Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Klasika Grekio

| Klasika Grekio
 |
| --- |
| **historia epoko materia kulturo**  |
| Komenco
 | -490 vd |
| Fino
 | -323 vd |
| Antaŭe
 | Arkaika Epoko vd |
| Poste
 | Helenisma Grekio vd |
| Geografia situo
 | 38° 30′ 0″ N, 23° 0′ 0″ O (mapo)38.523 |
|

|  |
| --- |
| Klasika Grekio (Grekio)DEC |

 |
|
Klasika Grekio
 |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | Greek early classical period (en)  Greek late classical period (en)  klasika helena skulptarto  vd |

 |
|  |

La Partenono, en Ateno, nome templo al Atena
**Klasika Grekio** estis 200jara periodo de la greka kulturo daŭra el la 5a tra la 4a jarcento a.K. Tiu klasika periodo atestis la aneksigon de multe el la teritorioj de la moderna Grekio fare de la Persa Imperio, kaj ties sekvan sendependecon, kaj ĝi ankaŭ havis fortan influon sur la Romia Imperio kaj ege influis sur la fondoj de la okcidenta civilizo. Multo de moderna okcidenta politiko, arta pensaro, kiel ekzemple arkitekturo, scienca pensaro, literaturo, kaj filozofio venas de tiu periodo de la greka historio. En la kunteksto de la arto, arkitekturo, kaj kulturo de Antikva Grekio, la **klasika epoko**, foje nomita la **helena periodo**, korespondas al la plej multo el la 5-a kaj 4-a jarcentoj a.K. (la plej oftaj datoj estantaj la falo de la lasta atena tirano en 510 a.K. al la morto de Aleksandro la Granda en 323 a.K.). La klasika epoko en tiu signifo sekvas post la Arkaika Epoko kaj estis en victurno sukcedita de la helenisma civilizo.

## Vidu ankaŭ

* Klasika literaturo
* Helena mitologio
* Grek-romia antikvo
* Greka filozofio
* Antikva Grekio
* Historio de Grekio
* Poliso (urboŝtato)
* Atena demokratio

## Notoj
# Festivalo

| Festivalo
 |
| --- |
|  |
| **formo de evento**  |
| **perioda evento • public event** |
|  |

Muzikfestivalo en Nickeldforf, Aŭstrio (2010)
**Festivalo** estas perioda, ordinare ĉiujara manifestado, kun festa karaktero kaj dediĉita al arto kaj ceteraj distraĵoj. La festivaloj povas esti tre diversaj, ili povas temi pri kino, muziko, fabelrakonto, komikso, literaturo, teatro, ludo, videoludo, danco sed ankaŭ pli malofte pri politiko, scienco aŭ eĉ biero, ktp...

La festivaloj povas okazi interne kiel ekstere sed ofte okazas ekstere kiam ili allogas multe da homoj. Festivalo estas kutime plurtaga kun multaj kulturaj programeroj.

## Festivalo laŭ la formulo de *Libera Loko*

Festivalo laŭ la formulo de *Libera Loko* (**open space festival** en la angla) signifas ke la gepartoprenantoj havas liberan spacon por kunkontribui al la programo, kutime ekster la komunaj aktivecoj por la tuta ĉeestantaro. Konkrete ĉiu ajn rajtas aldoni al la aktivecokalendaro aktivecojn kiujn li volas/povas prezenti al aliaj kunfestivalanoj. Pluraj aktivecoj povas okazi samtempe kaj ĉiu ajn decidas libere al kiuj aktivecoj partopreni.

## Esperanto-festivaloj

Festivaloj de Esperantokulturo estas interalie Monda Festivalo de Esperanto (MondaFest'), Kultura Esperanto-Festivalo, Kultura Arta Festivalo de Esperanto, Artaj Konfrontoj en Esperanto kaj grandparte ankaŭ la tradiciaj kongresoj Universala Kongreso de Esperanto kaj Internacia Junulara Kongreso. La menciitaj festivaloj realiĝis kelkfoje, iuj ĉiujare. Festivalo Arta Lumo estas festivalo de Esperanta arto somere 2007. Esperantistoj ankaŭ elpensis kaj realigis diverslande (Francio, Belgio, Rusio...) la formulon de lingvaj festivaloj kiuj estas paradoj de lingva diverseco, kie plej diversaj lingvoj estas prezentataj en formo de enkondukaj lecionoj, sendepende de la kvanto de parolantoj.

## Diversaj festivaloj

* Lingvaj festivaloj
* Infanaj festivaloj
* Muzikaj festivaloj
* Religiaj Festivaloj
* Filmaj festivaloj

## Ekzemploj

* Makahiki en Havajo
* Onam en Keralo

## Referencoj
# Komedio

| Komedio
 |
| --- |
|  |
| **literatura ĝenro laborkampo**  |
| **artverko • humuraĵo** |
|  |

**Komedio** estas la uzo de humuro en spektakla belarto. Ĝi ankaŭ signifas spektaĵon, kiu forte utilizas humuron. La termino originale devenas de la teatro, kie ĝi simple aludas al teatraĵo kun amuziga agado kaj (plejparte) feliĉa fino, kontraste al tragedio. Humuro estas esenca elemento de komedioj.

La greka komedio aŭ helena komedio estas literatura ĝenro de scenejaj verkoj kun plejparte komikaj efikoj kaj kutime feliĉa fino. Greka komedio kaj greka tragedio establas la longan tradicion de komedio kaj tragedio en Eŭropo, la plej gravaj ĝenroj de eŭropa dramo. En komedio ofte okazas konflikto, kiu malmaskas supozeblajn valorojn aŭ elmontras homajn malfortojn kaj kies solvo kaŭzas ridon. Estas malfacile klare difini komedion. Eĉ la komikeco havas nur limigitan validecon kiel ĉeftrajto, ĉar komedio ankaŭ inkludas kombinaĵojn kun seriozaj aŭ absurdaj ĝenroj kiel ekzemple tragikomedio aŭ la grotesko.

## Komediaj filmoj

* *Pennies from Heaven* (1936)
* *Monsieur Verdoux* (1947)
* *Love Happy* (1949)
* *An American in Paris* (1951)
* *Monkey Business* (1952)
* *Singin' in the Rain* (1952)
* *How to Marry a Millionaire* (1953)
* *The Seven Year Itch* (1955)
* *Bus Stop* (1956)
* *Some Like It Hot* (1959)
* *The Apartment* (1960)
* *My Fair Lady* (1964)
* *American Graffiti* (1973)
* *Annie Hall* (1977)
* *Forrest Gump* (1994)
* *Shanghai Knights* (2003)

## Vidu ankaŭ

* Komedia filmo
* Rido
* Ŝerco

## Eksteraj ligiloj

* Artikoloj pri komedioj esperante
# Masko

**Masko** estas ŝirmilo por vizaĝo, uzata por kaŝi sian identecon (per nerekonebleco de la vizaĝo) aŭ por ŝirmi vizaĝon de damaĝo. Maskoj estas uzataj en karnavaloj, teatroj, ankaŭ dum religiaj ritoj en kelkaj kulturoj.

Laŭ Francisko Azorín **masko** estas *Artefarita vizaĝo kun pli malpli karikaturaj trajtoj. Oni uzas ĝin diverscele; ĉar la antikvaj aktoroj uzis ĝin ĉe teatraj sceno, ĝi estas alegorio de la teatra arto.* Li indikas etimologion el la araba *maskara* (maskulo, bufono). Kaj li aldonas la terminon *maski*, por kaŝi per masko.

Pri la koncepto de "masko" en psikologio vd. Masko (psikologio).

## Leĝa statuso

Teatraj romiaj maskoj en muzeo de Merido.
Bagolino ĉapelo kaj masko de dancistoj
En iuj landoj kovrado de vizaĝo en publikaj lokoj estas malpermesita.

En oktobro 2019 la ĉefadministrantino de Hongkongo, Carrie Lam anoncis malpermeson kontraŭ maskoj, aplikota al homoj ĉeestontaj "kontraŭleĝajn" kunvenojn, kiuj uzas perforton, kaj ĝi ekskluzivas tiujn kiuj maskas sin pro "legitima bezono". Tio okazis kadre de politikaj protestoj en la urbo.

## Rilataj temoj

* Gasmasko
* Maskobalo
* Plonĝmasko
* Kirurgia masko
* Buŝnazmasko

## Bildaro

* Kolekto de maskoj
* Maskoj en Gvatemala Merkato.
* Tradicia Azia masko el ligno.
* Masko por japana teatro Noo.
* Masko de Agamenono Mikeno, 16-a jarcento a.K.
* Masko de venezia stilo.
* Ritaj afrikaj maskoj
* Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
* Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
* Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
* Antaŭkolumbaj maskoj.

## Notoj

## Eksteraj ligiloj

*
*
*
*  Arkivigite je 2006-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2018-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
# Fekundeco

Monda mapo de la homfekundeca kvoto je ŝtatoj aŭ regionoj, 2020
**Fekundeco** estas la kapablo de organismoj krei posteulojn. La vorto same validas por plantoj kaj fungoj kiel por bestoj inter ili homoj. La fekundeco estas koncepto tre profunde enradikiĝinta en la kultura historio de la homaro. En du dimensioj ĝi rilatas al la pluvivo de la homaro:

* Unuflanke post la komenco de agrikulturo antaŭ pli ol 10.000 jaroj, la fekundeco de la kampoj kaj de la espereble kreskaj nutraj plantoj, samkiel la fekundeco de la dombestoj estis esence grava por la homoj.

* Aliflanke la homa fekundeco, do la kapablo kaj de viroj kaj de virinoj generi idojn, ĉiam estis esenca homa zorgo. En ĉiuj kulturoj troveblas fekundigaj ritoj kaj simboloj pri fekundeco, kaj en la karakterizigoj de multaj dioj ilia fekundeco estas grava trajto.

Laŭ Kartaganoj, Tanit – de iuj asociita al Dido - estis diino de la fekundeco.

## Malfekundeco

**Malfekundeco** (aŭ neologisme "sterileco") estas la kontraŭaĵo de fekundeco.

## Interviki-Ligo

* troa populacio - Overpopulation, Übervölkerung

## Vidu ankaŭ

* Fekundiĝo
* Fekundindico
* Grundofekundeco
* Naskindico
* Reproduktado
* Vivciklo (biologio)
# Satirusa dramo

Aktoro kiel pappo-sileno, Antikensammlung Berlino
**Satirusa dramo** estas ĝenro de teatro nome de la atika dramo, kies enkonduko laŭtradicie ŝuldiĝas al Pratinas (ĉ. la jaro 500). La nomo estas pro la el satirusoj konsistanta ĥoro.

## Priskribo

Ĝi estu gajiga postludo por trilogio de tragedioj, kaj tiel formante tetralogion. Lingvo kaj enhavo pli malfrue havas iel tragikan koloron; la intrigo estis ofte en soleciga arbaro kie svarmas la satirusoj. La mitologion de la tragedio primokatas parodie.

Iam la personoj portis kaprajn kostumojn kaj estis ankaŭ similaj al ĉevaloj aŭ al pappo-silenoj. La korusa danco nomiĝis "sikinnis", rapida kaj gaja, tute kontraŭa al la tragedia dancado. Konekso inter tragedioj kaj satirusaj dramoj tamen ankoraŭ ne en ĉia detalo klaras.

Konserviĝis nur unusola »Kyklops« de Eŭripido (premiero novtempa en 1882 en la Burgteatrejo de Vieno).

## Literaturo

* Wieseler, *Das Satyrspiel* , Göttingen 1848)
* Fritzsche, *De scriptoribus satyricis*, Leipzig 1866
* Dieterich, *Pulcinella*, Leipzig 1897

## Fonto

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 628, kio legeblas tie ĉi interrete.
n
# Baroka teatro

Teatrokorto de Almagro, ununura konservita en Hispanio tia kia ĝi estis en la 17a jarcento.
La Baroka teatro estis flora periodo de la teatro kiel literatura subĝenro kaj kiel populara spektaklo de la epoko, kiu etendis el Italio al la cetero de Eŭropo ĉefe en la 17a jarcento. Dum la Baroko fakte oni formis la naciajn teatrojn en Eŭropo; nome la *Commedia dell'Arte* en Italio; tiu de la *Siglo de Oro* en Hispanio, kie elstaris aŭtoroj kiel Lope de Vega, Tirso de Molina kaj Calderón de la Barca; Shakespeare kaj la Elizabeta teatro aŭ la *Restoration comedy* en Anglio; la Comédie-Française, Corneille, Molière kaj Racine en Francio. Okazis spektakla disvolvigo de la teknikoj kaj arto de *scenejarto*, kun inkludo ĉefe de muziko, pentrarto kaj inĝenierado kiel elementoj de la teatra spektaklo kiuj kondukis al plifirmigo de la opero, la baleto kaj la zarzuelo. La teatraj ĝenroj atingis normigon definitive kaj la evoluo de la antikvaj teatrokorto ĝis la modernaj teatrejoj *je la itala* (tio estas, kun tegmento, lampoj kaj granda fronta sidlokaro) helpis la aperon de la nuntempaj teatroj.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Teatrokorto de Almagro
# Teatrokorto

Teatrokorto de Almagro, ununura konservita en Hispanio tia kia ĝi estis en la 17a jarcento.
En Hispanio, **Teatrokorto** aŭ **Kortoteatro** estas konstanta teatrejo starigita en interna korto de nenobelaj domoj, ĉu komunumaj ĉu gastejaj. Tiuj teatraj lokoj aperis komence de la 16a jarcento kiel evoluo de la ĝistiamaj provizoraj surstrataj aŭ enkortaj teatrejoj kaj akompanis la enorman disvolviogon de la teatro de la Hispana ora epoko. Unu el la plej gravaj el Hispanio estas la Teatrokorto de Almagro, en la regiono de Kastilio-Manĉo.

Dum tiu periodo, la teatro ludis eksterordinaran gravan rolon en Hispanio, kun aŭtoroj ĉefaj kiaj Lope de Vega, Juan Pérez de Montalbán, Tirso de Molina kaj Pedro Calderón de la Barca.

La dispono de la teatrokorto estis scenejo fone kaj korto centre por viroj, tute malantaŭ la scenejo en supra etaĝo sidlokaro por virinoj kaj ambaŭflanke plej prestiĝaj dislokoj por nobelaro. Tiu dispono similas al tiu de la elizabeta teatro en Anglio.

## Ekzemploj

* Baroka teatro
* Teatro de la Princo

## Bibliografio

* Miguel Ángel Hervás Herrera, Manuel Retuerce Velasco, Mª Concepción Sánchez de León Álvarez (2005). El Patio de Comedias de Nuestra Señora de la Concepción o Patio de Comedias de Torralba de Calatrava: un antiguo espacio escénico en el siglo XXI. Ayuntamiento de Torralba de Calatrava. ISBN 84-931051-6-3.

## Eksteraj ligiloj

* Teatrokorto de Almagro, konstruita en 1629
* Teatrokorto de Alcalá de Henares, konstruita en 1601
* El Corral del Príncipe, bildoj de J. M. Ruano de la Haza
# Menandro

| **Menandro** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Μένανδρος**  |
| **Naskiĝo** | 342 a. K. en Kephisia
 |
| **Morto** | 291 a. K. en Freattyda
 |
| **Mortis per** | drono  vd |
| **Tombo** | Tomb of Menander, Athens (en)    vd |
| **Lingvoj** | antikva greka vd |
| **Ŝtataneco** | Antikva Ateno   vd |
| **Alma mater** | Peripatetisma skolo   vd |
| Familio
 |
| **Patro** | Diopeithes (en)   vd |
| **Patrino** | Hegesistrata (en)   vd |
| **Amkunulo** | Glycera (en)    vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | komediverkisto  poeto  verkisto   vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | La Mizantropo ❦ Aspis ❦ Encheiridion ❦ Epitrepontes ❦ Misoumenos ❦ Perikeiromene ❦ Samia ❦ Sikyonioi vd |
|

|   Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * Lenaia (en)

vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Menandro de Ateno** (Greke: *Menandros*) (342-291 a.Kr.) estas la plej konata reprezentanto de la Nova Komedio en la Helena teatro. Li devenis el influa familio en Ateno, kaj mem estis influita de pluraj filozofoj, interalie de Epikuro.

Menandro verkis pli ol 100 komediojn. Male ol la kolegoj, li ne plu uzis mitologiajn temojn: li eĥas la personan vivon en liatempa Ateno - en ĉiuj ties aspektoj.

Dumvive li ne estis tiel sukcesa: nur ok premiojn li gajnis. Postmorte, tamen, li fariĝis fama.
La ĉefa temo de liaj komedioj estas amo kaj kio sekvas el ĝi: delogado, postlasado de nedezirata bebo, intermiksiĝoj de identecoj ktp.

La Latinaj komedi-verkistoj Plaŭto kaj Terencio ofte uzis liajn verkojn por prilabori ilin. Tiel, tra ili, Menandro influis la tutan Eŭropan teatron.
# Delarto

Kolombino kaj Arlekeno en moderna teatro.**Delarto** (itale *commedia dell’arte*, t.e. «teatro de profesiaj aktoroj») estas speco de improvizema teatro de baroka Italio. Sian pinton ĝi atingis inter la jaroj 1570 kaj 1650. De la 18a jc ĝia influo iom post iom malfortiĝas, kvankam multajn delartajn komediojn oni prezentas ankaŭ nuntempe. Delartaj trupoj forte influis aktorojn kaj dramverkistojn en ĉiuj eŭropaj landoj, kiujn ili atingis; interalie, ili rimarkeble influis la francan teatron per Moliero.

Reapero de la samaj drampersonoj en ĉiuj teatraĵoj kondukis al estiĝo de certaj teatraj tipoj, kun karaktera aspekto kaj konduto, nomataj *maskoj* (kaj en maskoj ofte aktorantaj).

Delarto evoluis paralele kaj konkure kun la elita dramarto humanisma, kiun oni nomis *klera* (itale *«erudita»*); apartaĵo de delarto estis improvizado. La aktoroj havis nur skizan scenaron, kaj farĉis ĝin per aktualaĵoj kaj gagoj (kiujn itale oni nomis *lazzi*). Nova apartaĵo estis apero de virinoj sur la sceno.

La ĉefaj maskoj estis du mastroj: Pantaleono kaj Doktoro (*Pantalone* kaj *Dottore*); du servistoj: Arlekeno kaj Brigelo (*Brighella*); ĉambristino Kolombino; Pulĉinelo kaj Kapitano. Aldoniĝis ankaŭ Pieroto.

## Vidu ankaŭ

* Baroka teatro

## Fontoj

* Callery, Dymphna. Through the Body: A Practical Guide to Physical Theatre. London: Nickalis Hernt Books (2001). ISBN 1-85459-630-6
* Castagno, Paul C. The Early Commedia dell'Arte (1550–1621): The Mannerist Context. Bern, New York: Peter Lang Publishing (1994).
* Cecchini, Pier Maria (1628) Frutti delle moderne comedie et avvisi a chi le recita, Padua: Guareschi
* Green, Martin and John Swan. The Triumph of Pierrot: The Commedia dell'Arte and the Modern Imagination. University Park, PA: Pennsylvania State University (1993). ISBN 0-271-00928-4
* Katritzky, M.A.The Art of Commedia: A Study in the Commedia dell'Arte 1560–1620 with Special Reference to the Visual Records. New York: Editions Rodopi (2006). ISBN 90-420-1798-8
* Palleschi, Marino. The Commedia dell'Arte: Its Origins, Development & Influence on the Ballet. Auguste Vestris (2005)
* Perrucci, Andrea (1699) Dell'arte rappresentativa premeditata, ed all'improviso
* Rudlin,John. Commedia dell'Arte: An Actor's Handbook. Ebook Corporation.
* Rudlin, John, and Oliver Crick. Commedia dell'arte: A Handbook for Troupes. London: Routledge (2001). ISBN 041-520-408-9
* Scala, Flaminio (1611) *Il Teatro Delle Favole Rappresentative*, F.Mariotti (1976).
* Taviani, Ferdinando kaj Marotti, Ferruccio, kaj Romei, Giovanna. La Commedia dell'arte e la societa barocca M. Bulzoni, Roma : 1969
* Taviani, Ferdinando and M. Schino (1982) Il segreto della commedia dell'arte.
* Tessari, R. (1969) La commedia dell'arte nel seicento
* Tessari, R. (1981) Commedia dell'arte: la maschera e l'ombra
# Melodramo

La pentraĵo *Melodramo*, de Honoré Daumier (1856-1860), reprezentantan tipan scenon en pariza teatro, nun en la *Nova Pinakoteko* de Munĥeno, Germanio.
En **melodramo** (de la greka *melos*, 'kanto, muziko', kaj *dramo*, 'ago'; do 'muzikdramo' aŭ 'muzika teatraĵo'); al la teksto de aktoro aliĝas muzika kolorigo fone - ĉefe, se temas pri tragediaj aŭ duontragediaj momentoj. Tiuspecaj dramoj de la turno de la 18-a al la 19-a jarcento ĝenerale prilaboras emociajn historiojn, kaj poste oni donis tiun nomon ankaŭ al tiuj jam senmuzikaj dramoj, kiujn oni prezentis en patosa stilo kaj poste ankaŭ al kino kaj al serioj de televido.

Kutime tiu ĝenro asocias al populara gusto, ne tre edukita en arto. En ĝi devas esti aŭ estas tre ofte kaj bonuloj kaj malbonuloj, do simplaj roloj.
# Jakŝagana

Jakŝagana rolulo kun sia krono.
**Jakŝagana** [jakŝagaana; kannade: ಯಕ್ಷಗಾನ] estas tradicia teatra formo, kiu estas kombino de danco, muziko, dialogo, kaj kostumo. Ĝi estas indiĝena artformo de la gubernio Karnataka en suda Barato. Jakŝagana laŭvorte signifas ‘la kanton (*gaana*) de naturaj spiritoj (*jakŝa*)’. La nomo Jakŝagana estas uzita jam de 200 jaroj. La artformo estas ankaŭ konata per jenaj aliaj nomoj – *kelike, aata, bajalaata*, kaj *dasavataara*. Ĝi evoluiĝis el la muziko kaj teatro dum la periodo de movado Bhakti. Jakŝagana estas aparta ĝenro de muziko. Ĝi evoluiĝis sendepende de la du ĉefaj tradicioj de la klasika muziko en Barato – la karnatika kaj la hindustana tradicioj. Ĉiu aro de Jakŝagana-artistoj konsistas el: (i) *Himmela* (la muzikistoj) kaj (ii) *Mummele* (la grupo kiu dancas kaj deklamas la dialogojn). La temoj de la teatraĵoj estas plejparte el la hindua mitologio.

## Muzikiloj

* *Maddale* kaj *ĉande* — frapinstrumento por la ritma akompano
* *Taala* — la etaj sonoriloj faritaj el kvinmetala alojo

## Kostumoj kaj ornamaĵoj

La kostumoj estas plene de riĉaj koloroj. La koloroj dependas de la roluloj kaj ankaŭ la formo de Jakŝagana. La kostumoj estas faritaj el ligno, speguletoj kaj kolorŝtonoj. Tipa jakŝagana kostumo konsistas el granda krono aŭ turbano (*kirita* aŭ *pagade*), *kavaĉa* kiu kovras la bruston, *buĝa kiirti* kiuj ornamas la ŝultrojn, kaj *daabu* — rimeno. La speguletoj reflektas la lumon kaj pli kolorigas la tutan kostumon. La ĉemizo nomiĝas *aramante* kaj la pantalono estas farita el tuko kun unika kombino de ruĝa, flava kaj oranĝa kvadratoj. La aktoroj bezonas preskaŭ tri aŭ kvar horojn por ŝminki siajn vizaĝojn. Tradicie, en Jakŝagana, viroj mem faris inajn rolojn. Sekve, ero de Jakŝagana estas la *strii veŝa* (virina formo), en kiu viro vestas sin per sario kaj multaj inaj ornamaĵoj.

* Artisto ŝminkas sin.
* Jakŝagana rolulo en ina vestaĵo.
* Artistaro.
# Eksperimenta teatro

| Eksperimenta teatro
 |
| --- |
| **teatra ĝenro**  |
| **eksperimenta arto • teatrarto** |
|  |

Robin Bittman en produktaĵo de Corner Theatre ETC en 1981 de la verko de Tom Eyen nome *The White Whore and the Bit Player,* reĝisorita de Brad Mays.
**Eksperimenta teatro** estas ĝenerala termino por diversaj movadoj en la historio de okcidenta teatro, kiu en la 20-a jarcento oponis kontraŭ al la tiam regantaj konvencioj pri verkado kaj produktado de scenejaj dramoj. Ĝi ankaŭ starigis sin kontraŭ la teatra skolo de *Naturismo*.

La termino 'Eksperimenta Teatro' estas uzata pli-malpli interŝanĝeble kun la titolo Avangarda teatro.

Unu aparta, tempe limigita fazo de eksperimenta teatro en la 20-a jarcento estas karakterizita kiel "Absurda Teatro" ("Teatro de la Absurdoj"), sed nur kelkaj dramistoj estas konsiderataj tiel esti nomataj: aparte menciindas Samuel Beckett, Václav Havel, Eugène Ionesco, Alfred Jarry, Sławomir Mrożek, Harold Pinter, Tadeusz Różewicz kaj Jean Tardieu.

## Vidu ankaŭ

* Stratoteatro

## Literaturo

* Hildegard Seipel: *Untersuchungen zum experimentellen Theater von Beckett und Ionesco* (germane: "Esploroj pri la Eksperimenta Teatro de Beckett kaj Ionesco", Bonn 1962.
# Stratoteatro

Strata bufospektaklo en Japanio ridindiganta mafiulojn.
*Globe*, subĉiela spektaklo de la nederlanda grupo "Close Act Theatre".
**Stratoteatro** aŭ **strata teatro** estas terminoj,​ uzeblaj por nomi ajnan tipon de surscenejigo, dramigo aŭ ludado, kun arta aŭ spektakla celo, farata sur urbaj scenejoj, kun ioma grado de improvizado, subĉiele kaj senpage. En la laŭtemaj vortaroj tiu teatro-tipo estas difinita kiel teatrostilo prezentata "en lokoj ekster la tradiciaj teatraj konstruaĵoj". Tiu teatrotipo intencas plej ofte du precizajn celojn: nome alproksimigo de la teatra spektaklo al publiko, kiu partikulare ne tiom venas al la tradiciaj teatraj instalaĵoj, kaj duarange ebligo de iu tipo de interagado inter la aktoroj kaj la publiko.

Kelkaj tekstoj kaj fakuloj identigas la stratoteatron kun la *surstrata teatro*, kiu ne estas propre teatra stilo sed referenco al sceneja spaco, tiuokaze foje kunhavanta la du menciitajn celojn.​ Por ekzemplo, la ludado de la *Tenorio Mendocino* en Guadalajara estas montro de romantisma teatro per ludado de la teatraĵo Don Juan Tenorio de José Zorrilla sur la stratoj de tiu urbo; tiuokaze temas pri tradicia teatraĵo kaj ne de eksperimenta aŭ moderna teatrotipo. Simila okazo estas la ĉiujara ludado de El alcalde de Zalamea subĉiele en samnoma urbeto de Ekstremaduro: tiuokaze denove temas pri klasika teatraĵo, sed eksperimente en la senco, ke la aktoroj estas ĉiuj neprofeisaj kaj lokanoj mem. Okazo intermeza inter ambaŭ konceptoj (*surstrata* kaj *strata*), estas tiu de la franca pupkompanio Royal de Luxe. Siaflanke, la usona *Living Theater* estis konsiderita unu de la inspirantoj de la moderna koncepto de la atratoteatro pro ties ideologia valoro, sur kies sekvo estis disvolvigita granda parto de la sendependa kaj la eksperimenta teatroj.​

Pura interagado kun "nekutima" publiko okazas en jam tradicietaj kaj organizitaj festivaloj, kiel en Tárrega kaj Villanueva de la Serena (Hispanio), Avignon (Francio) ktp. Siaflanke la *surstrata teatro* aŭ foje pli bone dirite la *subĉiela teatro* foje profitas interesajn urbajn areojn por prezenti normale noktajn, somertempajn festivalojn kiel en Mérida kaj Cáceres (Ekstremaduro). En tiaj okazoj la publiko pagas enirbiletojn kaj plej ofte la teatraĵoj estas tradicie prezentataj.

## Notoj
# Satiruso

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun satiro.
 |

| Satiruso
 |
| --- |
|  |
| **mita homforma raso**  |
| **mita homa-besta hibrido • rolulo de helena mitologio** |
| Informoj
 |
| Eble sama
 | faŭno
 |
| Sekso
 | vira
 |
|  |

**Satiruso** (en la antikva greka: σάτυρος, *sáturos*, en la latina: *satyrus*) estas estaĵo kun homa korpo kaj ĉevalaj oreloj el la helena mitologio. Ĝi enkorpigas la vivan forton de la naturo.

*sinapoganta satiruso* de Praksitelo, roma kopio konservita en la Kapitola Muzeo en Romojuna satiruso ludanta la fluton (muzeo Luvro, Parizo)
# Spektaklo

**Spektaklo** estas publika aŭ privata prezentaĵo, ekz. en teatro, kinejo, cirko, varieteo aŭ metafore ĉia vidaĵo, kiu altiras atenton kaj intereson.

Por vidi la publike aranĝatajn spektaklojn, kiuj okazas en specialaj **spektaklejoj**, oni aĉetas biletojn, sur kiuj estas kutime indikita preciza sidloko.

**Spektakloriĉaj** programoj enhavas multajn spektindaĵojn, kiuj kapablas teni la atenton de la spektantoj de la komenco ĝis la fino de la spektaklo.

**Solspektaklo** estas prezentata de unu sola kantisto, rakontisto, amuzisto, aktoro, muzikisto k.s.

Spektaklo povas okazi ankaŭ senintence, ekzemple ĉe karambolo de aŭtomobiloj surstrate aŭ ĉe interbatiĝo de kolerantaj homoj. Male belan spektaklon povas doni grupo de belaj knabinoj aŭ bone ludata futbalo.

## Vidu ankaŭ

* Amuzekonomio
* Distrindustrio
* Baleto
* Cirko
* Ĥoro
* Kabaredo
* Koncerto
* Opero
* Scenejo
* Stadiono

## Piednotoj