Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Irving Berlin

| **Irving Berlin** |
| --- |
| **Oskar-premiito**  |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Irving Berlin**  |
| **Naskonomo** | Израиль Моисеевич Бейлин |
| **Naskiĝo** | 11-an de majo 1888 (1888-05-11) en Talačyn, Mogileva gubernio,  Rusia Imperio |
| **Morto** | 22-an de septembro 1989 (1989-09-22) (101-jaraĝa) en Nov-Jorko
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | Woodlawn Cemetery   vd |
| **Etno** | judoj vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Loĝloko** | Nov-Jorko vd |
| **Ŝtataneco** | Usono (1918–) Rusia Imperio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | Moses Beilin (en)   vd |
| **Patrino** | Lena Jarchin (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Dorothy Goetz (en)  (1912–1912) Ellin Berlin (en)    vd |
| **Infanoj** | Mary Ellin Barrett (mul)   ( Ellin Berlin (en) )  vd |
| Profesio
 |
| **Alia nomo** | Irving Berlin vd |
| **Okupo** | komponisto  kantotekstisto  musical theatre composer (en)   filma scenaristo  filmkomponisto  kantoverkisto  scenaristo  pianisto  muzikisto   vd |
| **Aktiva dum** | 1907– vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | White Christmas ❦ Remember ❦ Blue Skies ❦ Always ❦ Alexander's Ragtime Band vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (1977)  Prezidenta medalo de libereco Premiata de Gerald Ford
* (1968)  Grammy Lifetime Achievement Award (en)
* (25-a de marto 1951)  Tony Award for Best Original Score (en) , kialo de la premio *Call Me Madam (en)*
* (4-a de marto 1943)  Akademia Premio por la Plej Bona Originala Kanto, kialo de la premio *White Christmas (mul)*
* Kongresa Ormedalo
* stelo sur la Trotuaro de famo en Holivudo
* Medalo de Libereco

vd |

 |
|

| [Montri]  Membrecoj |
| --- |
| Membrecoj
 | Societo de Aŭtoroj, Komponistoj kaj Redaktistoj de Muziko (1920–) ASCAP (fondinta membro) (1914–)  vd |

 |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

Duration: 4 minutes and 15 seconds.4:15*Alexander's Ragtime Band*, Edison Amberol cylinder, 1911
**Irving BERLIN** (n. la 11-an de majo 1888 – m. la 22-an de septembro 1989), naskita kiel **Israel Isidore Baline**, en Tjumeno, Rusio (aŭ eble Mahiljoŭ, nuna Belorusio), estis komponisto kaj beletristo usona, unu el la plej sucesaj kaj famaj de la historio.

Berlin, judo, estis unu el la malmultaj komponistoj de Tin Pan Alley/Broadway kiuj komponis kaj la tekston de la muziko kaj de la kantoj. Kvankam li neniam lernis legi muzikon pli ol elementa kono, li komponis ĉirkaŭ 3000 kantojn, multaj el ili kiel "God Bless America", "White Christmas", "Alexander's Ragtime Band" kaj "There's No Business Like Show Business", lasis neforviŝeblan spuron en la muziko kaj kulturo de Usono. Li produktis 17 filmojn kaj 21 spektaklojn de Broadway, krom la unuopaj kantoj.
# Eddie Cantor

| **Eddie Cantor** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Eddie Cantor**  |
| **Naskonomo** | Edward Israel Iskowitz |
| **Naskiĝo** | 31-an de januaro 1892 (1892-01-31) en Manhatano, Nov-Jorkio,  Usono |
| **Morto** | 10-an de oktobro 1964 (1964-10-10) (72-jaraĝa) en Beverly Hills,  Usono |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | Hillside Memorial Park (en)    vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Infanoj** | 5
 |
| Profesio
 |
| **Okupo** | komediisto  produktoro  filmaktoro  verkisto  teatra aktoro  komponisto  scenaristo  kantoverkisto  aktoro  filmproduktoro  dancisto  kantisto  parolanto   vd |
| **Aktiva en** | Usono vd |
| **Aktiva dum** | 1907–1962 vd |
|

| [Montri]  Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | President of AFTRA (en)  (1937–1940) President of SAG (en)  (1933–1935)  vd |

 |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * (27-a de marto 1957)  Listo de Honoraj Oskar-premiitoj
* stelo sur la Trotuaro de famo en Holivudo
* Screen Actors Guild Life Achievement Award (en)

vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo vd |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Eddie CANTOR**, naskita kiel *Isidore Itzkowitz* (la 31-an de januaro 1892 en Novjorko ; m. la 10-an de oktobro 1964 en Beverly Hills), estis usona komikisto, kantisto, aktoro, aŭtoro kaj kantverkisto. Li ankaŭ estis konata kiel *"Banjo Eyes"* al Broadway, radio kaj fruaj televidspektantoj pro siaj grandaj brunaj okuloj. En siaj tre sukcesaj radioprogramoj, li ĝuis dividi privatajn detalojn pri sia familia vivo kun sia edzino, Ida, kaj iliaj kvin filinoj.

## Kariero

Naskita en familion de judaj enmigrintoj el la Rusia Imperio.

Li estis tre populara sur Broadway (precipe en produktadoj de la *Ziegfeld Follies*), radio, kaj en la fruaj tagoj de televido. En Usono, li gajnis la kromnomon *"Apostle Lively"* ĉar liaj alt-rangigitaj radioprogramoj, prezentantaj amuzajn rakontojn pri lia edzino, Ida, kaj iliaj kvin filinoj, altiris grandegajn spektantarojn. Liaj grandaj, larĝe malfermitaj okuloj kondukis al la kromnomo *"Banjo Eyes"* laŭ la samnoma korda muzikinstrumento. Ili ankaŭ fariĝis ia varmarko kaj ofte estis karikaturitaj en ilustraĵoj de li.

De 1933 ĝis 1935 li estis prezidanto de la Filma Aktoro-Gildo.

Liaj prezentadoj daŭris ĝis 1953, kaj Cantor mem mortis en 1964, ĉe sia hejmo en Beverly Hills, pro koratako. Jaron post lia morto, li ricevis honoran Oskaron.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Eddie Cantor ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Eddie Cantor ĉe Internet Broadway Database (angle)
* Sidekickde Cantor: Bert 'La Freneza ruso' Gordon @WFMU
* Eddie Cantor ĉe Virtuala Historio
* FBIa dosiero sur Eddie Cantor
# Paulette Goddard

| **Paulette Goddard** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **Paulette Goddard**  |
| **Naskonomo** | Marion Goddard Levy |
| **Naskiĝo** | 3-an de junio 1910 (1910-06-03) en Kvinzo
 |
| **Morto** | 23-an de aprilo 1990 (1990-04-23) (79-jaraĝa) en Ronco sopra Ascona
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | Tiĉino   vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| Familio
 |
| **Edz(in)o** | Erich Maria Remarque (1958–1970) Burgess Meredith (mul)  (1944–1949) Charlie Chaplin (1936–1942)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | aktoro  teatra aktoro  televida aktoro  modelo  filmproduktoro  filmaktoro   vd |
| **Aktiva dum** | 1929–1972 vd |
|

| [Montri]  Honorigoj |
| --- |
| Honorigoj
 | * stelo sur la Trotuaro de famo en Holivudo

vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo vd |
|  |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**Paulette GODDARD** (naskiĝis la 3-an de junio 1910, mortis la 23-an de aprilo 1990) estis Oskar-premiita usona aktorino. Ŝi estis fama kaj taksata eksterordinare bela, kio iel kaŭzis, ke ŝi edziniĝis kun pluraj socielstaraj viroj, kiel Charlie Chaplin — kun kiu ŝi partoprenis la filmon *Modern Times* ("Modernaj Tempoj", 1936) —, Burgess Meredith kaj Erich Maria Remarque.

La heredaĵo de vidvino de Erich Maria Remarque, la aktorino Paulette Goddard, ebligis en 1995 la fondaĵon de la Instituto Remarque en Novjorka universitato. Direktoro estis de 1995 ĝis 2010 la historiisto Tony Judt. (Erich Maria Remarque skribis la libron: All Quiet on the Western Front).
# Listo de formoj de registaro

**Signifo de unuopaj koloroj: **blua** - prezidentaj respublikoj
* **verda** - prezidentaj respublikoj kunigita kun parlamento
* **flava** - prezidentaj respublikoj, duonprezidenta sistemo
* **oranĝa** - parlamentaj respublikoj
* **ruĝa** - parlamentaj konstituciaj monarkioj, en kiuj la reganto ne havas personan plenuman potencon
* **lila** - konstitucia monarkio
* **purpura** - absolutisma monarkio
* **bruna** - respublikoj, kies konstitucio garantias rajton de registaro nur al unusola partio
* **oliva** - soldataj diktaturoj
# Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono

|  |
| --- |
| **Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko** |
| Origina nomo:
 |
| Confederate States of America
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **1861 – 1865** |  →
 |

 |
|  |  |
| **historia neagnoskita ŝtato • konstitucia respubliko • demokratia respubliko • federacio • konfederacio • neagnoskita ŝtato** |
| **Geografio**

|  |
| --- |
|  Animea tempa mapo de estiĝo de CSA
 |

 |
| Ĉefurbo: | Montgomery, Alabamo (ĝis la 29-a de majo 1861) Richmond, Virginio (la 29-an de majo 1861 – la 2-a de aprilo 1865) Danville, Virginio (ekde la 3-a de aprilo 1865)
 |
| Areo:
 | 1 995 392 km² |
| **Loĝantaro** |
| Kvanto de loĝantoj:
 | 9 103 332  El ili 3 521 110 nigraj sklavoj. |
| Nacia konsisto:
 | usonanoj, afrousonanoj
 |
| Lingvoj:
 | angla kaj franca
 |
| **Ŝtat-strukturo** |
| Ŝtat-strukturo:
 | respubliko
 |
| Monunuo:
 | konfederacia dolaro
 |
| Estiĝo:
 | pro fortiriĝo de sudiaj ŝtatoj de Unio
 |
| Pereo:
 | malvenko en usona intercivitana milito kaj realligo de la konfederaciitaj ŝtatoj al Unio
 |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Antaŭaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Usono
 |

 | **Postsekvaj ŝtatoj:**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Usono
 |

 |
| **Elstaraj historiaj eventoj** |
| **Diplomatiaj rilatoj** |

 |
|  |

Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko en mapo de la mondo
Mapo de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
Sigelo de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
La 1-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
La 2-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
La 3-a flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
La marista flago de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
La **Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko** (angle *Confederate States of America*) estis nacio kiu kreiĝis el la sudaj ŝtatoj de Usono kiuj secesiis el la Unio (la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) dum la Usona Enlanda Milito kaj ekzistis ĝis sia malvenko en tiu milito.

La ĉefurbo estis Richmond, en la ŝtato Virginio. La nura prezidento estis Jefferson Davis.

La Konfederacia Armeo estis la militfortoj de la Konfederaciitaj Ŝtatoj kiuj luktis dum la Usona Enlanda Milito (1861–1865).

## Gravaj datoj

* 20-a de decembro, 1860 - Suda Karolino secesiis el la Unio.
* Februaro, 1861 - Konstitucia Kongreso preparis provizoran konstitucion kaj elektis anojn al provizora registaro.
* 11-a de marto, 1861 - Konstanta konstitucio ratifiĝis.
* 18-a de februaro, 1862 - Konstanta parlamento establiĝis.

## Secesiintaj ŝtatoj

* Alabamo
* Arkansaso
* Florido
* Georgio
* Luiziano
* Misisipio
* Norda Karolino
* Suda Karolino
* Tenesio
* Teksaso
* Virginio

## Gravaj homoj

* Robert E. Lee - generalo
* Jefferson Davis - prezidento
* Alexander Hamilton Stephens - vicprezidento

## Vidu ankaŭ

* Profunda Sudo
* Sklaveco
* Unio (Usona Enlanda Milito)
* Usona Konstitucio
* Abraham Lincoln
* *Sons of Confederate Veterans*
* Filmo *The Birth of a Nation*
# Blazono de Usono

| Blazono de Usono
 |
| --- |
| la granda blazono de Usono
 |
|  |
| Uzata ekde: | 1782
 |
|  |

La granda **blazono de Usono** (angle *Greater coat of arms of the United States of America*) estas blankkapa maraglo kun etendiĝantaj kruroj kaj flugiloj. La kapo kaj la vostoplumoj estas blankaj, pluaj partoj estas brunaj. Sur la brusto troviĝas ŝildo kun 13 ruĝaj kaj blankaj vertikalaj strioj. Ĉe la ŝildosupro troviĝas horizontala blua strio. La stria ŝildo estis figurigita laŭ la flago de 1777, aludante je la fondantaj ŝtatoj. En la ungoj de la aglo estas tenata verda laŭrobranĉo kaj fasko (13) da arĝentkoloraj sagoj: la laŭra branĉo kaj la sagoj reprezentas la senaton, laŭ kio oni rajtas gvidi la landon en pacon kaj militon.

Super kapo de la aglo videblas disko, kun 13 arĝentkoloraj steloj meze, same aludante je la fondaj ŝtatoj. Sur la rubando legeblas la nacia devizo: *„E Pluribus Unum”* (Unu el multaj).

malgranda blazono de Usono

## Malgranda blazono de Usono

Malgranda blazono de Usono (angle *Coat of arms of the United States of America*) estas nur la ŝildo kun 13 ruĝaj kaj blankaj vertikalaj strioj, kiu en la granda blazono situas antaŭ la aglo.

## Granda sigelo de Usono

La blazona bildo, kadrigita per duobla orkolora cirklo, konsistigas ankaŭ la antaŭan flankon de la Granda Sigelo de Usono - angle *Great Seal of the United States of America*, kies dorsa flanko estas bildo de piramido.

|  |  |
| --- | --- |
| Antaŭa flanko | Dorsa flanko |

## Vidu ankaŭ

* Sigelo de la Prezidento de Usono

## Referencoj
# Marilando

| **Marilando State of Maryland** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flago de Marilando)
 | (Blazono de Marilando)
 |

 |
| Ŝtata kromnomo: *Old Line State*; *Free State*; *Little America*; *America in Miniature* |
|  |
|  |
| Aliaj subŝtatoj de Usono
 |
| **Oficiala(j) lingvo(j):** | Neniu
 |
| **Plej granda urbo** | Baltimore
 |
| **Guberniestro** | *Wes Moore* (ekde 18-a de januaro 2023) |
| **Areo** | 32 131 km² (42‑a)
 |
|  - **Tero** | 25 142 km²
 |
|  - **Akvo** | 6 819 km² (21 %)
 |
| **Loĝantaro (2020)** |
|  - **Loĝantaro** | 6 177 224 (19-a)
 |
|  - **Denso** | 192,25 /km² (5-a)
 |
| **Aliĝo** |
|  - **Dato** | 28‑a de aprilo 1788
 |
|  - **Ordo** | 7‑a
 |
| **Horzono** | UTC−5, UTC−4
 |
| **Latitudo** | 37° 53′ N al 39° 43′ N
 |
| **Longitudo** | 75° 03′ O al 79° 29′ O
 |
| **Larĝeco** | 163 km
 |
| **Longeco** | 400 km
 |
| **Alteco** |  |
|  - **Plej alta** | Hoye-Crest, 1 020 m
 |
|  - **Meza alteco** | 110 m
 |
|  - **Plej malalta** | Atlantiko, 0 m
 |
| **Mallongigoj** |
|  - **USPS** | MD
 |
|  - **ISO 3166-2** | US-MD
 |
| **Retejo** | maryland.gov |
|  |

**Marilando** (angle *Maryland* [MER‑a‑lend]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 7‑a subŝtato de Usono la 28‑an de aprilo 1788. La ŝtato nomiĝis laŭ Henrietta Maria.

De 1763 ĝis 1767, la Linio Mason–Dixon difinis la nordan limon de la ŝtato. Poste ĝi fariĝis la limo inter la sklavaj kaj nesklavaj usonaj ŝtatoj.

Francis Scott Key komponis la usonan nacian himnon "The Star Spangled Banner" post kiam la britoj malsukcesis kapti Fortikaĵon McHenry en 1814.

**Loĝantaro:** 6 006 401 (2015)

**Ĉefurbo:** Annapolis

**Urboj:** Baltimore

Okcidenta Marilando (angle *Western Maryland*), ankaŭ konata kiel la Marilanda Panotenilo, estas la parto de la usona ŝtato Marilando konsistanta el la kantonoj Frederick, Vaŝingtono, Allegany, kaj Garrett.

## Kantonoj

Marilando konsistas el 24 kantonoj:

* Alegania Kantono
* Anne Arundela Kantono
* Baltimora Kantono
* Baltimoro
* Dorĉestera Kantono
* Frederika Kantono
* Gareta Kantono
* Harforda Kantono
* Hovardo Kantono
* Kalverta Kantono
* Kantono de Reĝeto Georgo
* Kantono de Reĝina Anne
* Kantono de Sankta Marino
* Karla Kantono
* Karolina Kantono
* Karola Kantono
* Kenta Kantono
* Montgomeria Kantono
* Sesila Kantono
* Somerseta Kantono
* Talbota Kantono
* Vaŝingtona Kantono
* Vikomika Kantono
* Worstera Kantono

Krome historie estis tri pliaj prakantonoj:

* Durhama Kantono
* Malnove Karla Kantono
* Malnove Worstera Kantono

## Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo
# Municio

Skemo de municio por *fajrarmilo*
1 Pafaĵo (kuglo, obuso...)
2 Kartoĉo, aŭ kuglingo
3 Ŝargo (eksplodaĵo)
4 Fundo de la kartoĉo
5 Iniciatilo
**Municio** estas la tutaĵo, kiu utilas por ŝargi pulvopafilon, tio estas, pafarmilo, kies energio venas de eksplodo. Ĝi konsistas almenaŭ el eksplodaĵo kaj pafaĵo. La pafaĵo povas esti kuglo, obuso aŭ plumberoj (ekzemple en la municioj por ĉasado).

La vorto "*municio*" venas el la franca verbo "*munir*" (provizi), kaj almontris ĉion, kion oni bezonas. Pli malfrue, ĝi iĝis "Ĉio, kion oni bezonas por la milito", poste, tio, per kio oni provizas la pafarmilojn.

Municio estas grava en milito aŭ simpla interpafado. Sufiĉa provizo de municio povas helpi al venko kaj inverse, kiam finas municio, finas ebloj venki aŭ eĉ rezisti.
# George B. McClellan

| **George B. McClellan** |
| --- |
|  |
|  |
| Persona informo
 |
| **George Brinton McClellan**  |
| **Naskonomo** | George Brinton McClellan |
| **Naskiĝo** | 3-an de decembro 1826 (1826-12-03) en Filadelfio
 |
| **Morto** | 29-an de oktobro 1885 (1885-10-29) (58-jaraĝa) en Oranĝo, Nov-Ĵerzejo
 |
| **Mortis pro** | naturaj kialoj  vd |
| **Mortis per** | korinfarkto  vd |
| **Tombo** | Riverview Cemetery (en)    vd |
| **Religio** | Presbiterianismo vd |
| **Lingvoj** | angla vd |
| **Ŝtataneco** | Usono   vd |
| **Alma mater** | West Point   vd |
| **Partio** | Demokrata Partio   vd |
|  |
| **Subskribo**  |
| Familio
 |
| **Patro** | George McClellan (en)   vd |
| **Patrino** | Elizabeth Brinton (en)   vd |
| **Edz(in)o** | Ellen Marcy McClellan (en)    vd |
| **Infanoj** | George B. McClellan Jr. (mul)   vd |
| **Parencoj** | Samuel McClellan (en)  (praavo)  vd |
| Profesio
 |
| **Okupo** | oficiro  guberniestro  generalmajoro  armea oficiro  dezajnisto  verkisto  politikisto   vd |
| **Aktiva dum** | 1846– vd |
| Verkado
 |
| **Verkoj** | McClellan saddle vd |
|

|   Postenoj |
| --- |
| Postenoj
 | Guberniestro de Nov-Ĵerzejo (1878–1881)  vd |

 |
| vd | **Fonto: Vikidatumoj** |
|  |

**George Brinton McClellan** estis usona politikisto. Lia partio estis la norda-unia Demokrata Partio. En 1864 li kunkonkuris pri la usona prezidanta elekto, sed li malvenkis: la prezidanto de Usono fine restis Abraham Lincoln.
# Gerilo

Gerilo dum la Duoninsula Milito, pentrita de portugala artisto Roque Gameiro. La termino "gerilo" estis kreita dum ĉi tiu konflikto, kiu okazis komence de la 19a jarcento.
**Gerilo** estas milito lanĉita de malgrandaj batalgrupoj, disigitaj tra iu regiono, sen fronta linio. La ĉefaj taktikoj de gerilo estas embusko kaj sabotado.

## Etimologio

La vorto devenas el la hispana *guerrilla*, kiu signifas *"militeto"*. Ĝi estiĝis dum la hispana rezistado al la franca invado de Napoléon Bonaparte komence de la 19-a jarcento. La taktikoj, kompreneble, ekzistis de longe antaŭe.

## Celo

La fina celo de gerilo estas skui kaj eventuale renversi establitan reĝimon. Grava faktoro por tiu sukceso estas la popola apogo, kiun la gerilanoj povas akiri, por sinkaŝado for de la oficiala armeo kaj provizado de manĝaĵoj kaj informado pri la malamikoj.

## Vidu ankaŭ

* Improvizita eksploda aparato
* Milito
* Partizano
* Terorismo
* Vjetnama milito

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

*  Arkivigite je 2005-11-25 per la retarkivo Wayback Machine
*  Arkivigite je 2009-05-30 per la retarkivo Wayback Machine.
*  Arkivigite je 2005-11-25 per la retarkivo Wayback Machine
*