Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Erich von dem Bach-Zelewski

| **Erich von dem Bach-Zelewski** |
| --- |
|  *SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski* |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Erich von Zelewski |
| **Naskiĝo** | 1-a de marto 1899 en Lauenburg, Pomerio,  Germana Imperiestra Regno
 |
| **Morto** | 8-a de marto 1972 en Munkeno,  Okcidenta Germanio
 |
| **Tombo** | Roth   |
| **Lingvoj** | germana
 |
| **Ŝtataneco** | Germanio   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | politikisto  membro de la Gestapo  oficiro  militisto  terkultivisto   |
|  |

**Erich von dem Bach-Zelewski**, fakte **Erich Julius Eberhard von Zelewski** (naskiĝis la  1-an de marto 1899 (nun 1899-03-01) en Lauenburg, mortis la 8-an de marto 1972 en Munkeno) estis poldevena germana nazio, generalo de SS (*SS-Obergruppenführer*). Li aliĝis al NSDAP en 1930 kaj al SS en 1931. Ekde la 1-a de julio 1934 li estis generalo de Waffen-SS, estro de SS kaj polico en Silezio, poste en terenoj de Sovetunio sub la okupacio de Tria Regno. En la jaroj 1943-1944 li komandis kontraŭpartizanajn trupojn en okupaciataj landoj. Estro de tiel nomata *Korpsgruppe von dem Bach* sufokanta la ribelon de Varsovio en 1944. Malgraŭ la uzado de militkrima taktiko, kiu kaŭzis amasmurdadon de civiluloj, li ne estis juĝata ĉe la kontraŭnazia tribunalo en Nurenbergo.

## Vidu ankaŭ

* Masakro de Wola
# Ekzekuto

| Ekzekuto
 |
| --- |
|  |
| **hommortigo • institutional violence • maniero de morto** |
|  |

Unu el la plej famaj figuroj ekzekutitaj en la historio estis Jesuo krucumita de la Roma Imperio. La metodo per kiu li estis ekzekutita - krucumo, poste estis konsiderita centra ikono de la religio fondita de liaj sekvantoj. Sur la bildo estas pentraĵo de Giotto di Bondone, Florenco.
**Ekzekuto** aŭ **Ekzekucio** estas akto de plenumo de mortpuno de jura aŭtoritato kaj ne kiel decido de individuo (ago nomata mortigo aŭ murdo), sed kiel decido de grupo, suĉanta sian potencon de pli vasta subteno. Ĉi tio fakte estas la plej severa sankcio, kiun ŝtato povas trudi kontraŭ siaj civitanoj. Nun estas akceptite tra la mondo, ke ŝtato havas laŭleĝan (kvankam ne nepre moralan) rajton plenumi ĉi tiun procedon kontraŭ siaj civitanoj aŭ kontraŭ eksterlandaj ŝtatanoj juĝitaj laŭ sia jura kodo, kaj ke ĝi ne estas krimo.

Hodiaŭ kutimaj manieroj de ekzekuto estas pendumo, pafekzekutado, ekzekuto per injekto, venenigo en gasĉambro kaj elektro sur elektra seĝo. En kelkaj islamaj landoj, kiuj operaciis laŭ la Ŝario leĝa kodo, oni ekzekutas ankaŭ per tradiciaj manieroj kiel estas forhako de kapo sur lignobloko aŭ per publika ŝtonumado.

Ekzekuto ofte okazas post juĝdecido donita laŭ leĝo, kiu permesas la altrudon de mortpuno. En aliaj kazoj, precipe en milita tempo aŭ tiraneca regado, ekzekuto efektivigas sen proceso, laŭ loka decido, kutime kun la senco, ke ĉi tiu decido reflektas la volon de la registaro, kaj foje eĉ kun klara (sed neniu jura bazo) direktivo de la registaro. Ekzekuto sen proceso, fare de kolera homamaso, nomiĝas linĉado.

## Manieroj

* Aŭtodafeo
* Elektra seĝo
* Krucumo
* Linĉado
* Mortiga injekto
* Pafekzekutado
* Pendumo
* Senkapigo
* Gilotino
* Ŝtonumado
* Venenigo

## Notoj

## Vidu ankaŭ

* Mortpuno
# Ostaĝo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun ostaĵo.
 |

**Ostaĝo** estas persono, kiu per sia libereco aŭ vivo garantias por iu promeso aŭ postulo.

En la historio multfoje iĝis homoj garantioj por plenumado de kontrakto, kiam oni devis transdoni ostaĝon kaj tiu devis vivi ĉe la alia kontraktanto. Temis plej ofte pri filoj de nobla reprezentanto de la tributodeviga ŝtato. En la gastiganta lando ili ĝuis estimplenan pritraktadon kaj edukon. Konata ekzemplo estas Teodoriko la Granda kaj Atilo.

Nuntempe oni prenas ostaĝojn kiel kaptitojn ĉe rabatakoj, por ĉantaĝi elaĉetan monon aŭ por plenumigi terorismajn postulojn aŭ simple certigi la sekuran retiriĝon.

Oni parolas en figura senco pri uloj, kiuj estas ostaĝoj de iu falsa penso, ideologio.

## Vidu ankaŭ

* Terorisma atako en Beslano
# Atenco

Atenco kontraŭ Abraham Lincoln en aprilo de 1865
**Atenco** estas atako kontraŭ la vivo de signifa persono farita pro politikaj kaŭzoj. Ofte ĝi estas uzata kiel rimedo de anarĥismaj aŭ de aliaj grupoj aŭ de teroristoj aŭ satanisto.

## Vidu ankaŭ

* Listo de viktimoj de atencoj
* Seksatenco
* Acida atenco

## Eksteraj ligiloj
# Restoracio

| Restoracio
 |
| --- |
|  |
| **instalaĵo • mass caterer • konstruaĵo** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | konstruaĵo ĉefkuiristo posedanto kuirado publika necesejo vestiblo  vd |

 |
|  |

Restoracio Ajisen Ramen en Nankino.
Tom's Restaurant en Manhatano.
*Noma* en Kopenhago, Danio kun 2 steloj laŭ la Michelin gvidilo, kaj nomumita la plej bonkvalita restoracio en la mondo fare de la gazeto *Restaurant*.
SOJO, Esperanto-parolanta vegana kafejo en Tokio, Japanujo.

**Restoracio** estas gastejo, kie oni servas preparitajn manĝaĵojn kaj trinkaĵojn laŭ bezono por konsumado kaj kontraŭ mono. Ekzistas restoracioj en hoteloj, kie la prezon de matenmanĝo aŭ la tuta manĝaĵo enhavas la luprezo.

Laŭ Francisko Azorín **restoracio** estas *Publika manĝejo k. trinkejo per pago.* Li indikas etimologion el la latina *re-staurare* (ree-starigi).

## Tipoj

* Oni sidiĝas, poste venas la kelnero por akcepti la mendon kaj pli poste oni alportas la manĝaĵojn; oni pagas post la manĝado (tradicia restoracio).
* Oni kolektas diversajn manĝaĵojn kaj pagas por tiuj, oni pli poste sidiĝas kaj manĝas (memserva restoracio).
* Oni mendas ĉe la kaso; post preparo de la manĝaĵo oni alportas la manĝaĵon. Oni povas pagi tiam aŭ post manĝo.
* Oni elektas menuon, aŭ antaŭpagas por tio.
* Oni mendas rekte el surstrata budo la manĝaĵojn, plej ofte klare videblajn kaj tiam kuiratajn, oni pagas ilin kaj oni manĝas plej ofte stare aŭ piedirante surstrate.

La restoracioj ofte specialiĝas je kelkaj manĝaj tipoj. Ekzemple, ekzistas marmanĝaĵaj, veganaj restoracioj aŭ nacikuirartaj restoracioj. (ĉina, franca, hungara).

Rotacianta restoracio (aŭ turniĝanta restoracio) estas restoracio, kutime en turo, kies manĝosalono estas larĝa cirkla platformo, kiu funkcias kiel granda disktelero. La rotacia frekvenco kutime estas 1 ĝis 3 turniĝoj hore. La gastoj do povas ĝui panoraman vidon sen forlasado de siaj sidlokoj.

Restoraciponto estas restoracio, plej ofte de interno, konstruita kiel ponto super ŝoseo, plej ofte super aŭtovojoj. Ĝi kutime havigas aliron el ambaŭ flankoj de la vojo por eviti neceson trairi la vojon per tunelo aŭ perpiede. Tia konstrumaniero estas utila ankaŭ por altiri la atenton de veturantoj kaj aparte de ŝoforoj, faciligante la aliron al la ripozareo.

## Restoraciaj gvidiloj

Tiuj gvidiloj klasifikas la restoraciojn laŭ servo, kvalito.

* Michelin en Okcidenta Eŭropo: klasifiko per 1 ĝis 3 steloj
* Zagat Survey en Usono

## Vidu ankaŭ

* Kuirarto
* Hotelo
* Bistroo
* Rapidmanĝejo
* Turismo
* Kafeterio
* Taverno

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* Zagat Restoracia gvidilo
* Monda Restoracia Gvidilo Arkivigite je 2004-11-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Itala Restoracia Gvidilo
* Monda Restoracia Gvidilo Arkivigite je 2004-11-26 per la retarkivo Wayback Machine
* La Toque & le Verre, reta revuo Arkivigite je 2021-02-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikoloj pri restoracioj esperante
# Dnipropetrovska provinco

|  |
| --- |
| Dnipropetrovska provinco (Дніпропетровська область) |
| Siĉeslava provinco (ekde 2019 teorie) |
| provinco
 |
|  Dnipro |
|  Dnipropetrovska provinco en Ukrainio (klakmapo) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   Flago |   Blazono |

 |
| **Oficiala nomo:** Дніпропетровська область
 |
|  |
| Lando
 |  Ukrainio |
|  |
| Najbaras kun
 |
7
 - Kirovohrada provinco *Ukrainio*  - Poltava provinco *Ukrainio*  - Ĥarkiva provinco *Ukrainio*  - Donecka provinco *Ukrainio*  - Zaporiĵa provinco *Ukrainio*  - Ĥersona provinco *Ukrainio*  - Mikolajeva provinco *Ukrainio* |
| Riveroj
 |
6
 - Bazavluk  - Dnepro  - Inhulec  - Oril  - Samara  - Vovĉa

 |
|  |
| Ĉefurbo
 | Dnipro
 |
|  |
| Areo
 | 31 914 km² (3 191 400 ha)
 |
|  |
| Loĝantaro
 | 3 096 485 (*2022*) |
| Denseco
 | 97 loĝ./km² |
|  |
| Fondita
 | 27-a de februaro 1932
 |
| Guberniestro
 | Serhiy Lysak
(ekde 7-a de februaro 2023) |
|  |
| Horzono
 | MET (UTC+2)
 |
|  - somera tempo
 | MET (UTC+3)
 |
| Telefona prefikso
 | +380-56
 |
| Kodo ISO 3166-2
 | UA-12
 |
| AKU
 | AE
 |
|  |
| Administra divido
 | -
 |
| Rajonoj (Distriktoj)
 | 22
 |
|  |
|  Dnipropetrovska provinco
Dnipropetrovska provinco |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Dnipropetrovsk Oblast
 |
| **Retpaĝo:**  www.adm.dp.gov.ua
 |
|  |

**Dnipropetrovska provinco** (ukraine *Дніпропетровська область*) estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. En la regiono vivas proksimume 3,45 milionoj da homoj (stato de decembro 2005).

Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Dnipro** (ukraine *Дніпро*) la urboj Kamjansko (ukraine *Кам'янське*), Ĵovti Vodi (ukraine *Жовті Води*), Krivij Rih (ukraine *Кривий Ріг*), Marhanec (ukraine *Марганець*), Nikopol (Ukrainio) (ukraine *Нікополь*), Samar (ukraine *Самар*) kaj Pavlohrad (ukraine *Павлоград*).

En 2019, la Konstitucia juĝejo de Ukrainio aprobis la ŝanĝon de la nomo de la provinco al **Siĉeslava provinco** (ukraine *Січеславська область*, latinliterigite Siĉeslavska oblast). La ŝanĝo ankoraŭ ne estas efektivigita.

## Vidu ankaŭ

* Listo de urboj en Ukrainio

## Referencoj
# Krivij-Riho

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Krivij Rih (stacidomo).
 |

| Krivij Rih · Кривий Ріг
 |
| --- |
|  |
|  |
| urbego  urbo de provinca signifo  linia urbo   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
| **Ŝtato** |  Ukrainio
 |
| **Provinco** |  Dnipropetrovska provinco
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Espoo (2023–) Lublino (2023–) Duisburg (2023–) Rustavi (2019–) Ĵodzina (2018–2022) Košice (2017–) Miskolc (2016–) Handano (2001–) Niĵnij Tagil (–2017)  vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 50000–50479
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Yurii Vilkul
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 603 904  (2022) [+] |
| **Loĝdenso** | 1 473 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 47° 55′ N, 33° 23′ O (mapo)47.9133.39 [+] |
| **Alto** | 84 m [+] |
| **Areo** | 410 km² (41 000 ha) [+] |
| **Horzono** | UTC+02:00 [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Krivij Rih · Кривий Ріг (Dnipropetrovska provinco)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Krivij Rih · Кривий Ріг |

 |
|

|  |
| --- |
| Krivij Rih · Кривий Ріг (Krivij Rih)DEC |
| Situa mapo de Krivij Riho |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Kryvyi Rih [+] |
|

| [Montri]  Premioj |
| --- |
|  | • Ordeno de Lenin • Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo vd |

 |
|  |

**Krivij-Riho** (ukraine *Кривий Ріг*) estas industria metropolo kaj universitata urbo en Ukrainio, apartenanta al la Dnipropetrovska provinco (ekde 2019 teorie Siĉeslava provinco). Laŭ la stato de 2022 en la urbo vivis 603 904 loĝantoj sur areo de 410 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 473 loĝantoj/km².

## Geografio

Krivij-Riho troviĝas ĉe kunfluejoj de 2 riveroj sur ebenaĵo en centro de Ukrainio.

## Historio

La setlejo fondiĝis - kiel apartaĵo de Rusio - en la 17a jarcento. La unua mencio okazis en 1775 tiam havanta poŝtan haltejon. En 1761 la preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao ekfunkciis. En 1860 la vilaĝo ricevis rangon eturbo. Tiutempe precipe judoj vivis tie. En la proksimeco oni trovis ferercon en 1881, sekve la urbeto industriiĝis kaj en 1919 jam urbiĝis kaj iĝis administra centro de distrikto. Inter 1941-1944 la germanoj havis la urbon.

La 22an de februaro 2014 loĝantoj de la urbo faligis la monumenton de Lenino, eble la lastan simbolon de la komunismo en la urbo, tio okazis dum la tempo de la Eŭromajdano en Kievo.

## Vidindaĵoj

* 5 teatroj
* 2 muzeoj

## Famuloj

* Olena Zelenska
* Volodimir Zelenskij

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Listo de urboj en Ukrainio
* Krivij Rih (stacidomo)
* Krivij Rih-Holovnij (stacidomo)
* Krivij Rih-Sortuvalnij (stacidomo)
* Krivij Rih-Zaĥidnij (stacidomo)
* Baturinska (stacidomo)
* Inhulec (stacidomo)
* Mudrjona (stacidomo)
* Novobloĉna (stacidomo)
* Rokuvata (stacidomo)
* Ŝmakove (stacidomo)
* Veĉirnij Kut (stacidomo)
* Internacia flughaveno Krivij Rih
* Tramtransporto en Krivij-Riho
* Tram-metroo de Krivij-Rih
* Trolebusa transporto en Krivij-Riho

## Ĝemelurboj

* Niĵnij Tagil, Rusio
* Berno, Svislando

* La soveta blazono el 1972
* Urba sigelo

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (ukraine)
# Distrikto Nowy Targ

|  |
| --- |
| **Distrikto Nowy Targ** |
| **Pola nomo** | powiat nowotarski
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
|  |
| **distrikto** |
| **Provinco** | Malgrandpollando
 |
| **Ĉefurbo** | Nowy Targ
 |
| **Kvanto de komunumoj:** |  |
| **urbaj** | 2
 |
| **urbo-kampaj** | 1
 |
| **kampaj** | 11
 |
| **Urbeco** | 29,71
 |
| **Areo** | 1474,66 km2 |
| **Loĝantaro** | 190087 (en 2023)
 |
| **Loĝdenso** | 129/km2 |
| **Aŭtokodo** | KNT
 |
| **TERYT** | 2.12.16.11.00.0
 |
| **Estro** | Krzysztof Faber
 |
| **Adreso de estraro** | al. Tysiąclecia 35
 |
| **Poŝtkodo de estraro** | 34-400
 |
| **Telefono de estraro** | 18 266-70-34
 |
| **Fakso de estraro** | 18 266-70-46
 |
| **Retpaĝaro de distrikto** |
 |
|  |

**Distrikto Nowy Targ** - pole *powiat nowotarski* - estas distrikto en la provinco (historie vojevodio) Malgrandpollando de Pollando. Distrikta centro estas la urbo Nowy Targ. Fine de 2023 en la distrikto vivis 190 087 loĝantoj sur areo de 1 474,66 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 129 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun distrikto Tatroj, distrikto Sucha, distrikto Myślenice, distrikto Limanowa kaj distrikto Nowy Sącz.

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (pole)

 Nowy Targ
# Suwałki

|  |
| --- |
| **Suwałki / Suvalkai** |
|  |
| Blazono
 |
|  |
| **eksterdistrikta urbo en Pollando • urbo** |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Rēzekne • Grande-Synthe • Võru • Waren • Nemenčinė • Alytus • Marijampolė • Notodden • Ternopilo • Cēsis vd |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Suwałki (Pollando)DMS

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|  |
| MapoMapo
 |
| **Genitivo de la nomo** | suwalski
 |
| **Provinco** | podlaĥia
 |
| **Distrikto-rajta** | Jes
 |
| **Distrikto** | Distrikto Suvalkio
 |
| **Komunumo** | Suwalska
 |
| **Speco de komunumo** | Urba
 |
| **Urba komunumo** | Jes
 |
| **Fondita en** | 1690
 |
| **Urborajtoj** | 2-a de majo 1720
 |
| **Koordinatoj** | 54° 5′ N, 22° 56′ O (mapo)54.08333333333322.933333333333 |
| **Alto super la marnivelo** | 170 m |
| **Areo** | 65,24 km² |
| **Loĝantaro** | 69268 (en 2005)
 |
| **Loĝdenso** | 1 061 loĝ./km² |
| **Poŝtkodo** | 16-400 do 16-403
 |
| **Telefona antaŭkodo** | +(48) 87
 |
| **Aŭtokodo** | BS
 |
| **Estro** | Józef Gajewski
 |
| **Titolo de estro** | Prezidanto
 |
| **Adreso de estraro** | ul. Mickiewicza 1
 |
| **Ĝemelaj urboj** | Grande-Synthe (Francio) Marijampolė (Litovio) Alytus (Litovio) Waren (Germanio) Voru (Estonio) |
| **Komunuma retejo** |
 |
|  |

**Suwałki** (jen pole, litove *Suvalkai*) estas urbo en la podlaĥia provinco de Pollando. Ĝi apartenas al distrikto Suvalkio. Historie la regiono estas loĝata kaj de poloj kaj de litovoj - la lastaj kulture konsideras ĝin parto de la samnoma litova regiono Suvalkio.

## Dua Mondmilito

**1939 24.09. Ruĝa Armeo eniris al Suwałki (samtage okupis Sejny kaj Augustów)
* 28.09. Tria Regno kaj Sovetunio subskribis pakton pri amikeco kaj landlimoj — Suwałki kaj norda parto de Augustów-Praarbaro estis transdonita al Germanio
* 6.10. Taĉmentoj de Wehrmacht eniris al la urbo

**1940 Suwałki estis enkorpigita al Tria Regno sub nova nomo Sudauen; germanoj amase arestis polan intelektularon; deporto de juda loĝantaro al grandaj getoj kaj koncentrejoj en ekstermejoj Sobibor kaj Treblinka

**1941 Germanoj establis Stalag I F Sudauen, en kiu pereis kelkdek mil militkaptitoj, ĉefe sovetaj

**1944 22.10. Germanoj pafmortigis en Raczki 7 loĝantojn de Suwałki
* 23.10. Germanaj trupoj retiriĝis de Suwałki, al la urbo eniris soldataro de 3-a Belorusa Fronto

## Internacia kunlaboro

* Grande-Synthe, Francio
* Notodden, Norvegio
* Waren (Müritz), Germanio
* Voru, Estonio
* Ĉernjaĥovsk, Rusio
* Marijampolė, Litovio
* Alytus, Litovio

## Konataj naskiĝintoj

* Maria Konopnicka, verkistino
* Andrzej Wajda, filmreĝisoro
* Marko Zamenhof, la patro de la kreinto de Esperanto
* Adam Koc

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Eksteraj ligiloj

* Urboficejo de Suwałki
# Universitato Maria Curie-Skłodowska

| Universitato Maria Curie-Skłodowska
 |
| --- |
|  |
| **publika universitato eldonejo de malfermita aliro**  |
| Informoj
 |
| fondodato
 | 23-a de oktobro 1944
 |
| Situo
 |
| Geografia situo
 | 51° 14′ 33″ N, 22° 32′ 26″ O (mapo)51.242522.5405 |
| lando
 | Pollando
 |
| urbo
 | Lublino
 |
| Adreso
 | Pl. Marii Curie-Skłodowskiej 5 |
| Nombroj
 |
| nombro de studentoj
 | 36 000
 |
| nombro de profesoroj
 | 302
 |
| retejo
 | Oficiala retpaĝaro [+] |
| Listoj
 |
| membro de
 |
| * Asocio de Eŭropaj Universitatoj
* Koalicio por antaŭenigo de esplora taksado

vd |
| filioj
 |
| * Faculty of Philosophy and Sociology of MSCU (en)
* Faculty of Earth Sciences and Spatial Management of MSCU (en)
* Faculty of Pedagogy and Psychology of MSCU (en)
* Faculty of Chemistry of MSCU (en)
* Faculty of Law and Administration of MSCU (en)
* Faculty of Arts of MSCU (en)
* Faculty of Economics of MSCU (en)
* Faculty of Political Science and Journalism of MSCU (en)
* Faculty of Humanities of MSCU (en)

vd |
|

|   Partoj |
| --- |
| Partoj
 | Faculty of Humanities of MSCU (en)   vd |

 |
|

|  |
| --- |
| Universitato Maria Curie-Skłodowska (Lublin)DEC |

 |
|
Universitato Maria Curie-Skłodowska
 |
|  |

**Universitato Maria Curie-Skłodowska** en Lublin (pole: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, UMCS) – publika universitato fondita en 1944, kiel la kvina universitato en Pollando.

## Historio

La universitato estis vivigita la 23-an de oktobro 1944 kiel ŝtata altlernejo, komence kun kvar fakultatoj: medicino, naturscienco, agrikulturo kaj veterinara medicino. Dum preskaŭ tri monatoj ekestis la kvina - farmacio. Solena inaŭguro de la unua akademia jaro okazis la 14-an de januaro 1945. Tiutempe sciencan skipon konsistigis 42 profesoroj, interalie el altlernejoj de Lvovo kaj Vilno. Ekstudis 806 aŭskultantoj. Organizanto kaj unua rektoro iĝis zoologo profesoro Henryk Raabe.

## Lekciistoj

* Gerard Głuchowski, filozofo pri la okcidenta filozofio kaj la hinda filozofio, pentristo
* Zbigniew Jóźwik, naturisto, polaristo, artisto
* Krzysztof Kosior, religioscencisto, filozofo, spertulo pri budhismo
* Tadeusz Margul, religiosciencisto
* Ziemowit Jacek Pietraś, politikologo, juristo

## Edukado

UMCS gvidas 80 studdirektojn el pli ol 150 specialiĝoj kadre de studoj de la unua kaj dua grado kaj la magistraj, krome pli ol 20 direktojn ĉe doktorecaj studoj en diversaj scienckampoj kaj ĉ. 100 direktojn de postdiplomaj studoj. De 2012 la Universitato gvidas Infanan Universitaton en Lublin, kiu organizas okupojn por infanoj en la aĝo de 6 ĝis 12 jaroj.

## Bazo

**KonstruaĵojĈefa BibliotekoChatka Żaka**

Fondita en 1965 Akademia Kultur-Centro de UMCS "Studenta Kabano" estas tria laŭ grandeco kultura centro en Lublin. La centro estas organizanto de kulturaj aranĝoj, koncertoj, renkontoj kun artistoj, filmaj kaj teatraj trarigardoj. Fine de la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento ĉi tie disvolvis sian agadon Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo.

## Eksteraj ligiloj

* Strona domowa UMCS w Lublinie Hejma paĝo de UMCS en Lublin
# Batalo de Lejtea Golfo

Aviadilŝipo *Princeton* incendiita, oriente de Luzono, la 24a de Oktobro 1944.
La **Batalo de Lejtea Golfo** aŭ de la **Golfo de Lejteo** (en angla: *Battle of Leyte Gulf*, en filipina: *Labanan sa Golpo ng Leyte*) estas ĝenerale konsiderata kiel la plej granda marbatalo de la Dua Mondmilito kaj, laŭ kelkaj kriterioj, eble ankaŭ la plej granda marbatalo de la historio.

Ĝi okazis en akvoj ĉe la filipinaj insuloj Lejteo, Samaro kaj Luzono, en la 23a–26a de Oktobro 1944, inter kombinitaj fortoj de Usono kaj Aŭstralio kaj de la Imperia Japana Ŝiparo. La 20an de Oktobro, usonaj trupoj invadis la insulon Lejteon kiel parto de strategio cele al izolado de Japanio el la landoj kiujn ĝi estis okupintaj en Sudorienta Azio, kaj partikulare senigante la japanajn fortojn el naftindustrio. La Imperia Japana Ŝiparo uzis preskaŭ ĉiujn el siaj restintaj ĉefaj militŝipoj en klopodo venki la aliancanan invadon sed ĝi estis forpelita de la usonaj 3a kaj 7a flotoj. La japanoj malsukcesis plenumi sian celon, suferis fortajn perdojn, kaj neniam poste navigis al batalo en komparebla forto. La majoritato de iliaj survivantaj pezaj ŝipoj, senigitaj je benzino, restis en siaj bazoj por la cetero de la Pacifika Milito kaj suferis sub peza subtenita aeratako.

La batalo konsistis el kelkaj apartaj konfliktoj inter la malmikoj: nome Batalo de la Sibujana Maro, la Batalo de markolo Surigao, la Batalo de Kabo Engaño kaj la Batalo ĉe Samaro, same kiel aliaj militagoj.

Tiu estis la unua batalo en kiu japanaj aviadiloj uzis organizitajn atakojn de kamikazoj.

## Notoj
# Kamikazo

| Kamikazo
 |
| --- |
| **military unit branch-type class (en)**  |
| **Imperial Japanese Army unit • Imperial Japanese Navy unit • airstrike unit** |
| Komenco
 | 1944 vd |
| Fino
 | 1945 vd |
| Lando*j* | Japanio vd |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | kamikaza piloto  vd |

 |
|  |

Foto farita de la USS *Washington* je la momento kiam USS *Enterprise* estas atakita de kamikaza aviadilo la 14-an de majo 1945
La memmortiga piloto Kiyoshi Ogawa, kiu flugis kaj frakasis sian aviadilon kontraŭ la USS Bunker Hill (CV-17) la 11-an de majo 1945.
La *USS White Plains* estas atakata de kamikaza aviadilo
Kanjis kiu formas la vorton Shinpū, erare interpretita de usonaj tradukistoj kiel kamikazo.
**Kamikazo** estas japan-devena vorto, kiu laŭ litere signifas "vento de dio" en la japana lingvo. Internacie, ĝi kutime estas uzata por indiki la japanajn pilotojn kiuj faris mem-mortigajn atakojn kontraŭ la batal-ŝipojn de la Aliancanoj dum la Dua Mondmilito. Do ili uzis la manieron, kiun uzis Pjotr Nesterov. Ekzistis ankaŭ kamikazoj, kiuj atakis per submarŝipoj. La vorto ankaŭ estas ofte uzata por indiki homojn kiuj lanĉas mem-mortigajn atakojn kontraŭ la malamikon dum militoj.

La japana armeo komencis uzi kamikazojn en 1944, kiam jam evidentiĝis ke ĝi malgajnas la militon. La kamikazoj kutime lanĉis sin kontraŭ usonajn aŭ britajn batalŝipojn en etaj aviadiloj plenaj de bomboj, por kaŭzi la plej grandan eblan damaĝon al la malamiko.Ĉi tiuj pilotoj kiuj fordonis sian vivon por sia lando kutime estis volontuloj, almenaŭ teorie. En Japanio en tiu epoko junuloj ricevis forte naciisman kaj militarisman edukon, laŭ kiu la plej granda honoro estis morti por la imperiestro de Japanio kaj la lando. Tamen, ekzistas kamikazoj, kiuj restis vivaj. Ekzemple, kelkaj kamikazoj revenis por ripari, ĉar aviadilo rompis. Kelkajn kamikazojn pafis malamikoj kaj pilotoj, pereante aviadilon, saltis kaj ne mortis. Kelkaj el ili post savo ne havis okazon reaparteni militon, kaj restis vivaj eĉ post milito.

## Nuna metafora uzado

Nuntempe la vorto "Kamikaze" ofte estas uzata por priskribi la palestinanojn kiuj eksplodigas sin mem en aŭtobusoj, restoracioj aŭ aliaj publikaj lokoj en Israelo, kaj por aliaj homoj kiuj faras mem-mortigajn atakojn trans la mondo. Sed oni diskutas, ĉu oni rajtas kompari, ĉar tiaj "kamikazoj" murdas kun sin ne soldatojn sed infanojn, virinojn, ktp. Terorismo estas ja malpura "milito". Nemetafore oni povas nomi "kamikazo" la sovetan piloton Gastello, ekzemple.

## Vortodeveno

Estas kelkaj teorioj, sed plej disvastigita interpreto estas, ke "kami kaze", t.e. "dia vento", rilatas al la historia evento kiam tajfunoj alvenis al la Japana Maro ĝustatempe por savi Japanion de la invadprovoj fare de la mongoloj en la jaroj 1274 kaj 1281. La vento forblovis la maran armeon de la mongoloj, fakte konsistantaj el la rekrutitaj armeanoj el la Korea duoninsulo.

## Referencoj