# Filadelfio (Pensilvanio)

Panorama vido de la urbocentro de Filadelfio je aprilo 2018

| Filadelfio
 |
| --- |
|

Fotomuntaĵo
 |
| urbo de Pensilvanio  home rule municipality of Pennsylvania (en)   kantona sidejo  unuiĝinta civito-kantono   vd |
|  |  |
| Flago
 | Blazono
 |
| Administrado
 |
|

|   Ĝemelurboj |
| --- |
|  | Frankfurto ĉe Majno (2015–) Niĵnij Novgorod (1992–) Dualao (1986–) Inĉono (1984–) Tjanĝino (1980–) Toruń (1976–) Tel-Avivo (1966–) Florenco (1964–) Abruco  Salvador de Bahio  Kobeo  Aix-en-Provence  Mosulo   vd |

 |
|

|   Poŝtkodoj |
| --- |
|  | 19019 • 19092 • 19093 • 19101 • 19102 • 19103 • 19104 • 19105 • 19106 • 19107 • 19108 • 19109 • 19110 • 19111 • 19112 • 19113 • 19114 • 19115 • 19116 • 19118 • 19119 • 19120 • 19121 • 19122 • 19123 • 19124 • 19125 • 19126 • 19127 • 19128 • 19129 • 19130 • 19131 • 19132 • 19133 • 19134 • 19135 • 19136 • 19137 • 19138 • 19139 • 19140 • 19141 • 19142 • 19143 • 19144 • 19145 • 19146 • 19147 • 19148 • 19149 • 19150 • 19151 • 19152 • 19153 • 19154 • 19155 • 19160 • 19161 • 19162 • 19170 • 19171 • 19172 • 19173 • 19175 • 19176 • 19177 • 19178 • 19179 • 19181 • 19182 • 19183 • 19184 • 19185 • 19187 • 19188 • 19190 • 19191 • 19192 • 19193 • 19194 • 19195 • 19196 • 19197 • 19244 • 19255 vd |

 |
| **En TTT** | Oficiala retejo [+] |
| **Urbestro** | Cherelle Parker
 |
| Demografio
 |
| **Loĝantaro** | 1 603 797  (2020) [+] |
| **Loĝdenso** | 4 339 loĝ./km² |
| Geografio
 |
| **Geografia situo** | 39° 57′ N, 75° 10′ U (mapo)39.952777777778-75.163611111111 [+] |
| **Alto** | 12 m [+] |
| **Areo** | 369,609252 km² (3 696 0.9 252 ha) [+] |
| **Horzono** | orienta horzono de Nordameriko [+] |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Filadelfio (Pensilvanio)DEC

|  |
| --- |
|  |

 |
| Situo de Filadelfio |

 |
|

|  |
| --- |
| Filadelfio (Filadelfio)DEC |
| Situa mapo de metropola Filadelfio |

 |
|  |
|  |
| Alia projekto
 |
|  **Vikimedia Komunejo** Philadelphia [+] |
|

|   Premioj |
| --- |
|  | • Silver Anvil Award • Silver Anvil Award vd |

 |
|  |

**Filadelfio** (angle *Philadelphia* [fɪləˈdɛlfiə]  aŭskulti) estas la plej granda urbo en la ŝtato de Pensilvanio en Usono. Ĝia nomo signifas "Fratamo".

Vido en Filadelfio
Panoramo de centra parto de Filadelfio
Libereca sonorilo
Mozaika mapo de la urbocentro de Filadelfio. La kvadrato en la centro reprezentas la urbodomon kaj ĝia placo, kaj la kvar simboloj ĉirkaŭ ĝi reprezentas la aliajn placojn en la urbocentro.
Ĝi estas la 5-a plej granda urbo en la lando kun 1,5 miliono da loĝantoj (pli ol 5 mln kun apudurboj).

## Geografio

La areo estas 369,6 km². Filadelfio havas 2 riverojn: Delaware kaj Schuylkill kaj etendiĝas sur ebenaĵo en la orienta parto de la lando.

### Kvartaloj

* Centro de Filadelfio, tiu kvartalo kaj financa distrikto fariĝis la dua plej dense loĝata urbocentro en Usono (post Manhatano en Novjorko), kun laŭtaksaj 202,000 loĝantoj en 2020 kaj loĝdenso de 26,234 je kvadrata mejlo.
* Society Hill

## Historio

Antaŭ dominado de britoj indianoj havis tie urbeton. William Penn fondis por britoj la urbon en 1682. En 1683 13 germanaj familioj de kvakeroj kaj menonitoj el la urbo Krefeld alvenis per la ŝipo *Concord* al Filadelfio kaj gvide de la germana juristo *Franz Daniel Pastorius* fondis la unuan germanan urbon en Nordameriko, kiu origine en la pensilvanigermana lingvo ricevis la nomon *Deitscheschteddel* ("germana urbeto") kaj poste la anglalingvan nomon *Germantown* - nun ĝi estas urboparto de Filadelfio.

Dum la sendependiga milito la urbo estis motoro de la movado. Ĝi estas plej konata por la libereca sonorilo kiun kolonelo *John Nixon* sonorigis antaŭ la unua publika lego de la Declaration of Independence (Deklaro de Sendependeco) la 4-an de julio 1776. *The Pennsylvania Evening Post*, gazeto de Filadelfio presita de Benjamin Towne el 1775 ĝis 1784, estis konsiderita la unua (aŭ dua) gazeto kiu presis la Deklaron de Sendependeco, kiun ĝi publikigis la 6an de julio, 1776.

Post Novjorko (1788–1790), inter la jaroj 1790 kaj 1800 Filadelfio estis la dua ĉefurbo de Usono, ĝis pretigo de la novkonstruita ĉefurbo Vaŝingtono.

La Centjariĝa Internacia Ekspozicio (angle *Centennial International Exhibition*) de 1876, la unua oficiala internacia ekspozicio en Usono, okazis en Filadelfio, el 10a de majo al 10a de novembro, 1876, por celebri la 100an jariĝon de la subskribo de la Deklaro de Sendependeco en Filadelfio.

## Klimato

Filadelfio troviĝas en subtropika klimato. Ĝis tiam la rekorda temperaturo estis 41 °C (1918).

## Vidindaĵoj

* libereca sonorilo
* Urbodomo de Filadelfio (placo Penn)
* Filadelfia Artomuzeo, kaj muzeoj pri Auguste Rodin, pri Benjamin Franklin
* bestoĝardeno
* Akademio de Naturaj Sciencoj
* Placo Franklin
* Placo Vaŝingtono
* Placo Rittenhouse
* Logan Circle

## Servoj

* Instituto de Muziko Curtis
* Instituto Franklin
* Kolegio Bryn Mawr
* Pensilvania Ŝtata Universitato
* Universitato Drexel
* Universitato Temple
* Societo por Industria kaj Aplikata Matematiko

## Sporto

* Flugantoj de Filadelfio, profesia glacihokea teamo

## Famuloj

* Anna Moffo
* Benjamin Franklin
* Dexter Gordon
* Edwin Austin Abbey
* Henry William Hetzel
* Jack Norworth
* Joe Penner
* Leonard Bernstein
* Margaret Mead
* Rudolph Masciantonio, pedagogo
* Theophilus Van Kannel
* Thomas Eakins
* Walter Lippmann
* Marianna Török (artisto)
* en Filadelfio mortis Iván Böszörményi-Nagy, Jenő Ormándy, Imre Patai kaj Ede Szerdahelyi (ĉiuj hungaroj)

## Flughaveno

La urbo havas internacian flughavenon.

## Partneraj urboj

* Tjanĝino en Ĉinio
* Toruń en Pollando
* Florenco, Italio (1964)
* Tel-Avivo, Izraelo
* Inĉono, Sud-Koreio
* Douala, Kameruno (1986)
* Kobeo, Japanio (1986)
* Niĵnij Novgorod, Rusio
* Abruco, Italio
* Aix-en-Provence, Francio

## Vidu ankaŭ

* Metroo de Filadelfio
* PATCO Speedline
* Trolebusa transporto en Filadelfio
* Philadelphia 76ers