Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Feliĉa fino

«Feliĉa fino» en amafera filmo estas difinita plej ofte kiel venko de amo. En la bildo: fina foto de *Malantaŭ la ekrano* (1916), kurto kie estas protagonistoj Charles Chaplin kaj Edna Purviance.
**Feliĉa fino** (sufiĉe internacie konata anglalingve kiel *happy end*) estas tipo de fino de la intrigo de fikcia verko en kiu preskaŭ ĉio ŝanĝas al plej bona por la protagonistoj, iliaj flankuloj, kaj por preskaŭ ĉiu escepte pri la malbonuloj.

En historioj kie la protagonistoj estas en fizika danĝero, la feliĉa fino konsistas ĉefe el ilia survivado kaj sukcesa finkompletigo de ilia misio; kie ne estas fizika danĝero, la feliĉa fino povas konsisti en la fakto ke la amantoj plenumas sian amon spite variajn faktorojn kiuj estus povintaj malhelpi tion. Konsiderinda nombro de historioj kombinas ambaŭ situacioj. En la versio de Steven Spielberg de "War of the Worlds" (La milito de la mondoj), la feliĉa fino konsistas el tri diversaj elementoj: nome ĉiuj protagonistoj survivas al la sennombraj danĝeroj de ilia veturado; la homaro kiel tuto survivas al la ekstertera invado; kaj la protagonista patro rehavas la respekton de siaj separitaj filoj. La intrigo estas konstruita tiel ke la tri linioj estas necesaj por la publika sento kaj kontentigo en la fino. Tiu sento estas grava, ĉar estas tio kion la persono kiu ĵus vidis filmon aŭ legis romanon, portas hejmen aŭ por la estonteco.

En ferakontoj, la neceso havi feliĉan finon povas konduki al la fakto de ekzistado de du versioj: el kiuj unu kun dum la alia sen. Ekzemple ĉe Ruĝkufulineto, en kelkaj versioj ĉio finas kiam la lupo manĝas la knabinon (nefeliĉa fino), dum en alia versio hazardveninta ĉasisto mortigas la lupon kaj eligas la knabinon el ties ventro (feliĉa fino). Oni forgesas, ke ĉiuokaze la avino estis manĝita de la lupo.
# Liriko

| Liriko
 |
| --- |
|  |
| **literatura ĝenro literary mode (en)**  |
| **poezio • liriko** |
|  |

**Liriko** (helena, *kanto kun la liro*), la poezio en versoj; parte, precipe depost la klasika Greka kaj Latina periodoj, ankaŭ kun rimo. Ĝi estas verŝajne la praformo de la poezio. La liriko traktas principe personajn, ofte privatajn kaj sentoplenajn motivojn kaj estas unu el tri grandaj pra-specoj de la poezia literaturo, kune kun epiko (rakonta poezio) kaj drama arto (agade prezentata poezio).

Apud ili, la literaturo ankaŭ enhavas prozon, ankaŭ kun siaspeca *epiko* (rakonta prozo) kaj siaspeca proza *dramo*.

Ekzistas preskaŭ senlime multaj formoj por lirika poezio. Konataj estas interalie por liriko: elegio, kanto, hajko, epigramo, odo, soneto, himno, cio, amkanto, majstrokanto ktp.

La lirika poemo estas subjektiva, portanta la personajn sentojn de la aŭtoro, kantanta pri si mem, lian sintenon al naturo, al aliaj, al Dio kaj pri la vivo. Emocioj estas esprimitaj per artaj rimedoj, kiel ekzemple: Komparoj, metaforoj, lingvaj bildoj kaj pli, kaj fariĝas universalaj homaj emocioj, objektivaj, super la privataj emocioj. La lirika kanto estas supertempa, kvankam la tempoj ene de la kanto povas varii. Ekzemploj: kantoj de amo kaj soleco, beleco kaj sopiro, feliĉo, preĝo kaj morto, envio kaj admiro.

La lirika kanto havas plurajn karakterizaĵojn (ecojn) kiuj distingas ĝin de aliaj specoj de kantoj:

* Emocioj kaj sentoj.
* Unua persono-mi.
* Okazas en la nuna tempo kaj en la tempoj apudaj al ĝi
* Universala kaj ĉiam ĝisdata
* "Efekto" - la pejzaĝo kaj diversaj objektoj havas signifon.
* Tre muzika
# Antikvaj verkoj

**Antikvaj verkoj** estis skribitaj versforme, ĉar kiam la homoj ne ankoraŭ regis skribadon la **poezia maniero helpis la memoron** daŭre konservis la tekstojn. Tio ne signifas, ke alia literaturo ne ekzistis tiam, sed male tutcerte ankaŭ prozaj parolaj rakontoj ekzistis, sed ili ne restis skribe ĉar tio ankoraŭ ne estis uzata, do tiuj tekstoj ŝanĝegis dum jarcentoj, modifiĝis kaj ne estas facile rekonstruataj.

Komencoj de multaj civilizacioj estis tiuj versaj tekstoj kiuj pli malpli markas la devenon de ties kulturoj, tio okazis ekzemple en la greka civilizacio per tiuj tekstoj de Homero pri la milito de Trojo kaj pri la vojaĝoj de Odiseo. Same okazis en la latina civilizacio per *Eneido*. La istoj kiuj dediĉis sin al dirado aŭ kantado de tiuj tekstoj tutcerte teatrumis kaj helpiĝis per ritmaj rimedoj parkerigi la tekston.

Similaj cirkonstancoj okazos jarmilon poste kiam ekis en Eŭropo novaj civilizacioj, nome la franca kiam oni kantis *La Chanson de Roland* au la hispana kiam estis komponata la *Cantar de Mio Cid*.
# Kulto

| Kulto
 |
| --- |
|  |
| **konduto • mondkoncepto • religia aktiveco** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | rito  vd |

 |
|  |

**Kulto** estas sistemo de omaĝaj aŭ respektaj praktikoj (ceremonioj, ritoj, preĝoj), per kiuj homoj esprimas sian respekton al dio, diaĵo aŭ speciala persono mita aŭ reala, aŭ eĉ senvivaĵo aŭ fenomeno al kiu estas agnoskata dimensio de supera graveco, eminenteco aŭ sankteco. Kulto estas unu el la elementoj de religioj. En vasta senco, la termino oni povas apliki al moralaj valoroj, (ekzemple de justeco) aŭ sociaj valoroj (ekzemple de la patrio).

Kulto venas el la latina *cultus*, devenanta de la verbo *colere*, kiu signifas « kultivi » « kulturi » kaj ankaŭ « kulti ».

Kiam temas pri movadoj, organizaĵoj aŭ societoj (kio povas inkluzivi politikajn kuntekstojn, kiel ekzemple "Personokulto"), ĝi povas havi malestima senco.

Kiam temas pri religioj kiuj iel apartiĝas de la tradiciaj religioj ĝi ankaŭ povas havi iom malestima senco, ĉikaze ĝi povas esti sinonimo de sekto.

**Vidu ankaŭ: novaj religiaj movadoj Nova Erao
* Scientologio
* Spiritismo
* Urantio

## Vidu ankaŭ

* Historio de religioj
* Religia fanatikismo
# Fedro

| Fedro
 |
| --- |
|  |
| **rolulo de helena mitologio**  |
| Informoj
 |
| Sekso
 | ina
 |
| Patro
 | Minoo
 |
| Patrino
 | Pazifao
 |
| Gefratoj
 | Ariadno • Eurymedon • Katreo • Deucalion of Crete
 |
| Edzo/Edzino
 | Tezeo
 |
| Infanoj
 | Akamaso el Ateno
 |
|  |

**Fedro** (helene *Φαίδρα*, latine *Phaedra*) estis en la helena mitologio filino de la kreta reĝo Minoo kaj de lia edzino Pazifao.

Ŝi havis kvar fratojn - Deŭkalionon, Glaŭkon, Androgeon kaj Katreon - kaj pli aĝan fratinon Ariadnon.

Filo de la atena reĝo Egeo Tezeo mortigis Minotaŭron helpe de Fedra fratino Ariadno. Sed tiun Tezeo forlasis kaj post vico da aventuroj li fariĝis atena reĝo. Post kiam mortis lia edzino Antiopo, li edziĝis duafoje — al Fedro. Ili havis ĉiujn dispoziciojn por la feliĉa geedzeco.

Sed Fedro enamiĝis al la Tezea filo el la unua edzeco — Hipolito. La okazaĵo havas kelkajn versiojn. Unu el ili diras, ke Fedro kontraŭstaris la amon kaj mortigis sin por savi honoron sian kaj de sia edzo. Laŭ la alia versio Fedro mem persvadis Hipoliton, sed pro lia rifuzo ŝi ofendiĝis kaj venĝe kulpigis lin pro sekstentado. Tezeo petis dion Posejdonon, ke li Hipoliton pereigu. Posejdono sendis monstron, kiu panikigis ĉevalojn kaj ili Hipoliton mortarĉumis. Kiam aperiĝis la vero, Fedro memmortigis sin.

## Reflekso en arto

Generacioj de artistoj disputis, ĉu Fedro estis delogistino aŭ senkulpa viktimo. Ŝian historieton prilaboris:

### Pentroarto

* Pierre-Narcisse Guérin: *Fedro kaj Hipolito*, 1815, Museo Luvro
* Alexandre Cabanel: *Fedro*, 1880, Museo Fabre

### Dramoj

* Eŭripido: *Hippolytos* (Hipolito), tragedio
* Seneko: *Phaedra* (Fedro)
* Jean Racine: *Phèdre* (Fedro), 1677
* Gabriele d'Annunzio: *Fedra* (Fedro), 1909
* Miguel de Unamuno, *Fedra* (1911)
* Eugene O'Neill, *Desire Under the Elms* (1924)
* Bernard von Brentano: *Phädra* (Fedro), 1939
* Robinson Jeffers: *Žena z Kréty* (Virino el Kreto), 1951
* Marguerite Yourcenar, "Phaedra" rakonto el (1957)
* Per Olov Enquist: *Pro Faidru* (Por Fedro), 1980
* Sarah Kane: *Faidra (z lásky)* (Amo de Fedro), 1996, adaptaĵo de Seneka Fedro
* Karol Horák: *Domov z plastelíny (Hejmo el plastelino), 2007*

### Muziko

* Jean-Philippe Rameau: *Hippolyte et Aricie* (1733) - opera
* Christoph Willibald Gluck: *Ippolito* (Hipolito) (1744) - opero
* Jules Massenet: *Antaŭludo al Fedro de Racin*, 1909
* Ildebrando Pizzetti: *Fedro*, 1915, opero
* Arthur Honegger: *Antaŭludo al Fedro de d'Annunzio*, 1926
* Jean Cocteau, muziko Georges Auric: *Phédre*, 1950 - baledo

## Vidu ankaŭ

* Fedro (apartigilo)
* 174 Fedro

## Ligiloj

## Tradukfonto

|  |  |
| --- | --- |
|  | En tiu ĉi artikolo estas uzata traduko de teksto el la artikolo "Faidra" en la ĉeĥa vikipedio (fonta versio 9589590). En historio de la alilingva artikolo troveblas la kontribuantoj. |
# Darth Vader

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fikcia estaĵo. Por urbo en Vaŝingtonio rigardu la paĝon Vader (Vaŝingtonio).* |

| Darth Vader
 |
| --- |
| **fikcia homo fikciulo en televida serio movbilda persono rolulo de videoludo literatura rolulo kiborgo en fikcio filma rolulo rolulo de la universo Star Wars fikcia humanoida eksterterano**  |
| Kreita de
 | George Lucas
 |
| Verko
 | Rogue One Star Wars Episode IV: A New Hope Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back Star Wars Episode VI: Return of the Jedi Star Wars Episode III: Revenge of the Sith Star Wars Rebels Star Wars: Masters of Teräs Käsi Star Wars Battlefront II Star Wars Galaxies Lego Star Wars: The Freemaker Adventures Obi-Wan Kenobi Ahsoka Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker Fortnite
 |
| Rolita de
 | James Earl Jones, Hayden Christensen, Spencer Wilding, David Prowse
 |
| Informoj
 |
| Eble sama
 | Anakin Skywalker
 |
| Sekso
 | vira
 |
| Nacieco
 | Galaksia respubliko • Galaksia Imperio
 |
| Okupo
 | amasmurdinto • militkrimulo • stelŝipa piloto • ĉefkomandanto • glavobatalanto • kavaliro • Ĵedajo • sitoj • oficiro
 |
| Patrino
 | Shmi Skywalker
 |
| Edzo/Edzino
 | Padmé Amidala
 |
| Infanoj
 | Luke Skywalker • Princino Leia
 |
| Malamikoj
 | Obi-Van Kenobi • Ribela Alianco • Ferus Olin • Prince Xizor
 |
|  |

**Darth Vader** estas figuro en *Star Wars*, kiu aliĝas al la malbonuloj, sed finfine savas la vivon de sia filo kaj mortas. Li estas *Sita* novico, uzanto de malluma parto de la Forto kaj batalanto de la ĵedajoj. La vera nomo de Darth Vader estas *Anakin Skywalker*, kaj li estis ĵedajo antaŭ ol li iĝis Sito.

Darth Vader en moka enscenigo
la juna Anakin Skywalker
# Alternativa teatro

Prezentistoj ĉe la Brighton "Franĝo" Teatrofestivalo de 2013.**Alternativa** (**marĝena** aŭ **randa** aŭ **sendependa**) **Teatro** (ankaŭ anglisme **Frinĝa**, el la angle *Fringe theater*) estas alternativa, noviga teatro, kiu ne apartenas al la ĉeftendeca, institucia teatro spektebla en teatrejoj. La esprimo rilatas kaj al la teatraj grupoj kaj la kultura fenomeno. Tiuj teatraj grupoj funkciigas tra la mondo, en preskaŭ ĉiuj lokoj, verŝajne ĉie kie estas teatro. Specialaj festivaloj regule estas okazigitaj por tiuj prezentoj. Notindas ke en tiuj festivaloj ne estas ĵurio kaj premioj ne estas aljuĝitaj.

La ĉefa kaj plej malnova scenejo en la mondo por marĝena teatro estas la *Edinburgh Fringe Festival* . La festivalo estis fondita en 1947, kaj ĉiujare pli ol miliono da biletoj estas venditaj. La festivalo estis fondita kiam pluraj teatraj grupoj, kiuj ne oficiale partoprenis en la institucia kaj konvencia Edinburga Internacia Festivalo, elektis prezenti en lokoj ĉerande de la oficiala festivalo.

## Ecoj

Ĉar la marĝena teatro ne estas institucia, specialaj teknikaj kaj artaj trajtoj estas derivitaj de ĝi, kun la maniero de arta prezento provanta defii la subvenciitan kulturan oferton per la rimedoj je ĝia dispono.

* Uzi efikan artan lingvaĵon, kiu uzas simplajn kaj facile haveblajn rimedojn efike kaj surprize.
* Al la spektakloj kutime mankas teknikaj rimedoj, sed ĉi tio estas limigo, kiu iĝas strategia avantaĝo. La spektakloj kutime okazas sur luitaj scenejoj, kiam la produktadotempo kaj buĝeto estas limigitaj, tial la lumigado, la scenaro kaj la kostumoj estas kutime relative simplaj, aŭ adaptitaj de antaŭaj uzoj, kio instigas kreivon en scenejaj kaj dezajnaj solvoj.
* La nombro da aktoroj estas pli malgranda ol en instituciaj teatraj prezentadoj. Ĉar multaj el la marĝenaj grupoj estas vojaĝantaj grupoj, kaj la haloj estas malgrandaj (kaj sekve la enspezo de prezentoj estas malgranda), la produktadelspezoj estas malgrandaj. Tiel, solekspozicioj estas oftaj en marĝena teatro. Ĉi tio postulas flekseblecon en dezajno kaj plenumo, kaj la kapablo adapti la produktadon al malsamaj spacoj kaj ŝanĝiĝantaj kondiĉoj estas ŝlosila karakterizaĵo.
* Franĝaj teatroprezentoj tendencas esti pli mallongaj ol institucia teatro, kaj ofte havas nur unu akton. Ĉi tio permesas onin fokusigi al la arto kaj liveri mesaĝojn laŭcela kaj efika maniero.
* Male al institucia teatro, marĝena teatro ne estas ligita per la normoj diktitaj de la establado kaj la gusto de la publiko, kaj tial ofte prezentas novigajn tekstojn, precipe tiujn kiuj traktas ekstremajn, netradiciajn, kaj foje abstraktajn temojn. Ĉi tio ebligas multan artan liberecon kaj eksperimentadon, samtempe kuraĝigante artan riskon.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Eksperimenta teatro

## Eksteraj ligiloj

* Monda Frinĝo
# Ĵurio

Pentraĵo "La ĵurio" de John Morgan (1861)
**Ĵurio** estas aro da civitanoj (elektitaj por verdikti en tribunalo pri la kulpeco de akuzito,), kiuj kune juĝas, kvankam ili ne estas fakaj juĝistoj, sed ili apogas sin nur sur la decido de sia konscienco.

La ideo estas pri tio, ke normalaj homoj havas racion kaj pro tio povas decidi, ĉu la kulpigita(j) homo(j) estas vere kulpa(j) aŭ ne. Kvankam grandecon de la puno kutime difinas profesiaj juĝistoj.

La ĵurio verdiktas nur pri la fakto, la juĝistoj decidas pri la leĝa puno.

## Vidu ankaǔ

* Anglosaksa juro
# Teatroscienco

| Teatroscienco
 |
| --- |
| **studfako universitata studfako**  |
| **homa scienco** |
| **Agareo** |
historio de teatrarto

 |
|  |

**Teatroscienco** - ankaŭ etiketebla **teatra scienco, teatraj studoj** kaj **teatrologio** - estas la scienca studo de teatraj fenomenoj de la antikvo ĝis la nuntempo. Aŭtoroj kaj verkoj same kiel eventoj (teatraj prezentadoj) estas kovritaj. Teatraj studoj interkovras, interalie, kun literaturaj kaj amaskomunikilaj studoj, do kun literaturscienco kaj amaskomunikila scienco.

Teatraj studoj povas esti proksimume dividitaj en teatra historio, teatra teorio respektive drama teorio, dramaturgio, estetiko kaj, se necese, praktikaj ekzercoj. Subfako estas teatra pedagogio, kiu okupiĝas pri la instruado de teatraj metodoj, sed ankaŭ pri la uzo de teatro en eduka laboro kaj en socio.

Do, baze temas pri la studo de teatraj prezentaĵoj rilate al ĝiaj literaturaj, fizikaj, psikologiaj, sociologiaj, kaj historiaj kuntekstoj. Ĝi estas interfaka kampo kiu ankaŭ ampleksas la studon de teatra estetiko kaj semiotiko. Aldona evoluo el la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj en la areo estis la etnografia teorio de teatro.

Hodiaŭ, teatraj studoj temas ĉiam pli pri amaskomunikiloj kiel ekzemple filmo, televido, radio kaj la interreto, irante preter la klasika sceneja prezento en teatro - tamen, necesas ne forgesi ke ekzistas la najbara disciplino de amaskomunikila scienco kaj atenti la limon inter ambaŭ fakoj.

## Fontoj

La unua versio de tiu ĉi teksto de januaro 2026 unuavice uzis iujn elementojn de la koncerna germanlingva teksto, kiu en la nuna stato ne estas sufiĉe internacia, kaj la koncerna anglalingva teksto, kiu entute estas tre mallonga. Tial enprenoj de pluaj ideoj el pliaj lingvoversioj de la teksto estus bonvenaj.
# Literaturscienco

**Literaturscienco** estas la scienca okupiĝo pri literaturo. Laŭ vasta kompreno ĝi ampleksas subfakojn kiel literatura historio, literatura kritiko, literaturinterpretado, literaturteorio, literatura temo kaj kritiko de teksto.

Dumpase de la historio ĝi eliĝis

* el la universitata okupiĝo pri (retoriko kaj) poezio,
* el la okupiĝo pri la romano kiel objekto de la beletro kaj,
* laŭnome el la okupiĝo pri la „literaturo“ - ĝis en la 19-a jarcento la kampo de la sciencaj publikadoj.

La literatursciencan tradicion sekvas inter aliaj la teatroscienco kaj la amaskomunikila scienco.

## Eksteraj ligiloj

* E-Learning und Germanistik Arkivigite je 2007-02-05 per la retarkivo Wayback Machine (retpaĝaro de la Universitato Duisburg-Essen kun multaj retaj kursoj, kun i.a. la paĝo „Einladung zur Literaturwissenschaft“ (Prof. Dr. J. Vogt) kaj la retportalo Linse (Linguistik Server Essen).(germanlingve)
* LiGo - Literaturwissenschaftliche Grundbegriffe online Arkivigite je 2016-03-29 per la retarkivo Wayback Machine (Interaktiva memlernaj kursoj pri literatursciencaj fundamentaj ideoj – komuna projekto de germanistoj el diversaj universitatoj, evoluigo kaj teknika realigo ĉe la TU Darmstadt.) (germanlingve)
* Einführung in die französische Literaturwissenschaft (PDF) Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine Skribaĵo, kiu ankaŭ traktas problemojn trans la franca literaturscienco. (germanlingve)
* La t.nn Lauer-Liste – baza scio pri literaturscienco de Gerhard Lauer (germanlingve)
# Amaskomunikila scienco

| Amaskomunikila scienco
 |
| --- |
|  |
| **studfako universitata studfako**  |
| **socia scienco** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | newspaper studies (en)   vd |

 |
|  |

ankaŭ la fotoĵurnalismo estas esplora objekto de la amaskomunikila scienco
**Amaskomunikila scienco** aŭ **mediat-scienco** estas fako de esplora scienco kadre de la vasta tereno de socia scienco, kiu traktas la amaskomunikilojn kaj la publikan komunikadon. La labortereno de amaskomunikila scienco proksimas kaj parte samas al tiu de komunikada scienco. Sed dum la dua fako pli traktas sociologiajn, psikologiajn, sociologiajn aspektojn, aparte la interrilaton inter amaskomunikiloj kaj socio, la amaskomunikila scienco kutime fokusiĝas pli praktikaj demandoj pri la realigo de programo, pri organizado kaj tekniko. Tamen la esploraj enhavoj forte diferencas inter la unuopaj universitatoj.

La amaskomunikila scienco havas sian fundamenton en la lingvo- kaj socioscienca trakto de la prezentaj artoj en literatura, teatra, bildarta kaj muzika scienco, vastasence en kulturaj sciencoj. Objektoj de esplorado aparte estas la presitaj amaskomunikiloj (gazetoj, magazinoj) radio, televido kaj retaj amaskomunikiloj. Multaj amaskomunikilaj sciencistoj kalkulas ankaŭ la kinosciencon al sia fako.

## Vidu ankaŭ

* Komunikada scienco
# Vidaj artoj

| Vidaj artoj
 |
| --- |
|  |
| **artformo arta ĝenro ekonomiaj sektoroj studfako universitata studfako laborkampo**  |
| **arto • artverko** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | skulptarto  vd |

 |
| **Agokampo** | artbildo
 |
|  |

Irana metiartaĵo.**Vidaj artoj** (angle: visual arts, france: arts visuels) estas artoj, kiuj kreas aĵojn ĉefe perceptataj per la okuloj de la spektanto. Artaj formoj kiel pentrado, desegnado, presaĵkreado, skulptaĵo, ceramikaĵo, foto, video, filmproduktado, projektado, metiartaĵo kaj arkitekturo estas konsiderataj vidaj artoj.

Ili ampleksas nociojn pri tre diversaj bildokreadoj, dekoracio de objektoj, aŭ scenaj artoj. (eĉ povante inkludi sportojn kaj cirkajn spektaklojn...)

## Kategorioj

Oni povas krude enfaki ilin laŭ kategorioj, (kvankam iliaj limoj restas malnetaj).

* desegno
	+ pentrarto,
	+ fresko
	+ mozaiko
	+ vitralo
	+ bildrakonto
	+ artfajraĵo
	+ fotografio
		- kinarto.
		- animacio
	+ kaligrafio

* skulptarto
	+ terakoto, ceramiko
	+ lignarto, meblarto
	+ feraĵarto
	+ juvelarto, oraĵarto
	+ origamio

* arkitekturo
	+ ĝardenarto
	+ landarto

* ikebano

* teksaĵarto
	+ brodado
	+ alta modo

* korpa arto
	+ hararanĝo
	+ kosmetiko, ŝminko
	+ tatuo

* teatro
	+ danco, baleto
	+ marionetoj
	+ pantomimo

## Luda arto

Luda arto aŭ aga arto (angle: *performance art*) estas artformo en kiu ekzistas neniu konkreta objekto, sed prefere kombinas serion de okazaĵoj fare de la artisto antaŭ spektantaro, eventuale inkluzive de muziko, deklamado, aŭdvidaj prezentoj, aŭ aliaj elementoj. *Performance art* ofte esploras sociajn, politikajn kaj kulturajn temojn per la uzo de lingvo.

## Vidu ankaŭ

* Plastiko (arto)
* Dekoraj artoj
* Islama arto
* Bizanca arto
* Ĉina arto
* Antaŭkolumba arto
* Optika arto
* Vidarta edukado
* Koncepta arto
* Monumenta arto
* Tekst-arto
# Recenzo

**Recenzo** (el la latina *recensio*) estas kritika skriba raporteto pri iu aĵo, verko aŭ limigita temo.

Hodiaŭ troveblas recenzoj pri kulturaj eventoj aŭ sciencaj kreaĵoj, libroj, filmoj, artaĵoj, koncertoj kaj eĉ komputilaj ludoj kaj programoj.

Recenzoj estas publikigitaj kutime en ĵurnaloj, gazetoj, radio- kaj televidelsendoj kaj en la interreto. Specifaj recenzoj ofte troviĝas en fakaj gazetoj.

## Diraĵoj pri la fako

La historia evoluo de la recenzo reprezentiĝas per la gvidprincipoj de la tri ĉefaj recenzologoj.

H. Aspremont (16-a jarcento): „La recenzo estas superflua kaj malutila akcesoraĵo de l' literaturo, ĝia parazito.“

Hippolyte Adolphe Taine (1828-1893): „Recenzi estas nepre necese. La tasko de l' konstrua kritiko estas klarigi la jam ekzistantan literaturon, evoluigi la verkistojn kaj tiel plibonige efiki je l' estiĝantaj verkoj.“

Oscar Wilde (1854-1900): „Kritiko estas arto potencumita, ĉar dum la materialo de l'arto estas la naturo, tiu de l' kritiko estas la arto mem.“

## Literaturo

* Edmund Schalkowski: *Rezension und Kritik*. UVK-Verlagsgesellschaft, Konstanz 2005. ISBN 3-89669-341-7 *(recenzo kaj kritiko)*

## Vidu ankaŭ

Kritikismo

## Eksteraj ligiloj

* Recenzoj pri filmoj esperante
* Recenzoj pri libroj esperante
# Teatroreĝisoro

Teatroreĝisoro havigante instrukciojn.
**Teatroreĝisoro** aŭ *sceneja reĝisoro* estas la respondeculo, en la medio de la surscenejaj artoj (partikulare, la teatro kaj la opero)​, superrigardi kaj reĝisori la surscenejigon de teatraĵo, unuigante kriteriojn kaj kondutojn de la diversaj klopodoj kaj aspektoj de la produktorado, kiel estas dekoracio, vestaĵaro, specialaj efektoj, lumigado, movado de aktoroj kaj foje eĉ koreografioj, kiam tiuj ne havas apartan koreografon kiu zorgas prie.​

La funkcio de la reĝisoro estas sekurigi la kvaliton kaj realigon de la teatra produkto. La reĝisoro laboras kun ludantoj kiuj povas esti aktoroj, kantistoj aŭ dancistoj kaj kun la cetero de la arta teamo, kunordigante esploradon, kurtenadon, vestodesegnadon, rekvizitojn, lumdezajnon, aktoradon, scenografion, helporeĝisoradon, sondezajnon ktp., por la produktorado. La reĝisoro foje povas labori kunlabore kun la dramaturgo dum oni progresas en la procezo de ludprovo. En la nuntempa teatro, la reĝisoro kutime estas kiu havas la ĝeneralan superrigardon al la spektaklo, kaj faras la decidojn pri la artaj kaj ludaj konceptoj de la teksto.

La reĝisoro, kiel estra koncepto, estas io relative noviga en la historio de teatro, kaj la unuaj okazoj datas el la fino de la 19-a jarcento, pli populare komence de la 20-a jarcento. Antaŭ tio, estis aktoroj aŭ dramaturgoj kiuj estis responsaj pri la prezentado de la teatraĵo kaj kiuj kunordigis la klopodojn.

Dum la produktado de la ludo, la helporeĝisoro zorgas por certigi la akuratan disponeblon de aktoroj kaj necesaĵoj kaj la ĝustajn ekagadon kaj ritmon. Post la finkompletigo de la produktado kaj la premiero, tre ofte la ĉefa reĝisoro ne necese akompanas la trupon kaj la helporeĝisoro ekprenas ties taskojn sekvante ties havigitajn indikojn por la cetero de la prezentado de la ludo en aliaj teatroj kaj laŭ turneo.

## Famaj teatroreĝisoroj

* Bertolt Brecht
* Peter Brook
* Miĥail Ĉeĥov
* Vsevolod Mejerhold
* Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko
* Max Reinhardt
* Konstantin Stanislavski
* Orson Welles
* Franco Zeffirelli

## Notoj