Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norma datumaro

**Norma datumaro** (en la germana lingvo *Normdatei*, en pluraj aliaj lingvoj laŭvortaj tradukoj de la anglalingva termino *authority control*, kiu tamen en esperantlingva traduko “aŭtoritata kontrolo” estus tute miskomprenebla) estas listo de normigitaj vortoj por uzo kiel troviloj en dokumentado. Norma datumaro do estas formo de “kontrolita” vortaro, per kiu eblas reguligo de sistema trovo de dokumentitaj informoj.

Antaŭŝtupo de norma datumaro estas la libera atribuo de kategorioj aŭ de retaj etikedoj, kiu tamen obeas iujn regulojn, kiel uzo de aŭ singularo aŭ pluralo, aŭ konkretan formon de vortaj kunmetaĵoj.

## Ekzemploj

Ekzemploj pri normaj datumaroj estas la normaj datumoj de la Kongresa Biblioteko (angle: *Library of Congress Authorities Files* (LCNAF)) en anglalingvaj bibliotekoj, kaj ekde 2012, la germana Komuna Norma Datumaro (germane: *Gemeinsame Normdatei* (GND)) en germana lingvo.

Ankaŭe, en la projekto Virtuala Internacia Norma Datumaro (angle: *Virtual International Authority File* (VIAF)), la pluraj normaj datumaroj interligiĝas al virtuala internacia norma datumaro.

## Referencoj
# Universala Tempo Kunordigita

Horzonoj en Eŭropo (UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3)
Hipotezaj horozonoj en Eŭropo kaze ke ĉiu lando sisteme apliku la mezan sunan tempon de tie, kie troviĝas la ĉefa parto de la lando (UTC-1, UTC, UTC+1, UTC+2, UTC+3).
Horzonoj en la Mondo

Estas **2026-06-9 *T* 04:10 en UTC**

(vidu W3C Formoj de dato kaj tempo)

**Universala Tempo Kunordigita** (**UTK**, konata kiel **UTC** ekster Esperantujo) estas la tempo ĉe la nula longitudo de 0° (UTC+0) kaj estis antaŭe nomita GMT. UTC estas *kunordigita* kun GMT per la iafoja aldono de supersekundo tiel, ke:

>
> UTC - GMT < 0.9 s
>
>
>
>

La supersekundo estas necesa ĉar la rapideco de la tera rotacio variadas.

La internacia mallongigo "UTC" venas el kompromiso inter *CUT*, el anglalingva *Coordinated Universal Time* kaj *TUC*, el francalingva *Temps universel coordonné* kaj estas neŭtrala por ambaŭ.

GMT ankaŭ estas la tempo de la nula longitudo, sed estas malsamo inter GMT kaj UTC: GMT sekvas la movadon de la Suno (aŭ, alivorte, la rotacion de la tero), dum UTC sekvas la Tempon Atoman Internacian (TAI -- la mezan tempon de 200 precizaj atomaj horloĝoj tra la mondo).
UTC kiel referenca nulo por la longitudo, estas ankaŭ kelkfoje nomita Zulua tempo (**Z**). La UTC de +1 al +12 oriente de Grenviĉo ricevas la literojn A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M. Same, Okcidente de Grenviĉo en UTC de -1 al -12 la horzonoj ricevas la literojn de N ĝis Y. Do ekz. UTC+2 ricevas la literon **B** (Bravo) kaj korespondas al la Orienteŭropa Tempo (EET); same UTC-7 ricevas la literon **T** (Tango) kaj korespondas al la Usona kaj Kanada Montara Norma Tempo (MST).

Ofte oni ne diras UTC sed mallonge UT, universala tempo. En normala praktiko ne gravas la supersekundo, aŭ ono de ĝi.

## Vidu ankaŭ

* La nuna tempo de UTC laŭ la *Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj*
* sekundo
* SI
* BIPM
* horzono
* somera tempo
* Horzonoj en Eŭropo
* Horzonoj en Eŭropo dum Somero

## Eksteraj ligiloj

* Tempozonoj de UTC de A ĝis Z
* Formo de dato kaj tempo de W3C.
# Alĝeria nacia teamo de futbalo

Tiu ĉi artikolo traktas la viran futbalistan nacian teamon de Alĝerio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 18 jaroj.

| Alĝeria nacia teamo de futbalo  |
| --- |
|  |
| asocio
 | *Fédération Algérienne de Football* Federacio Alĝeria de Futbalo
 |
| konfederacio
 | CAF
 |
| manaĝero
 | Vladimir Petković
 |
| stadiono
 | *Stade 5 Juillet 1962* (stadiono de la 5-a de julio 1962)
 |
| unua matĉo
 |  Alĝerio 2-1  Bulgario *1963* |
| plej granda gajno
 |  Alĝerio 15-1  Suda Jemeno *1973* |
| plej granda perdo
 |  Germanio 5-0  Alĝerio *1980* |
| **Futbala Mondpokalo** |
| aperoj
 | 3 (unuafoje en 1982)
 |
| plej bona rezulto
 | unua rondo 1982 kaj 1986
 |
| **Afrika Pokalo de Nacioj** |
| aperoj
 | 14 (unuafoje en 1968)
 |
| plej bona rezulto
 | unua pozicio 1990
 |
|  |

La **alĝeria nacia teamo de futbalo** oficiale naskiĝis en 1962, kiam Alĝerio internacie rekonate sendependiĝis el la kolonia regado de Francio. La unua internacia matĉo estis kontraŭ Bulgario en januaro 1963. Enlande la teamo ricevis la kromnomon *Les Fennecs* - "la fenekoj". La alĝeria teamo dufoje sinsekve kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo - tiu de 1982 kaj 1986, kaj kvar jarojn poste, en 1990 gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj kiam ĝi gastis en Alĝerio. En novembro 2009, la teamo venkis la nordafrikan konkuran teamon de Egiptio por sekurigi al si partoprenon en la Futbala Mondpokalo 2010 en Sud-Afriko.

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas Vladimir Petković, kaj la teamestro estas Riyad Mahrez.

## Araba Pokalo 2021

La 18-an de decembro 2021 Alĝerio gajnis la finalon de la Araba Pokalo 2021 en Kataro (2 - 0) kontraŭ Tunizio.

## Vidu ankaŭ

* *One, two, three, viva l'Algérie!*
# Armenia nacia teamo de futbalo

Tiu ĉi artikolo traktas la viran futbalistan nacian teamon de Armenio. Aparte de tio ankaŭ ekzistas naciaj teamoj por virinoj, kaj por viraj kaj virinaj adoleskuloj de malpli ol 19 jaroj.

| Armenia nacia teamo de futbalo
 |
| --- |
|  |
| asocio
 | Armenia Futbala Federacio
 |
| manaĝero
 | Suren Chakhalyan
 |
| golreĝo
 | Henriĥ Mĥitarjan (Հենրիխ Մխիթարյան, 32)
 |
| FIFA kodo
 | ARM
 |
| unua matĉo
 |  Armenio 0:0  Moldavio *1992* |
| plej granda gajno
 |  Armenio 7-1  Gvatemalo *2016* |
| plej granda perdo
 |  Norvegio 9:0  Armenio *2022* |
| **Futbala Mondpokalo** |
| **Eŭropa Futbal-Ĉampionado** |
| aperoj
 | kvalifikigaj fazoj en ĉiu UEFA-Ĉampionado ekde 1996
 |
|  |

La **Armenia nacia teamo de futbalo** (armene: Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական, *Hajastani futboli azgajin havak’akan*) estas la nacia futbalteamo de Armenio. Ĝi agadas kadre de la Armenia Futbala Federacio. Post la disigo de Sovetunio, la teamo unuafoje ludis sian unuan internacian matĉon kontraŭ Moldavio la 12-an de oktobro 1992.

Henriĥ Mĥitarjan (Հենրիխ Մխիթարյան) en 2014 - vidu tekste
Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas Suren Chakhalyan, kaj la teamestro estas Varazdat Harojan *(Վարազդատ Հարոյան)*. Laŭ la stato de oktobro 2023, la entute plej multajn golojn (32) atingis Henriĥ Mĥitarjan (Հենրիխ Մխիթարյան), kiu inter la jaroj 2007 kaj 2021 partoprenis sume 95 internaciajn matĉojn de la nacia teamo kaj en la finaj jaroj estis la kapitano de la teamo. Tamen entute la plej multajn internaciajn matĉojn (132) kadre de la teamo partoprenis la futbalisto *Sargis Hovsepjan* (Սարգիս Հովսեփյան).
# Piedpilkado

| Piedpilkado
 |
| --- |
|  |
| **speco de sporto**  |
| **pilkosporto • teama sporto** |
|  |

**Piedpilkado** (aŭ **piedpilko**) estas ĝenerala nomo por diversaj sportoj, kiuj estas pli malpli parencaj al futbalo, karakterizitaj de la fakto ke la *pilko* (ĉu ronda, ĉu ovala) estas ludebla per *piedo* (eĉ se ne nur). La termino piedpilko estas ankaŭ ofte uzata kun la pli malvasta signifo de *futbalo*.

En Esperanto, oni ofte simple diras *piedpilko* anstataŭ piedpilkado, malgraŭ ke la vorto *piedpilko* ankaŭ esprimas la pilkon per kiu oni piedpilkas, sed ĝi streĉas la vortfarajn principojn de Esperanto laŭ la principo de metonimio.

En la grupo de piedpilko-sportoj troviĝas:

* futbalo (aŭ *asocia piedpilkado*, ankaŭ nomata simple *piedpilkado*)
* rugbeo kun siaj variantoj (15, 13, 7)
* usona kaj kanada piedpilkado
* aŭstralia piedpilkado *(aussie rules football)* kun siaj multnombraj variantoj,
* gaela piedpilkado
* Florenca piedpilkado *(Calcio Florentino)*
* ĉina piedpilkado

## Historio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Modernaj Piedpilk-sportoj
 | Kambriĝa piedpilkado (1848–1863)
 | Futbalo (Asocia piedpilkado) (1863–)
 |
| Endoma futbalo
 |
| Plaĝ-futbalo (1992–)
 |
| Fucalo (1930–)
 |
| Ŝefilda piedpilado (1857–1877)
 |
| Paralimpika futbalo
 |
| Strat-futbalo
 |
| Rugbea Unio kun ŝanĝetoj
 | Usona piedpilkado
 | Flaga uson-piedpilkado, Arena piedpilkado (1987–)
 |
| Rugbeo
 |
| Burnside-a piedpilkado
 | Kanada piedpilkado (1861–)
 | Flaga kanad-piedpilkado
 |
| Rugbea unio (1871–)
 |
| Rugbeo 7 (1883–)
 |
| Rugbea ligo (1895–)
 |
| Rugbea ligo 9
 |
| Rugbea ligo 7
 |
| Tuĉa rugbeo
 |
| Rugbeaj reguloj kaj aliaj anglaj ŝtat-lernejaj sportoj
 | Aŭstralia piedpilkado (1859–)
 | Internacia piedpilkado (1967–)
 |
| Gaela piedpilkado (1887–)
 |
# Sinekdoĥo

| Sinekdoĥo
 |
| --- |
| **vortfiguro**  |
| **metonimio • parolfiguro** |
|  |

**Sinekdoĥo** (aŭ "sinekdoko") (de la malnovgreka συνεκδοχή) estas parolfiguro, speco de metonimio, en kiu subparto aŭ superparto de io estas uzata por nomi ĝin, ekzemple:

* Parto de io estas uzata por la tuto,
* La tuto estas uzata por parto,
* Specio estas uzata por la genro,
* La genro estas uzata por specio, aŭ
* La substanco, el kio io fariĝas, estas uzata por tiu aĵo.

Oni ne konfuzu sinekdoĥon kun metaforo, kiu estas parolfiguro bazita sur komparo.

Sinekdoĥo estas unu el la plej ordinaraj manieroj karakterizi kaj poste referenci fikcian rolulon. Ofte iu estas konsekvence priskribata per unu sola korpa aŭ vesta parto, ekz-e la okuloj aŭ la ruĝa kufo, kiu iĝas reprezentaĵo de la tuta persono.

Sonetoj kaj aliaj formoj de ampoezio ofte uzas sinekdoĥojn por karakterizi la amaton per terminoj de individuaj korpopartoj prefere al la tuta, kohereca memo. Tiu kutimo aparte oftas en sonetoj de Petrarko, kie la idealigita amato ofte estas priskribata parton post parto, de kapo ĝis piedpinto.

## Ekzemploj

* Parto de io uzatas por la tuto ("pars pro toto"):
	+ «mi ne estas inda, ke vi venu sub mian tegmenton» [Mateo 8:7] (*sub mian tegmenton* = *en mian hejmon*);
	+ «li estas instruita kapo» [Z] (*kapo* = *homo*);
	+ *manoj* aludas al laboristoj, *kapoj* al bov(in)oj, *botoj* al soldatoj, *fadenoj* al vestoj, *radoj* al aŭtomobiloj, *buŝoj manĝigendaj* al malsataj homoj, *blankaj haroj* al maljunuloj, *la preso* al novaĵ-industrio;

* La tuto uzatas por parto:
	+ *la polico* por manpleno da policanoj, *korpo* por la centra parto, *ridetanta jaro* por printempo, *la Pentagono* por la superaj generaloj en La Pentagono, *la Blanka Domo* por la pezidento de Usono kaj ties asistantoj,
	+ antikva ekzemplo estas *la Faraono* por la reĝo de Egiptio (*faraono* origine signifis "palaco", "Granda Domo" aŭ "Domo de Ptaho" )

* Speco uzatas por genro:
	+ *kastelo* por domo aŭ hejmo, *pano* por manĝaĵo, *Judaso* aŭ *Quisling* por perfidulo, *kodako* por fotografilo (?)

* La genro uzatas por speco:
	+ *kreitaĵo* por homo, *lakto* por bovina lakto

* `La substanco, el kiu io fariĝis, uzatas por la kompleta faritaĵo:
	+ *plasto* por kredit-karto,

## Vidu ankaŭ

* Endoforo
* Ekzoforo
* Metaforo
* Koncepta metaforo
* Parolfiguro
* Metonimio
* Pars pro toto
* Totum pro parte
# Ortangulo

| Ortangulo
 |
| --- |
|  |
| **geometria figuro**  |
| **convex cyclic quadrilateral • egalangula plurangulo • hiperortangulo • Izocela trapezo • paralelogramo • right trapezoid • Hjelmslev quadrilateral • kvarlatero** |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | perimetro areo  vd |

 |
|  |

Ekzemplo de ortangulo
**Ortangulo** (aŭ **rektangulo**) estas paralelogramo, kies anguloj estas ĉiuj ortaj. Se la laterlongoj estas *a* kaj *b*, en eŭklida geometrio, la perimetro de la ortangulo estas 2(*a* + *b*) kaj ties areo estas *a* × *b*.

Kvadrato estas specifa ortangulo, kies lateroj estas samlongaj. La alia specifa ortangulo estas la ora ortangulo.

## Difino

**Ortangulo** estas kvarlatero kun kvar ortaj anguloj kaj ĝi estas paralelogramo kun orta angulo.

## Ecoj

Tiu 5 per 4 ortangulo havas perimetron je 18 kaj areon je 20.
* Se kvarlatero estas ortangulo, ĝi havas kvar ortajn angulojn.
* Se kvarlatero estas ortangulo, ĝiaj diagonaloj estas samlongaj.
* Se kvarlatero estas ortangulo, ĝiaj diagonaloj kruciĝas meze.
* Se kvarlatero estas ortangulo, ĝiaj kontraŭaj lateroj estas samlongaj.
* Se kvarlatero estas ortangulo, ĝiaj kontraŭaj lateroj estas paralelaj.

Se rilatumo de longoj de lateroj de ortangulo estas racionala, la ortangulo povas esti disdividita je finia kvanto da kvadratoj.

## Referencoj

## Eksteraj ligiloj

* Kurso (konstruado, ĉirkaŭo, areo)
* Difino kaj ecoj de ortangulo
* Areo de ortangulo
# Kampo

**Kampo** estas vorto kun multaj rilataj signifoj.

* En ĝenerala media senco, **kampo** estas pli-malpli ebena terloko.
* En historia senco, **kampo** estas loko, kie io okazis: ekzemple, batalkampo.
* En agrikulturo, **kampo** estas kulturata aŭ kulturebla terpeco.
* En teamaj sportoj (aparte en la pilkoludoj ekzemple futbalo) **kampo** (ludkampo, ludejo) estas la areo, sur kiu la ludo okazas.
* En ĝenerala intelekta senco, **kampo** estas studobjekto aŭ tutaĵo de abstraktaj aferoj (ekz. kampo de laborado, de aktiveco).
* En priskriba aŭ desegna senco, **kampo** estas limigita fono, ekz. la blanka kampo sur flago.
* En algebro, **kampo** estas komuta korpo*.*
* Fiziko prenas sian sencon de **kampo** de la matematika branĉo vektora kalkulo, kie fizika kampo estas spaco en kiu valoro (skalara, vektora, aŭ tensora) atribuiĝas al ĉiu punkto. Fiziko aldonas la koncepton, ke kelkaj kampoj estas apartaj formoj de materio.
* En informadiko, **kampo** estas loko, kie oni povas meti informeron aŭ datumon.

Laŭ Francisko Azorín **Kampo** estas *Ebena areaĵo. Fono de la monera, medajla aŭ ŝilda bildo.* Li indikas etimologion el la latina *campus* (kampo). Kaj li aldonas terminojn kiel *kamparo*, por aro de sinsekvaj kampoj; kiel la *malo de urbo*; *kamposankto*, por tombarejo, nekropolo.

## Aliaĵoj

* István Nemere: **Sur kampo granita**. Budapeŝto: Hungara Esperanto-Asocio, 1983. 125p.
* **Kampo (elektro) **Kampo (elektromagneto) **Kampo (magneto)**

## Notoj
# Teamo

| Teamo
 |
| --- |
|  |
| **sporta kategorio organizaĵo**  |
| **organizaĵo • grupo de homoj • sporta kategorio** |
|  |

**Teamo** estas grupo da personoj aŭ animaloj unuiĝintaj per sama celo. Grupo ne estas teamo ĉiutempe.

## Vidu ankaŭ

* Grupo
* Nacia teamo
* Skipo
# Pilko

Futbalpilko
Akvopilko
Usona piedpilko
Bovlingopilkoj
**Pilko** estas plej ofte globoforma, elasta ludilo aŭ sportilo el ledo, kaŭĉuko aŭ plasto. Pilkoj konstruiĝas ĝenerale el aerplena ŝelo, kiu akiras globoformon nur post pumpado je certa premo (esceptoj estas la hokea kaj golfa pilkoj). Similaj sportiloj el malmola, kompakta materialo (ekz. ligno aŭ plasto) estas globoj (en kegloludo aŭ bilardo). Pilkoj ankaŭ estas ĵongliloj.

Oni jam ekipis en la antikva erao pilkoludejojn en palacoj. Dum la jarcentoj oni elpensis multajn pilkoludojn. Por tiuj ludoj oni fiksis regulojn, kiun oni laŭ bezono precizigis.

| Sporto
 | Pezo en gramoj
 | Ĉirkaŭmezuro en cm
 |
| --- | --- | --- |
| Akvopilko | 400 - 450 | 68 - 71
 |
| Basbalo | 142 - 149 | 22,9 - 23,5
 |
| Biribalo | 360 | 65
 |
| Bovlingo | <7200 | 67,8
 |
| Ĉevalpilko | 600 - 700 (futbalo gr. 4)
 | 65
 |
| Futbalo | 396 - 453 | 68 - 71
 |
| Golfo | 45 - 48
 | 12,6
 |
| Hokeo | 156 - 163 | 23,0 - 23,5
 |
| Korbopilko | 600 - 650 | 75 - 80
 |
| Kriketo | 156 - 163 | 22
 |
| Manpilko | 400 - 500 | 48 - 60
 |
| Pugnopilko | 300-350 | 65 - 71
 |
| Rugbeo (ovoforma) | 360 - 425 | ---
 |
| Subakva rugbeo | 2000 - 4000 | 49 - 54
 |
| Tabla teniso | 2,4 - 2,5 | 11,4 - 12,1
 |
| Teniso | 56,5 - 58,5 | 10 - 30
 |
| Tordopilko | 1000 - 1500 | 65 - 70
 |
| Usona piedpilko (ovoforma) | 397 - 425 | 70,5-72,4 x 52,7-54,0
 |

## Vidu ankaŭ

* Adidas Al Rihla (pilko)
* Globo (matematiko)
* Klistero
* Plaĝa pilko
# Brako

| *Brako* |
| --- |
| Homa brako Homa brako
 |
| Transversa sekco meze de la brako. (Vido el proksima starigo, media flanko dekstre) Transversa sekco meze de la brako. (Vido el proksima starigo, media flanko dekstre)
 |
| **organism subdivision type • klaso de anatomia unuo** |
| latine
 | *brachium* |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | antaŭbrako brako  vd |

 |
|  |

**Brako** estas unu el du membroj de dupieda besto (kiel homo). Pli ĝenerale, oni ankaŭ konsideras, ke brakeca apendico estas brako, kiel tentaklo de polpo.

En homa anatomio, la brako komencas ĉe la ŝultro kaj akselo, kaj finas ĉe la pojno. La kubuto permesas la brakon mezfleksiĝi.

Ĝi enhavas 8 (ok) brakajn muskolojn.

**Brako** havas ankaŭ duan sencon por indiki nur la parton de la supra (aŭ antaŭa) membro de homo kaj simio, de la ŝultro ĝis la kubuto (kun la du ĉefaj muskoloj: la bicepso kaj la tricepso); dum **antaŭbrako** estas la parto de la supra membro, de la kubuto ĝis la mano.

## Vidu ankaŭ

* Manartiko
* Mano
* Fingro
* Polmo
* Kubuto
* Humero
* Radiuso
* Ulno

*
*
*
*
# Kapo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri parto de korpo de besto aŭ homo enhavanta cerbon. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Kapo (apartigilo).* |

| *Kapo* |
| --- |
|   Desegnaĵo de kapo senigita de haŭto
 |
| **klaso de anatomia unuo** |
| latine
 | *caput* |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | cerbo buŝo vizaĝo subdividaĵo de kapo  vd |

 |
|  |

Kapo de hundo
**Kapo** estas parto de korpo de bestoj, kiu portas okulojn, buŝon, nazon, orelojn kaj kiu kutime enhavas ankaŭ centron de nerva sistemo. La kaposupron oni nomas verto. Haŭto kaj hararo kovras muskolojn ligitajn al la ostoj de la kranio.

## Muskoloj de la homa kapo

* fruntokcipitalo (*m. frontooccipitalis*)
* orbikularo okula (*m. orbicularis oculi*)
* ondumisto suprabrova (*m. corrugator supercilii*)
* deprimisto suprabrova (*m. depressor supercilii*)
* prokero (*m. procerus*)
* nazalo (*m. nasalis*)
* deprimisto septa naza (*m. depressor septi nasi*)
* altigisto supera lipa kaj flugilaj nazaj (*m. levator labii superioris alaeque nasi*)
* altigisto angula buŝa (*m. levator anguli oris*)
* deprimisto angula buŝa (*m. depressor anguli oris*)
* altigisto supera lipa (*m. levator labii superioris*)
* deprimisto malsupera lipa (*m. depressor labii inferioris*)
* granda zigomo (*m. zygomaticus major*)
* malgranda zigomo (*m. zygomaticus minor*)
* mentoniano (*m. mentalis*)
* bukcinatoro (*m. buccinator*)
* orbikularo buŝa (*m. orbicularis oris*)
* risorio (*m. risorius*)
* masetero (*m. masseter*)
* temporalo (*m. temporalis*)
* terigoideo laterala (*m. pterygoideus lateralis*)
* terigoideo mediala (*m. pterygoideus medialis*)

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Kapo de insekto
* Cerbo
* Kranio
* Vizaĝo
* Homa anatomio
# Brusto

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun busto.
 |

| *Brusto* |
| --- |
| Virina brusto kun mamoj Virina brusto kun mamoj
 |
| Tri bazaj korpopartoj de insekto, meze blue brusto Tri bazaj korpopartoj de insekto, meze blue brusto
 |
| **klaso de anatomia unuo • solitary organism subdivision type** |
|

| [Montri]  Partoj |
| --- |
|  | thoracic spine (en)  mamo pektoralo toraka kavo toraka kavo Interripa muskolo  vd |

 |
|  |

La muskoloj de la brusto kaj de la brako homaj.
**Brusto** (latine *pectus* [PEKtus] aŭ *thorax*) ĉe homoj kaj aliaj vertebraj bestoj la supra aŭ antaŭa parto de la trunko. Brusto estas la korpoparto, kie sidas la mamoj kaj en kiu sidas la pulmoj kaj la koro.

## Vidu ankaŭ

* Brusta doloro
* Torso
# Piedo

| *Piedo* |
| --- |
|  |
|  |
| Piedoj Piedoj
 |
| **klaso de anatomia unuo** |
| latine
 | *pes* |
| MeSH
 | *Foot* |
|

|   Partoj |
| --- |
|  | piedfingro  vd |

 |
|  |

**Piedo** estas strukturo fine de la membroj de multaj bestoj, kiu servas por la sinmoviĝo.

* Ĉe bestoj, "piedoj" estas la tutaj membroj, kiuj utilas por sin movi sur tero (ekzemple, ĉe la kvarpieduloj).
* Ĉe homoj kaj aliaj dukruraj bestoj, la esprimo "piedo" estas uzata nur por la fina parto de la suba membro (de la kruro).

Ĉe la homoj, la piedoj adaptiĝis al la rekta (vertikala) paŝado. Ili kune enhavas kvaronon de la 208 ĝis 215 ostoj en la homa korpo.

La vorto "piedo" estas ankaŭ uzata por parto de meblo, kiu apogas la meblon.

Figura senco, "piedo" signifas malsupran parton de io, bazon.

## Vidu ankaŭ

* Piedfingro
* Futo

## Proverbo

Ekzistas pluraj (16) proverboj pri piedo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Kapo pekas, piedoj suferas.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Lia animo forkuris en la pinton de la piedo.* **”** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
| **„Stari per unu piedo en la tombo.* **”** |

 |

## Referencoj
# Golulo

Futbal-golulo saltas por kapti flugantan pilkon
sama sceno de "fluganta" Futbal-golulo ĉe junula matĉo
ekzempla golulino en manpilko
golulo ĉe glitpilkado
**Golulo** (aŭ **golejisto** respektive **golgardisto**) estas kunludanto de pilko-sporta teamo. Lia aŭ ŝia tasko estas malhelpi la eniron de la pilko en la golejon.

Por la goluloj ekzistas ĉiam specifaj reguloj, ekzemple ĉe futbalo, la golulo rajtas permane tuŝi la pilkon. Li aŭ ŝi vestiĝas alikolore kaj ofte per specialaj ekipaĵoj, kiuj helpas lian taskon kaj defendas lin aŭ ŝin.

## Konataj futbal-goluloj

### Anglio

* Gordon Banks
* Peter Shilton
* David Seaman

### Argentino

* Sergio Goycochea
* Roberto Abbondanzieri
* Diego Pozo
* Sergio Romero
* Nahuel Guzmán
* Franco Armani

### Danio

* Peter Schmeichel
* Thomas Sørensen
* Heidi Elgaard Johansen

### Francio

* Fabien Barthez
* Hugo Lloris

### Germanio

* Sepp Maier
* René Adler
* Bodo Illgner
* Oliver Kahn
* Jens Lehmann
* Manuel Neuer
* Nadine Angerer, kiu en 2013 elektiĝis monda futbalistino de la jaro
* Silke Rottenberg

### Hispanio

* Andoni Zubizarreta
* Iker Casillas
* Víctor Valdés
* Sergio Rico
* Sergio Ramos

### Hungario

* Gyula Grosics
* Gábor Király
* Péter Gulácsi
* Balázs Dzsudzsák

### Italio

* Dino Zoff
* Angelo Peruzzi
* Gianluigi Buffon

### Kolombio

* Rene Higuita
* Faryd Mondragón

### Kroatio

* Stipe Pletikosa

### Nederlando

* Edwin van der Sar
* Wesley Sneijder

### Norvegio

* Bente Nordby (Eŭropa Pokalo 1993, Mondpokalo 1995 kaj Somera Olimpiko 2000)

### Paragvajo

* Jose Luis Chilavert

### Rusio

* Lev Jaŝin (Лев Яшин)

## Skotlando

* Gemma Fay

### Usono

* Briana Scurry (Mondpokalo 1999, Somera Olimpiko 1996 kaj Somera Olimpiko 2004)
* Hope Solo

### Svislando

* Jörg Stiel

## Eksteraj ligiloj

* eksa pola retejo *bramkarze.pl* pri futbalaj goluloj, jen arkivigite en oktobro 2019 (pole)
# Golejo

| Golejo
 |
| --- |
|  |
| **poentosistemo kriterio**  |
| **sukceso • fiasko • evento** |
|  |

Ŝoto al golejo, filmo desegnita de Filipo Micaroni Lalli en la stilo de 8-jara infano
La **golejo** en la sporto servas ĝenerale la orientiĝon de la sportantoj: ili celas entrafi la golejon per pilko.

La **golo** estas la rezulto de sporta ludo, atingata per ĵeto de pilko al en la golejo.

Ĉe la ludkampaj sportospecioj, ĝi konsistas el du fostoj, translato kaj goleja reto. Ekz.: futbala golejo, glacihokea golejo, manpilka golejo.

Ŝoto al golejo gardita de golulo

## Vidu ankaŭ

* Golulo
* Golreĝo
* Ora golo