Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1680-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1650-aj 1660-aj 1670-aj - **1680-aj** - 1690-aj 1700-aj 1710-aj
 |
| **Jaroj:** | 1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689
 |

La **1680-aj jaroj** estis la naŭa jardeko de la 17-a jarcento.

## Gravaj okazaĵoj

### Eŭropo

* Batalo de Vieno: la 12-a de septembro 1683, la otomana armeo estas forpuŝata. (Legendo asertas ke panfaristoj, frue vekiĝinte, alarmis kontraŭ otomana atako, kaj ricevis privilegion fari kornbulkojn imitante la formon de la otomana emblemo.)
* La Paco de Regensburg (15-a de aŭgusto 1684) oficialigas la konkerojn de Ludoviko la 14-a en Flandrio.
* La 18-a de oktobro 1685, per la Edikto de Fontainebleau, Ludoviko la 14-a nuligas la Edikton de Nantes: la Protestantismo estos malpermesita en Francio, kaj pli ol 300 000 protestantistoj ekziliĝos.
* En 1688 komencas la milito de la ligo de Augsburg.
* La Glora Revolucio de Anglio (1688 - 1689) eltronigas Jakobon la 2-an kaj surtronigas lian filinon Marian la 2-an kaj ŝian edzon Vilhelmon la 3-an.

### Ameriko

* Plivastigo de la kultivado de la sukerkano en Domingo, kaj de la komerco de sklavoj en Antiloj.

### Azio

* La traktato de Nerĉinsk estas parafita la 6-a de septembro 1689 (aŭ la 27-a de aŭgusto en la julia kalendaro) inter Rusio kaj Ĉinio.

## Gravaj personoj

### Regantoj kaj Ŝtatestroj

#### Eŭropo

* Ludoviko la 14-a de Francio (1643 - 1715)
* Kristiano la 5-a de Danio kaj Norvegio (1670 - 1699).
* Karlo la 2-a de Anglio, Skotio kaj Irlando (1660 - 1685).
* Jakobo la 2-a, de Anglio, Skotio kaj Irlando (1685 - 1688), lia pli juna fratro.
* Maria la 2-a (1689 - 1694) kaj Vilhelmon la 3-an (1689 - 1702), de Anglio, Skotio kaj Irlando.
* Karolo la 11-a de Svedio (1660 – 1697).
* Imperiestro Leopoldo la 1-a de Sankta Romia Imperio (1658 – 1705).
* Johano la 3-a Sobieski de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (1674 - 1696).
* Petro la 2-a de Portugalio (1648 - 1706).
* Fedor Aleksejeviĉ aŭ Teodoro la 3-a de Rusio (1676 - 1682)
* Ivano la 5-a de Rusio (1682 - 1689) (*kun-caro* kun Petro la Granda)
* Petro la Granda de Rusio (1682 - 1725)
* Karlo la 2-a de Hispanio (1665 - 1700).
* Frederiko la 1-a de Prusio (1657 - 1713)

#### Azio

* Aurangzeb de Mogola Imperio (1658 - 1707)
* Imperiestro Kanĝi (康熙, kāng xī) de Ĉinio (1661 - 1722)
* Imperiestro Higashiyama de Japanio (1687 - 1709)
* Rajaram Chhatrapati (Maratha Imperio) (1680 - 1700), en la nuna Maharaŝtro

#### Afriko

* Sultano Moulaj Ismail de Maroko (1672 - 1727).

## Mortintoj

* François de La Rochefoucauld, la 17-a de marto 1680
* Nicolas Fouquet, verŝajne la 3-a de aprilo 1680 en prizono.
* Pierre Corneille, la 1-a de oktobro 1684
* Johannes Hevelius, la 28-a de januaro 1687
* Jean-Baptiste Lully, la 28-a de novembro 1687

## Literaturo

* Komenco de la Kverelo inter Antikvuloj kaj Modernuloj en Francio.

## Malkovroj

La 5-a de julio 1687 aperas Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, ĉefa verko de Isaac Newton.
# 1670-aj jaroj

|  |  |
| --- | --- |
| **Jarmiloj:** | 2-a jarmilo
 |
| **Jarcentoj:** | 16-a jarcento - **17-a jarcento** - 18-a jarcento
 |
| **Jardekoj:** | 1640-aj 1650-aj 1660-aj - **1670-aj** - 1680-aj 1690-aj 1700-aj
 |
| **Jaroj:** | 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679
 |

La **1670-aj jaroj** estis la oka jardeko de la 17-a jarcento.

## Gravaj okazaĵoj

### Eŭropo

* La afero pri la venenoj agitas la kortegon de Versailles kaj kuntrenos la malfavoron de Madame de Montespan.
* En Francio estas kreata kompanio de grenadistoj en la regimentoj de infanterio.
* Svedio faras reformojn en Estonio, kiuj plibonigas la vivon de la popolo, sed malkontentigas la nobelaron.
* Hispanio: enkonduko de la kultivadon de maizo en Asturio kaj Galegio.
* Franca-Nederlanda milito (1672 - 1678), kiun finigas la Traktato de Nijmegen, 10-a de aŭgusto 1678.

### Afriko

Fotige, reĝo de Segu, kaj sia armeo de Bambaroj invadas Malion.

## Gravaj personoj

### Regantoj kaj Ŝtatestroj

#### Eŭropo

* Ludoviko la 14-a de Francio (1643 - 1715)
* Frederiko la 3-a de Danio kaj Norvegio 1648 - 1670).
* Kristiano la 5-a de Danio kaj Norvegio (1670 - 1699), filo de Frederiko la 3-a.
* Karlo la 2-a de Anglio, Skotio kaj Irlando (1660 - 1685).
* Karolo la 11-a de Svedio (1660 – 1697).
* Imperiestro Leopoldo la 1-a de Sankta Romia Imperio (1658 – 1705).
* Mikaelo Korybut Wiśniowiecki de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (Pola-Litova Unio) (1669 - 1673).
* Johano la 3-a Sobieski de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (1674 - 1696).
* Petro la 2-a de Portugalio (1648 - 1706).
* Aleksej Miĥajloviĉ aŭ Aleksej la 1-a de Rusio (1645 - 1676)
* Fedor Aleksejeviĉ aŭ Teodoro la 3-a de Rusio (1676 - 1682), filo de Aleksej la 1-a.
* Karlo la 2-a de Hispanio (1665 - 1700).
* Frederiko la 1-a de Prusio (1657 - 1713)

#### Azio

* Aurangzeb de Mogola Imperio (1658 - 1707)
* Imperiestro Kanĝi (康熙, kāng xī) de Ĉinio (1661 - 1722)
* Sĥivâĵî Bhonsla (Maratha Imperio) (1630 - 1680), en la nuna Maharaŝtro.

#### Afriko

* sultano Rachid de Maroko (1666 - 1672).

## Mortintoj

* François Vatel, 24-a de aprilo 1671.
* Molière, 17-a de februaro 1673.
* Charles de Batz-Castelmore, grafo d'Artagnan, 25-a de junio 1673
* John Milton, 8-a de novembro 1674.
* Baruch Spinoza, 21-a de februaro 1677.

## Malkovroj

* Newton kaj Leibniz, nedepende unu de la alia, malkovras la infiniteziman kalkulon.
# Margaret Lily Blaise

| **Margaret Lily Blaise** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 30-an de aprilo 1878 (1878-04-30) en Chester
 |
| **Morto** | 5-an de aŭgusto 1935 (1935-08-05) (57-jaraĝa) en Morden
 |
| **Lingvoj** | Esperanto • kimra • angla
 |
| **Ŝtataneco** | Unuiĝinta Reĝlando   |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Paul Blaise (1910–)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto (1904–) instruisto  sekretario   |
| Esperanto
 |
| **Esperantisto numero** | 10375
 |
|  |

**Margaret Lily BLAISE** (blejz), naskiĝis je la familia nomo *Jones* la 30-an de aprilo 1878 en Chester; mortis la 5-an de aŭgusto 1935 en *Morden*, tiam en la tradicia graflando Surrey, nun en la urbodistrikto Merton de Granda Londono, estis angla profesia Esperanto-instruistino kaj membro de la Lingva Komitato de 1908.

## Vivo

Blaise laboris kiel sekretariino de 1896, kiel estro de komerca lernejo de julio 1900. De 1906-1910 (edziniĝo kun la belga esperantisto Paul Blaise) ŝi instruis Esperanton en vesperaj lernejoj de kelkaj urboj. Ŝi fondis kaj prezidis la Esperanto-Federacion de Lancashire kaj Cheshire (tri jarojn), la Sud-Londonan Esperanto-Grupon kaj la Dua-Dimanĉan Rondon, Londono.

Blaise propagande paroladis multloke. Ŝi predikis Esperante en la Katedralo de Ĝenevo, 1925. Ŝi instruis Esperanton en londonaj lernejoj. K. R. C. Sturmer, interalie, estis varbita al Esperanto de ŝia parolado en 1922.

Kun sia edzo ŝi estis membro de la Loka Kongresa Komitato (LKK) de la 22a Universala Kongreso en Oksfordo en 1930.

## Verkoj

* *The Esperanto Manual*, 1908;
* *La Profitoj de Esperanto*, 1909;
* *A World Language*, broŝura propagandilo 16-paĝa, 1916.

Blaise laboris ankaŭ literature.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Biografio de Margaret Blaise Arkivigite je 2018-11-07 per la retarkivo Wayback Machine ĉe Esperanto Research
# Marie-Galante

| Marie-Galante |
| --- |
|  |
| insulo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Karibio |
|

---

 |
| Koordinatoj | 15° 56′ N, 61° 16′ U (mapo)15.933333333333-61.266666666667 |
| Ĉefa loko | Grand-Bourg |
| Plej alta punkto | Morne Constant |
|  - alteco | 204 m |
|

---

 |
| Longo | 15,6 km (10 mi) |
| Larĝo | 15,1 km (9 mi) |
| Akvokolektejo | 171 km² (17 100 ha) [+] |
| Areo | 171 km² (17 100 ha) [+] |
| Loĝantaro | 11 528 [+] (2013) |
| Horzono | UTC−04:00 [+] |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Marie-Galante (Gvadelupo)DEC |

 |
|  |
| Marie-Galante |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Marie-Galante** [+] |
|  |

﻿ / ﻿ (mapo)

Gvadelupo kun Marie-Galante pli malgranda kaj sude.
Marie-Galante estas unu el la insuloj kiuj formas Gvadelupon, nome transmara departemento de Francio.

Laŭ la stato de 2013 sur la insulo vivis 11 528 loĝantoj sur areo de 171 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 67 loĝantoj/km².

Marie-Galante estas dividita en tri komunumojn (kun loĝantaroj de 1a de Januaro 2013):

* Grand-Bourg (5,564),
* Capesterre-de-Marie-Galante (3,389) kaj
* Saint-Louis (2,575).

Ĉemara promenejo.
Marie-Galante estis la dua insulo trafita de Kristoforo Kolumbo dum sia dua vojaĝo, post Dominiko. La 3an de Novembro 1493, li ankris ĉe la insuleto nune nomata *Anse Ballet* en Grand-Bourg, kaj nomis tiel la insulon honore al la flagŝipo *Marigalante* (‘galanta Maria’) de la dua vojaĝo.

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Gvadelupo
* Malgrandaj Antiloj

## Eksteraj ligiloj

* Oficejo de Turismo
# Ponor (Alba)

**Ponor (Alba)** (hungare: **Nagyponor**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Aiud. En 1910 ĝi havis 1 150 loĝantojn (rumanoj), en 1992 512. Ĝia unua mencio estas en 1648. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye). Administre apartenas al ĝi: După Deal, Geogel, Măcăreşti, Valea în Jos, Valea Bucurului

## Fonto

* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj

* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto Arkivigite je 2006-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Popolnombrado 2002 Arkivigite je 2011-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
# Sankta Marteno (insulo)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Saint-Martin (apartigilo)
 |

| Sankta Marteno
 |
| --- |
|  Mapo (verda=franca roza=nederlanda) |
| **insulo** |
| **Akvejo** | Kariba Maro
 |
| **Insularo** | Malgrandaj Antiloj
 |
| **Geografia situo** | 18° 1′ N, 63° 3′ U (mapo)18.023611111111-63.048333333333424 f1 |
|

|  |
| --- |
| Sankta Marteno (Malgrandaj Antiloj)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Longo** | 14,3 kmf2 |
| **Larĝo** | 13,3 kmf3 |
| **Areo** | 87 km² f4 |
| **Plej alta loko** | Pic Paradis 424 mf5 |
| Loĝantaro
 | 72 239 (2014) 830 loĝ./km² |
|  Neoficiala flago de franca Sankta Marteno |
|  |

La insulo **Sankta Marteno** troviĝas en la Kariba Maro kaj estas nomita laŭ la sankta Marteno de Tours. La insulo situas 240 km oriente de Puerto-Riko, kaj sude de Angvilo. Ĝi apartenas al la Malgrandaj Antiloj. La insulo estas politike dividita:

* Saint-Martin, la norda insuloparto, estas transmara kolektivo de Francio (ĝis la 22-a de februaro 2007 ĝi apartenis al la transmara departemento Gvadelupo).

* Sint-Maarten, la suda insuloparto, apartenas al la Nederlandaj Antiloj, teritorio dependa de Nederlando.

Laŭ la stato de 2014 sur la insulo vivis 72 239 loĝantoj sur areo de 87 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 830 loĝantoj/km².
# Buzești (Maramureș)

| **Buzești** |
| --- |
|  |
| Vilaĝo
 |
| **vilaĝo** |
| Lando
 |  Rumanio
 |
| Distrikto
 |  distrikto Maramureș
 |
| Alinome
 | Szamosújfalu (hungare)
 |
| Komunumo
 | Fărcașa (Maramureș)
 |
| Iama hungara departemento
 | Szatmár
 |
| Situo
 | 47° 36′ N, 23° 22′ O (mapo)47.607523.358888888889 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Buzești (Maramureș) (Rumanio)DMS

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap
 |
| Alto super maro
 | 164 m |
| Poŝtkodo
 | 437156
 |
| Loĝantaro
 | 695  (en 2011; 617 en 2002) |
| Kodo laŭ SIRUTA
 | 108124
 |
|  |

**Buzești** [buzeŝtj] (hungare *Szamosújfalu*) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 467 loĝantojn (rumanoj); en 1992 600 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1648. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Fărcașa.

## Fonto

* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj

* Administra mapo de la distrikto Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Mapo de la distrikto Arkivigite je 2006-07-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Popolnombrado 2002 Arkivigite je 2011-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
# Beringa Markolo

| Beringa Markolo |
| --- |
|  |
| markolo [+] |
|

---

 |
| Akvejo | Arkta oceano, Pacifiko |
| Koordinatoj | 65° 45′ 0″ N, 168° 58′ 37″ U (mapo)65.75-168.97694444444 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Beringa Markolo (Beringa maro)DEC |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Beringa Markolo (Arkta oceano)DEC |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Beringa Markolo |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Bering Strait** [+] |
|  |

Marmapo de la Beringa Markolo
La **Beringa Markolo** aŭ **Beringa Strato** estas markolo inter la plej orienta punkto de la azia kaj la plej okcidenta de la amerika kontinento, vasta ĉirkaŭ 85 km, kaj profunda 30-50 m.

Ĉi markolo interkonektas la Ĉukĉan Maron (parton de la Nordpolusa Maro) en la nordo kaj la Beringan Maron (parto de la Norda Pacifiko) en la sudo. Ĝi estas nomata laŭ Vitus Bering, dana eksploristo, kiu travojaĝis la markolon en 1728.

La Diomedo-insuloj troviĝas rekte en la mezo de la Beringa Strato.

Oni proponis konstruadon de ponto trans la Beringa Strato inter Alasko kaj Siberio (laŭ iuj nomata *Interkontinenta Paca Ponto*), kaj, alternative, de tunelo sub la markolo.

Dum la glaciaj epokoj, la areo de la markolo estis terponto konata kiel *Beringa Tera Ponto* aŭ Beringio.

## Beringio en Esperanto

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la historicivilizan gravon de Beringio:

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„**
Nun ili venas norden al la markolo Beringa.
Nezaŭhtezoma diras al la nomado klarige:
-Laŭ tiu mallarĝejo iam popolo trapasos
kaj ĝi fariĝos ponto por elmigrontoj Aziaj,
tiel ke la loĝantoj de l'kontinento Duflama
devenos de l'Nubronda, kun ili prae parencos
kaj fondos civilizojn, kiuj profunde similos. **”** |

 |

## Referencoj
# Mehmedo la 4-a

| **Mehmedo la 4-a** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **محمد رابع**  |
| **Naskiĝo** | 2-an de januaro 1642 (1642-01-02) en Konstantinopolo
 |
| **Morto** | 6-an de januaro 1693 (1693-01-06) (51-jaraĝa) en Edirne
 |
| **Tombo** | Istanbulo   vd |
| **Religio** | islamo vd |
| **Lingvoj** | turka • persa • araba • Osmanida turka vd |
| **Ŝtataneco** | Otomana Imperio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Dinastio** | Otomana dinastio vd |
| **Patro** | Abrahamo la 1-a de Otomana Imperio  vd |
| **Patrino** | Turhan Sultan  vd |
| **Gefratoj** | Sulejmano la 2-a, Ahmet II (mul)  kaj Gevherhan Sultan (en)   vd |
| **Amkunulo** | Siyavuş Sultan (en)   Gülnuş Sultan (mul)    vd |
| **Infanoj** | Mustafa II (mul)   ( Gülnuş Sultan (mul) ) Şehzade Selim (IV. Mehmed'ın oğlu) (en)   ( ) Ümmügülsüm Sultan (en)   ( Gülnuş Sultan (mul) ) Hatice Sultan (en)   ( Gülnuş Sultan (mul) ) Ahmedo la 3-a  ( Gülnuş Sultan (mul) ) Fatma Emetullah Sultan (en)   ( Gülnuş Sultan (mul) )  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | sultano  reganto   vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | sultano de la Otomana Imperio (1648–1687)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Sultano Mehmedo la 4-a
**Mehmedo la 4-a** (\* la 2-an de januaro 1642; † la 6-an de januaro 1693) estis sultano de la Otomana Imperio inter la jaroj 1648 ĝis 1687. Li estis filo de la sultano İbrahim kaj kun sia armeo sendukcese sieĝis Vienon.

La reganto konatis sub la nomo Mehmed Avcı („Mehmedo la ĉasisto“), kaj efektive laŭdire la plejparton de sia regotempo pasigis ĉasante. La regadon de la imperio prizorgis la veziro *Mehmed Köprülü*. Köprülü konkerigis en la Otomana-Venecia milito 1645–1669 la insulojn de la Egea Maro, interalie la insulon Kreto, de la Respubliko Venecio, kaj sukcese bataligis sian armeon kontraŭ la regno Aŭstrio en milito de la jaroj 1663–1664. Krome lia armeo elstaris en milito de la jaroj 1672–1676 kontraŭ Pollando-Litovio. La provo konkeri la tutan teritorion de Ukrainio en la Rusa-Otomana Milito de 1676–1681 tamen malsukcesis pro la forta rezisto de la kozakoj de regiono oriente de la rivero Dnepro kaj oriente de Kievo – tiuj kozakoj estis alianciĝintaj kun la Rusia Imperio.

Kozakoj de Zaporoĵo respondas al sultano Mehmedo la 4-a. Pentraĵo de Ilja Repin, 1880-1891
La pli posta veziro *Kara Mustafa* estis malpli sukcesa. Li dum 1683 subtenis la hungaran ribelon de Emeriko Thököly kontraŭ la aŭstraj regantoj, marŝis kun la otomana armeo tra la reĝlando Hungario kaj sensukcese sieĝis Vienon, por fine esti venkata per la armeo de la reĝo Johano la 3-a Sobieski de Pollando-Litovio.

La sultano strangoligis sian veziron Kara Mustafa, sed tio ne helpis pri lia politika pozicio. Kadre de la milito de 1683 ĝis 1699 la Otomana Imperio fine unuafoje estis en defenda, ne ataka pozicio, kaj dum la malsukcesa daŭrigo de la milito la sultano estis fine senpotencigita kaj malliberigita en Edirne.
# Vestfalia Paco

la urbodomo de Osnabrück
Informfolio pri la Vestfalia Paco de 1648
la urbodomo de Münster
La Sankta Romia Imperio en 1648 post la ratifiko de la Vestfalia Paco
La **Vestfalia Paco** aŭ jure pli precize la **Vestfalia Pac-Traktato**, estis packontrakto subskribita je la 24-a de oktobro 1648 en la vestfaliaj urboj Münster kaj Osnabrück. Ĝi finis la Tridekjaran Militon (1618-1648).

Per la paco finiĝis ankaŭ la Okdekjara Milito, la batalo de Unuiĝinta Nederlando pri sendependeco de Hispanio, kaj komenciĝis la ekzisto de la Svisa Konfederacio. Ĝenerale ĝi estis paco inter katolikismo kaj protestantismo.

La pac-interkonsento malgrandigis la potencon de la germana imperiestro favore al la imperiaj statoj; ĝi signifis la disigon de la regno al pli-malpli suverenaj ŝtatetoj kaj per tio la finon de unuece regata Germanio.

La pac-traktado komenciĝis en 1641 en Hamburgo; dum tiuj antaŭ-traktadoj oni precipe decidis pri la loko kaj la partoprenantoj de la finaj pac-konferencoj. Tiuj dividiĝis al du lokoj:

* En Osnabrück traktis komisiitoj de la imperiestro, de la imperiaj statoj kaj de Svedio;
* En Münster traktis komisiitoj de la imperiestro kaj de Francio sub perado de la papo kaj de Venecio.

La divido celis eviti rivalecon inter Francio kaj Svedio kaj rektan kontakton inter Svedio kaj la papa ambasadoro (nuncio).

Estis antaŭkonsentite, ke decidoj validu nur post akcepto en ambaŭ lokoj. Ĉiutage rajdistoj transportis protokolojn inter la du urboj per distanco de 50 kilometroj.

Resume la plej gravaj internaciaj sekvoj de la traktato estis:

* la sendependeco de Unuiĝinta Nederlando
* la sendependeco de la konfederacio de la svisaj kantonoj
* aligo al Francio de Messo, Toul kaj Verduno
* aligo al Svedio de Antaŭpomerio kaj najbaraj teritorioj
* aligo de Supra Palatinato al la elektoprinclando Bavario
* fakta disiĝo de la Sankta Romia Imperio
* Potencoperdo de la papo

Por la regiono de Osnabrück estis decidita: La regado ŝanĝiĝas inter katolika kaj protestanta reganto. La alia rezidu dume en ekstera urbeto.

Religie la traktato agnoskis katolikismon, protestantismon kaj kalvinismon kaj donis al regantaj princoj la rajton, decidi pri la religio de siaj subuloj (*cuius regio, eius religio* = latine, "kies regiono, ties religio").
# Münster

**Münster** (germane "granda preĝejo" aŭ "katedralo", el la latina *monasterium* = "monaĥejo") estas la nomo de pluraj lokoj:

## Urboj kaj vilaĝoj en Germanio

* la urbo Münster (Vestfalio) en Nordrejn-Vestfalio
* la historia distrikto Münster de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio (Monastera Lando aŭ Monasterio)
* la urbo Bad Münster am Stein-Ebernburg en la distrikto Bad Kreuznach en Rejnlando-Palatinato
* la komunumo Münster en la distrikto Darmstadt-Dieburg de Hesio, vidu Münster (ĉe Dieburg)
* la komunumo Münster borde de la rivero Lech en la distrikto Donau-Ries en Bavario, vidu Münster (Lech)
* la urbodistrikto Münster de la ĉefurbo de Badeno-Virtembergo Stuttgart
* la urboparto Münster de la urbo Butzbach en la distrikto Wetterau en Hesio
* la urboparto Münster de la urbo Creglingen en la distrikto Main-Tauber en Baden-Virtembergo,
* la urboparto Münster de la urbo Gaildorf en la distrikto Schwäbisch Hall en Baden-Virtembergo, kaj
* la urboparto Münster de la urbo Kelkheim en la distrikto Main-Taunus en Hesio

## Urboj kaj vilaĝoj en Aŭstrio

* la komunumo Aurolzmünster en la distrikto Ried im Innkreis, antaŭa nomo Münster
* komunumo Münster en la distrikto Kufstein en Tirolo

## Urboj kaj vilaĝoj en Svislando

* Münster, ĉefurbo de la distrikto Goms en la kantono Valezo (de 2004 parto de la komunumo Münster-Geschinen)

* Münster, germana nomo de la franc-lingva komunumo Moutier en la Berna Ĵuraso
* Münster LU, ĝis 1934 oficiala nomo de la komunumo Beromünster, kantono Lucerno
* Münster, ĝis 1943 oficiala germana nomo de la komunumo Müstair en Val Müstair, Kantono Grizono

## Urboj kaj vilaĝoj en Francio

* la urbo Munster (germane Münster im Elsass) en la departemento Haut-Rhin, vd. Munster (Haut-Rhin)
* la komunumo Munster (germane Münster) en la departemento Moselle, vd. Munster (Moselle)

## Urboj en aliaj landoj

* la urbo Muenster en Cooke County en Teksaso, Usono, vd. Muenster (Texas)
# Okdekjara Milito

| Okdekjara Milito
 |
| --- |
| **Konflikto:** Por la sendependiĝo de Nederlando
 |
|  |
| **ŝtatrenverso • interna milito** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Daŭro:
 | 1568 - 1648
 |
| Loko:
 | Nederlando
 |
| Rezulto:
 | Sendependiĝo de la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (Vestfalia Paco)
 |

 |
| Flankoj
 |
|  Nederlando  Anglio
 |  Hispanio
 |
|  |

La **Okdekjara Milito** (kiu en la moderna historiverkado ankaŭ nomiĝas *La ribelo* aŭ *La nederlanda ribelo*) estas la nomo por ribelo kaj batalo en Nederlando (1568-1648, kun dekdujara armistico dum la jaroj 1609-1621) kontraŭ Hispanio.

Post tiu milito la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj fariĝis mondestra potenco, antaŭ ĉio pro la marveturado. La respubliko travivis oran jarcenton je ekonomia, scienca kaj kultura terenoj.

Hispana Eŭropo en 1580
## Vidu ankaŭ

* Batalo de Heiligerlee
* Batalo de Nieuwpoort
* Fernando Álvarez de Toledo
* Vestfalia Paco
* Bourtange