Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Britio (insulo)

*Tiu ĉi artikolo traktas la geografian insulon de Granda Britio. Vidu ankaŭ Britio (apartigilo).*

| Britio
 |
| --- |
|  Situo ene de la Britaj insuloj |
| **insulo** |
| **Akvejo** | Atlantiko
 |
| **Insularo** | Britaj Insuloj
 |
| **Geografia situo** | 53° 50′ N, 2° 25′ U (mapo)53.833333333333-2.41666666666671345 f1 |
|

|  |
| --- |
| Britio (Britio)DEC |

 |
|  |
| **Areo** | 229 850 km²
 |
| **Plej alta loko** | Ben Nevis 1 345 mf5 |
| Loĝantaro
 | 60 462 600 (2010) 263 loĝ./km² |
| **Ĉefurbo** | Londono
 |
|  Satelita bildo |
|  |

**Britio**, **Britujo** aŭ **granda Britio** (angle *Great Britain*, kimre *Prydain Fawr*) estas insulo en la okcidenta Eŭropo. Ĝi estas unu el la insuloj de la brita insularo kaj la plej granda insulo en Eŭropo. Ĝi dividiĝas inter la komponantaj landoj Anglio, Skotlando kaj Kimrio. Kune kun Nord-Irlando, Britio estas unu el la du ĉefaj regionoj de la Unuiĝinta Reĝlando.

Pro areo de 229.893 km2, Granda Britio estas la oka plej granda insulo en la mondo.

La esprimo *Granda Britio* foje estas uzata kiel sinonimo por *Britio*: tiu tamen ne estas preciza. En la mezepoka angla lingvo, estis du lokoj nomataj "Britain" - Britio kaj Bretonio. Oni aldonis la vorton "Great" al la britia nomo por indiki la pli grandan lokon, dum la nomo por Bretonio fariĝis "Brittany" - la sufikso "-y" estis samvalora al la esperanta "-et". Kaj en la franca ili estas "Grande-Bretagne" kaj "Bretagne".

* **Plej granda urbo:** Londono (7'300 mil).
* **Urboj:** Birmingamo (2'333 mil), Manĉestro (1'640 mil), Liverpolo (964 mil).
* **Loĝantaro:** 57'103'927 (2001), inter ili 85% angloj, 10% skotoj, 5% kimroj.
* **Parolataj lingvoj:** angla, kimra, skota, skota gaela, kornvala (hejma lingvo en 10 familioj), brita gestlingvo.

## Vidu ankaŭ

* Britaj Insuloj
* Brita imperio
* Komunumo de Nacioj
* .gb
* Britio (terminaro)
* Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Nord-Irlando
* Domesday Book
* Loka regado kaj administrado en Britio
* Loka regado kaj administrado en Kimrio
* Loka regado kaj administrado en Skotlando
* insuleto Ailsa Craig

*
*
*

## Referenco

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*
# Nacia Biblioteko de Latvio

| Nacia Biblioteko de Latvio
 |
| --- |
| Latvijas Nacionālā bibliotēka |
|  |
| **nacia biblioteko jure deviga deponado**  |
| Komenco
 | 1991 vd |
| Antaŭe
 | Latvijas Valsts bibliotēka vd |
| Geografia situo
 | 56° 56′ 29″ N, 24° 5′ 48″ O (mapo)56.9413424.09664 |
| Lando*j* | Latvio vd |
| Sidejo
 | Rigo
 |
| Adreso
 | Mūkusalas iela 3, Rīga, LV-10483 Mūkusalas Street |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Nacia Biblioteko de Latvio (Centra Rigo)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapNacia Biblioteko de Latvio
 |
| ĉefulo
 | Dagnija Baltiņa
 |
| Notoj
 | Tuta stoko: 5 milionoj da mediaj unuoj
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

La **Nacia Biblioteko de Latvio** (latve *Latvijas Nacionālā bibliotēka*) estas nacia kultura institucio de la Latva Ministerio de Kulturo.

La biblioteko estis establita la 29-an de aŭgusto 1919, proksimume jaron post akirado de ŝtata sendependeco. La unua direktoro de la biblioteko alportis sian privatan kolekton de libroj kiel bazon por la biblioteko kaj jam en 1920 ĝi enhavis ĉirkaŭ 250 000 erojn.

Ekde 1920, ĉiu eldonisto en Latvio devas sendi kopion de ĉiu verko kiun li publikigas al la Nacia Biblioteko (do deponeja biblioteko).

En 1939 kaj 1940, la kolekto de la biblioteko pliiĝis signife, kun la aldono de eroj ricevitaj de germanaj baltoj, multaj el kiuj ekloĝis en Latvio dum la Germana Regno . Tiuj eroj inkludas literaturan materialon de la "Instituto por la Historio kaj Arkeologio de balta Rusio". Dum la germana okupado de Latvio, ĝi estis renomita "Ŝtata Biblioteko" por ke ne estu mencio de la sendependeco de Latvio. En 1956 la biblioteko translokiĝis al nova konstruaĵo.

Ekde la sendependecdeklaro de Latvio en 1991, la biblioteko estas nomita la "Latva Nacia Biblioteko". En la jaroj 1995–2016, la biblioteko ricevis regulan donacon de la "Balta librejo de Otto Bong", kiu estas biblioteko dediĉita por la studo de balta historio kaj lingvoj.

En 2006, la biblioteko aliĝis al la Eŭropa Biblioteko.

## Eksteraj ligiloj

 **Nacia Biblioteko de Latvio** en Vikimedia Komunejo
# Vicksburg (Misisipio)

| Vicksburg
 |
| --- |
|  |
| urbo de Usono  kantona sidejo  sateliturbo   vd |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 39180 • 39181 • 39182 • 39183 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | George Flaggs Jr.
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 21 573  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 238 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 32° 21′ N, 90° 53′ U (mapo)32.3525-90.8775 [+] |
| **Alto** | 82 m [+] |
| **Areo** | 90,806765 km² ( 908 0.6 765 ha) [+] |
| **Horzono** | centra horzono de Nordameriko [+] |
|  |
|

|  |
| --- |
| Vicksburg (Misisipio)DEC |
| Situo de Vicksburg |

 |
|

|  |
| --- |
| Vicksburg (Usono)DEC |
| Situo de Vicksburg |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Vicksburg, Mississippi [+] |
|  |

**Vicksburg** estas historia urbo kaj ĉefurbo en la kantono Warren, Misisipio, Usono. La urba loĝantaro en la censo de 2020 estis 21 573 homoj.

Ĝi kuŝas sur monteto de la orienta bordo de la rivero Misisipo kiu venas el Luiziano; Vicksburg estis konstruita de francaj kolonoj en 1719, kaj poste rezistis atakon el la lokaj indiĝenoj Naĉezoj. Ĝi estis aligita kiel Vicksburg en 1825 kun nomo laŭ metodista misiisto Newitt Vick. En la Usona Enlanda Milito, ĝi estis ŝlosila river-haveno por la Konfederaciaj Ŝtatoj, kaj ties kapitulaco en Julio 1863 al Ulysses S. Grant, kun la samtempa Batalo de Gettysburg, markis la turno-punkton de la milito. La urbo estas hejmo de tri grandaj instalaĵoj de la Usonarmea Korpuso de Inĝenieroj, kiu ofte devas zorgi pri loka inundokontrolo kaj krome estas grava bazo de la loka ekonomio.

Konstruaĵo de la Misisipa Riverkommisiono, konstruita en 1884.
Vicksburg estas la nura urbo kaj sidejo de la kantono Warren. Ĝi estas je 234 mejloj (377 km) nordokcidente de Nov-Orleano sur la kunfluejo de la riveroj Misisipo kaj Yazoo, kaj je 40 mejloj (64 km) okcidente de Jackson, la ŝtata ĉefurbo.

La urbo pliiĝis en populacio ekde 1900, kiam 14 834 personoj loĝis tie. La populacio estis de 26 407 en la censo de 2000. En 2010, ĝi estis deklarita ĉefa urbo de la Mikropola Statistika Areo kun totala populacio de 49 644, kio inkludas la tutan kantonon Warren.

La filmo *O Brother, Where Art Thou?* de kaj Joel Coen kaj Ethan Coen estis filmita en Vicksburg kaj la kampanja vespermanĝo de Stokes estis filmita en la spektaklejo de la Southern Cultural Heritage Center.

## Bibliografio

* Rothman, Joshua D.: Flush Times and Fever Dreams: A Story of Capitalism and Slavery in the Age of Jackson. Athens: University of Georgia Press, 2010.
* Gilman, D. C.; Peck, H. T.; Colby, F. M., eld. (1905). New International Encyclopedia (1a eld.). New York: Dodd, Mead.
* Cox, James L. The Mississippi Almanac. (2001). ISBN 0-9643545-2-7.
# Yale University Press

| Yale University Press
 |
| --- |
|  |
| **universitata eldonejo libroeldonejo**  |
| Komenco
 | 1908 vd |
| Lando*j* | Usono vd |
| Sidejo
 | New Haven
 |
| **Fondinto*j | George Parmly Day vd |
| Estro
 | George Parmly Day
 |
| **Posedata de** | Universitato Yale vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

Yale University Press estas anglalingva eldonejo fondita en 1908. Ĝi iĝis oficiala departemento de la Universitato Yale en 1961, sed restis finance kaj funkcie sendependa.

En 2002, *Yale University Press* eldonis ĉirkaŭ 300 novajn librojn jare kaj posedi biblioteko de ĉirkaŭ 3000 libroj. Ĝiaj libroj ricevis diversajn premiojn, inter ili kvin la premion *National Book Award*, du la premion *National Book Critics Circle Award* kaj kvar la premion Pulitzer.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)
# Huffington Post

| Huffington Post
 |
| --- |
|  |
| **retgazeto news aggregation website (en)**  |
| **Dum** | majo 2005 - nekonata/nuntempe
 |
| **Fondintoj** | Arianna Huffington • Kenneth Lerer • Jonah Peretti • Andrew Breitbart vd |
| **Sidejo** | Nov-Jorko
 |
| Lando
 | Usono
 |
| **Posedata de** | BuzzFeed • America Online • Verizon Communications vd |
| **TTT** | Oficiala retejo
 |
|  |

Logo
**Huffington Post** aŭ pli mallonge **HuffPost**(angle oficiale *The Huffington Post*, "france" same oficiale *Le Huffington Post*, "hispane" *El Huffington Post* ktp, esperante *La Poŝto Huffington*) estas retejo fondita de Arianna Huffington. La retejo inkluzivas kaj retblogojn kaj novaĵojn kaj konsidereblas retgazeto. La blogoj estas pleje skribitaj de blogistoj de la maldekstra vidpunkto kaj la novaĵoj inkluzivas novaĵojn, kiujn la tradiciaj medioj kutime ignoras. La kompanio intertempe apartenas al la konzerno America Online.

## Eksteraj ligiloj

* *The Huffington Post*, la retgazeto en angla versio,
* *Le Huffington Post*, la sama gazeto en franca versio,
* *El Huffington Post* aŭ kutime *El HuffPost*, la retgazeto en hispana versio, simile pri aliaj lingvoversioj
# Medicaid

**Medicaid** estas sanasekura programo por tiuj, kiuj aĝas sub 65 kaj havas modestajn enspezojn aŭ estas super 65, sed jam eluzis eblecojn de Medicare.

La programon apogas la federacia registaro kaj la unuopaj federaciaj ŝtatoj kune, sed la federaciaj ŝtatoj mem limigas tion, kiuj rajtas uzi la programon. Oni proponas la programon al tiuj, kiuj havas posedon kaj enspezon sub iu limo.

Simile al Medicare, la uzo de Medicaid rapide kreskis kaj ŝarĝis la buĝeton, tiel la federacia ergistaro enkondukis en 1972 la unuajn limigajn traktojn.
# Oleo

Natura oliv-oleo.
Sinteza motora oleo.
**Oleo** (latine *oleum* Oliv-oleo < antikve-greke *ἔλαιον*, *élaion*) estas likvo, kiu estas liposolvebla, en akvo ĝi ne solviĝas.

Laŭ Francisko Azorín **oleo** estas *Grasa fluidaĵo el vegetaĵa, minerala aŭ animala origino, uzata por arto, industrio, lumigado, nutrado, k. c.* Li indikas etimologion el la latina *oleum*. Kaj li aldonas la terminojn *olepentro*, por pentrofarita per farboj solvitaj en oleo; elpensita en la 14ª jc.; *oleografio*, por arto presi per oleaj koloriloj..

## Grupoj de oleoj

### Organika oleo

Organika oleo (ankaŭ nomita bio-oleo aŭ bioleo) estas kemie triglicerido, kiu diferenciĝas de la organika graso nur en la fandopunkto.

Multaj vegetaĵaj oleoj de tiu ĉi grupo servas kiel nutraĵoj (ekz. arakida oleo, kolz-oleo, oliv-oleo, palm-oleo, sunflora oleo, linoleo).

Bestoleoj (kiel ekz. fiŝoleo) estas nur malofte uzataj kiel nutraĵo.
Ili estas uzataj aŭ en la farmacia industrio (moruhepatoleo) aŭ en la kemia industrio (kiel ŝmiroleo, sapo) aŭ en la maŝinindustrio kiel ŝmirmaterialoj.

### Volatila oleo

Volatila oleo estas likva vaporiĝema oleo, kiu troviĝas en diversaj plantoj (ekz. citrona oleo).

### Minerala oleo

Minerala oleo troviĝas kiel nafto en la terkrusto. Ĝi estas likva miksaĵo de diversaj karbonhidrogenoj (ĉefe alkanoj). Ili estas gravaj energidonantaj materialoj por la homo (brulmaterialoj), iliaj derivaĵoj kiel benzino, keroseno (kiuj ne apartenas al la oleoj) estas gravaj fueloj por la veturiloj.

Sinteza oleo baziĝas sur naftorafinaĵoj, ili havas specialan molekulan strukturon, kiu diferenciĝas de tiu de nafto. Ĝi produktiĝas el sinteze produktitaj karbonhidratoj kaj salkombinaĵoj.

### Manĝebla oleo

Maizoleo kaj Oliv-oleo

## Biologio

* Oleo (genro)
* Oleobirdo

## Aplikadoj

* ŝmirmaterialo, ŝmiroleo, motoroleo
* brulmaterialo, fuelo, dizeloleo
* Oleofarbo
* Oleo por la malsanuloj

## Vidu ankaŭ

* Argania oleo
* Graso
* Lipido
* Margarino
* Minerala oleo

## Proverbo

Ekzistas proverbo pri oleo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Karaktero olea.* **”** |

 |

## Referencoj