Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kobajo

| Kiel legi la taksonomion**Kobajo** |
| --- |
|  |
|   |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Mamuloj *Mammalia*  |
| Ordo:
 | Ronĝuloj *Rodentia*  |
| Familio:
 | Kaviedoj *Caviidae*  |
| Genro:
 | Kavioj *Cavia*  |
| Specio:
 | C. porcellus  |

 |
| Dunomo
 |
| Cavia porcellus Linnaeus, 1758 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kobajo
 |

 |
|  |

**Kobajo** (*Cavia porcellus*) estas, origine neotropisa, malsovaĝa specio de la genro kavio. Ĝi devenas el Sudameriko.

## Nomo

La latina nomo *Cavia porcellus* signifas: porketo, kiu ŝatas esti en kavo. Germanlingve ĝi nomiĝas *Meerschweinchen* (marporketo), ĉar maristoj kunportis ilin el Sudameriko. La angla vorto *guinea pig* enhavas, ke oni povis aĉeti la porketojn por la angla monero *Guinea* kiel ludbesto por infanoj. Ili ne estas porketoj, sed ronĝuloj kaj parencoj de la doloĥoto, histriko kaj hidroĥero.

## Medicino

Kobajoj estis uzitaj por tuberkuloza esplorado fare de Robert Koch, por bakteria esplorado fare de Emil von Behring kaj por difteria esplorado fare de Louis Pasteur.
Pro tio, ke kobajoj estas plu multe uzataj por medicinaj eksperimentoj en laboratorio, la vorto akiris la kromsignifon "objekto de eksperimento" kaj estas tiusence uzata ankaŭ pri homoj.

## Tenado

Kobajoj povas atingi aĝon de 8 ĝis 10 jaroj, ili estas afablaj kaj kontentiĝemaj. La femaloj estas gravedaj dum 60 - 72 tagoj kaj naskas 2 - 4 idojn. Ekde naskiĝo la idoj jam havas felon kaj povas memstare manĝi, tamen la femalo mamsuĉigas ilin dum ĉirkaŭ 3 semajnoj. Ili estas bredataj ankaŭ pro produktado de kobajaĵo.

## Nutraĵo

Ili ŝatas manĝi herbon, fojnon, legomojn, grajnojn kaj fruktojn. Oni ne donu al ili bestaro-devenajn produktojn. Kobajojn oni malsame nutras en diversaj landoj. Laŭ ilia manĝo ili bezonas akvon kaj vitaminon C.

## Eksteraj ligiloj

* angle Kobajo (nutrado) Arkivigite je 2016-05-01 per la retarkivo Wayback Machine

## Rasoj

Kutime oni distingas inter 2 rasoj:

* longhara kobajo
* mallonghara kobajo

Ili povas havi diversajn kolorojn, vertojn kaj buklojn.

## Bildgalerio

* Harstrukturoj ĉe kobajoj
* Mallonghara kobajo
* Melanisma kobajo, kun verto sur la kapo
* *Coronet* bruna kaj blanka
* Longhara kobajo
* *Silkie*
# Kuniklo

|  |  |
| --- | --- |
|  | "Kuniklo el Hindioj" estas la alia besto, vidu pri ĝi en kavio.
 |

| Kiel legi la taksonomion**Kuniklo** |
| --- |
|  |
|  *Sylvilagus audubonii* |
| **Biologia klasado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regno:
 | Animaloj *Animalia*  |
| Filumo:
 | Ĥorduloj *Chordata*  |
| Klaso:
 | Mamuloj *Mammalia*  |
| Ordo:
 | Leporuloj *Lagomorpha*  |
| Familio:
 | Leporedoj *Leporidae* parte  |

 |
| Genroj
 |
| *Pentalagus*
*Bunolagus*
*Nesolagus*
*Romerolagus*
*Brachylagus*
*Sylvilagus*
*Oryctolagus*
*Poelagus* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kuniklo
 |

 |
|  |

**Kuniklo**, nome sovaĝa (*Oryctolagus cuniculus*), aŭ hejma (*Oryctolagus cuniculus var. edulis*) estas besteto simila kaj parenca al leporo, sed malpli granda; en la naturo ĝi fosas por si kavaĵojn unu metron sub la tero; ĝi havas molan hararon, diverskoloran laŭ la raso. Kuniklo estas bredata en kuniklejoj pro la viando (kuniklaĵo) kaj pro sia felo, tre uzata en pelt-industrio, ofte por imitaĵoj de pli valoraj peltoj (leopardaj k.s.).

La aldomigo de la hejma kuniklo (ankaŭ domkuniklo) komenciĝis en la antikva epoko kaj la bredado rapide disvastiĝis en la Romia imperio. Oni bredis ĝin en la mezepoko en urboj, en la novepoko ĉe minejoj, laboristoj, ĉar ĝi produktis valoran viandon en eta loko ankaŭ per restaĵoj nutrata. Hodiaŭ la kuniklo estas bredata por felo kaj viando. Ĝia viando estas bongusta, sukriĉa; la graso estas bone digestebla, pro tio konvenas al dietaj menuoj. El la felo oni produktas en la industrio malpezan, belan, varmorezervan pelton.

La sovaĝa kuniklo estas tre multiĝema, de aprilo ĝis oktobro po 5 semajnoj naskas 3-12 idojn. La graveda periodo estas 30 tagoj, la kuniklino seksardas ĉiun 14-16. tagojn, la ovolado (demeto de ovolo en la ovarion) sekvas la naturan parigon (gravedigon) post 4-6 horojn. La kuniklino - en la lasta parto de la gravedeco - pretas sin al nasko: elŝiras felharojn, konstruas neston. Ŝi naskas 5-12 kuniklidojn. Ŝi havas 4-5 mamparojn, per kiuj ŝi nutras la idojn.

Ĝi estas indiĝena besto en Mez-, Sud-Eŭropo, Nord-Afriko. Oni alportis ĝin al Aŭstralio, kie ĝi tiom tromultiĝis, ke damaĝegis.

## Specioj kaj subspecioj

* Vulkankuniklo konata ankaŭ kiel teporingo aŭ zakatuĉe (*Romerolagus diazi*)

La rasojn oni grupigas laŭ grandeco. Aparta raso estas la angora kuniklo. vidu ĉinĉilo

Kuniklo estas preskaŭ proverba pro sia multiĝemo, timemo.

Malsano de kuniklo estas la kokcidiozo (*coccidiosis*). *Eimeria stiedae* estas specio de *Eimeria* kiu okazigas hepatan kokcidiozon en kuniklojn. Ĝi estis observita por la unua fojo fare de Antoni van Leeuwenhoek en 1674.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ

* Bugs Bunny
* Kuniklo de la Metroo de Parizo
# Laŭrazio

| Laŭrazio |
| --- |
| Kontinento |
| Partigo de PangeoPartigo de Pangeo |
| kontinentego, prakontinento [+] |
|

---

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Laŭrazio (Tero)

|  |
| --- |
|   |

 |
| partigo de Laŭrazio kaj Gondvano |

 |
|

---

 |
| **Vikimedia Komunejo**:  **Laurasia** [+] |
|  |

**Laŭrazio** (Laŭr-azio = "de la rivero Sankt-Laŭrenco ĝis Azio") estas la norda el la du kontinentegoj (krom la suda parto Gondvano), kiuj estiĝis en la Mezozoiko el la prakontinento Pangeo. La partoj de Laŭrazio estis Nord-Ameriko kaj Eŭrazio, kiuj disiĝis laŭ diversaj teorioj antaŭ ĉirkaŭ 135-200 milionoj da jaroj.

*vidu:* Plata tektoniko, terhistorio

## Vidu ankaŭ

* Alfred Wegener