Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pavlo Skoropadskij

| **Pavlo Skoropadskij** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 3-an de majo 1873 (1873-05-03) en Wiesbaden
 |
| **Morto** | 26-an de aprilo 1945 (1945-04-26) (71-jaraĝa) en Metten
 |
| **Tombo** | Oberstdorf Forest Cemetery (en)    |
| **Lingvoj** | ukraina • rusa
 |
| **Ŝtataneco** | Rusia Imperio   |
| **Alma mater** | Paĝia Korpuso   |
|  |
| Subskribo  |
|  |
| Memorigilo  |
| Familio
 |
| **Patro** | Petro Skoropadsky (en)   |
| **Patrino** | Mariya Myklashevska (es)   |
| **Edz(in)o** | Oleksandra Skoropadska (en)    |
| **Infanoj** | Mariya Skoropadska (en) , Danylo Skoropadskyi (en) , Yelyzaveta Skoropadska (en) , Olena Ott-Skoropadska (en)   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | militisto  diplomato  politikisto  grandbienposedanto   |
|  |

P. Skoropadskij - la lasta hetmano de Ukrainio
**Pavlo Skoropadskij** (ukraine *Павло Скоропадський*; naskiĝis la 15-an de majo 1873 en Wiesbaden; mortis pro aerbombado la 26-an de aprilo 1945 en Metten) estis ukraina politikisto, hetmano dum la unua mondmilito, apogita de la germanoj.

Post la Traktato de Brest-Litovsk - marto 1918 -, la centraj potencoj apogis Skoropadskij kaj li iĝis la 29-an de aprilo 1918 hetmano. Li kaj liaj naciaj sekvantoj batalis kontraŭ la Ukraina Popola Respubliko. Post malvenko de la germanoj, ankaŭ Skoropadskij perdis la potencon en novembro de 1918 (sekvis lin Simon Petljura) kaj fuĝis al Berlino en 1919.

Dum lia regado, oni forte apogis la ukrainan kulturon kaj instruadon. Li eldonis dekretojn pri fondo de ukrainaj universitatoj.

## Literaturo

* Günter Rosenfeld (Hrsg.): *Pavlo Skoropads'kyj. Erinnerungen 1917 bis 1918*, Steiner, Stuttgart 1999 (Quellen und Studien zur Geschichte des östlichen Europa, Band 55) ISBN 3-515-07467-8
# Hetmano

**Hetmano** povas havi pli da signifoj:

armea
* komandanta rango en kelkaj armeoj
	+ Koneksi ĝi povas ankaŭ kun kozaka rango atamano

civila
* Landa hetmano (germane: *Landeshauptmann*)

## Vidu ankaŭ

* soldato
# Kozakoj

| Kozakoj
 |
| --- |
|  |
| **socia klaso • socia tavolo de Mezepoka Eŭropo • okupo** |
| **armearo** |
| Ŝtatoj kun signifa populacio |
|  |
|  |

Zaporogoj respondas al sultano Mehmedo la 4-a de Turkio. Pentraĵo de Ilja Repin, 1880-1891
**Kozakoj** (foje ankaŭ **kazakoj**) estas origine militistareroj en ĉestepaj regionoj de Rzeczpospolita.

Poste per ĝia vorto eknomigi etnogrupo en konsisto de rusa kaj aliaj popoloj de slava lingva familio, plejmulto loĝas en sudaj partoj de Rusio. Grupoj de kozakoj loĝas ankaŭ en Ukrainio, Kazaĥio kaj aliloke.

## Etnogrupo

* **Memnomo:** казаки (kaza'ki).
* **Totala kvanto**: ne ekzakte konata, kredeble pli ol 2 milionoj.
* **Lingvoj:** la ukraina, la rusa. Estas disvastigita bilingvismo kaj lokaj dialektoj.
* **Kredantoj:** precipe estas ortodoksaj kristanoj, sed estas ankaŭ reprezentantoj de aliaj kristanaj konfesioj.

Antaŭ la jaro 1917 kozakoj estis speciala klaso de rusia socio, kies reprezentantoj ĝuis multajn liberojn kaj rajtojn pro la konstanta militservo (poste ankaŭ polica servo) al la caro.

Dum la post-revolucia interna milito multaj kozakoj batalis por la Blanka Armeo (kontraŭ bolŝevismo), tial ili signife perdis sian influon en soveta socio, multaj estis reprezaliitaj aŭ devigitaj forlasi la landon.

En Norda Kaŭkazio miloj de kazakoj dum 1920-aj jaroj estis forpelitaj el siaj hejmoj por transdoni iliajn kampojn kaj bruton al la malriĉaj montaranoj, ĉefe inguŝoj, kiuj siavice estis deportitaj de tie en 1944 kaj devige anstataŭigitaj de osetoj. Poste, jam en 1980-1990-aj jaroj, tiu tereno iĝis kaŭzo de armitaj disputoj inter etnaj regionoj Osetio kaj Inguŝio.

Ekde Perestrojko en Rusio okazas renaskiĝo de kazakaj kulturo kaj tradicioj. Ŝtataj strukturoj subtenas tiun procezon.

## Vidu ankaŭ

* Himno de Ukrainio
# Kars

| Kars
 |
| --- |
|  |
| urbo  komunumo   vd |
| Administrado
 |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Bursa  Kirkenes  Stavropol  Ganĝa  Edirne  Wesel   vd |

 |
| **Poŝtkodo** | 36000
 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 96 700  (2023) [+] |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 40° 36′ N, 43° 6′ O (mapo)40.60777777777843.095833333333 [+] |
| **Alto** | 1 768 m [+] |
| **Horzono** | TRT [+] |
|

|  |
| --- |
| Kars (Turkio)DEC |
| Situo de Kars |

 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap

 |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Kars [+] |
|  |

Loko de Kars en la mapo de Turkio
Unu el la konstruaĵoj el rusia epoko
**Kars** (turke *Kars*; azerbajĝane *Qars*; kurde *Qers/قەرس*; armene Ղարս/Կարս) estas urbo en orienta parto de moderna Turkio, proksime de la limo kun Armenio, en provinco Kars. Tie loĝas pli ol 130 mil personoj (8.672 en 1878, 20.891 en 1897, 54.000 en 1970, 142.145 en 1990).

## Historio

La urbo havas tre komplikan historion. Ĝi kelkfoje troviĝis en la tereno de la militoj inter la imperioj Rusia kaj Osmana. De novembro 1877 ĝis 1918 ĝi estis en konsisto de Rusio. De tiu tempo konserviĝis karakterizaj por tiutempa rusa arkitekturo brikaj konstruaĵoj.

Nemulto estas konata pri la frua historio de la urbo. Ĝi estis centro de regiono, konata kiel Vogando, kaj havis sian apartan dinastion de armenaj regantoj. Iam en la 9-a jarcento (certe ne pli poste ol 888) ĝi iĝis parto de la teritorio de armenaj Bagratidoj. En la jaroj 928–961 ĝi eĉ estis ilia ĉefurbo. Pli poste en 963 la urbo rehavis sendependecon, sed oni supozas, ke ĉi-foje ne temis pri vera sendependiĝo, sed eble nur pri aŭtonomio.

## Vidindaĵoj

* Armena katedralo de Kars

## Kars en kulturo

* Kars estas la loko de la eventoj en populara beletra romano *Kar* ("Neĝo") de la Nobel-premiito Orhan Pamuk.

## Eksteraj ligiloj

* Pri Kars kaj molokanismo (eo)
* Fotoj de la malnova Kars (ru)
# Ivano-Frankivska provinco

|  |
| --- |
| Ivano-Frankivska provinco (ukraine *Івано-Франківська область*) |
| provinco
 |
|  Stacidomo en Ivano-Frankivsko |
|  Ivano-Frankivska provinco en Ukrainio (klakmapo) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   Flago |   Blazono |

 |
| **Oficiala nomo:** Івано-Франківська область
 |
|  |
| Lando
 |  Ukrainio |
| Historiaj regionoj
 | Galicio, Pokutjo |
|  |
| Montaro
 | Karpatoj, Ĉornohora |
| Najbaras kun
 |
5[Montri]
 - Transkarpata provinco *Ukrainio*  - Lviva provinco *Ukrainio*  - Ternopila provinco *Ukrainio*  - Ĉernivca provinco *Ukrainio*  - Distrikto Maramureș *Rumanio* |
| Riveroj
 | Prut, Ĉeremoŝ, Dnestro |
|  |
| Ĉefurbo
 | Ivano-Frankivsko
 |
|  |
| Areo
 | 13 900 km² (1 390 000 ha)
 |
|  |
| Loĝantaro
 | 1 351 822 (*2022*) |
| Denseco
 | 97 loĝ./km² |
|  |
| Fondita
 | 4-a de decembro 1939
 |
| Guberniestro
 | Svitlana Onyshchuk
(ekde 8-a de julio 2021) |
|  |
| Horzono
 | MET (UTC+2)
 |
|  - somera tempo
 | MET (UTC+3)
 |
| Poŝtkodo
 | 88-90xxx
 |
| Telefona prefikso
 | +380-34
 |
| Kodo ISO 3166-2
 | UA-26
 |
| AKU
 | AT
 |
|  |
| Administra divido
 | -
 |
| Rajonoj (Distriktoj)
 | 14
 |
|  |
|  Ivano-Frankivska provinco
Ivano-Frankivska provinco |
|  **Vikimedia Komunejo:**  Ivano-Frankivsk Oblast
 |
| **Retpaĝo:**  www.if.gov.ua
 |
|  |

**Ivano-Frankivska provinco** (ukraine *Івано-Франківська область*) estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas oblastoj.

Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Ivano-Frankivsko** (Івано-Франківськ) la urbo Burŝtin (Бурштин), Boleĥiv (Болехів), Dolina (Долина), Haliĉ (Галич), Horodenka (Городенка), Jaremĉa (Яремча), Kaluŝ (Калуш), Kolomeo (Коломия), Nadvirna (Надвірна), Perehinske (Перегінське), Rohatino (Рогатин), Snjatin (Снятин) kaj Zelenij-Jar (Зелений Яр).

En la regiono loĝas proksimume 1,39 milionoj da homoj (stato de decembro 2005). Historie la regiono estas parto de la pejzaĝo Galicio. Sude la montaro Karpatoj estas la limo al Rumanio. Ĉe la limo al la najbara Oblasto Transkarpata aŭ Transkarpata provinco situas la monto *Hoverla*, kiu altas 2060 metrojn kaj estas la plej alta monto de Ukrainio.

Entute la teritorio havas komunan limon interalie kun Transkarpata provinco, Lviva provinco, distrikto Maramureș, Ĉernihiva provinco, Ternopila provinco kaj Ĉernivca provinco.

## Vidu ankaŭ

* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (ukraine)
*
# Konstruaĵo Chrysler

| Konstruaĵo Chrysler
 |
| --- |
|  |
|  |
| **nubskrapulo**  |
| Bazaj datoj
 |
| Konstrustilo
 | artdekora stilo vd |
| Arkitekto
 | William Van Alen vd |
| Estiĝo
 | 27-a de majo 1930
 |
| Malfermo
 | 27-a de majo 1931
 |
| Areo
 | 111 201 m² |
| Lando
 | Usono   vd |
| Situo
 | Manhatano
 |
| Situanta sur
 | Avenuo Lexington |
| Poŝtkodo
 | 10017
 |
| Situo
 |
| **Geografia situo** | 40° 45′ 5″ N, 73° 58′ 33″ U (mapo)40.751430555556-73.975719444444 |
|

|  |
| --- |
| Konstruaĵo Chrysler (Manhatano)DEC |
| Situo de Konstruaĵo Chrysler |

 |
|
Konstruaĵo Chrysler
 |
| **Posedata de** | Cooper Union • Tishman Speyer • Abu Dhabi Investment Council • Signa Holding GmbH • RFR Holding vd |
|  |

Konstruaĵo Chrysler.
La **konstruaĵo Chrysler** (angle *Chrysler Building*) estas nubskrapulo apartenanta al la stilo art déco situanta en la orienta parto de Manhatano (Novjorko, Usono), en la numero 405 de la Avenuo Lexington kaj en la vojkruciĝo de la Strato 42. Ĝi konvertiĝis en elstara simbolo de la urbo. El 319 metroj alte, ĝi estis la plej alta konstruaĵo de la mondo dum dek unu monatoj, ĝis la konstruado de la Empire State Building en 1931. Originale konstruita de la korporacio Chrysler, ĝia posedaĵo ŝanĝis ofte de unu investa kompanio al la alia. La grundon sub la konstruaĵo posedas Cooper Union, kiu financas sin ankaŭ per enspezoj pro tio.

La konstruaĵo Chrysler estis dizajnita de William Van Alen, kaj poste vendita al Walter Percy Chrysler por lokigado de la ĉefsidejo por ties kompanio. La konstruaĵo estis renovigita en 1978 kaj 1979.
# Nubskrapulo

Ŝanhaja Turo kaj aliaj konstruaĵoj en Ŝanhajo, Ĉinio
**Nubskrapulo** (prefereblas **ĉielskrapanto** aŭ **nubskrapanto**) estas turdomo, altega konstruaĵo, kutime alta pli ol 150 metrojn, kiu kvazaŭ skrapas la nubojn. Ĉielskrapantoj laŭ sia formo ofte nomiĝas ankaŭ "turoj" kaj estas uzataj por diversaj celoj, interalie, kiel loĝejo, oficejo, kaj radia anteno.

La unuaj ĉielskrapantoj aperis je antaŭmilitaj malfrua 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ilin ebligis la havebleco de fortaj konstruaj materialoj kiel ŝtalo kaj la invento de lifto por vertikala veturado. Oni ĝenerale agnoskas ke la *Home Insurance Building*, konstruita en Ĉikago en jaro 1885, 10-etaĝa kaj 42 metrojn alta, estis la unua nubskrapulo. Ĝi malkonstruiĝis en 1931. Samjare estis inaŭgurita la *Empire State Building* en Novjorko. Kun 381 metroj da alteco ĝi daŭre estis la plej alta konstruaĵo en la mondo dum 40 jaroj. La unua nubskrapulo sur la eŭropa kontinento, 97 metrojn alta, estas la *Boerentoren* (Kamparana turo) en Antverpeno, konstruata de 1929 ĝis 1931.

La evoluigo de rapidaj transportiloj sennecesigis altajn konstruaĵojn, speciale en Usono, kie konstruparceloj estas facile haveblaj. Sekve de la atencoj de la 11-a de septembro 2001 kaj la kolapso de la novjorkaj Ĝemelturoj iuj kompaniojn fortimigis de la ideo de ekstreme altaj konstruaĵoj.

## Elstaraj ekzemploj

**La plej alta nubskrapulo**
Burĝ Ĥalifa en Dubajo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
**Famaj ĉielskrapantoj**
Sears-turo - Ĝemelturoj de Novjorko - Petronas-turoj - Empire State Building - Turning Torso - Jen-turo - Ĉielskrapanto de Katowice - Turo Colpatria de Bogoto
**Plej grandaj nubskrapuloj**
Novjorko - Tokio - Meksikurbo - Sao-Paŭlo - Abu-Dabio - Ĉikago - Kuala-Lumpuro - Tajpeo - Dubajo

## Bildaro

* Komparo de kvar elstaraj ĉielskrapantoj
* Tajpeo 101, la dua plej alta ĉielskrapanto en la mondo.

## Referencoj
# Gangstero

Reklama foto de la rumandevena usona aktoro Edward G. Robinson, kiu ludis en kelkaj holivudaj gangsteraj filmoj.
**Gangstero**, laŭ PIV, estas ano de bando da krudaj, perfortemaj krimuloj, ekspluatantaj neleĝajn profitofontojn en grandaj urboj. Kelkaj bandoj estas konsiderataj parto de pli vastaj krimaj organizaĵoj. Bandoj de gangsteroj havigas nivelon de organizado kaj de rimedojn por efektivigi kriman agadon multe pli grandan kaj pli kompleksan, ol individua krimulo povus atingi. Gangsteroj estis aktivaj dum multaj jaroj en diversaj landoj tra la tuta mondo.

Kelkaj gangsteroj, ekzemple Al Capone, iĝis fifamaj. Gangsteroj estas temoj oftaj ĉe multaj romanoj kaj filmoj, partikulare de agado okazinta ĉirkaŭ la periodo inter 1920 kaj 1990, kaj ĉefe nur ĝis la mezo de la jarcento, kio okazigis apartan ĝenron kaj de literaturo kaj de kinarto, nome *nigra* kino aŭ romano, respektive.

En apartaj kulturoj kiaj Japanio, Ĉinio, tiu tipo de roluloj, kaj realaj inspiraĵoj, montras specifajn trajtojn.

## Gangsteroj

* Al Capone
* Lucky Luciano
* Dutch Schultz

## Filmoj

* Gomoro
* *Goodfellas*
* *The French Connection* (La franca konekto)
* *The Godfather* (La baptopatro)
* *Raŝomon*

## Vidu ankaŭ

* Mafio
* Krimulrepo
* La kanto "*Gangstero Esperantista" en la albumo Fek al Esperanto (2008)*
# Dutch Schultz

| **Dutch Schultz** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskonomo** | Arthur Simon Flegenheimer |
| **Aliaj nomoj** | Dutch Schultz
 |
| **Naskiĝo** | 6-an de aŭgusto 1901 (1901-08-06) en Bronkso
 |
| **Morto** | 24-an de oktobro 1935 (1935-10-24) (34-jaraĝa) en Newark
 |
| **Mortokialo** | peritoneito  |
| **Tombo** | Gate of Heaven Cemetery (en)    |
| **Ŝtataneco** | Usono   |
| Okupo
 |
| **Okupo** | krimulo   |
|  |

**Dutch SCHULTZ** (denaske **Arthur Simon Flegenheimer**; 6a de aŭgusto 1902 - 24a de oktobro 1935) estis Novjorka german-juda usona gangstero de la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj kiu riĉiĝis pere de agadoj rilataj al organizita krima agado kiel kontraŭleĝaj kontrabando de alkoholaĵoj kaj loterioj. Malfortigita de du procesoj por evitado de impostado fare de persekutanto Thomas Dewey, la progreso de Schultz estis minacita ankaŭ de la gangstero nome Lucky Luciano. En klopodo por eviti sian enprizonigon, Schultz petis al la mafia komitato permeson por mortigi Dewey, kion ili malakceptis. Kiam Schultz malobeis ilin kaj faris klopodon mortigi Dewey, la komitaton ordonis lian murdon en 1935.

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

* New York City Gangland de Arthur Nash Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
* The Last Words of Dutch Schultz Arkivigite je 2007-06-07 per la retarkivo Wayback Machine
* *Kill the Dutchman!: The Story of Dutch Schultz* de Paul Sann
* FBI files on Arthur Flegenheimer (FBI's Freedom of Information Archive)
* Gangster City Profiles: Dutch Schultz Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
# Inowrocław

|  |
| --- |
| **Inowrocław** |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
|  |
| **urba komunumo • urbo • historia reĝa urbo de Pollando-Litovio** |
|

| [Montri]  Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Bad Oeynhausen vd |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Inowrocław (Pollando)DMS

|  |
| --- |
|   |

 |

 |
|  |
| MapoMapo
 |
| **Genitivo de la nomo** | Inowrocławia
 |
| **Provinco** | Kujavio-Pomerio
 |
| **Distrikto** | distrikto Inowrocław
 |
| **Komunumo** | komunumo Inowrocław
 |
| **Speco de komunumo** | Urba
 |
| **Urba komunumo** | Jes
 |
| **Urborajtoj** | 1237
 |
| **Koordinatoj** | 52° 40′ N, 18° 16′ O (mapo)52.66666666666718.266666666667 |
| **Alto super la marnivelo** | 85 ĝis 100 m
 |
| **Areo** | 30,42 km² |
| **Loĝantaro** | 69576 (en 2021)
 |
| **Loĝdenso** | 2 287 loĝ./km² |
| **Poŝtkodo** | 88-100
 |
| **Telefona antaŭkodo** | 52
 |
| **Aŭtokodo** | CIN
 |
| **TERYT** | 6040507011
 |
| **Estro** | Ryszard Brejza
 |
| **Titolo de estro** | Prezidanto
 |
| **Adreso de estraro** | ul. Ratuszowa 36/38
 |
| **Poŝtkodo de estraro** | 88-100
 |
| **Ĝemelaj urboj** | (Germanio) Bad Oeynhausen |
| **Komunuma retejo** |
 |
|  |

**Inowrocław** (jen pole, germane ĝis 1904 Inowrazlaw, tiam Hohensalza; malofte Jungbreslau aŭ Jungleslau) estas urbo en la administra provinco (historie vojevodio) Kujavio-Pomerio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Inowrocław. Fine de 2021 en la urbo vivis 69 576 loĝantoj.

## Dua Mondmilito

Dum la unuaj tagoj de germana okupado de Pollando okazis amasaj arestoj kaj ekzekutoj de la loĝantaro.

* 14.10. Germana polico pafmortigis 14 polojn
* 22/23.10. La plej grandan atenton gajnis t.n. „Sanga dimanĉo” farita kadre de Intelligenzaktion — ebria distriktestro Otto Christian Hirschfeld kun siaj kamaradoj masakris 56 polojn el loka punejo, la intelektularon - instruistojn, prezidanton de la urbo, apotekiston, forstiston ktp (parto da ili estis tiom masakrita, ke postmilite ili estis malfacile identigeblaj).
* 17.10. En la urbo sur mallibereja korto germanoj pafmortigis pastron Mateusz Zabłocki, kapelanon de la Ribelo de Grandpolujo.
* 2.11. Gestapo arestis en la urbo kaj ĉirkaŭaĵoj 39 pastrojn
* 30.11. Germanoj forpelis pli ol 1000 polajn familiojn de la urbo

## Famuloj ligitaj kun la urbo

* Jan Kasprowicz
* Maria Konopnicka
* Władysław Sikorski
* Stefan Starzyński
* Janusz Kusociński
* Bronisława Wajs - Papuŝa

## Bibliografio

**Malnovaj gvidlibroj Karol Kopeć, *Ilustrowany przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach*. *Kruszwica-Strzelno-Trzemeszno-Mogilno-Pakość* (Ilustrita gvidlibro pri Inowrocław kaj Kujavio), Inowrocław 1933 [1]
* Stanisław Waszak, *Przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach* (*Kruszwica, Strzelno, Pakość*), Inowrocław 1933 [2]
* Alfred Krysiak, "Inowrocław i Kujawy" (Inowrocław kaj Kujavio), diversaj eldonoj

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo (pole)

*
*
*
*
*
*
# Misilo

Rusa misilo "Kh-35"
**Misilo** estas speco de raketo kaj pafaĵo mempropulsata, kiu povas esti gvidata ĝis sia celo dum la tuto aŭ parto de sia vojo. Ekzistas tre diversaj grandoj, ekde la kontraŭ-tankaj misiloj, kiuj povas esti lanĉitaj far nur unu persono, ĝis la grandegaj interkontinentaj balistikaj misiloj.

Oni povas klasigi misilojn, laŭ distancatingivo, je tri tipoj:

* Balistikaj misiloj
* Krozmisiloj
* Gvidataj misiloj

Alia klasigo estas laŭ tipo de ekpafejo kaj celo:

* Aer-aeraj misiloj
* Aer-teraj misiloj
* Kontraŭ-balistikaj misiloj
* Kontraŭ-satelitaj misiloj
* Kontraŭ-ŝipaj misiloj
* Kontraŭ-tankaj misiloj
* Ter-aeraj misiloj
* Ter-teraj misiloj

Misiloj grave influas la povon de la nuklea armilaro, ĉar ilia potenco difinas la distancon ĝis kiu povas esti liverataj la nukleaj bomboj. Misiloj estas multe pli rapidaj ol antaŭe uzataj aviadiloj.

(Ĉi parto deflankiĝas de la ĉefa temo de la artikolo)
Tial timo antaŭ progreso de la nuklearmila programo de Nord-Koreio dum longa tempo mildiĝis danke al manko de misiloj kapablaj liveri nordkoreajn nukleajn bombojn je mezaj kaj longaj distancoj. Tamen ankaŭ tiukampe la nordkoreaj militistoj atingas ĉiam pli grandajn sukcesojn. La 2-an de oktobro 2019 Nord-Koreio testis balistikan misilon faritan por lanĉo el submarŝipo. La sudkoreaj militistoj supozis, ke temas pri la Bukkeukseong-tipo lanĉebla el submarŝipo. La lanĉo okazis en la maro apud la marborda urbo Vonsano en la provinco Kangŭon. Seulo asertas ke la misilo flugis ĉirkaŭ 450 kilometrojn, sed atingis altecon de 910 kilometroj, kio signifas ke ĝi estis lanĉita laŭ alta trajektorio kaj ke ĝia flugdistanco povus esti multe pli longa. Se ĝi flugus laŭ ordinara trajektorio kun la sama ŝarĝo, la plej longa flugdistanco de la misilo estus ĉirkaŭ 1900 kilometroj, do temas pri la mezdistanca (1000 ĝis 3500km) misilo.
# Wernher von Braun

| **Wernher von Braun** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Wernher von Braun**  |
| **Naskonomo** | Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun |
| **Naskiĝo** | 23-an de marto 1912 (1912-03-23) en Wyrzysk, Prusio,  Germana Imperiestra Regno |
| **Morto** | 16-an de junio 1977 (1977-06-16) (65-jaraĝa) en Alexandria
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | pankreata kancero kaj hepata kancero  vd |
| **Tombo** | Ivy Hill Cemetery (en)    vd |
| **Religio** | luteranismo • Evangeliismo vd |
| **Lingvoj** | germana • angla vd |
| **Loĝloko** | Vaŝingtono • Berlino • Huntsville • Peenemünde • Alexandria vd |
| **Ŝtataneco** | Usono (1955–) Nazia Germanio  Vajmara Respubliko  Germana Imperiestra Regno  Okcidenta Germanio   vd |
| **Alma mater** | Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko  (1930–) Teĥnologia Universitato Berlino - meĥanika inĝenierarto (1930–1932) Franca Gimnazio de Berlino   Humboldt-Universitato en Berlino - fiziko (–1934) Hermann Lietz-Schule Spiekeroog (en)   (–1930)  vd |
| **Partio** | Nacisocialisma Germana Laborista Partio (1937–1945)  vd |
|  |
| **Subskribo**  |
|  |
| **Memorigilo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Magnus von Braun (en)   vd |
| **Patrino** | Emmy von Braun (en)   vd |
| **Gefratoj** | Magnus von Braun (en)  kaj Sigismund von Braun (mul)   vd |
| **Edz(in)o** | Maria von Braun (en)    vd |
| **Infanoj** | Margrit von Braun (en)   vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | fizikisto  militisto  dezajninĝeniero  inventisto  armea fluginĝeniero  verkisto de nefikcio  inĝeniero   vd |
| **Laborkampo** | kosmofluga inĝenierarto  vd |
| **Doktoreca konsilisto** | Erich Schumann vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1982)  Nacia Aviada Halo de Famo
* (1976)  Internacia Kosma Halo de Famo
* (1975)  Nacia Medalo de Scienco
* (1975)  Werner von Siemens Ring (en)
* (1974)  Maxwell Lecture (en)
* (1970)  Granda Meritkruco kun Stelo de la Federacia Respubliko Germanio
* (1969)  Wilhelm Exner Medal (en)
* (1969)  Medalo de NASA pro Distingita Servo
* (1967)  Langley Gold Medal (en)
* (1962)  Elliott Cresson-medalo
* (1959)  Komandora Kruco de la Ordeno de Merito de Federacia Respubliko Germanio
* (1958)  Dr. Robert H. Goddard Memorial Trophy (en)
* (24-a de oktobro 1944)  Knight's Cross of the War Merit Cross with Swords (en)
* Honorary doctor of the Technical University of Berlin (en)
* Rudolf-Diesel-Medaille (en)

vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | SS (mul)  (1940–1945)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Wernher Magnus Maximilian Freiherr von BRAUN** (23-a de marto 1912 - 16-a de junio 1977) estis unu el la ĉefuloj pri la disvolvado de raketa teknologio kaj en Germanio kaj en Usono. Originale, germana sciencisto gvidanta la raketan programon de Nazia Germanio antaŭ kaj dum la Dua mondmilito, li eniris Usonon fine de la milito tra la tiam sekreta Operation Paperclip (Operaco Paperklipo). Li fariĝis naturalizita usona civitano kaj laboris sur la usona interkontinenta raketa programo antaŭ aliĝado al NASA. Hodiaŭ oni ĝenerale rigardas lin la patro de la usona kosma programo.