Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kantono Monterey

|  |
| --- |
| **kantono Monterey (Kalifornio)** |
|  |
| **Mapo** |
|  Situo en Kalifornio
 |
|  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
| **Statistikaĵoj** |
| Fondita
 | 18-a de februaro 1850
 |
| Ŝtato
 |  Usono
 |
| Subŝtato
 |  Kalifornio
 |
| Ĉefurbo
 | Salinas
 |
| Areo  - Sume  - Tero  - Akvo
 |   9767 km² 8497 km² 1270 km²
 |
| Loĝantaro  - Censo en 2020:  - Loĝdenso:
 |  439 035 45 / km²
 |
| Horzono:
 | pacifika tempo: UTC-8 / somera tempo UTC-7
 |
| **Nomita laŭ:Golfo Monterejo* |
|  |

La **kantono Monterey** aŭ **kantono Montoreĝo** - angle *Monterey County* - estas kantono de Usono en la subŝtato Kalifornio. Ĝia administra centro estas la urbo Salinas, kvankam en la kantono ankaŭ situas la konata havenurbo Monterey, tute samnoma kiel la kantono. La kantono estis fondita la 18-an de februaro 1850.

Laŭ la stato de la jaro 2020 en la kantono vivis 439 035 personoj sur areo de 9 767 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 45 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun kantono Fresno, kantono Sankta Benedikto, kantono San Luis Obispo, kantono Kings kaj kantono Sankta Kruco.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (angle)

## Vidu ankaŭ

* la liston de kantonoj de Kalifornio.
# Kahelo

Kaheloj por planko
**Kahelo** estas tabulo el bakita kaj glazurita argilo aŭ similaj fortikaj materialoj kiel ceramikaĵo, ceramiko, ŝtono, ardezo, porcelano kaj vitro, kaj ĝi estas uzata por pavimi kaj tegi plankojn kaj murojn, en banĉambro, kuirejo; la fornon, kamenon ktp., kaj ankaŭ objektojn kiel la supra surfaco de tabloj.

Laŭ Francisko Azorín **Kahelo** estas *Plato el iu ajn materio, krom ligno, uzata por pavimi aŭ tegi internon de domo.* Li indikas ankaŭ terminon *kaheli* por *Tegi surfacon per kaheloj*.

## Vidu ankaŭ

* Kahelanta enigmo
* Kahelado
* Kahelaro
* Kahelforno
* Klinkero
* Ceramiko
* Alikato
* Azuleĥo
* Marmoro
* Mozaiko
* Porcelano
* Terakoto

## Notoj
# Radiko (lingvo)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Radiko.
 |

**Radiko** en lingviko estas la parto de la vorto senkalkulinte la finaĵon, ekzemple en la vorto *ĉevalo* la radiko estus *ĉeval-* kaj la finaĵo *-o*.

**Etimo**, aŭ **vortodeveno**, estas studobjekto de etimologio, nome pli fruaj aŭ alilingvaj formoj de vorto aŭ radiko. Ekzemple, la etimo de la vorto *ĉevalo* estas la Franca vorto *cheval*, kies etimo siavice estas la Latina *caballus*.

## Disvolvigo

La **radikoj** estas la elementoj kiuj ne estas afiksoj, finaĵo, aŭ primitiva vorto.

Disdividiĝas en:

* Ekstersistemaj radikoj
* Normalaj radikoj (ĉiam finaĵbezonaj)

Christian Rivière, en sia eseo *Vortfarado kaj radikfarado*, eliras el la diferenco inter vorto kiel "radiko (radikalo) kun finaĵo" kaj radiko kiel "iu ajn eblo de vorto sen finaĵo". Li uzas matematikajn operaciojn aŭ formulojn por distingi inter la diversaj kombinebloj, ĉefe por distingi kunmetadon disde kungluadon. Aliaj studataj konceptoj estas supervortoj, radikkategorioj, reguloj en la ordo de vorteroj ktp. Praktike temas pri revizio de la ĝenerala studo de la Plena Analiza Gramatiko.

En etimologio, radiko estas la kerna formo de vorto, kutime en naciaj lingvoj en formo de pratempa atesto aŭ rekonstruo. Radikaj formoj havas gravecon por dedukti la lingvan strukturon de lingvaj familioj, kiel la Semitaj kaj Dravidaj lingvoj.

## Radikoj kaj sufiksoj en Esperanto

En la libro La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin norvega esperantisto Otto Prytz en sia artikolo *Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj* analizas la funkciadon de sufiksoj en Esperanto; por tio sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la hispana lingvo aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de vorto, gramatika finaĵo, radiko, radikaĵo, prefikso, sufikso kaj afikso. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj; kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas." En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo (moskeo kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.

## Notoj
# Esprimmanieroj

Verkistoj povas uzi malsimilajn **esprimmanierojn**; laŭ tiu elekto kaj la proporcio de ili la verko estas verkita ene de iu aŭ alia ĝenro, nome romano, eseo, komedio, ktp. Plej oftaj esprimmanieroj estas:

* rakontado,
* priskribo kaj
* dialogo.

Rakontado konsistas el respegulo de agado laŭ la tempopaso. Ĝi similas al filmo, kie okazas agoj. Estas la baza esprimmaniero por ĝenroj rakonto, novelo, romano, ktp. Tamen tiu ĝenroj povas uzi ankaŭ la aliajn esprimmanierojn kombine.

Priskribo estas pli malpli detala respegulo de io, ĉu persono ĉu sento ĉu pejzaĝo, ĉefe kiel enkonduko al rakonto, sed ne nur. Tio povas esti ĉefa konsisto de priskriba aŭ klariga verko, kiel eseo, nefikcia literaturo, ktp. Priskribo de persono funkcias sen tempopaso nek ago; se tempo paŝas aŭ iu faras ion, jam temas pri rakonto.

Dialogo estas esprimmaniero rilata al normala konversacio. Ĝi estas bazo de teatra esprimmaniero, ĉar teatraĵoj estas pure simpla skribado de tio kion roluloj diras (kaj krome agas).

## Vidu ankaŭ

* Stilo
# La arbo de la sciado

La arbo de la sciado povas esti:

* La arbo de sciado pri bono kaj malbono, situanta en la Edena ĝardeno, laŭ la biblia Genezo.
* La bodhi-arbo en Buddha Gayâ, ĉe kiu Budho trovis la *grandan lumigon* (maha-bodhi).
* *"La arbo de la sciado"*, romano de Pío Baroja, esperantigita de Fernando de Diego.
* *La arbo de la sciado*, verko de la kataluna filozofo Ramon Lullo
# Mimiko

Signi palpebrume
**Mimiko** estas la videblaj movoj en la supraĵo de la vizaĝo. La esprimo estiĝas per la funkciado de la vizaĝaj muskoloj. Mimiko estas maniero de ne-parola komunikado homa, sed ankaŭ okazas ĉe aliaj bestoj, ĉefe mamuloj. Homoj scipovas apliki mimikon kiel libervola agado konscia.

## Ekzemploj el la Okcidenta civilizo

Vizaĝesprimoj estigitaj per elektra stimulado - Guillaume Duchenne, 1862
* sulkigi la frunton: mallaŭdo
* suprentiri la nazon: orgojle rigardi iun de alte
* oscedi iun: deklari enuon
* fiksrigardi iun: montri humiligon aŭ minacon
* Okulsigno, aŭ okulsignalo, estas vizaĝa esprimo farita per mallongega malfermo de unu okulo. Depende de la kunteksto, la okulsignalo povas signifi el seksaltiron kaj amikecon ĝis kunhavita kono kiu estas kaŝata de aliaj ĉeestantoj.

Ĉimpanzo frustrita
## Proverbo

Ekzistas pluraj proverboj pri mieno (mimiko) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Fiera mieno -- kapo malplena.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Havi vinagron en la mieno.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Mieno fiera al ludo mizera.* **”** |

 |

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Grimaco
* Pantomimo
* Emocioj
* Franz Xaver Messerschmidt
* Komunikado

## Eksteraj ligiloj

* Prof. Freitas-Magalhaes: Vizaĝesprimoj de emocioj, angle
* Margarete Payer: Vizaĝesprimoj kaj rigardo kiel signaliloj, germane
# Vittorio Dall'Acqua

| **Vittorio Dall'Acqua** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 25-an de majo 1934 (1934-05-25) en Palidano
 |
| **Morto** | 8-an de aŭgusto 1979 (1979-08-08) (45-jaraĝa) en Milano
 |
| **Lingvoj** | Esperanto • itala
 |
| **Ŝtataneco** | Italio (1946–1979) Reĝlando Italio (1934–1946)  |
| Okupo
 |
| **Okupo** | esperantisto   |
|  |

**Vittorio DALL'ACQUA** (naskiĝis la 25-an de majo 1934 en komunumo Gonzaga, vilaĝo Palidano - mortis la 8-an de aŭgusto 1979 en Milano) estis konata aktivulo en Milano kaj konsilanto de Itala Esperanto-Federacio.

Li postlasis manuskripton de ampleksa Esperanto-itala vortaro. Li verkis du satirajn teatraĵojn, *Senĉenaj dialogoj* (l973) kaj *Senkatenaj dialogoj* (1974), kaj la lernolibron '*Esperanto: Rivoluzione della parola* (1977). Li ankaŭ verkis la tekston de la kanto Verda Ĉapo, kiun kantis Ĝanfranko Molle (aŭdebla ĉe Youtube).
# Debato

| Debato
 |
| --- |
|  |
| **diskuto** |
|  |

**Debato** estas diskuto laŭ ordigita maniero en oficiala kunveno, ekzemple kongreso, parlamento ktp.

Dum debato la pro- kaj kontraŭargumentoj estas prezentitaj kiel mallonga elparolado. La celo de la debatanto estas konvinki la aŭskultantojn pri siaj argumentoj. Tial gravas por bona debato ne nur bonaj argumentoj, sed ankaŭ bona stilo de la parolanto.

Kontraŭe al diskuto ofte okazas voĉdonado post debato.

## Vidu ankaŭ

* diskuto
* dialogo
* disputo
* komuniko
* konversacio
* kritiko
* polemiko
* recenzo
# Alexander Payne

| **Alexander Payne** |
| --- |
| **Oskar-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 10-an de februaro 1961 (1961-02-10) (65-jaraĝa) en Omaha
 |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Grekio (2022–) Usono   vd |
| **Alma mater** | Universitato Stanford   Universitato de Salamanko   UCLA School of Theater, Film and Television (en)    Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso   Creighton Preparatory School (en)    vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Sandra Oh (2003–2006)  vd |
| **Infanoj** | 0
 |
| Profesio
 |
| **Okupo** | scenaristo  verkisto  reĝisoro  filmproduktoro  filmreĝisoro  produktoro   vd |
| **Aktiva en** | Usono vd |
| **Aktiva dum** | 1985– vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (26-a de februaro 2012)  Akademia Premio por la Plej Bona Neoriginala Scenaro, kialo de la premio *La posteuloj*
* (2011)  Dallas-Fort Worth Film Critics Association Award for Best Director (en) , kialo de la premio *La posteuloj*
* (27-a de februaro 2005)  Akademia Premio por la Plej Bona Neoriginala Scenaro, kialo de la premio *Sideways (en)*
* (2005)  BAFTA Award for Best Adapted Screenplay (en) , kialo de la premio *Sideways (en)*
* (2005)  premio Ora Globo de la plej bona filma scenaro, kialo de la premio *Sideways (en)*
* Writers Guild of America Award

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Constantine Alexander PAYNE** (naskita la 10-an de februaro 1961 en Omaho, Nebrasko) estas grek -usona filmreĝisoro kaj scenaristo. Li gajnis du Akademiajn Premiojn kaj du Orajn Globojn. Liaj filmoj estas konataj pro sia nigra humuro kaj satiraj bildigoj de nuntempa usona socio. Per siaj ofte satiraj kaj tragikomikaj filmoj, li establis sin kiel grava aŭtoro de usona kino.

Li estis nomumita por Oskaro en 1999 pro la adapto de *Election*. Li gajnis kaj la Akademian Premion kaj la Oran Globon en 2005 pro la scenaro de *Sideways*.

Kiel reĝisoro, lia filmografio konsistas el ok filmoj, preskaŭ ĉiuj verkitaj en kunlaboro kun scenaristo Jim Taylor.

## Filmaro

**Reĝisoro/scenaristo *Citizen Ruth* (1996)
* *Election* (1999)
* *About* *Schmidt* (2002)
* *Sideways* (2004)
* *The Descendants* (La posteuloj, 2011)

**Reĝisoro *Nebraska* (2013)

**Scenaristo *Jurassic Park III* (2001)
* *I Now Pronounce You Chuck and Larry* (unua skizo nur) (2007)

**Produktoro *The Assassination of Richard Nixon* (2004)
* *King of California* (2007)
* *The Savages* (2007)
* *Cedar Rapids* (2011)

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Alexander Payne ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Fischbach, Bob, "'The Descendants' debuts in Omaha", November 21, 2011.

```
Arkivigite je 2013-11-10 per la retarkivo Wayback Machine

```
# Ferenc Krausz

| **Ferenc Krausz** |
| --- |
| **Nobel-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 17-an de majo 1962 (1962-05-17) (64-jaraĝa) en Mór
 |
| **Lingvoj** | germana • angla • hungara vd |
| **Ŝtataneco** | Aŭstrio  Hungario   vd |
| **Alma mater** | Teĥnika Universitato ĉe Vieno - laserscienco (1988–1991) Universitato Eötvös Loránd - teoria fiziko (1981–1985) Teĥnika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto - elektroteĥniko (1981–1985)  vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| **Infanoj** | 2
 |
| Profesio
 |
| **Okupo** | fizikisto  nuklea fizikisto  lasera fizikisto  teoria fizikisto  universitata instruisto  elektrika inĝeniero   vd |
| **Laborkampo** | atosekunda fiziko  vd |
| **Aktiva en** | Vieno • Munkeno • Garching bei München • Honkongo vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2026)  Premio Jedlik Ányos-díj
* (2024)  Maksimiliano-Ordeno
* (2024)  Ordeno de Sankta Stefano de Hungario
* (2024)  honorary citizen of Fejér County (en)
* (2024)  Johann Joseph Ritter von Prechtl Medal (en)
* (2023)  Nobel-premio pri fiziko
* (2022)  Wolf-premio pri fiziko
* (2015)  Clarivate Citation Laureates (en)
* (2013)  King Faisal International Prize in Science (en)
* (2013)  Otto Hahn Prize (en)
* (2011)  Kavaliro de la Federacia Meritkruco (Germanio)
* (2006)  Kvantuma Elektronika Premio
* (2006)  Premio Godfredo Vilhelmo Lejbnico
* (2006)  Prize of the City of Vienna for Natural Sciences (en)
* (2002)  Wittgenstein-Prize (en)
* (1998)  Zeiss Research Award (en)
* honora civitaneco Premiata de Vösendorf

vd |

 |
|

|   Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Leopoldina (2016–) Academia Europaea (2012–) Rusia Akademio de Sciencoj (eksterlanda ano) (2011–) Hungara Scienca Akademio  Aŭstra Akademio de Sciencoj   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Ferenc KRAUSZ** [kraŭs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Krausz Ferenc** estas hungara-aŭstra fizikisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2007), membro de Academia Europaea. Ferenc Krausz naskiĝis la 17-an de majo 1962 en Mór (urbo).

## Biografio

Ferenc Krausz frekventis universitaton en Budapeŝto, baldaŭe li iĝis profesoro ĉe la universitata instituto en Vieno. En 2003 li estis nomumita direktoro ĉe la Max Planck Instituto. En la sekva jaro li iĝis prezidanto de eksperimenta fiziko en la munkena universitato *Ludwig Maximilian*. Lia esplorteamo generis kaj mezuris specialan lumopulson. En 2010 lia grupo raportis la unuan realtempan observadon de valenta elektrono-moviĝo. Li ricevis premiojn en Aŭstrio en 2002, en Germanio en 2006, fine internacian premion en 2013.

En 2022 li estis premiita la Wolf-premio pri fiziko, kaj en 2023 estis premiita per la Nobel-premio pri fiziko.

## Referencoj

## Fontoj

* tabela biografio de 2020 en paĝaro de la munkena universitato *Ludwig Maximilian*

## Eksteraj ligiloj

* listo de publikaĵoj en paĝaro de la munkena universitato (angle)
# Ra'anana

| Ra'anana
 |
| --- |
|  |
| urbo  urba konsilio   vd |
|  |
| Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Rio-de-Ĵanejro (2020–) Atlanta  Tajnan  Bramsche  Verono  Lagoso  Poznano   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 43100–43110
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Chaim Broyde
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 74 000  (2018) [+] |
| **Loĝdenso** | 4 974 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 32° 11′ N, 34° 52′ O (mapo)32.18333333333334.866666666667 [+] |
| **Alto** | 40 m [+] |
| **Areo** | 14,878 km² ( 148 7.8 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+02:00 [+] |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ra'anana (Centra distrikto de Israelo)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Ra'anana |

 |
|

|  |
| --- |
| Ra'anana (Granda Tel-Avivo)DEC |
| Situo en Granda Tel-Avivo |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Raanana [+] |
|  |

**Ra'anana** (hebree רעננה‎ aŭ tute klasike רַעֲנָנָּה) estas urbo en la kerno de la sudo de la Ŝaron Ebenaĵo de la Centra distrikto de Israelo. Ĝi estis fondita en 1922 kiel jud-usona setlejo.

Bordita de Kfar Saba kaj Hod HaŜaron oriente kaj de Herzlija sudokcidente, ĝi havis 75 421 loĝantojn en 2019. Kvankam majoritato de la loĝantoj estas denaske israelanoj, granda parto de la enloĝantaro konsistas el enmigrantoj el Nordameriko kaj Eŭropo.

La industria zono de Ra'anana's estas hejmo de tutmondaj kaj lokaj kompanioj. Ĝi estis proklamita "Verda Urbo" fare de la Monda Organizaĵo pri Sano en 2005.

## Ĝemelurboj

* Opsterland en Nederlando ekde 1963
* Bramsche, Malsupra Saksio en Germanio ekde 1978
* Boulogne-Billancourt en Francio ekde 1984
* Verono en Italio ekde 1998
* Tajnano en Tajvano ekde 1999
* Atlanto, Georgio en Usono ekde 2001
* Goslar, Malsupra Saksio en Germanio ekde 2006
* Poznano en Pollando ekde 2006
* Lagoso, Ŝtato Lagoso en Niĝerio
* Rio-de-Ĵanejro en Brazilo ekde 2021

Aera vidaĵo de la okcidentaj kvartaloj de Ra'anana.
## Konataj urbanoj

* Naftali Bennett (n. 1972), ekde junio 2021 la ĉefministro de Israelo
* Noam Bettan (n. 1989), kantisto kaj kantverkisto
* Noa Kirel (n. 2001), kantistino kaj kantverkistino

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala municipa retejo Arkivigite je 2013-01-14 per la retarkivo Wayback Machine (hebree)
# Nigrulo

| Nigrulo
 |
| --- |
|  |
| **raso** |
| **neblankulo** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
|  |

Infanoj en Namibio
**Nigrulo** aŭ **negro** estas homo, kies haŭta koloro estas malhelbruna ("nigra"). En pli strikta senco, nigrulo estas negroido, do ano de homa raso origine el Afriko sed pro sklaveco kaj elmigrado disvastiĝinta al aliaj kontinentoj, ĉefe Ameriko. Do por ĝusta difino oni devus inkluzivi ankaŭ aliajn fizikajn trajtojn, kiel hartipon aŭ aliajn antropologiajn trajtojn. Tre malhelbrunajn melanezojn kaj dravidojn oni nur escepte nomus "nigruloj".

## Lingva noto

En pli fruaj tempoj de Esperanto, oni kutime kaj senprobleme uzis la vorton "**negro**" por nomi homon de tia ĉi antropologia tipo. Nuntempe tio ne estas same senproblema por ĉiuj lingvanoj, ĉar iuj asocias tiun vorton kun rasismo (paralele al atribuo de rasisma konotacio al la anglalingva vorto *negro*).

En la hispana kaj en la portugala lingvo "*negro*" signifas nur "nigra, nigra koloro, nigrulo", sekve, en tiuj lingvoj "*negro*" estas normala vorto (minimume en la senco de koloro).

En Brazilo, nigrulo nomas sin "*negro*" en pozitiva senco, ĉar ofende oni uzas vortojn kiel "*crioulo*" (naskiĝinto ĉe iu, t. e., hejma sklavo) aŭ "*macaco*" (portugala vorto por 'simio'; elvokante la rasisman ideon, ke nigruloj rilatas al simioj).

En Usono, la hispana vorto *negro* estis pruntita kiel fremda vorto, intertempe eksmodiĝis kaj en la lastaj jardekoj iĝis tabuita kiel rasisma; poste, pro forta influo de Usono en internacia kulturo, la vorto "*negro*" akiris ofendan signifon ankaŭ en iuj nelatinidaj lingvoj.

El alia vidpunkto, male, la vorto *nigrulo* estas pli asociita kun rasismo ol la vorto *negro*, ĉar la aparta vorto *negro* simple indikas la rason kiel antropologian tipon sen asocii ĝin kun la epiteto "nigra", kiu ne bone priskribas la haŭtkoloron de negroj (plejparte hel- aŭ malhel-brunan) kaj en iuj esprimoj (eĉ zamenhofaj) simbolas malicon, malĝojon, misfortunon aŭ malaprobon (ekzemple, *nigra tago*, *nigra horo*, *nigra humoro*, *nigra animo*, *nigra sendankemo*, *nigra koro*, *nigra magio* ktp).

Pli grave, la vorto "negro" estas oficiala, kaj oni ne emas transiri al sinonimoj, kiam jam ekzistas firme establita (eĉ oficiala) vorto. Krome, en Esperanto oni malpli facile akceptas la ideon, ke lingvaj ŝanĝoj magie influas la socion aŭ lingvanaron (sed ne male), speciale en tiu ĉi kazo, ĉar Esperanto apenaŭ servis kiel perilo por rasismaj ideoj, kaj do la peno anstataŭigi ĝenerale senprobleman Esperantan vorton sub tia preteksto ŝajnas nepravigebla imitado de alilingva tendenco.

## Vidu ankaŭ

* Afriko
* Afrik-usonanoj
* Afrikobrazilano
* Negro
* Nigra feminismo

## Referencoj
# Nacia biblioteko

Vido de la sidejo de la Nacia Biblioteko de Hispanio en Madrido.
**Nacia biblioteko** estas fondita aŭ nomumita de registaro elstara biblioteko kolektanta kaj arkiviganta literaturon de la ŝtato aŭ lingvoareo. Malkiel publikaj bibliotekoj, malofte lasas pruntepreni librojn. Naciaj bibliotekoj ofte ampleksas multevalorajn, signifoplenajn kaj rarajn verkojn kaj distingas pro sia dimensio kaj stoko, kompare kun aliaj bibliotekoj.

Kelkaj provincoj kaj federaciaj landoj, kiuj ne havas politikan sendependecon, sed volas flegi sian kulturan separecon, fondas siajn naciajn bibliotekojn kun ĉiuj karakterizaj atributoj por institucio de tiu tipo.

Bibliotekon de Kongreso en Usono karakterizas multajn atributojn de nacia biblioteko, malgraŭ ke laŭleĝe naciaj bibliotekoj de Usono estas nur fakaj Nacia Biblioteko de Medicino (*National Library of Medicine*) kaj Nacia Agrokultura Biblioteko (*National Agricultural Library*).

La naciaj bibliotekoj de Eŭropo kunkreas la Eŭropan Bibliotekon.

## Listo de naciaj bibliotekoj kun informoj (elekto)

La ĉefa fasado de la Nacia Centra Biblioteko de Florenco, vidita el la rivero Arno.
* **Aŭstrio**: Aŭstria Nacia Biblioteko (*Österreichische Nationalbibliothek*) en Vieno - kun Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* **Britio**: Brita Biblioteko (*British Library*) en Londono (10 milionoj da presitaj libroj)
* **Francio**: Nacia Biblioteko de Francio (*Bibliothèque Nationale de France*) en Parizo kaj Nacia kaj Universitata Biblioteko (*Bibliothèque nationale et universitaire*) en Strasburgo.
* **Germanio**: Germana Nacia Biblioteko (*Die Deutsche Nationalbibliothek*) en Lepsiko, Frankfurto ĉe Majno kaj Berlino
* **Hispanio**: Nacia Biblioteko de Hispanio (*Biblioteca Nacional de España*) en Avenuo Rekoleto de Madrido (26 milionoj da objektoj)
* **Israelo**: Nacia Biblioteko de Israelo (*HaSifria HaLeumit*) en Jerusalemo
* **Italio**: Nacia Centra Biblioteko de Florenco (*Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze*) en Florenco
* **Japanio**: Nacia Biblioteko de Dieto (*Kokuritsu Kokkai Toshokan*) en Tokio
* **Kataro**: Nacia Biblioteko de Kataro (*Qatar National Library*) en Doho
* **Usono**: Biblioteko de Kongreso (*Library of Congress*) en Vaŝingtono

## Kaj aliaj

Nacia Biblioteko de Aŭstralio vidita el Lago Burley Griffin, Kanbero
* Nacia Biblioteko de Andoro
* Nacia Biblioteko de Argentino
* Nacia Biblioteko de Armenio
* Nacia Biblioteko de Aŭstralio
* Nacia Biblioteko de Azerbajĝano
* Nacia Biblioteko de Brazilo
* Nacia Biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko
* Nacia Biblioteko de Grekio
* Nacia kaj Universitata Biblioteko de Islando
* Nacia Biblioteko de Kataro
* Nacia Biblioteko de Litovio
* Nacia Biblioteko de Nederlando
* Nacia Biblioteko de Norvegio
* Nacia Biblioteko de Pollando
* Nacia Biblioteko de Portugalio
* Rusia Ŝtata Biblioteko kaj Nacia Biblioteko de Rusio
* Nacia Biblioteko de Esperanto, en Massa, Toskanio, Italio.

## Vidu ankaŭ

* Monda Retbiblioteko
* Bibliotekoscienco
* *Istituto Centrale per il Catalogo Unico*
* Bibliotekoj de Esperanto