Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# TNT

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri eksplodaĵo. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon TNT (apartigilo).* |

Strukturformulo de TNT
**TNT** (aŭ **trinitrotolueno**) estas helflava, solida, organika nitrogena kemiaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe kiel eksplodaĵo, en minejoj kaj armiloj.

TNT estis produktita unuafoje fare de Julius Wilbrand (1863), la grand-kvanta produktado komenciĝis en 1891 en Germanio. Ĝi estis unuafoje uzata en la rusa-japana milito en 1905.

Ĝia konsistformulo estas C6H2CH3(NO2)3.

Oni produktas ĝin per plurŝtupa nitrizido de la tolueno. La TNT degela je 82 °C kaj ne eksplodas sub 240 °C, tiel ĝi estas degelebla en vapor-varmigitaj ujoj kaj estas verŝebla en aliajn ujojn. Ĝi estas sensensema je tremetoj, tiel ĝi ne eksplodas sen eksplodmeĉo.

TNT-ekvivalento estas ne-norma unuo por mezuri la fortecon de eksplodo.

## Vidu ankaŭ

* Pikrata acido
# Kazerno

**Kazerno**, aŭ **soldatejo**, estas konstanta loĝejo de soldatoj aŭ anoj de armeece organizita polico, iulande ankaŭ de fajrobrigado.

La vorto origine devenas de la latina vorto *castrum* (= armea tendaro). Ĝi eble trairis la araban lingvon, en kiu ĝi iĝis *qasr* (قصر), kaj tra eŭropaj lingvoj venis al Esperanto. Kazernoj kutime estas en urboj kaj tiel ankaŭ gardas (protektas aŭ regas) ilin; tiaj urboj nomiĝas garnizonejoj.

Kazernoj certigas ekster-deĵoran disponeblecon de soldatoj kaj reduktas la tempon por kunvoki ilin en okazo de bezono. Kutime ili ampleksas ne nur loĝejojn (dormejojn), sed ankaŭ administrejojn, eble ankaŭ instalaĵojn por medicina zorgo pri la soldatoj.

Neuf-Brisach - La longaj konstruaĵoj laŭlonge de la fortikaĵa muro estis la kazernoj.
La "inventaĵo" de kazerno okazis en la 17-a jarcento - antaŭe la soldatoj estis loĝigitaj en la domoj de la civitanoj. Ĝi estis grava inventaĵo, ĉar ĝi reduktis la kverelojn pro kantonmento inter civitanoj kaj soldatoj kaj igis la soldatojn ĉiam disponeblaj.
La fama fortikaĵo-arkitekto Vauban (1633-1707) estis la unua, kiu en siaj milit-urboj planis kazernojn grandstile - komparu detale la planojn de (ekzemple) Neuf-Brisach, kiu estis perfektigita por la celoj de milita bazo.

Laŭ Francisko Azorín **kazerno** estas *Konstruaĵo por loĝi soldatojn.* Li indikas etimologion el la latina *casa* (domaĉo).

## Notoj
# Murdo

| Murdo
 |
| --- |
|  |
| **maniero de morto speco de krimo**  |
| **krimo kontraŭ vivo • hommortigo • nenatura morto • calamity • perforta krimo** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | murder in Islam (en)   vd |

 |
|  |

15-a jarcenta bildo de Kaino murdanta Habelon.
Laŭ kriminala juro, **murdo** estas la krimo kiam unu homo kaŭzas la morton de alia homo, sen leĝa senkulpigo, kaj kun la intenco por mortigi aŭ kaŭzi egan korpan damaĝon.

## Murdo (ĝenerale)

**Etimologie** la vorto *murdo* estas **de ĝermana origino** (komparu: **en**:*murder*,**de**:*Mord*,**da/no/sv**:*mord*).

La elementoj de murdo estas la motivo, viktimo, armilo, mem la okazo, ago, la postlasintaj spuroj.

Murdo povas esti laŭ murdistoj individua, grupa, armea ktp (ekzemple amasmurdo, genocido, pogromo).

### Leĝa murdo

Kvankam leĝoj de la unuopaj landoj malpermesas la intencan murdon, ekzistas kelkaj eblecoj por leĝaj murdoj:

* ekzekutisto (ĉe mortpunoj en kelkaj landoj)
* soldato (en defendo de la lando aŭ dum atako, okupo de alia lando (ekz. Irako))
* korpogardisto (defendo de la protektita persono)
* policano (memdefendo aŭ por savi vivon de personoj)
* kuracisto en kelkaj landoj okaze de aktiva eŭtanazio kaj - se oni konsideras memstara personeco la homan feton - aborto.
* ĉiu, se onin minacas vivdanĝero, rajtas sin defendi (en kelkaj landoj eblas permeso murdi personon, kiu volas onin hejme prirabi)

### Politika murdo

La 15-an de septembro 2020 usona prezidanto Donald Trump rakontis ke en 2017 oni proponis al li murdi Baŝar al-Asad, sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama Usona Sekretario de Defendo Jim Mattis. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

### Statistikoj

 Internaciaj murdoj po 100 000 loĝantoj en 2011- ﻿ 0–1
 - ﻿ 1–2
 - ﻿ 2–5
 - ﻿ 5–10
 - ﻿ 10–20
 - ﻿ >20

La kvanto da murdoj relative al la loĝantaro forte varias laŭ la landoj. La apuda statistika mapo montras ĝin laŭ la landoj.

### Pri murdo en beletraj verkoj

* Krimliteraturo
* Murdo en beletro
* Ambrose Bierce en sia "Vortaro de la diablo" satire difinas: "Estas kvar specoj de hom-mortigo: kanajla, pardonebla, pravigebla kaj laŭdinda."

## Listo de famaj murdoj

* Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy (Usono)
* Atenco kontraŭ Abraham Lincoln (Usono
* Murdo de Martin Luther King (Usono)
* Murdo de John Lennon (Usono)
* Ritaj murdoj de Toa Payoh (Singapuro)

## Komparu kun

Kovrilo de la krimromano *Murdo en Esperantujo* de Daniel Moirand
* morto
* mortigo
* sinmortigo
* akcidento

## Vidu ankaŭ

* Honormurdo
* Infanmortigo
* Genocido
* Masakro
* Seria murdisto
* Virinmurdo

### Filmoj

* M (filmo)
* *Maria Marten, or Murder in the Red Barn*
* Dial M for Murder
* Double Indemnity
* Rope
# El Mundo

| El Mundo
 |
| --- |
|  |
| **taggazeto**  |
| Komenco
 | 1989 vd |
| Lando*j* | Hispanio vd |
| Sidejo
 | Madrido
 |
| **Fondinto*j | Alfonso de Salas • Pedro José Ramírez • Juan González vd |
| **Posedata de** | Unidad Editorial vd |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

El Mundo del Siglo XXI, (La Mondo de la 21-a Jarcento) plej konata kiel El Mundo, estas hispana periodaĵo. Ĝi havas sidejon en Madrido kaj eldonas regionajn versiojn en Katalunio, Eŭskio, Andaluzio, Almerio, Huelva, Valencio, Kastilio-Manĉo, Kastilio-Leono, Balearoj, Alikanto, Kantabrio, ktp. Ĝi ankaŭ havas retan periodaĵon en interreto nomata Elmundo.es. Ĝia estro estas Pedro J. Ramírez.

La ĵurnalo *El Mundo* difinas sian eldonan linion kiel liberala. Kutime ĝi kritikas la Hispanan Laborista Socialisma Partio kaj la periferiajn naciismojn kaj tre proksima (ĉefe pri hispana politiko) al la Popola Partio, kvankam malproksime laŭ la konservativaj principoj. Pri kelkaj politikaj aferoj ĝi kritikis la lastan prezidadon de José María Aznar pro la subteno de la milito en Irako.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Listo de la 100 plej bonaj romanoj en hispana lingvo de la 20-a jarcento

## Eksteraj rilatoj

* Retpaĝo de la papera versio de *El Mundo*
* Retpaĝo de la elektronika versio de *El Mundo*
# Hungara Popola Respubliko

|  |
| --- |
| **Hungara Popola Respubliko** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **20-a de aŭgusto 1949 – 23-a de oktobro 1989** |  |

 |
|  |  |
| **historia lando • historia epoko • satelita ŝtato • socialisma ŝtato • popolrespubliko** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Ĉefurbo: | Budapeŝto
 |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 10 397 959 |
| Lingvoj:
 | hungara lingvo
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | unupartiismo • parlamenta respubliko
 |
| Monunuo:
 | hungara forinto
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |
|  |
|  |
|
Varsovia Kontrakto

 |

 |
|  |

La unua flago de HPR
La dua flago de HPR
La neoficiala flago de HPR
La **Hungara Popola Respubliko** (hungare *Magyar Népköztársaság*) estis socialisma ŝtato kiu organizis la administracion de Hungario el la 20a de aŭgusto 1949 ĝis la 23a de oktobro 1989. Ĝi estis regata de la Socialista Laborista Partio, kiu estis sub la influo de Sovetunio. La ŝtato restis ekzistanta ĝis 1989 kiam opoziciantaj fortoj sukcesis devigi la registaron forlasi komunismon. La ŝtato konsideriĝis la heredinto de la Hungara Soveta Respubliko, kiu estis formita en 1919 kiel la unua komunisma ŝtato kreita post la Soveta Rusio. Ĝi estis proklamita kiel popola demokratia respubliko fare de Sovetunio en la 1940-aj jaroj.

Membro de Varsovia Traktato kaj la Konsilio de Reciproka Ekonomia Helpo, unu el ŝtatoj de Orienta Bloko.

## Vidu ankaŭ

* Amasaj komunistaj krimoj
* Hungara Sovetrespubliko
* Mátyás Rákosi, János Kádár
* Hungara revolucio de 1956
* Historio de Hungario

## Notoj
# Bartolomeo la 1-a

| **Bartolomeo la 1-a** |
| --- |
| **Patriarko de Konstantinopolo**  |
|  |
| **Regado** | 1991–
 |
|  |
| Persona informo
 |
| **Βαρθολομαίος**  |
| **Naskonomo** | Δημήτριος Αρχοντώνης |
| **Naskiĝo** | 29-an de februaro 1940 (1940-02-29) (86-jaraĝa) en Zeytinliköy
 |
| **Religio** | ortodoksa kristana eklezio • ortodoksa kristanismo vd |
| **Lingvoj** | turka • angla • franca • germana • greka vd |
| **Loĝloko** | Fener vd |
| **Ŝtataneco** | Grekio  Turkio   vd |
| **Alma mater** | Zografeion Lyceum (en)    Bossey Ecumenical Institute (en)    Munkena universitato   Halki seminary (en)    Pontifika Orienta Instituto   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Profesio
 |
| **Okupo** | religiulo  ortodoksa sacerdoto  ĉefepiskopo  Greek Orthodox bishop (en)   teologo  mediprotektulo  patriarko   vd |
| **Laborkampo** | ortodoksa kristanismo kaj pastora zorgado  vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Patriarko de Konstantinopolo (1991–) patriarko (1991–)  vd |

 |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (2025)  Premio Templeton../... 38+

vd |

 |
|

|   Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Rumana Akademio   vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo vd |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Bartolomeo kun Papo Francisko
*Lia Sankta Moŝto* **Patriarko Bartolomeo la 1-a** (baptonomo *Δημήτριος Ἀρχοντώνις*; naskiĝis la 29-an de februaro 1940) estas la Patriarko de Konstantinopolo, la "unua inter egalaj" en la Orienta Ortodoksa Komunio, ekde la 2-a de novembro 1991.

Li naskiĝis sur la turka insulo Imvroso, en la Egea Maro. Li estas turka civitano, sed etne devenas el la restaĵo de la pontia greka komunumo ekzistinta en la nigramara regiono de Turkujo.

Kiel patriarko li estis speciale aktiva internacie. Unu el liaj unuaj taskoj estis la rekonstruo de la iam persekutitaj ortodoksaj eklezioj de la eksaj socialismaj landoj post la falo de komunismo en 1990. En tia ĉi klopodo li strebis fortigi la ligojn inter la variaj landaj eklezioj kaj patriarkejoj de la ortodoksa komunio. Li daŭrigis repacigan dialogon kun la romkatolika eklezio, komencitan de liaj antaŭuloj, kaj li komencis dialogojn kun aliaj kredoj, inkluzive de kristanaj, islamaj kaj judaj sektoj.

Ŝajne plej eksterordinare, li gajnis reputacion kiel eminenta ekologia aktivulo, metinta la subtenon de la patriarka ofico je variaj internaciaj ekologiaj movadoj. Sekvis por li la kromnomo "la Verda Patriarko".

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retloko en la helena kaj angla lingvoj
# Parlamentejo (Budapeŝto)

| Parlamentejo
 |
| --- |
|  |
| **parlamentejo**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | Novgotiko vd |
| Arkitekto
 | Imre Steindl vd |
| Estiĝo
 | 2-a jarmilo
 |
| Malfermo
 | 1904
 |
| Lando
 | Hungario   vd |
| Situo
 | Belváros-Lipótváros, la 5-a urbodistrikto de Budapeŝto
 |
| Situanta sur
 | Placo Kossuth Lajos |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 47° 30′ 25″ N, 19° 2′ 44″ O (mapo)47.50694444444419.045555555556 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Parlamentejo (Centra Budapeŝto)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Parlamentejo |

 |
|
Parlamentejo
 |
| Retejo
 |
 |
|  |

La hungara **Parlamentejo** estas la plej konata ŝtata konstruaĵo de Budapeŝto, sidejo de parlamento kaj ties kelkaj institutoj (ekz. Parlamenteja biblioteko). Ĝi situas en la 5-a distrikto Belváros-Lipótváros de la hungara ĉefurbo, sur riverbordo de Danubo, sur Placo Kossuth Lajos.

## La kandidataĵoj

Parlamentejo nokte
Pri konstruo de la parlamento akceptis leĝon, laŭ kiu oni konkurigis la kandidatojn. Venkis plano de Imre Steindl, la dua iĝis Alajos Hauszmann, laŭ kies planoj konstruiĝis la iama Kurio (nuntempe Ortografia Muzeo).

## La konstruado

La parlamentejo, junio 2005
La konstruado de la novgotika Parlamentejo komenciĝis en la jaro 1885, kaj jam meze de la sekva jaro kunsidis en ĝi la Parlamento, sed ĝi estis finkonstruita nur en 1906 kun surfaco 17745 m² . Ĝi estas 268 metrojn longa 118 metrojn larĝa. La alteco de la kupolo estas 96 m, ĝi havas 27 pordegojn kaj 29 ŝtuparojn. La eksterajn murojn ornamas 88 elstaroj figuroj de la hungara historio.

La ĉefa enirejo de la Parlamentejo estas de la Placo Kossuth (*Kossuth Lajos tér*). La ŝtuparo, kiun gardas du leonoj, kondukas al la meza kupolo de la konstruaĵo. Dekstre de ĝi troviĝas la tielnomata kongresa halo, maldekstre la kunsidejo de la Parlamento. Ankaŭ ene de la Parlamentejo multaj pentraĵoj, statuoj reliefoj gobelinoj ornamas la opajn salonojn. En la Salono Munkácsy videblas la fama pentraĵo de Mihály Munkácsy: Patrujkonkero. En la Parlamentejo funkcias ankaŭ publika biblioteko en kiu troveblas 400 mil libroj.

## Interesaĵoj

* La interno de la Parlamentejo estas ofte ornamita per oro, ofte sur la muroj troviĝas tapetoj el mikron-dikaj orlamenoj. (entute uzatas 40 kg da oro por ornamaĵoj)
* Pinton de la Parlamentaja kupolo ornamis grandega ruĝa stelo inter 1950 kaj 1990.
* En la konstruaĵo uzis oni unuafoje en Hungario la telehejtadon.
* La parlamento funkciis antaŭe en Pozsony [poĵonj]

## Eksteraj ligiloj

* oficiale
# Imperiestro de Japanio

La **imperiestro de Japanio** (天皇 [ten-noo], Tennō, esperantlingve ankaŭ **tennoo**) estas japana titola ŝtatestro kaj la ĉefo de la Japana imperia familio.

De la komenco de Japanio ĝis la mezo de 20-a jarcento, la rolo de imperiestro alternis inter religia superulo, nominala reganto kaj efektiva imperia rolo.

Laŭ la moderna japana konstitucio, la imperiestro estas nun ceremonia figuro (prufiguro).

La nuna imperiestro estas imperiestro Naruhito (2019-)
La loĝejo de la Japana Imperiestro estas Imperiestra Palaco (*Kōkyo*), situas en centro de Tokio, depost la mezo de 19-a jarcento.
Antaŭ tio la imperiestroj loĝis en Kioto.

## Heredo de trono

Ekzistas legendo, ke la trono estis heredita sen escepto de vir-liniaj posteuloj de la unua imperiestro Ĝimmu. Nuntempa leĝo pri tronheredo sekvas ĉi tiun tradicion.

Post la malvenko de la Dua Mondmilito, nuligo de galantiaj familioj kaj adopto de monogamio kaŭzis la seriozan malpliiĝon de rajtuloj de heredo. En 2019, nur tri homoj, 83-aĝa Masahito, kronprinco Fumihito, kaj Hisahito, havas la heredrajton.

*
*
*

## Notoj kaj referencoj

## Vidu ankaŭ

* Historio de Japanio
* Imperia Trezoro de Japanio
* Samurajo
* Listo de imperiestroj de Japanio

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*
# Masakro

**Masakro** aŭ amasbuĉado estas murdo de homoj en precipe kruelaj cirkonstancoj, okazanta plej ofte pro malamo aŭ venĝo.

En militaj konfliktoj, oni komprenas sub tiu nocio la politike aŭ etne motivitajn ekzekutojn de civiluloj, soldatoj post ties kapitulaco. La masakro tiel estas ligita kun amasmurdo, kiun faras armitaj trupoj sen milita, batala neceso.

Masakro ankaŭ povas ĉe malvenko de manifestacioj kaj ribeloj, tumultoj, sed oni uzas ankaŭ la esprimon por teroraj aŭ krimaj amasmurdoj.

## Vidu ankaŭ

* Genocido
* Holokaŭsto
* Pogromo

## Eksteraj ligiloj

* Semelin, Jacques (aprilo 2002). Du massacre au processus génocidaire (*El masakro ĝis genocida procezo*) (france). CERI. Kontrolita en februaro 2010.
* De oro per avido ĝis genocido: *Historio de masakroj* Arkivigite je 2007-03-10 per la retarkivo Wayback Machine (angle)
* Kial tiom da masakroj en Usono? Artikolo de Javier Alcalde en Monato, 2018.
# Bosnoj

| Bosnoj
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| **etno • constituent people** |
| **sudslavoj** |
| Suma populacio
 |
| 4 000 000 |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
| Lingvo(j)
 |
| bosna lingvo
 |
| Religio
 |
| islamo • sunaismo  |
|  |

Virinoj en bosna danco
**Bosnoj** (bosne *Bošnjaci*/*Бошњаци*) estas sudslava popolo kiu loĝas ĉefe en Bosnujo kaj Hercegovino kaj en la regiono Sandžak en Serbujo kaj Montenegro. Historie, la ĉefa kriterio por difini la naciojn en Bosnujo estis la religio, kaj la bosnoj estis la islamaj slavoj. Nuntempe la plej multaj bosnoj estas sunaaj islamanoj, sed kelkaj estas ateistoj.

Regionoj kun bosna plejmultoEstas ĉirkaŭ 3,2 milionoj da bosnoj en la mondo, el kiuj ĉirkaŭ 2.200.000 loĝas en Bosnujo kaj Hercegovino. 42 % de la loĝantaro de Bosnujo kaj Hercegovino estas bosnoj. En la Federacio de Bosnujo kaj Hercegovino, kiu estas unu el du entoj el kiuj konsistas Bosnujo kaj Hercegovino, ili estas ĉirkaŭ 73 % de la tuta loĝantaro.

La lingvo de la bosnoj nomiĝas la bosna lingvo. Ĝi estas preskaŭ sama kiel aŭ la serba aŭ la kroata lingvo, kvankam ĝi enhavas pli multajn vortojn devenantaj el la araba kaj la turka lingvo.
# Kantono Zenica-Doboj

| Kantono Zenica-Doboj |
| --- |
| kantono |
|  |  |
| Flago | Blazono |
| kantono de la Federacio Bosnio kaj Hercegovino [+] |
|

---

 |
| Lando | Bosnio kaj Hercegovino |
| Regiono | Federacio Bosnio kaj Hercegovino |
|

---

 |
| Koordinatoj | 44° N, 18° O (mapo)44.23333333333318.2 |
| Ĉefurbo | Zenica |
|  - koordinatoj | 44° N, 18° O (mapo)44.23333333333318.2 [+] |
| Akvokolektejo | 3 415,3 km² (341 530 ha) [+] |
| Areo | 3 415,3 km² (341 530 ha) [+] |
|

---

 |
| Loĝantaro | 364 433 [+] (2013) |
| Denseco | 106,71 loĝ./km² [+] [+] |
|

---

 |
| ISO 3166-2 | BA-BIH |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Kantono Zenica-Doboj (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|

---

 |
|

|  |
| --- |
| Kantono Zenica-Doboj (Bosnio)DEC |

 |
|

---

 |
|  |
| Kantono Zenica-Doboj |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Zenica-Doboj Canton** [+] |
| **En TTT**: Oficiala retejo [+] |
|  |

La **Kantono Zenica-Doboj** (bosne *Zeničko-dobojski Kanton*, kroate *Zeničko-dobojska Županja*) estas unu el la dek kantonoj de la Federacio Bosnio kaj Hercegovino kaj situas en centro de Bosnio. La nomo venas el urbonomoj de Zenica kaj Doboj. La administra centro estas Zenica. Laŭ la stato de 2013 en la kantona teritorio vivis 364 433 loĝantoj sur areo de 3 415,3 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 107 loĝantoj/km².

## Loĝantaro

Laŭ la antaŭa ŝtata censo la 31-an de decembro 2003 - fonto: [1] - estis sume

* Loĝantoj: **399.492**, el ili
* Bosnoj **334.031** (83,6%)
* Kroatoj **52.130** (13,0%)
* Serboj **10.180** (2,5%)
* Aliaj **3.151** (0,8%)

## Komunumoj en Zenica-Doboj

Breza, Doboj Jug (Doboj suda), Kakanj, Maglaj, Olovo, Tešanj, Vareš, Visoko, Zavidovići, Zenica, Žepče, Usora
# Yolanda Saldívar

| Yolanda Saldívar |
| --- |
| Naskiĝo
 | 19-an de septembro 1960  San Antonio, Teksaso, Usono
 |
| Kaŭzo
 | murdo de Selena
 |
| Akuzo(j)
 | murdo de la unua grado
 |
| Kondamno
 | enprizonigita en Teksaso
 |
| Puno
 | ĝismorta puno kun ebleco de ebla tralaso post 30 jaroj
 |
| Stato
 | aktuale ŝi estas en malliberejo por ĝismorte kondamnitaj
 |
|  |

**Yolanda Saldívar** (nask. la 19-an de septembro 1960) estis akuzita en 1995 pro la murdo kontraŭ kantistino de teĥana muziko, Selena Quintanilla, kiu estis murdita la 31-an de marto 1995. Ŝi estas en prizono en Teksaso, kie ŝi estos ĝis la jaro 2025.
# Hipotezo

| Hipotezo
 |
| --- |
| **propozicio • premiso • verko** |
|  |

**Hipotezo** estas nepruvita supozo, provizore akceptata kadre iu teorio por klarigi kaj komprenigi konstatitajn faktojn, sed kontrolota per pluaj eksperimentoj.

Por konstrui hipotezo oni uzu la *razilon de Ockham*, precipo laŭ kiu *pluralitas non est ponenda sine necessitate* (multo ne estas metenda sen neceso), t.e. la plej simpla hipotezo estas la plej bona.

Estas multaj evitindaj falacoj al krei hipotezon. Ekzemple, la argumento *Post hoc ergo propter hoc* (post tiu, sekve pro tio). Tiu falaco estas bazita sur eraro laŭ kiu se afero okazas post alia, la dua estas nepre la kaŭzo de la unua. Ekzemple, la Plejadoj aperas ĉiam antaŭ sekperiodo en Brazila Nordoriento, do, la apero de Plejadoj kaŭzus la halton de pluvoj. Por estigi ligo de kaŭzo kaj efekto inter du faktoj, oni bezonas elimini aliaj faktoroj, kiel hazardo aŭ alia rilato ne konata.

## Kelkaj hipotezoj

* Alternativa hipotezo
* Gaja hipotezo
* Nula hipotezo

## Vidu ankaŭ

* Lerno
* Logiko
* Scienca metodo
* Tezo
* Retoriko

## Eksteraj ligiloj

*
*  Arkivigite je 2006-02-16 per la retarkivo Wayback Machine
*
# iPod

| IPod
 |
| --- |
|  |
|  |
| **serio de modeloj**  |
| **Dum** | 23-a de oktobro 2001 - nekonata/nuntempe
 |
| **TTT** | Oficiala retejo
 |
|  |

De maldekstre al dekstre: iPod Shuffle, iPod Nano, iPod Classic, iPod Touch
**iPod** (aŭ iPodo) estas portebla MP3-ludilo de la firmao Apple lanĉita en 23-a de oktobro 2001. Ekzistas diversaj modeloj de tiu aparateto (la plej malgranda nomiĝas "shuffle"). Unu el la tipaj dezajnaj apartaĵoj estas la blankaj orelaŭskultiletoj. La muzikdatumoj estas arkivigataj per la programo iTunes (ankaŭ de Apple) kaj, depende de la modelo, aŭ per Firewire aŭ per USB transigataj al la iPod. Ĉiu iPod estas uzebla ankaŭ kiel ekstera durdisko. Ekde la versio 1.2.6 de la firmvaro la iPod kapablas montri tekstojn (adresojn, kalendaron, notojn) transsenditajn de komputilo. La iPodoj de la kvina generacio aldone povas montri filmetojn en la formoj MPEG-4 kaj H.264. Alia ŝatata maniero uzi la iPodon estas aŭskulti podkastojn.

## Esperanta traduko

La Apple-firmvaro ne havas esperantan tradukon. Sed nun estas eble uzi iPodon tute en Esperanto, per firmvaro "Rockbox" (Rokbokso) kun malferma kodo. Rokbokso funkcias nur en iPodoj de la kvara aŭ kvina generacio. Por instali Rokbokso-n en vian iPodon vi devas elŝuti la programon el www.rockbox.org kaj legi la gvidlibron (angle) ĉi tie Arkivigite je 2006-06-13 per la retarkivo Wayback Machine.

La traduko de Rokbokso estas laboraĵo de Marc-André Moreau, el Kebekio.