# Rudolf Menge

| **Rudolf Menge** |
| --- |
|  |
| Persona informo
 |
| **Naskiĝo** | 7-an de junio 1845 (1845-06-07) en Vajmaro
 |
| **Morto** | 23-an de oktobro 1912 (1912-10-23) (67-jaraĝa) en Oldenburgo
 |
| **Lingvoj** | germana
 |
| Okupo
 |
| **Okupo** | klasika filologo  lerneja konsilisto  mezlerneja instruisto  arthistoriisto  arkeologo   |
|  |

**Rudolf MENGE** (naskiĝinta la 7-an de junio 1845 en Vajmaro, mortinta la 23-an de oktobro 1912 en Oldenburg) estis germana klasika filologo kaj gimnaziinstruisto.
Edzigis lin en julio 1875 Minna Sältzer naskonta du filojn kaj filinon.

## Vivo kaj agado

Lia patro, la masonisto Bernhard Menge, jam antaŭ la naskiĝo de Rudolf forlasis la familion tiel ke la patrino Emma sole devis edukadi lin kaj la fraton. Mizerajn vivkondiĉojn Rudolf jam dum adoleskaj jaroj levis al pli bona stato i.a. per privata instruado. Ekde 1857 li frekventis la Vilhelmo-Ernesto-gimnazion, danke al stipendioj, kaj post la trapaso de la abiturienta ekzameno 1864 li ekstudis ĉe la altlernejoj de Jena kaj Berlino klasikan filologion kaj filozofion. Doktoriĝo sukcesisn en 1867 en Berlino kaj samjare li ricevis la unuan pedagogian postenon Vajmare. En 1868 li vojaĝis por fakstudoj al Danujo kaj la sekvintan jaron ŝtata ekzameno farota estis en Göttingen.

Sekvis pluaj ekskursoj en 1870 al Parizo kaj en 1872 al Italujo: ili pliinteresigis Menge pri la klasika arthistorio. En 1890 li perfektigis siajn tiukampajn konojn en Italujo kaj Grekujo. Multon en Sudeŭropo travivitan li buŝe transdonis, ankaŭ antaŭ lernantoj. Ĉefa fokuso metiĝis dum lia intruado pri la arthistorio, pri kiu li ankaŭ ne malmulton publikigis. Dua ĉefintereso de li estis pri Cezaro kies agadojn kaj verkojn Menge ankaŭ tauĝigis didaktike. En 1883 aperis la unua porlernanta eldono de la ĉefverko  *Raportaĵoj pri la Gaŭla Milito* kaj en 1893 de *Civila Milito*. Ambaŭ tiel pretigitaj libroj ĝuis multajn eldonojn (14 resp. 3) ĝis 1910. Inter 1885 kaj 1910, Menge eldonis kun Siegesmund Preuß specialan enciklopieton pri Cezaro *Lexicon Caesarianum*. En oktobro 1876 Menge venis al la Karlo-Frederiko-gimnazio de Eisenach kie oni en 1880 nomumis profesoro. Helpate de kelkaj kolegoj li fondis tie *lernejan muzeon* en kiu spekteblis por ĉiuj lernantoj de la urbo materialojn pri geografio, historio kaj natursciencoj. Krome li, kun monrimeda helpo de granddduko Karlo Aleksandro, estigis kolekotn de grandaj fotoj por bildigi artaĵojn kaj vivkondiĉojn de la antikveco.

Je pasko 1886 oni vokis lin al Franckesche Stiftungen je Halle. Tie li fariĝis dua profesoro de la latina lingvo kaj vicinspektisto de la sur la lerneja kampuso troviĝanta internulejo. En Halle li dediĉis sin al sia tria granda esplorfokuso, la praktika pedagogio. Influis lin tiudirekten jam fine de la 1870-aj jaroj Wilhelm Rein, la lasta reprezentanto de la skolo de Johann Friedrich Herbart, kaj anoj de la pedagogia societo *Verein für Wissenschaftliche Pädagogik* (Jena). En ties estraro Menge poste mem estis. En 1896 li fariĝis kuneldonisto de la fakperiodaĵo "Lehrproben und Lehrgänge" (kiun estis fondintaj la historiisto Gustav Richter kaj la pedagogo Otto Frick. Menge ĝenerale kritikegis la tiutempan instruadan realon kie plej bonajn notojn gajnas lernanto kiu parkere lernis aferojn por senpripense rerakonti ilin.

En 1895 li fariĝis supera lernejkonsiliisto je la Evangelia Porinstruista Seminario de Oldenburg, kio aŭtomate ampleksis referendaran rolon en la koncerna ŝtata ministerio. Tiel Menge eksresponsis pri inspektado de la superaj kaj mezaj lernejoj, de 50 popolaj lernejoj de la porinstruista seminario kaj la knabinaj lernejoj de la grandduklando Oldenburg. Krome li administris en teamo la starigon de novaj lernejoj, la salajrigon de instruistoj kaj la kreon de modernaj horarbabuloj (1898 por superaj, 1908 por mezaj: modelo estu Prusujo).

Menge ankaŭ antaŭenigis la floron de popularan klerigadon ekz. helpante la organizantojn de la pluklerigaj vesperoj *Volksunterhaltungsabende*. Pro tia multo da taskoj lia verkado eklamis. Private li membris ankoraŭ je *Allgemeiner Deutscher Sprachverein* (flego de la kvalito de la germana lingvo), *Deutscher Kolonialverein* (kolonioj germanaj) kaj *Literarisch geselligen Verein* (literaturo). Amikoj liaj estis s-ro Krause, direktoro de la Supera Realisma Lernejo de Oldenburg aŭ la teologo Karl Albrecht. Nur en 1908 liaj inspektoraj taskoj malkreskis.

## Verkoj (elekto)

* *De Marci Masuri Cretensis Vita Studiis Ingenio.* Jena. 1868.
* *Gymnasium und Kunst.* Eisenach. 1877.
* *Römische Kunstzustände im Zeitalter des Augustus.* Berlin. 1878.
* *Einführung in die antike Kunst.* Leipzig. 1880
* gemeinsam mit S. Preuß: *Questiones Caesarianae.* Eisenach. 1883.
* *Lexicon Caesarianum.* Leipzig. 1885–1890.
* *Über das Relativum in der Sprache Caesars.* Halle. 1889.
* *Troja und die Troas nach eigener Anschauung geschildert.* Gütersloh. 1891
* *Ithaka aus eigener Anschauung geschildert.* Gütersloh 1891
* August Hermann Böger Niemeyer: *Originalstellen griechischer und römischer Klassiker über die Theorie der Erziehung und des Unterrichts.* Halle. 1898 (eldonistece)

## Literaturo

* Hilke Günther-Arndt: "Menge, Rudolf", ĉe: Hans Friedl k.a. (eld.): *Biographisches Handbuch zur Geschichte des Landes Oldenburg.* Hrsg. im Auftrag der Oldenburgischen Landschaft. Isensee, Oldenburg 1992, ISBN 3-89442-135-5, p. 450–451 (surrete).

## Eksteraj ligiloj

* Informoj pri Rudolf Menge en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* ligiloj ĉe DDB