Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dekreto

**Dekreto** (el la latina: *decretum*, decido) estas oficiala ordono de plej supera ŝtata reganta povo (kontraste al leĝo). Multaj konstitucioj permesas dekreton en krizostato, kio liveras akrajn debatojn pro la neregulara estig-proceso. Ekzemploj por dekretoj: Papa dekreto, Dekretoj de Beneš, Executive Order de la Prezidanto de Usono, Edikto, Ukazo.

## Belgio

En Belgio dekreto estas nomo de leĝo, en formala signifo, al estrara nivelo de la komunumoj kaj de plejparte de la regionoj. La Flandra Komunumo, la Franclingva Komunumo, la Germanlingva Komunumo kaj la Franclingva Komunumkomisiono (en Bruselo) rajtas promulgi dekretojn.

Sur la tereno de la regionoj la situacio estas iome pli kompleksa. La Flandra Regiono kaj la Valona Regiono proklamas dekretojn surbaze de artikolo 134 de la Konstitucio kaj de la Eksterordinara Leĝo pri la Ŝtata Reformo. Kontraŭe en la Brusela Ĉefurba Regiono ne estas proklamataj dekretoj, sed ordonoj, surbaze de artikolo 134 de la Konstitucio kaj de la Eksterordinara Bruselo-Leĝo. Ili diferencas de dekretoj pro la eblo de kontrolo pere de la Juĝista Povo kaj pro la eblo por la Federacia Registaro interveni rilate certajn aferojn.

## Francio

Ankaŭ en Francio oni konas dekretojn kiel leĝdonaj aktoj. Tie oni indikas kun tiu termino la leĝdonantajn aktojn kiujn promulgas la registaro. Tiuj estas tre multnombraj en Francio, ĉar tie la registaro posedas supermezurajn leĝdonantajn povojn.

## Germanio

En la germana traduko oni uzu tiurilate *Dekret*, ĉar la vorto Verordnung signifas ĝenerale jurakto, disdonita de registaro, ministerio aŭ alia administracio; la amplekson, kiun povas reguligi *Verordnung* estas precize indikita per leĝo aŭ konstitucio. Ankaŭ la germana vorto *EU-Verordnung* ne temas pri "dekreto" sed estas tradukita per "Reglamento (Eŭropa Unio)".

## Rusio

Post la Rusa revolucio de 1917 oni nomis dekreto ( ruse : декрет [dekret] ) , ĉiun registaran proklamon kun grava signifo. Pli specifaj proklamoj estis nomataj ukazoj. Ambaŭ nomoj ĝenerale estis tradukitaj kiel 'dekretoj' ( kvankam la vorto ukazo estas mondvaste konata je pluraj lingvoj ).
La konstitucio de la Rusa Federacio de 1993 nomas *ukazon*, prezidanta dekreto. Tiaj dekretoj estas formalaj leĝoj, sed ili ne povas ŝanĝi la konstitucion aŭ la regularon koncerne ekzistantaj leĝoj, aŭ leĝojn kiuj estas promulgitaj de la Federacia Asembleo de Rusio (Dumao kaj Federacia Konsilio de Rusio).

## Vidu ankaŭ

* Reĝa ĉarto

## Eksteraj ligiloj

* Recherche des décrets français sur Legifrance Arkivigite je 2004-11-10 per la retarkivo Wayback Machine (sélectionner « décret » dans « Nature du texte ») france
# Senlaboreco

Sendungaj homoj ĉe supmanĝejo en depresiepoka Ĉikago, 1931.
**Senlaboreco** estas socia ekonomika situacio, kiam parto de laborkapablaj homoj ne povas trovi laboron, kiun ili povas fari. Senlaboreco signifas, ke en la labormerkato mankas laborpozicioj por ĉiuj laborserĉuloj (konforme al iliaj kvalifikoj). Oni povas difini senlaborecon ankaŭ kiel malkapablon de ekonomiko uzi ĉiujn rimedojn por produktadi produktojn kaj servojn (malkapableco uzi tutan laborforton).

*Senlaborulo* estas homo, kiu nuntempe ne laboras, sed serĉas laboron. *Okupata persono* estas homo, kiu laboras. Persono, kiu ne laboras kaj eĉ ne serĉas laboron, ne apartenas al *laborforto*.

**Laborforto = okupataj + senlaboruloj**

Ofte, landoj klopodas kaŝi siajn senlaborulojn per aliaj difinoj. Ekzemple:

En **Usono** senlaboruloj, kiuj ekde tro da tempo estas senlaboraj, ne plu estas en la oficiala statistiko, eĉ se tio ne estas iliakaŭza.

En **Francujo**, oficialaj senlaboruloj estas nur tiuj, kiuj jam laboradis, kaj nun ne plu — tiuj, kiuj neniam trovis laboron, ne inkluzivatas.

## Specoj

Estas tri ĉefaj specoj de senlaboreco:

* **Struktura senlaboreco** fariĝas rezulte de struktura ŝanĝoj en ekonomiko kaŭze de apero de novaj teknikoj. Ĝi estas ankaŭ akompanata de malaltigo de mendado al laboruloj, kiuj havas malmodernan kvalifikon.
* **Cikla senlaboreco** estas kreata rezulte de cikla disvolviĝo de ekonomiko, kiam faloj de produktado alternas kun altiĝo de produktado.
* **Fluktua senlaboreco** estas kunligita kun libervola ŝanĝo de laboruloj de iliaj laborpostenoj.

Laŭ diversaj kriterioj oni distingas inter pliaj specoj:

* longtempa / kurtatempa resta (laborkapabluloj ne povas trovi laboron kaŭze de iuj kialoj eĉ dum plena okupateco sur labormerkato)
* kaŝita (oficialaj laboruloj fakte ne laboras. Laborforto estas uzata, sed malplene, tamen maldungoj ne altiĝas)
* sezona (kaŭzata de oscilado de postulado al laborforto dum diversaj periodoj, pro vetero aŭ aliaj kaŭzoj)
* regiona (postulado al laborforto malsamas en diversaj regionoj)
* marĝena (senlaboreco de gejunularo, virinoj, invalidoj...)
* libervola (kaŭzata de maldeziro labori de senlaboruloj, kiuj ne volas labori, ĉar senlaborec-subvencioj kaj socialrabatoj estas ne malpli grandaj ol salajro)

*Plena okupateco* estas situacio, kiam ne ekzistas sezona kaj cikla senlaboreco. Tio signifas, ke en la labormerkato estas *natura nivelo de senlaboreco* (en la labormerkato restas nur fluktua kaj struktura senlaborecoj). La teorio de *natura nivelo de senlaboreco* apartenas al Milton Friedman.

## Vidu ankaŭ

* Dungosekureco
* Sendunga pago
* Neknekulo

## Eksteraj ligiloj

Apsike 1997 (Asocio Por Sociala Integriĝo kaj por Esperanto estas asocio, kiu okupiĝas pri profesiigo de senlaboruloj per Esperanto.

* pripensoj de Jurgo Alkasro (Esperante)
# John Logie Baird

| **John Logie Baird** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **John Logie Baird**  |
| **Naskiĝo** | 13-an de aŭgusto 1888 (1888-08-13) en Helensburgh
 |
| **Morto** | 14-an de junio 1946 (1946-06-14) (57-jaraĝa) en Bexhill
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Tombo** | Helensburgh Cemetery (en)    vd |
| **Lingvoj** | Unuiĝinta Reĝlando vd |
| **Ŝtataneco** | Unuiĝinta Reĝlando  Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922)   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Glasgovo   Universitato de Strathclyde   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Margaret Albu (mul)  (1931–1946)  vd |
| **Infanoj** | Malcolm Baird (mul)   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | fizikisto  verkisto  entreprenisto  inventisto   vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * Honorary Fellow of the Royal Society of Edinburgh (mul)

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Skulptaĵo je John Logie Baird en Helensburgh (Skotlando).
**John Logie BAIRD** (13-a de aŭgusto 1888 - 14-a de junio 1946) estis skota inĝeniero, kiu estas plej multe konata kiel la kreinto de la unua funkcianta elektromekanika televid-sistemo.
# Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj

| Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **partio terorisma organizaĵo**  |
| Komenco
 | 1929 vd |
| Antaŭe
 | League of Ukrainian Nationalists vd |
| Lando*j* | Ukrainio vd |
| **Ideologio** |
ukraina naciismo

 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Ukraina Ribela Armeo  vd |

 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

**Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj** (OUN) ukraine *Організація українських націоналістів*. OUN estis fondita en Vieno en 1929, daŭrigante funkciadon de Ukraina Militista Organizaĵo.

## Historio

La unua estro de OUN estis Jevhen Konovalec, mortigita de KGB-agento en Roterdamo en 1938. Post lia pereo ene de OUN okazis en 1940 disiĝo. De tiu tempo posteuloj de Stepan Bandera, OUN (b) kaj de Andrij Melnik, OUN (m) agas kiel apartaj politikaj fortoj kun la sama (komuna) celo.

La organizaĵo aktivis konspire, ĉefe en la Dua Pola Respubliko, pere de terorisma, flankataka, instrua kaj propagand-kleriga agado. OUN okazigis la 22-an de junio 1941 en Krakovo kongreson de nacia unuiĝo, kiun partoprenis 113 personoj - la kongreso anoncis manifeston pri kreo de ukraina ŝtato kaj baldaŭan registaron. Al la organizaĵo apartenis multaj ukrainaj intelektuloj, kiel Olena Teliha, mortigita de Gestapo en Kievo (1942).

## Viktimoj de la organizaĵo

* Bronisław Pieracki, pola ministro pri internaj aferoj, parlamentano
* Tadeusz Hołówko, pola politikisto, ŝtata aganto, publicisto, aktivisto de la prometeisma movado

## Vidu ankaŭ

* Kontraŭpolismo
* Wiktor Poliszczuk
* Oleh Olĵiĉ

## Bibliografio

* angle PETLURA, KONOVALETS, BANDERA - Three Leaders of Ukrainian Liberation Movement murdered by Order of Moscow (audiobook)
* Dmitro Doncov, *Nacjonalizm* (Naciismo), Lwów 1926.
* Grzegorz Motyka, Dariusz Libionka, *Antypolska Akcja OUN-UPA 1943–1944. Fakty i interpretacje* (Kontraŭpola agado de OUN-URA 1943-1944. Faktoj kaj interpretoj), Warszawa 2002, eldonis Instituto pri Nacia Memoro (serio Konferencoj de IPN, 4-a olumo), ISBN 83-89078-09-0.
* Grzegorz Motyka, *Ukraińska partyzantka 1942-1960. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii* (Ukraina partizana movado 1942-1960. Agado de OUN kaj URA), Warszawa, Rytm, 2006.
* Wiktor Poliszczuk, *Ideologia nacjonalizmu ukraińskiego* (Ideologio de la ukraina naciismo), Toronto 1996.
* Robert Potocki, *Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930-1939* (Politiko de la pola ŝtato kontraŭ ukraina problemo en la jaroj 1930-1939), Lublin 2003, eldonis Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ISBN 83-917615-4-1.
* Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, *Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945* (Genocido farita de ukrainaj naciistoj kontraŭ pola loĝantaro de Volinio 1939-1945), Warszawa 2000, Eldonejo von borowiecky (kun financa helpo de Kancelario de la Prezidento de Pola Respubliko), ISBN 83-87689-34-3.
# Lockheed P-38 Lightning

| Lockheed P-38 Lightning
 |
| --- |
| P-38 flugas super Kalifornia. |
| Tipo: | Ĉasaviadilo
 |
| Fabrikanto: | Lockheed (Nuna Lockheed Martin)
 |
| Unua flugo: | 27-an de januaro 1939
 |
| Enkonduko: | Julio 1941 en Usona Armea Aerforto (USAAF)
 |
| Produktperiodo: | 1941-1945
 |
| Produktokvanto: | 10,037
 |
|  |

La **Lockheed P-38 Lightning** (Fulmo) estis usona ĉasaviadilo kiun oni uzis dum Dua Mondmilito. Lockheed preparis pli ol 10 000 P-38 aviadilojn. Oni planis P-38 (XP-38) en la jaro 1937 kaj la provflugo okazis du jarojn poste. Unuaj P-38 aviadiloj estis en batalado en la jaro 1942. P-38 batalis en la Pacifiko kaj en Eŭropo.

P-38 estis malsimila al aliaj ĉasaviadiloj, ĉar ĝi havis du motorojn anstataŭ unu. Ĝi estis dufoje pli granda ol aliaj kaj povis porti 4 maŝinpafilojn kaj kanonojn. Maksimuma rapido estis 636 km/h. Ĝi estis sola usona ĉasaviadilo, kiun oni konstruis de la komenco ĝis fino de dua mondmilito.

## Historio

En februaro 1937, Lockheed komencis prilaboron de nova ĉasaviadilo, laŭ peto de Armeaj Aerkorpusoj, kiu volis altaltecan interkaptan ĉasaviadilon. Johnson dezajnis dumotoran ĉasaviadilon kun Allison V-1710 motoro. La 23-an de junio 1937, Lockheed venkis en konkurso, kaj la 27-an de januaro 1939, unua XP-38 estis fabrikita. La 11-an de februaro 1939, Generalo de Aerkorpusoj, Henry Arnold permesis la flugon inter Dayton kaj Novjorko. XP-38 sukcese flugis al Novjorko, sed malsukcesis dum la surterigo. Kvankam Aerkorpusoj ordonis por ĝia rendimento.

Kontraste al aliaj ĉasaviadiloj, P-38 unue komenciĝis servon en Britio kaj Francio. En marto 1940, Brita-Franca Aĉeta Komisio ordonis 667 P-38 al Lockheed. Sed pro la Nazia okupado de Francio, Reĝa Aerarmeo ricevis ĉiujn aviadilojn kaj nomigis ĝin kiel **Lightning I**.

Dum la dua mondmilito, Multaj aliancanaj ŝtatoj operaciis P-38 en Eŭropo kaj Pacifiko. En Eŭropo, P-38 ofte eskortis bombaviadilojn B-17 dum la bombado de Nazia Germanio. Post la apero de nova, sukcesa ĉasaviadilo, North American P-51 Mustang en 1944, P-38 flugis skoltflugon en Eŭropo. Germanaj pilotoj ofte nomigis ĝin kiel "Doppelschwanz" (La duvosta) aŭ "Gabelschwanzteufel" (La forkvosta diablo).
En Pacifiko, P-38 estis fama por sukcesa rendimento kontraŭ japanaj ĉasaviadiloj. En 1943, P-38 sukcese interkaptis aviadilon G4M de Japana admiralo, Jamamoto Isoroku, kiu estis komandanto de Japana Mararmeo en Pacifiko.

La famuloj kiel Usona aviadisto Charles Lindbergh kaj Franca flugisto kaj verkisto Antoine de Saint-Exupéry flugis per tiu aviadilo. Saint-Exupéry flugis kiel majoro de libera Franca Aerarmeo. La 31-an de julio 1944, Germania ĉasaviadilo Fw-190 interkaptis lian aviadilon kaj li mortis.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Curtiss P-40 Warhawk
* Republic P-47 Thunderbolt
* North American P-51 Mustang
# Britoj

| Britoj
 |
| --- |
| **loĝantaro** |
| **Eŭropanoj • okcident-Eŭropanoj • loĝanto • Civito** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
|  |

**Britoj** estas loĝantoj de Granda Britio.

En malvasta senco de la vorto britoj estas angloj, kimroj aŭ skotoj. Al la loĝantoj de la Unuiĝinta Reĝlando aldone apartenas ankaŭ irlandanoj loĝantaj en Norda Irlando, sed ili ne estas britoj en la ĝusta senco de la vorto. Sed ja ekzistas nenia suma markigo por la loĝantoj de Unuiĝinta Reĝlando. Tial oni povas en pli vasta senco ankaŭ la loĝantojn de Norda Irlando marki kiel britoj, kun allaso de certa porcio de malprecizeco.

Ofte estadas anstataŭ la markigo "britoj" erare uzata la markigo "angloj", same kiel Granda Britio aŭ Unuiĝinta Reĝlando estadas erare markata kiel Anglio. Ĉi tie temas pri simila eraro kiel ĉe uzado de Holando anstataŭ Nederlando kaj holandanoj anstataŭ nederlandanoj.
# Brita Malajzio

|  |
| --- |
| **Brita Malajzio** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1826 – 1957** |  |

 |
|  |
| **eksa administra teritoria unuo • historia lando** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Kuala-Lumpuro
 |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 4 385 346 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | Markolaj kolonioj • Federaciiĝintaj Malajaj Ŝtatoj • Nefederaciiĝintaj Malajaj Ŝtatoj vd |

 |

 |
|  |

Memorilo ĉe Westminister
**Brita Malajzio** malprecize aludas al serio de ŝtatoj en la Malaja Duoninsulo kaj insulo de Singapuro kiu estis sub britia kontrolo inter la 18a kaj la 20a jarcentoj. Malkiel la esprimo "Britia Hindio", kiu ekskludis la hindiajn suverenajn ŝtatojn, la termino *Brita Malajzio* estis ofte uzita por aludi al la Malajziaj Ŝtatoj sub nerekta brita regado same kiel al la Markolaj kolonioj kiuj estis sub suvereneco de la Britia Krono. Antaŭ la formado de la Malajzia Unio en 1946, la teritorioj ne estis lokigitaj sub unuigita administrado. Anstataŭe, Brita Malajzio enhavis la teritoriojn de la Markolaj kolonioj, la Federataj Malajziaj Ŝtatoj kaj la Nefederataj Malajziaj Ŝtatoj.

Brita Malajzio inter 1909 kaj 1946.
Snb Brita regado, Malajzio estis unu el plej profitdonaj teritorioj de la Brita Imperio, kaj la plej granda produktanto en la mondo de stano kaj poste de kaŭĉuko.

La Malajzia Unio estis nuligita kaj anstataŭita de la Federacio Malajzio en 1948. Ĝi iĝis tute sendependa la 31an de Aŭgusto 1957. La 16an de Septembro 1963, la federacio, kun Sabaho, Saravako kaj Singapuro, formis pli grandan federacion nome Malajzio.

## Referencoj

* Zainal Abidin bin Abdul Wahid; Khoo, Kay Kim; Muhd Yusof bin Ibrahim; Singh, D.S. Ranjit (1994). *Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah Sejarah Tingkatan 2.* Dewan Bahasa dan Pustaka. ISBN 983-62-1009-1
* Osborne, Milton (2000). *Southeast Asia: An Introductory History.* Allen & Unwin. ISBN 1-86508-390-9
* 1911 Encyclopædia Britannica. *Malay States.*

## Eksteraj ligiloj

* Arkib Negara. Hari ini dalam sejarah. Penubuhan Majlis Persekutuan Arkivigite je 2007-06-09 per la retarkivo Wayback Machine. Elŝutita la 15an de decembro 2006.
# Sumatro

| Sumatro
 |
| --- |
|  |
| **insulo** |
| **Akvejo** | Hinda oceano
 |
| **Insularo** | Grandaj Sundaj Insuloj
 |
| **Geografia situo** | 0° S, 102° O (mapo)-0.38333333333333101.766666666673805 f1 |
| Situo de Sumatro |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Longo** | 1 700 kmf2 |
| **Larĝo** | 370 kmf3 |
| **Areo** | 473 481 km² f4 |
| **Plej alta loko** | Kerinĉi 3 805 mf5 |
| Loĝantaro
 | 50 365 538 (2010) 106 loĝ./km² |
| **Ĉefa loko** | Medan
 |
|  Topografia mapo |
|  |

Mapeto de Sumatro kaj Javo
Veninta tertremo kaj cunamo en la jaro 2004
**Sumatro** estas insulo el la Sundaj Insuloj, apartenanta al Indonezio. Ĝi situas rande de la Hinda Oceano ambaŭflanke de la ekvatoro.

Sumatro havas areon de 474.000 km² kaj estas la sesa plej granda insulo en la mondo (post Gronlando, Nov-Gvineo, Borneo, Madagaskaro kaj Bafina Insulo). Ĝi havas 47 milionojn da loĝantoj, plejparte malajoj. Ĝia longo estas 1.600 km, ĝia pleja larĝo 370 km. Ĝia plej alta loko estas monto Kerinĉi kun 3805 m.

De la azia kontinento ĝin disigas la Malaka Markolo. Sud-oriente situas insulo Javo; la intera markolo nomiĝas
Sunda Markolo aŭ simple Sundo.

Sur la okcidenta parto de la insulo estas la Montoj Barisan.

Biogeografie Sumatro troviĝas en la sundalanda-filipina ekoprovinco el la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), en speciala biogeografia regiono nomata Sunda Lando. Okcidente de la insulo situas mara ekoregiono. Fitogeografie, Sumatro estas aparta flaŭra provinco el la Malesia Regiono de la Paleotropisa Regno.

Sumatro administre dividiĝas en dek provincojn, nome

* Aceh (privilegiata regiono kun apartismaj tendencoj)
* Bangka-Belitung
* Bengkulu
* Jambi
* Lampung
* Riau
* Riau Kepulauan (Riau-insuloj)
* Sumatera Barat (Okcidenta Sumatro); ĉefurbo: Padang
* Sumatera Selatan (Suda Sumatro); ĉefurbo: Palembang
* Sumatera Utara (Norda Sumatro); ĉefurbo: Medan

La laste menciitaj tri ĉefurboj estas ankaŭ la plej signifaj urboj de la insulo.

Je la 26-a de decembro 2004 ĉe Sumatro okazis unu el la plej detruaj tertremoj iam registritaj kaŭzante enorman cunamon.

## Nomo

La sanskrita nomo de la insulo estis *Sŭarnadŭīpa* (=insulo de oro) aŭ *Sŭarnabhūmi* (=lando de oro), pro la abundo de orminoj.

La nomo "Sumatro" aperis unue en 1017, kiam reĝo nomanta sin *Haĵi Sumatrabhumi* (= reĝo de la lando de Sumatro), sendis ambasadoron al Ĉinio.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Delio
* Orienta Sumatro
* Toba
# Koncentrejo

| Koncentrejo
 |
| --- |
|  |
| **tipo de prizoninstalaĵo**  |
| **kaptitejo** |
|  |

Nazia koncentrejo *Buchenwald*
**Koncentrejo**, **ekstermejo** aŭ **internigejo** inkluzivas diversajn specojn de kolekt-, internig-, perfortlabor-, punlabor- aŭ eksterm-ejoj ene la historio.

La naziaj koncentrejoj mondvaste konatiĝis pro la malhumanegaj kaj sistemaj krueleco, ekspluatado kaj amas-murdado.

Dum la brita-bura milito
La esprimo devenas el la hispana kaj aperis unue dum ribelado kontraŭ la hispana koloni-potenco en Kubo en 1896. Kamparanoj, kiuj ne volis esti konsiderataj ribeluloj, estis admonitaj iri en *campos de concentración*.

En 1900 Usono internigis filipinajn gerilanojn en Mindanao. En la 21-a jarcento ĝi metas rifuĝintojn el Latinameriko, kiuj ekzercas sian rajton peti azilon sub usona kaj internacia juroj, en koncentrejojn.

La brita generalo Horatio Herbert Kitchener starigis *Concentration Camps* dum la brita-bura milito por internigi proksimume 120 000 bienanojn.

## En arto

En 2013 la grupo Khaossia kreis en 2013 artan muzikfilmeton (EOS) kiu kombinas muzikon, videoarton kaj prozon, inspiritan de la historio de judaj rifuĝintoj, kiuj alfrontis la naziojn kaj rifuĝis al Salento (Italio) dum la postmilita tempo. EOS de Khaossia rakontas pri la amo inter la juna greka pentristo Jacob kaj Aura, salentina knabino. Uzante la profundan sed maleblan amon inter ambaŭ kiel deirpunkto, EOS rakontas pri la renkontiĝo de kulturoj kaj rakontoj tre malsimilaj, sed paradokse similaj en sia humileco kaj humaneco. La historio estas enkadrigita en la malnovmoda, malriĉa kaj marĝenita socio de Salento, kiu tamen povis bonvenigi la judojn kaj kundividi kun ili manĝaĵojn, laborojn, pasiojn kaj renaskiĝon. Ekzistas ankaŭ versio en formo de teatraĵo kiu estas integriĝo de tri artaj lingvoj — muziko, teatro kaj videarto — por doni veran priskribon de la historio kaj etoso en tiu tre preciza momento en la historio.

## Plej fifamaj

* Auschwitz
* Buchenwald
* Koncentrejo Dachau
* Koncentrejo Mauthausen-Gusen
* Treblinka

## Vidu ankaŭ

* Listo de naziaj koncentrejoj
* Ekstermejo, naziaj mortkoncentrejoj
* Naziaj koncentrejoj
* Masakro de Piaśnica
* Unua amasa transporto al koncentrejo Aŭŝvico (Auschwitz)
* Alice Herz-Sommer (fama esperantistino kiu postvivis nazian koncentrejon)
* Salomon Kornfeld

## Ekstera ligilo

Khaossia - Juderia

## Referencoj
# Wilhelmshaven

| Wilhelmshaven
 |
| --- |
|   |
| ĉefregioncentro  urban district of Lower Saxony (en)   urba komunumo de Germanio  Einheitsgemeinde (mul)    vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Bydgoszcz (2006–) Ĉingdaŭo (1992–) Logronjo (1990–) Bad Harzburg (1988–) Bromberg (1980–) Dunfermline (1979–) Norfolko (1976–) Vichy (1965–)  vd |

 |
|

| [Montri]  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 26384 • 26389 • 26386 • 26388 • 26382 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Carsten Feist
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 76 247  (2023) [+] |
| **Loĝdenso** | 712 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 53° 32′ N, 8° 6′ O (mapo)53.5286111111118.1055555555556 [+] |
| **Alto** | 2 m [+] |
| **Areo** | 107,07 km² (10 707 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+01:00 [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Wilhelmshaven (Germanio)DEC |
| Situo de Wilhelmshaven |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Wilhelmshaven [+] |
|  |

**Wilhelmshaven** estas eksterdistrikta urbo en Germanio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Saksio. Historie la teritorio estas parto de la regiono Oldenburgio. De 1853 ĝis 1937 ĝi apartenis parte al Prusio kaj estis ties milithaveno. La nomo rememoras al la prusa reĝo Vilhelmo la 1-a.

Hodiaŭ Wilhelmshaven estas la plej grava naftohaveno de Germanio kies kapacito estas aktuale grandigata kaj diversigata. Avantaĝo de la geografia situacio de la urbo estas tre granda daŭra akvoprofundo kiu estas natura fenomeno kaj kiu ebligas grandajn ŝipojn ĝis 250.000 kruda tonelaro aŭ pli uzi la havenon.

Komence de la jaro 2008 la komunumo havis ĉirkaŭ 82 000 loĝantojn. La urbo konstante malkreskas; antaū dudek jaroj loĝis pli ol 100.000 homoj en ĝi. Wilhelmshaven havas fakan altlernejon kaj allogas turistojn pro la malnovaj havenkonstruaĵoj. En 2005 la urbo estis fondomembro de la metropola regiono Bremeno-Oldenburgo.

## Konataj lokuloj

* Lukas Mertens (n. 1996), manpilkisto

## Esperanto-movado

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

* en satelita bildo: la urbo situas maldekstre de la centra golfo (dekstre la rivero Weser)
* la moderna urbodomo
* parto de la haveno el birda perspektivo
* apudmara herbejo
* ponto *Imperiestro Vilhelmo*
* en la suda urboparto la domaro sen plaĝo tuŝas la marbordon: la urbanoj tamen ripozas kaj banas tie
* memorŝtono pri eksa nazia koncentrejo kun multlingva indiko "ni neniam forgesas"

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (germane)