# Solidareco (Pollando)

| Solidareco
 |
| --- |
|  |
|  |
| **laborista sindikato organizaĵo**  |
| Komenco
 | septembro 1980 vd |
| Antaŭe
 | Asocio de Sindikatoj vd |
| Geografia situo
 | 54° 21′ 30″ N, 18° 38′ 51″ O (mapo)54.358205718.6475345 |
| Lando*j* | Pollando vd |
| Sidejo
 | Gdansko / Dancigo
 |
|

|  |
| --- |
| Solidareco (Pollando) (Pollando)DEC |

 |
|
Solidareco (Pollando)
 |
| **Fondinto*j | Lech Wałęsa vd |
| Estro
 | Piotr Duda (ekde 21-a de oktobro 2010)
 |
| Retejo
 | Oficiala retejo
 |
|  |

**Solidarność** (pole *Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”* (Sendependa Aŭtonomeca Sindikato "Solidareco"), mallongigita *Solidareco*) estas la pola asocio fondita 31-an de aŭgusto 1980 kiu per strikoj kaj sensangaj protestoj venkis super la komunismo kaj diktaturo en Pollando.

La flago de Solidareco
Memortabulo
Post sangaj ribeloj de Poznano en 1956, Varsovio en 1968, Gdansko en 1970 kaj Radom en 1976 oni komencis multe protesti kontraŭ diktaturo, cenzuro kaj mallibereco. Jam en la Ribelo de Poznań en 1956 la protesto de laboristoj ŝanĝiĝis en la ribelo pri nacia sendependeco. La nova asocio opozicia **Solidarność** estis kreita en Gdańsk danke al Anna Walentynowicz kaj Lech Wałęsa. En la jaro 1980 tiuj protestantoj formigis siajn 21 kondiĉoj al la komunista diktaturo de Wojciech Jaruzelski. La intelekta kaj artista klaso kiun konsistis la Solidareco kreis la **Komitaton por Defendo de Laboristoj** (KOR). Pro tre granda ekfortiĝo de strikoj en Pollando la komunista registaro konsentis subskribi 21 kondiĉojn. La Strikoj de Lublin (pole: Strajki lubelskie 1980 (Lublinaj strikoj 1980), Lubelski Lipiec (Lublina Julio), Świdnicki Lipiec (Julio de Świdnik)) estis la unuaj strikoj en Lublin kaj Świdnik komencigantaj la eraon de *Solidareco*.

En 1981 jaro strikoj kontraŭ komunismo tiel ekfortiĝis ke en decembro Wojciech Jaruzelski enkondukis militjuron en Pollando. Post la persekutado kaj batalado de komunista registaro kun protestuloj la nacio ne ĉesis striki. Multaj homoj estis murditaj de la komunistoj, ekzemple la martiro de pola kontraŭ-komunisma movado- pastro Jerzy Popiełuszko. Danke al pola ribelistoj de Solidareco komencis striki ankaŭ aliaj nacioj de la Varsovia Kontrakto. Post senesperaj bataloj baldaŭ en Sovetunio registaro komunista kun diktaturo de Miĥail Gorbaĉov komencis organizi la perestrojkon de 1985 jaro. Inspirante de la pola Ronda Tablo oni komencis striki en Ĉeĥio, Hungario kaj aliaj landoj kreante novajn strukturojn de siaj landoj. Ĉe tiu Ronda tablo oni komencis diskuti en Pollando pri reformojn en la organiko de la ŝtato kaj ĝia registaro. Oni kreis novan konstitucion, ŝanĝis formon politikan al demokratian respublikon kaj enkondukis aliajn liberaĵojn. Tre grava al la sensanga venko de la Solidareco estis apogo de la pola papo- Johano Paŭlo la 2-a.
Tre grava estis ankaŭ edukanta kaj primemoriganta agado de la grava pola-emigracia gazeto Kultura de Jerzy Giedroyc, al kiu kontribuis ekzemple Czesław Miłosz kaj Witold Gombrowicz. Tre grava ago estis ankaŭ honorigo de Lech Wałęsa per la Nobel-premio pri paco. La plej granda gazeto de strikoj kaj poste de liberaj elektoj en Pollando estis Gazeta Wyborcza. En 1989 jaro Pollando sendependigis de la komunista diktaturo kiu daŭris de 1947 jaro. Solidareco estas opiniata kiel simbolo de sensanga revolucio kaj sendependigado de komunismo en Eŭropo- inspirante per ĝi venkis ribeloj en Hungario, Germanio, Sovetunio, Ĉeĥio, Albanio, Bulgario kaj aliaj landoj. Sendependigis ankaŭ aliaj landoj kiujn konsistis antaŭe Sovetunio- Ukraino, Litovio, Bulgario, Latvio kaj Estonio. La agado de Solidareco en la 1980-aj jaroj estas opiniata kiel la plej grava kaŭzo de la falo de komunismo en Eŭropo.

Plej gravaj agantoj de la Solidareco:

* Lech Wałęsa
* Jacek Kuroń
* Adam Michnik
* Anna Walentynowicz
* Bronisław Geremek
* Tadeusz Mazowiecki
* Andrzej Gwiazda
* Stanisław Mikołajczak
* Władysław Bartoszewski
* Władysław Frasyniuk

## Mesaĝo al laboristoj de Orienta Eŭropo

Laŭ iniciato de Henryk Siciński, delegito de Ostrovo al la 1-a Landa Kunveno de Delegitoj de Sendependa Aŭtonomeca Sindikato "Solidareco" oni voĉdonis la 8-an de septembro 1981 mesaĝon kun alvoko al sindikatistoj el la landoj de Orienta Bloko por komuna batalo por siaj rajtoj al libera asociiĝo. Aŭtoro de la teksto estis Bogusław Śliwa.

Leonid Breĵnev, unua sekretario de la Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio post tralego estis diranta: *Danĝera kaj provoka dokumento*.

## Vidu ankaŭ

* Strikoj en la Pola Marbordo
* 21 postuloj
* Milita stato en Pollando
* Kornel Morawiecki
* Jacek Kaczmarski
* Jerzy Popiełuszko
* Jan Olszewski
* Sendependa Asocio de Studentoj
* Solidareco Batalanta

## Eksteraj ligiloj

* Programo de "Solidareco" voĉdonita de la 1-a Landa Kunveno de Delegitoj Arkivigite je 2011-10-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Prezentado de la Fenomeno de Solidareco Arkivigite je 2007-02-22 per la retarkivo Wayback Machine (PL, EN, DE, FR, ES, RU)
* Fondaĵo Centro de Solidareco
* Ne kaŝu memoraĵojn en tirkeston. Intervjuo de Mariusz Kubik kun Janina Jankowska, ĵurnalistino, fondintino de la radiostacio "Solidareco", okaze de 25-a datreveno de la eventoj en la Ŝipfarejo de Gdansko, "Leteroj", Olomouc, n-ro 4/2005 Arkivigite je 2009-11-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Enciklopedio de Solidareco Arkivigite je 2014-08-02 per la retarkivo Wayback Machine

Malvarma milito

| Ĉefaj eventoj (1945–1961)
 | Ĉefaj eventoj (1962–1991)
 | Specifaj artikoloj
 | Ĉefaj partoprenintoj
 | Pliaj gravaj personoj
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Ĝenerala kronologio:** Kronologio de eventoj de malvarma milito

*1940-aj jaroj:** Jalta konferenco
* Potsdama konferenco
* Irana krizo
* Afero de Guzenko
* Ĉinia civitana milito
* Unua Hindoĉina Milito
* Doktrino de Truman
* Greka civitana milito
* Plano Marshall
* Berlina blokado

*1950-aj jaroj:** Korea milito
* Ribelo en GDR en 1953
* Hungara revolucio de 1956
* Sueza krizo
* Vjetnama milito
* Sputnik-ŝoko
* Doktrino de Eisenhower

*1960-aj jaroj:** Ĉina-sovetia disiĝo
* Krizo pri U-2 en 1960
* Gvatemala civitana milito
* Doktrino de Kennedy
* Invado de la Porkogolfeto
 | *1960-aj jaroj (daŭrigo):** Kariba krizo
* Berlina muro
* Doktrino de Johnson
* Praga printempo 1968
* Doktrino de Nixon
* SALT I
* Malstreĉiĝo

*1970-aj jaroj:** SALT II
* Vizito de Nixon en Ĉinio en 1972
* Angola civitana milito
* Ogadena milito
* Sovetia-afgana milito

*1980-aj jaroj:** Doktrino de Carter
* Solidareco
* Doktrino de Reagan
* Glasnost
* Nuklea akcidento de Ĉernobilo
* Protestoj sur placo Tian An Men en 1989
* Perestrojko
* Revolucioj en 1989
* Berlina muro
* Kantanta Revolucio (en Baltio)
* Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989
* Rumana revolucio en 1989

*1990-aj jaroj:** Disfalo de Sovetunio

*Daŭrantaj konfliktoj:** Araba-israela konflikto
* Nikaragvo
 | * Fera Kurteno
* Movado de Nealiancitaj Landoj
* Politiko de retenado
* Politiko de repuŝado
* Armadkonkuro
* Konkurso en konkerado de la kosmo
* Ruĝul-timigo
* Imperio de malbono
* Makartiismo
* Komplemento de Bricker de la Konstitucio de Usono
* Operaco Kondoro
* Soveta spionado en Usono
* Ostpolitik (la politiko de okcidenta Germanio rilate al ŝtatoj de la Varsovia Kontrakto)
* CIA
* KGB
* Stasi (Ministerium für Staatssicherheit)
 | * NATO
* Varsovia Traktato

*Politikaj ĉefuloj:Usono**
	+ Franklin D. Roosevelt
	+ Harry S. Truman
	+ Dwight D. Eisenhower
	+ John F. Kennedy
	+ Lyndon B. Johnson
	+ Richard Nixon
	+ Gerald Ford
	+ Jimmy Carter
	+ Ronald Reagan
	+ George H. W. Bush
	+ Henry Kissinger
	+ Jeane Kirkpatrick
	+ Zbigniew Brzeziński
* **Sovetunio**
	+ Josif Stalin
	+ Georgij Malenkov
	+ Nikita Ĥruŝĉov
	+ Leonid Breĵnev
	+ Jurij Andropov
	+ Konstantin Ĉernenko
	+ Miĥail Gorbaĉov
	+ Vjaĉeslav Molotov
	+ Eduard Ŝevardnadze
 | *Politikaj ĉefuloj:Eŭropo**
	+ Winston Churchill
	+ Clement Attlee
	+ Margaret Thatcher
	+ Charles de Gaulle
	+ Josip Broz Tito
	+ Konrad Adenauer
	+ Willy Brandt
	+ Helmut Kohl
	+ Walter Ulbricht
	+ Erich Honecker
	+ Todor Ĵivkov
	+ Imre Nagy
	+ Nicolae Ceauşescu
	+ Alexander Dubček
	+ Papo Johano Paŭlo la 2-a
	+ Francisco Franco
	+ Lech Wałęsa
* **Azio**:
	+ Mao Zedong
	+ Zhou Enlai
	+ Ĉiang Kai-ŝek
	+ Kim Il-sung
	+ Ho Chi Minh
	+ Tôn Đức Thắng
	+ Pol Pot
	+ Jawaharlal Nehru
* **Latin-Ameriko**:
	+ Fidel Castro
	+ Che Guevara
	+ Salvador Allende
	+ Augusto Pinochet
	+ Daniel Ortega
 |