# James Franck

| **James Franck** |
| --- |
| **Nobel-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **James Franck**  |
| **Naskiĝo** | 26-an de aŭgusto 1882 (1882-08-26) en Hamburgo,  Germana Imperiestra Regno |
| **Morto** | 21-an de majo 1964 (1964-05-21) (81-jaraĝa) en Göttingen,  Okcidenta Germanio |
| **Tombo** | tombejo Ohlsdorf   Oak Woods Cemetery   vd |
| **Lingvoj** | germana • angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono  Vajmara Respubliko   vd |
| **Alma mater** | Universitato de Hajdelbergo   Humboldt-Universitato en Berlino   Wilhelm-Gymnasium (en)    vd |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Hertha Sponer (en)  (1946–)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | fizikisto  universitata instruisto  ĥemiisto   vd |
| **Laborkampo** | fiziko  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | Emil Warburg • Paul Drude vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (23-a de aprilo 1964)  eksterlanda ano de la Reĝa Societo
* (1961)  Dannie Heineman Prize (en)
* (1955)  Rumford Prize (en)
* (1951)  Medalo Max Planck
* (1925)  Nobel-premio pri fiziko
* (1925)  membre d'honneur du Physikalischer Verein (fr)
* Hansa Kruco
* Fera Kruco

vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Reĝa Societo de Londono (1964–) Amerika Filozofia Societo (1937–) Rusia Akademio de Sciencoj  Usona Asocio por la Altniveligo de Scienco  Prusa Akademio de Sciencoj  Usona Fizika Societo  Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj  Gotingena Akademio de Sciencoj  Akademio pri Sciencoj de Sovetunio  Akademio de Sciencoj de GDR  Leopoldina  Usona Nacia Akademio de Sciencoj   vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**James FRANCK** (26-an de aŭgusto 1882, Hamburg, Germanio – 21-an de majo 1964, Göttingen, Okcidenta Germanio) estis germandevena usona fizikisto, kiu ricevis dividitan (kun Gustav Hertz) Nobel-premion pri fiziko en 1925 pro malkovro de la leĝo pri kunpuŝo de atomoj kaj elektronoj.

Li studis kemion en la Hajdelberga Universitato, fizikon en la Berlina Universitato. En 1906 li doktoriĝis. Li estis inter 1911 kaj 1918 fizika profesoro de la Berlina Universitato. Li gvidis en 1918–20 la fizikan sekcion de la Fizika Kemia Instituto Imperiestro Vilhelmo. Oni nomumis lin en 1920 al eksperiment-fizika profesoro de la Universitato de Göttingen.

Li okupiĝis en Berlino kun Hertz pri kinetiko de la elektronoj, atomoj kaj molekuloj, pri elektra konduktiveco de la vaporoj kaj gasoj. Iliaj eksperimentoj pruvis, ke kiam libera elektrono interpuŝiĝas kun atomo, la elpuŝo de alia elektrono el la atomo bezonas minimuman energion kaj tiu energia kvanto (joniga potencialo) estas diversa ĉe la elementoj. La konstatoj de Franck kaj Hertz signifis la unuan eksperimentan pruvon de la kvantuma teorio de Niels Bohr.

James Franck, Chicago 1952
Franck en 1933 elparolis kontraŭ la aranĝoj de la nova nacisocialisma registaro, poste abdikis pri la katedro kiel protesto. Li translokiĝis kun sia familio en Usonon, kie oni faris lin en 1935 fizika profesoro de la baltimora Universitato Johns Hopkins. Tri jarojn poste, li iĝis gvidanto de la fizika-kemia katedro de la Ĉikaga Universitato.

Dum la Dua Mondmilito, li iĝis gvidanto de la metalurgia laboratorio de la universitato. Tiu instituto aktive partoprenis en la Projekto Manhattan, kiu celis produkton de atombombo. Post sukceso de la programo – en junio de 1945 – porparolis tiun sciencistan grupon, kiu instigis la militistajn gvidantojn prezenti la efikon de la bombo sur neloĝata areo, por la japanaj militestroj.

Li pensiiĝis kiel profesoro en 1947, sed plulaboris ĝis 1956 kiel gvidanto de la fotosintez-esplora grupo de la Ĉikaga Universitato.

## Referencoj