsterberský, nobelo kaj verkisto
* Jan Masaryk, politikisto
* Julius Jüthner, klasika filologo
* Kaspar Maria von Sternberg, teologo kaj natursciencisto
* Lilian Birkás, operkantisto
* Luděk Marold, pentristo kaj grafikisto
* Tadeo Hajeko, universala scienculo kaj kutimkuracisto de Rudolfo la 2-a
* Vencel József Schunda, muzikilisto

### Mortis en Prago

* **Ladislao la 1-a (Bohemio)** reĝo de Bohemio kaj Hungario
* Martin Hattala, slovaka lingvisto
* Karel Emanuel Macan, komponisto kaj esperantisto
* operkantisto Irma Reichová
* László Weinek, hungaria germana astronomo
* József Blaskovics, hungara-ĉeĥa altlerneja instruisto
* Péter Rákos, ĉeĥia hungara literaturhistoriisto
* Gyula Szabó, hungardevena ĉeĥoslovaka pentristo
* Július Torma, hungardevena ĉeĥoslovaka boksisto

## Pragaj legendoj

La mito de golemo, kota figuro vivigita de rabeno per Kabalo.

## Transporto

### Urba transporto

En Prago estas tri linioj de metroo, multaj linioj de tramoj kaj aŭtobusoj. Uzataj estas ankaŭ pramoj kaj unu funikularo al Petřín.

### Trajna transporto

Panoramo de de ĉefa stacidomo en Prago
Ĉefstacidomo en Prago estas ofta komenca stacio kaj finstacio por multaj trajnoj. Estas ankaŭ kelkaj internaciaj trajnoj, kiuj haltas en Prago nur por ŝanĝo de lokomotivo kaj pluiras al aliaj lokoj eksterlande.

Prago estas vojkruco de jenaj fervojaj linioj:

* Elektrizita linio numero 011 al Kolín
* Linio numero 070 al Turnov (tra Mladá Boleslav)
* Elektrizita linio numero 091 al Kralupy nad Vltavou
* Linio numero 120 al Rakovník (tra Kladno)
* Linio numero 122 al Rudná u Prahy (tra Hostivice)
* Elektrizita linio numero 171 al Beroun
* Linio numero 173 al Beroun
* Linio numero 210 al Čerčany (tra Vrané nad Vltavou)
* Elektrizita linio numero 221 al Benešov
* Linio numero 231 al Kolín (tra Lysá nad Labem)

*Noto*: tiu ĉi listo estis kreita laŭ tiu ĉi listo ĉeĥe

#### Direktaj konektoj eksterlanden

Prago havas interalie ĉiutage direktan trajnan konekton kun Berlino, Beogrado, Bratislava, Budapeŝto, Hamburgo, Košice, Nurenbergo, Varsovio, Vieno.

#### Direktaj konektoj en Ĉeĥio

De Prago eblas veturi al multaj ĉeĥaj urboj, ekz. per elektra trajnkompleto 680 al Ostrava, aŭ per EuroCity kaj InterCity al Brno. En ĉirkaŭaĵo de Prago havas gravan signifon apudurba fervojo.

### Aera transporto

Prago havas internacian flughavenon iam nomita Praha-Ruzyně nune nomata Václav Havela Flughaveno Prago.

### Ŝosea transporto

De Prago gvidas al Brno aŭtovojo D1, kiu tie disiras en la direktoj de Bratislava kaj Ostrava. De Prago gvidas ankaŭ aŭtovojo D5 tra Plzeň al Germanio, kaj aŭtovojo al Hradec Králové.

## Ĝemelurboj

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Atenoj, Grekio
* Bagdado, Irako
* Berlino, Germanio
* Birmingham, Britio
* Bratislavo, Slovakio
* Bruselo, Belgio
* Budapeŝto, Hungario
* Frankfurto ĉe Majno, Germanio
* Hamburgo, Germanio
* Helsinko, Finnlando
 | * Ĉikago, Usono
* Jerusalemo, Israelo
* Kioto, Japanio
* Lisbono, Portugalio
* Luksemburgo, Luksemburgio
* Moskvo, Rusio
* Nurenbergo, Germanio
* Parizo, Francio
* Pekino, Ĉinio
* Fenikso, Usono
* Rigo, Latvio
 | * Roterdamo, Nederlando
* Romo, Italio
* Peterburgo, Rusio
* Seulo, Sud-Koreio
* Stokholmo, Svedio
* Ŝanhajo, Ĉinio
* Tajpejo, Tajvano
* Torino, Italio
* Varsovio, Pollando
* Vieno, Aŭstrio
* Vilno, Litovio
 |

## Sporto

En 2012, 2014, 2015 kaj 2018 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 *Pokalo Billie Jean King*), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en Prago.

## Esperanto en Prago

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Esperanto-movado en Prago.
Verda Stelo estis Esperanto-societo de la germanlingvanoj en Prago. Ĝi fondiĝis en 1908, ses jarojn post la unua Esperanto-klubo de Prago. Kunfondinto estis la gimnazia instruisto Siegfried Lederer.

En Prago okazis la Dua Tutmonda Konferenco pri la Instruado de Esperanto. La unua okazis en 1922 en Ĝenevo, Svislando. La Tria okazis en Neuchâtel kaj La Chaux-de-Fonds, Svislando, en majo 2015.

La Esperanto-klubo en Prago grupigas pragajn uzantojn de la Internacia Lingvo Esperanto. La klubo estas loka organizaĵo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio, kiu estas membro de Universala Esperanto-Asocio en Roterdamo.

### Esperantistoj, kiuj agis en Prago

* Antonín Eltschkner
* Siegfried Lederer

### Gvidlibroj pri Prago en Esperanto

* **Internacia Foiro de Praha. 2-9 sep.**. Praha, 1923. 1 pĝ. 82×110 cm . Ilustrita.
* **Internacia specimena foiro de Praha (12 - 19 marto 1922.)** — Invitilo eldonita de la Foira Oficejo, Praka. 10 paĝoj 21×14 cm. Ilustrita.

## Vidu ankaŭ

* Praha (apartigilo)
* Praga linio
* Ĉeĥoslovakio
* Ĉeĥio
* Bohemio
* Moravio
* Silezio
* Distriktoj de Ĉeĥio
* Metroo en Prago
* Tramtransporto en Prago
* Trolebusa transporto en Prago

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (ĉeĥe kaj angle)
* turisma portalo (angle)